Chapter 9

puruṣasya striyāś caiva dharme vartmani tiṣṭhatoḥ /

saṃyoge viprayoge ca dharmān vakṣyāmi śāśvatān // Mn_9.1 //

asvatantrāḥ striyaḥ kāryāḥ puruṣaiḥ svair divāniśam /

viṣayeṣu ca sajjantyaḥ saṃsthāpyā ātmano vaśe // Mn_9.2 //

pitā rakṣati kaumāre bhartā rakṣati yauvane /

rakṣanti sthavire putrā na strī svātantryam arhati // Mn_9.3 //

kāle 'dātā pitā vācyo vācyaś cānupayan patiḥ /

mṛte bhartari putras tu vācyo mātur arakṣitā // Mn_9.4 //

sūkṣmebhyo 'pi prasaṅgebhyaḥ striyo rakṣyā viśeṣataḥ /

dvayor hi kulayoḥ śokam āvaheyur arakṣitāḥ // Mn_9.5 //

imaṃ hi sarvavarṇānāṃ paśyanto dharmam uttamam /

yatante rakṣituṃ bhāryāṃ bhartāro durbalā api // Mn_9.6 //

svāṃ prasūtiṃ caritraṃ ca kulam ātmānam eva ca /

svaṃ ca dharmaṃ prayatnena jāyāṃ rakṣan hi rakṣati // Mn_9.7 //

patir bhāryāṃ saṃpraviśya garbho bhūtveha jāyate /

jāyāyās tad dhi jāyātvaṃ yad asyāṃ jāyate punaḥ // Mn_9.8 //

yādṛśaṃ bhajate hi strī sutaṃ sūte tathāvidham /

tasmāt prajāviśuddhyarthaṃ striyaṃ rakṣet prayatnataḥ // Mn_9.9 //

na kaś cid yoṣitaḥ śaktaḥ prasahya parirakṣitum /

etair upāyayogais tu śakyās tāḥ parirakṣitum // Mn_9.10 //

arthasya saṃgrahe caināṃ vyaye caiva niyojayet /

śauce dharme 'nnapaktyāṃ ca pāriṇāhyasya vekṣaṇe // Mn_9.11 //

arakṣitā gṛhe ruddhāḥ puruṣair āptakāribhiḥ /

ātmānam ātmanā yās tu rakṣeyus tāḥ surakṣitāḥ // Mn_9.12 //

pānaṃ durjanasaṃsargaḥ patyā ca viraho 'ṭanam /

svapno 'nyagehavāsaś ca nārīsaṃdūṣaṇāni ṣaṭ // Mn_9.13 //

naitā rūpaṃ parīkṣante nāsāṃ vayasi saṃsthitiḥ /

surūpaṃ vā virūpaṃ vā pumān ity eva bhuñjate // Mn_9.14 //

pauṃścalyāc calacittāc ca naisnehyāc ca svabhāvataḥ /

rakṣitā yatnato 'pīha bhartṛṣv etā vikurvate // Mn_9.15 //

evaṃ svabhāvaṃ jñātvāsāṃ prajāpatinisargajam /

paramaṃ yatnam ātiṣṭhet puruṣo rakṣaṇaṃ prati // Mn_9.16 //

śayyāsanam alaṅkāraṃ kāmaṃ krodham anārjavam M:anāryatām] /

drohabhāvaṃ kucaryāṃ ca strībhyo manur akalpayat // Mn_9.17 //

nāsti strīṇāṃ kriyā mantrair iti dharme vyavasthitiḥ /

nirindriyā hy amantrāś ca strībhyo 'nṛtam iti sthitiḥ // Mn_9.18 //

tathā ca śrutayo bahvyo nigītā nigameṣv api /

svālakṣaṇyaparīkṣārthaṃ tāsāṃ śṛṇuta niṣkṛtīḥ // Mn_9.19 //

yan me mātā pralulubhe vicaranty apativratā /

tan me retaḥ pitā vṛṅktām ity asyaitan nidarśanam // Mn_9.20 //

dhyāyaty aniṣṭaṃ yat kiṃ cit pāṇigrāhasya cetasā /

tasyaiṣa vyabhicārasya nihnavaḥ samyag ucyate // Mn_9.21 //

yādṛgguṇena bhartrā strī saṃyujyeta yathāvidhi /

tādṛgguṇā sā bhavati samudreṇeva nimnagā // Mn_9.22 //

akṣamālā vasiṣṭhena saṃyuktādhamayonijā /

śāraṅgī mandapālena jagāmābhyarhaṇīyatām // Mn_9.23 //

etāś cānyāś ca loke 'sminn apakṛṣṭaprasūtayaḥ /

utkarṣaṃ yoṣitaḥ prāptāḥ svaiḥ svair bhartṛguṇaiḥ śubhaiḥ // Mn_9.24 //

eṣoditā lokayātrā nityaṃ strīpuṃsayoḥ śubhā /

pretyeha ca sukhodarkān prajādharmān nibodhata // Mn_9.25 //

prajanārthaṃ mahābhāgāḥ pūjārhā gṛhadīptayaḥ /

striyaḥ śriyaś ca geheṣu na viśeṣo 'sti kaś cana // Mn_9.26 //

utpādanam apatyasya jātasya paripālanam /

pratyahaṃ lokayātrāyāḥ pratyakṣaṃ strī nibandhanam // Mn_9.27 //

apatyaṃ dharmakāryāṇi śuśrūṣā ratir uttamā /

dārādhīnas tathā svargaḥ pitṝṇām ātmanaś ca ha // Mn_9.28 //

patiṃ yā nābhicarati manovāgdehasaṃyatā /

sā bhartṛlokān āpnoti sadbhiḥ sādhvīti cocyate // Mn_9.29 //

vyabhicārāt tu bhartuḥ strī loke prāpnoti nindyatām /

sṛgālayoniṃ cāpnoti pāparogaiś ca pīḍyate // Mn_9.30 //

putraṃ pratyuditaṃ sadbhiḥ pūrvajaiś ca maharṣibhiḥ /

viśvajanyam imaṃ puṇyam upanyāsaṃ nibodhata // Mn_9.31 //

bhartari putraṃ vijānanti śrutidvaidhaṃ tu kartari /

āhur utpādakaṃ ke cid apare kṣetriṇaṃ viduḥ // Mn_9.32 //

kṣetrabhūtā smṛtā nārī bījabhūtaḥ smṛtaḥ pumān /

kṣetrabījasamāyogāt saṃbhavaḥ sarvadehinām // Mn_9.33 //

viśiṣṭaṃ kutra cid bījaṃ strīyonis tv eva kutra cit /

ubhayaṃ tu samaṃ yatra sā prasūtiḥ praśasyate // Mn_9.34 //

bījasya caiva yonyāś ca bījam utkṛṣṭam ucyate /

sarvabhūtaprasūtir hi bījalakṣaṇalakṣitā // Mn_9.35 //

yādṛśaṃ tūpyate bījaṃ kṣetre kālopapādite /

tādṛg rohati tat tasmin bījaṃ svair vyañjitaṃ guṇaiḥ // Mn_9.36 //

iyaṃ bhūmir hi bhūtānāṃ śāśvatī yonir ucyate /

na ca yoniguṇān kāṃś cid bījaṃ puṣyati puṣṭiṣu // Mn_9.37 //

bhūmāv apy ekakedāre kāloptāni kṛṣīvalaiḥ /

nānārūpāṇi jāyante bījānīha svabhāvataḥ // Mn_9.38 //

vrīhayaḥ śālayo mudgās tilā māṣās tathā yavāḥ /

yathābījaṃ prarohanti laśunānīkṣavas tathā // Mn_9.39 //

anyad uptaṃ jātam anyad ity etan nopapadyate /

upyate yad dhi yad bījaṃ tat tad eva prarohati // Mn_9.40 //

tat prājñena vinītena jñānavijñānavedinā /

āyuṣkāmena vaptavyaṃ na jātu parayoṣiti // Mn_9.41 //

atra gāthā vāyugītāḥ kīrtayanti purāvidaḥ /

yathā bījaṃ na vaptavyaṃ puṃsā paraparigrahe // Mn_9.42 //

naśyatīṣur yathā viddhaḥ khe viddham anuvidhyataḥ /

tathā naśyati vai kṣipraṃ bījaṃ paraparigrahe // Mn_9.43 //

pṛthor apīmāṃ pṛthivīṃ bhāryāṃ pūrvavido viduḥ /

sthāṇucchedasya kedāram āhuḥ śālyavato mṛgam // Mn_9.44 //

etāvān eva puruṣo yaj jāyātmā prajeti ha /

viprāḥ prāhus tathā caitad yo bhartā sā smṛtāṅganā // Mn_9.45 //

na niṣkrayavisargābhyāṃ bhartur bhāryā vimucyate /

evaṃ dharmaṃ vijānīmaḥ prāk prajāpatinirmitam // Mn_9.46 //

sakṛd aṃśo nipatati sakṛt kanyā pradīyate /

sakṛd āha dadānīti trīṇy etāni satāṃ sakṛt // Mn_9.47 //

yathā go'śvoṣṭradāsīṣu mahiṣy ajāvikāsu ca /

notpādakaḥ prajābhāgī tathaivānyāṅganāsv api // Mn_9.48 //

ye 'kṣetriṇo bījavantaḥ parakṣetrapravāpiṇaḥ /

te vai sasyasya jātasya na labhante phalaṃ kva cit // Mn_9.49 //

yad anyagoṣu vṛṣabho vatsānāṃ janayec chatam /

gominām eva te vatsā moghaṃ skanditam ārṣabham // Mn_9.50 //

tathaivākṣetriṇo bījaṃ parakṣetrapravāpiṇaḥ /

kurvanti kṣetriṇām arthaṃ na bījī labhate phalam // Mn_9.51 //

phalaṃ tv anabhisaṃdhāya kṣetriṇāṃ bījināṃ tathā /

pratyakṣaṃ kṣetriṇām artho bījād yonir galīyasī // Mn_9.52 //

kriyābhyupagamāt tv etad bījārthaṃ yat pradīyate /

tasyeha bhāginau dṛṣṭau bījī kṣetrika eva ca // Mn_9.53 //

oghavātāhṛtaṃ bījaṃ yasya kṣetre prarohati /

kṣetrikasyaiva tad bījaṃ na vaptā labhate phalam // Mn_9.54 //

eṣa dharmo gavāśvasya dāsyuṣṭrājāvikasya ca /

vihaṃgamahiṣīṇāṃ ca vijñeyaḥ prasavaṃ prati // Mn_9.55 //

etad vaḥ sāraphalgutvaṃ bījayonyoḥ prakīrtitam /

ataḥ paraṃ pravakṣyāmi yoṣitāṃ dharmam āpadi // Mn_9.56 //

bhrātur jyeṣṭhasya bhāryā yā gurupatny anujasya sā /

yavīyasas tu yā bhāryā snuṣā jyeṣṭhasya sā smṛtā // Mn_9.57 //

jyeṣṭho yavīyaso bhāryāṃ yavīyān vāgrajastriyam /

patitau bhavato gatvā niyuktāv apy anāpadi // Mn_9.58 //

devarād vā sapiṇḍād vā striyā samyaṅ niyuktayā /

prajepsitāādhigantavyā saṃtānasya parikṣaye // Mn_9.59 //

vidhavāyāṃ niyuktas tu ghṛtākto vāgyato niśi /

ekam utpādayet putraṃ na dvitīyaṃ kathaṃ cana // Mn_9.60 //

dvitīyam eke prajanaṃ manyante strīṣu tadvidaḥ /

anirvṛtaṃ niyogārthaṃ paśyanto dharmatas tayoḥ // Mn_9.61 //

vidhavāyāṃ niyogārthe nirvṛtte tu yathāvidhi /

guruvac ca snuṣāvac ca varteyātāṃ parasparam // Mn_9.62 //

niyuktau yau vidhiṃ hitvā varteyātāṃ tu kāmataḥ /

tāv ubhau patitau syātāṃ snuṣāgagurutalpagau // Mn_9.63 //

nānyasmin vidhavā nārī niyoktavyā dvijātibhiḥ /

anyasmin hi niyuñjānā dharmaṃ hanyuḥ sanātanam // Mn_9.64 //

nodvāhikeṣu mantreṣu niyogaḥ kīrtyate kva cit /

na vivāhavidhāv uktaṃ vidhavāvedanaṃ punaḥ // Mn_9.65 //

ayaṃ dvijair hi vidvadbhiḥ paśudharmo vigarhitaḥ /

manuṣyāṇām api prokto vene rājyaṃ praśāsati // Mn_9.66 //

sa mahīm akhilāṃ bhuñjan rājarṣipravaraḥ purā /

varṇānāṃ saṃkaraṃ cakre kāmopahatacetanaḥ // Mn_9.67 //

tataḥ prabhṛti yo mohāt pramītapatikāṃ striyam /

niyojayaty apatyārthaṃ taṃ vigarhanti sādhavaḥ // Mn_9.68 //

yasyā mriyeta kanyāyā vācā satye kṛte patiḥ /

tām anena vidhānena nijo vindeta devaraḥ // Mn_9.69 //

yathāvidhy adhigamyaināṃ śuklavastrāṃ śucivratām /

mitho bhajetā prasavāt sakṛtsakṛd ṛtāvṛtau // Mn_9.70 //

na dattvā kasya cit kanyāṃ punar dadyād vicakṣaṇaḥ /

dattvā punaḥ prayacchan hi prāpnoti puruṣānṛtam // Mn_9.71 //

vidhivat pratigṛhyāpi tyajet kanyāṃ vigarhitām /

vyādhitāṃ vipraduṣṭāṃ vā chadmanā copapāditām // Mn_9.72 //

yas tu doṣavatīṃ kanyām anākhyāyopapādayet /

tasya tad vitathaṃ kuryāt kanyādātur durātmanaḥ // Mn_9.73 //

vidhāya vṛttiṃ bhāryāyāḥ pravaset kāryavān naraḥ /

avṛttikarśitā hi strī praduṣyet sthitimaty api // Mn_9.74 //

vidhāya proṣite vṛttiṃ jīven niyamam āsthitā /

proṣite tv avidhāyaiva jīvec chilpair agarhitaiḥ // Mn_9.75 //

proṣito dharmakāryārthaṃ pratīkṣyo 'ṣṭau naraḥ samāḥ /

vidyārthaṃ ṣaḍ yaśo'rthaṃ vā kāmārthaṃ trīṃs tu vatsarān // Mn_9.76 //

saṃvatsaraṃ pratīkṣeta dviṣantīṃ yoṣitaṃ patiḥ /

ūrdhvaṃ saṃvatsarāt tv enāṃ dāyaṃ hṛtvā na saṃvaset // Mn_9.77 //

atikrāmet pramattaṃ yā mattaṃ rogārtam eva vā /

sā trīn māsān parityājyā vibhūṣaṇaparicchadā // Mn_9.78 //

unmattaṃ patitaṃ klībam abījaṃ pāparogiṇam /

na tyāgo 'sti dviṣantyāś ca na ca dāyāpavartanam // Mn_9.79 //

madyapāsādhuvṛttā ca pratikūlā ca yā bhavet /

vyādhitā vādhivettavyā hiṃsrārthaghnī ca sarvadā // Mn_9.80 //

vandhyāṣṭame 'dhivedyā'abde daśame tu mṛtaprajā /

ekādaśe strījananī sadyas tv apriyavādinī // Mn_9.81 //

yā rogiṇī syāt tu hitā saṃpannā caiva śīlataḥ /

sānujñāpyādhivettavyā nāvamānyā ca karhi cit // Mn_9.82 //

adhivinnā tu yā nārī nirgacched ruṣitā gṛhāt /

sā sadyaḥ saṃniroddhavyā tyājyā vā kulasaṃnidhau // Mn_9.83 //

pratiṣiddhāpi ced yā tu madyam abhyudayeṣv api /

prekṣāsamājaṃ gacched vā sā daṇḍyā kṛṣṇalāni ṣaṭ // Mn_9.84 //

yadi svāś cāparāś caiva vinderan yoṣito dvijāḥ /

tāsāṃ varṇakrameṇa syāj jyeṣṭhyaṃ pūjā ca veśma ca // Mn_9.85 //

bhartuḥ śarīraśuśrūṣāṃ dharmakāryaṃ ca naityakam /

svā caiva kuryāt sarveṣāṃ nāsvajātiḥ kathaṃ cana // Mn_9.86 //

yas tu tat kārayen mohāt sajātyā sthitayānyayā /

yathā brāhmaṇacāṇḍālaḥ pūrvadṛṣṭas tathaiva saḥ // Mn_9.87 //

utkṛṣṭāyābhirūpāya varāya sadṛśāya ca /

aprāptām api tāṃ tasmai kanyāṃ dadyād yathāvidhi // Mn_9.88 //

kāmam ā maraṇāt tiṣṭhed gṛhe kanyā rtumaty api /

na caivaināṃ prayaccet tu guṇahīnāya karhi cit // Mn_9.89 //

trīṇi varṣāṇy udīkṣeta kumāry ṛtumatī satī /

ūrdhvaṃ tu kālād etasmād vindeta sadṛśaṃ patim // Mn_9.90 //

adīyamānā bhartāram adhigacched yadi svayam /

nainaḥ kiṃ cid avāpnoti na ca yaṃ sādhigacchati // Mn_9.91 //

alaṅkāraṃ nādadīta pitryaṃ kanyā svayaṃvarā /

mātṛkaṃ bhrātṛdattaṃ vā stenā syād yadi taṃ haret // Mn_9.92 //

pitre na dadyāc chulkaṃ tu kanyām ṛtumatīṃ haran /

sa ca svāmyād atikrāmed ṛtūnāṃ pratirodhanāt // Mn_9.93 //

triṃśadvarṣo vahet kanyāṃ hṛdyāṃ dvādaśavārṣikīm /

tryaṣṭavarṣo 'ṣṭavarṣāṃ vā dharme sīdati satvaraḥ // Mn_9.94 //

devadattāṃ patir bhāryāṃ vindate necchayātmanaḥ /

tāṃ sādhvīṃ bibhṛyān nityaṃ devānāṃ priyam ācaran // Mn_9.95 //

prajanārthaṃ striyaḥ sṛṣṭāḥ saṃtānārthaṃ ca mānavaḥ /

tasmāt sādhāraṇo dharmaḥ śrutau patnyā sahoditaḥ // Mn_9.96 //

kanyāyāṃ dattaśulkāyāṃ mriyeta yadi śulkadaḥ /

devarāya pradātavyā yadi kanyānumanyate // Mn_9.97 //

ādadīta na śūdro 'pi śulkaṃ duhitaraṃ dadan /

śulkaṃ hi gṛhṇan kurute channaṃ duhitṛvikrayam // Mn_9.98 //

etat tu na pare cakrur nāpare jātu sādhavaḥ /

yad anyasya pratijñāya punar anyasya dīyate // Mn_9.99 //

nānuśuśruma jātv etat pūrveṣv api hi janmasu /

śulkasaṃjñena mūlyena channaṃ duhitṛvikrayam // Mn_9.100 //

anyonyasyāvyabhicāro bhaved āmaraṇāntikaḥ /

eṣa dharmaḥ samāsena jñeyaḥ strīpuṃsayoḥ paraḥ // Mn_9.101 //

tathā nityaṃ yateyātāṃ strīpuṃsau tu kṛtakriyau /

yathā nābhicaretāṃ tau viyuktāv itaretaram // Mn_9.102 //

eṣa strīpuṃsayor ukto dharmo vo ratisaṃhitaḥ /

āpady apatyaprāptiś ca dāyadharmaṃ nibodhata // Mn_9.103 //

ūrdhvaṃ pituś ca mātuś ca sametya bhrātaraḥ samam /

bhajeran paitṛkaṃ riktham anīśās te hi jīvatoḥ // Mn_9.104 //

jyeṣṭha eva tu gṛhṇīyāt pitryaṃ dhanam aśeṣataḥ /

śeṣās tam upajīveyur yathaiva pitaraṃ tathā // Mn_9.105 //

jyeṣṭhena jātamātreṇa putrī bhavati mānavaḥ /

pitṝṇām anṛṇaś caiva sa tasmāt sarvam arhati // Mn_9.106 //

yasminn ṛṇaṃ saṃnayati yena cānantyam aśnute /

sa eva dharmajaḥ putraḥ kāmajān itarān viduḥ // Mn_9.107 //

piteva pālayet pūtrān jyeṣṭho bhrātṝṇ yavīyasaḥ /

putravac cāpi varteran jyeṣṭhe bhrātari dharmataḥ // Mn_9.108 //

jyeṣṭhaḥ kulaṃ vardhayati vināśayati vā punaḥ /

jyeṣṭhaḥ pūjyatamo loke jyeṣṭhaḥ sadbhir agarhitaḥ // Mn_9.109 //

yo jyeṣṭho jyeṣṭhavṛttiḥ syān māteva sa piteva saḥ /

ajyeṣṭhavṛttir yas tu syāt sa saṃpūjyas tu bandhuvat // Mn_9.110 //

evaṃ saha vaseyur vā pṛthag vā dharmakāmyayā /

pṛthag vivardhate dharmas tasmād dharmyā pṛthakkriyā // Mn_9.111 //

jyeṣṭhasya viṃśa uddhāraḥ sarvadravyāc ca yad varam /

tato 'rdhaṃ madhyamasya syāt turīyaṃ tu yavīyasaḥ // Mn_9.112 //

jyeṣṭhaś caiva kaniṣṭhaś ca saṃharetāṃ yathoditam /

ye 'nye jyeṣṭhakaniṣṭhābhyāṃ teṣāṃ syān madhyamaṃ dhanam // Mn_9.113 //

sarveṣāṃ dhanajātānām ādadītāgryam agrajaḥ /

yac ca sātiśayaṃ kiṃ cid daśataś cāpnuyād varam // Mn_9.114 //

uddhāro na daśasv asti saṃpannānāṃ svakarmasu /

yat kiṃ cid eva deyaṃ tu jyāyase mānavardhanam // Mn_9.115 //

evaṃ samuddhṛtoddhāre samān aṃśān prakalpayet /

uddhāre 'nuddhṛte tv eṣām iyaṃ syād aṃśakalpanā // Mn_9.116 //

ekādhikaṃ harej jyeṣṭhaḥ putro 'dhyardhaṃ tato 'nujaḥ /

aṃśam aṃśaṃ yavīyāṃsa iti dharmo vyavasthitaḥ // Mn_9.117 //

svebhyo 'ṃśebhyas tu kanyābhyaḥ pradadyur bhrātaraḥ pṛthak /

svāt svād aṃśāc caturbhāgaṃ patitāḥ syur aditsavaḥ // Mn_9.118 //

ajāvikaṃ saikaśaphaṃ na jātu viṣamaṃ bhajet /

ajāvikaṃ tu viṣamaṃ jyeṣṭhasyaiva vidhīyate // Mn_9.119 //

yavīyāñ jyeṣṭhabhāryāyāṃ putram utpādayed yadi /

samas tatra vibhāgaḥ syād iti dharmo vyavasthitaḥ // Mn_9.120 //

upasarjanaṃ pradhānasya dharmato nopapadyate /

pitā pradhānaṃ prajane tasmād dharmeṇa taṃ bhajet // Mn_9.121 //

putraḥ kaniṣṭho jyeṣṭhāyāṃ kaniṣṭhāyāṃ ca pūrvajaḥ /

kathaṃ tatra vibhāgaḥ syād iti cet saṃśayo bhavet // Mn_9.122 //

ekaṃ vṛṣabham uddhāraṃ saṃhareta sa pūrvajaḥ /

tato 'pare jyeṣṭhavṛṣās tadūnānāṃ svamātṛtaḥ // Mn_9.123 //

jyeṣṭhas tu jāto jyeṣṭhāyāṃ hared vṛṣabhaṣoḍaśāḥ /

tataḥ svamātṛtaḥ śeṣā bhajerann iti dhāraṇā // Mn_9.124 //

sadṛśastrīṣu jātānāṃ putrāṇām aviśeṣataḥ /

na mātṛto jyaiṣṭhyam asti janmato jyaiṣṭhyam ucyate // Mn_9.125 //

janmajyeṣṭhena cāhvānaṃ subrahmaṇyāsv api smṛtam /

yamayoś caiva garbheṣu janmato jyeṣṭhatā smṛtā // Mn_9.126 //

aputro 'nena vidhinā sutāṃ kurvīta putrikām /

yad apatyaṃ bhaved asyāṃ tan mama syāt svadhākaram // Mn_9.127 //

anena tu vidhānena purā cakre 'tha putrikāḥ /

vivṛddhyarthaṃ svavaṃśasya svayaṃ dakṣaḥ prajāpatiḥ // Mn_9.128 //

dadau sa daśa dharmāya kaśyapāya trayodaśa /

somāya rājñe satkṛtya prītātmā saptaviṃśatim // Mn_9.129 //

yathaivātmā tathā putraḥ putreṇa duhitā samā /

tasyām ātmani tiṣṭhantyāṃ katham anyo dhanaṃ haret // Mn_9.130 //

mātus tu yautakaṃ yat syāt kumārībhāga eva saḥ /

dauhitra eva ca hared aputrasyākhilaṃ dhanam // Mn_9.131 //

dauhitro hy akhilaṃ riktham aputrasya pitur haret /

sa eva dadyād dvau piṇḍau pitre mātāmahāya ca // Mn_9.132 //

pautradauhitrayor loke na viśeṣo 'sti dharmataḥ /

tayor hi mātāpitarau saṃbhūtau tasya dehataḥ // Mn_9.133 //

putrikāyāṃ kṛtāyāṃ tu yadi putro 'nujāyate /

samas tatra vibhāgaḥ syāj jyeṣṭhatā nāsti hi striyāḥ // Mn_9.134 //

aputrāyāṃ mṛtāyāṃ tu putrikāyāṃ kathaṃ cana /

dhanaṃ tat putrikābhartā haretaivāvicārayan // Mn_9.135 //

akṛtā vā kṛtā vāpi yaṃ vindet sadṛśāt sutam /

pautrī mātāmahas tena dadyāt piṇḍaṃ hared dhanam // Mn_9.136 //

putreṇa lokāñ jayati pautreṇānantyam aśnute /

atha putrasya pautreṇa bradhnasyāpnoti viṣṭapam // Mn_9.137 //

puṃnāmno narakād yasmāt trāyate pitaraṃ sutaḥ /

tasmāt putra iti proktaḥ svayam eva svayaṃbhuvā // Mn_9.138 //

pautradauhitrayor loke viśeṣo nopapadyate /

dauhitro 'pi hy amutrainaṃ saṃtārayati pautravat // Mn_9.139 //

mātuḥ prathamataḥ piṇḍaṃ nirvapet putrikāsutaḥ /

dvitīyaṃ tu pitus tasyās tṛtīyaṃ tatpituḥ pituḥ // Mn_9.140 //

upapanno guṇaiḥ sarvaiḥ putro yasya tu dattrimaḥ /

sa haretaiva tadrikthaṃ saṃprāpto 'py anyagotrataḥ // Mn_9.141 //

gotrarikthe janayitur na hared dattrimaḥ kva cit /

gotrarikthānugaḥ piṇḍo vyapaiti dadataḥ svadhā // Mn_9.142 //

aniyuktāsutaś caiva putriṇyāptaś ca devarāt /

ubhau tau nārhato bhāgaṃ jārajātakakāmajau // Mn_9.143 //

niyuktāyām api pumān nāryāṃ jāto 'vidhānataḥ /

naivārhaḥ paitṛkaṃ rikthaṃ patitotpādito hi saḥ // Mn_9.144 //

haret tatra niyuktāyāṃ jātaḥ putro yathāurasaḥ /

kṣetrikasya tu tad bījaṃ dharmataḥ prasavaś ca saḥ // Mn_9.145 //

dhanaṃ yo bibhṛyād bhrātur mṛtasya striyam eva ca /

so 'patyaṃ bhrātur utpādya dadyāt tasyaiva taddhanam // Mn_9.146 //

yā niyuktānyataḥ putraṃ devarād vāpy avāpnuyāt /

taṃ kāmajam arikthīyaṃ vṛthotpannaṃ pracakṣate // Mn_9.147 //

etad vidhānaṃ vijñeyaṃ vibhāgasyaikayoniṣu /

bahvīṣu caikajātānāṃ nānāstrīṣu nibodhata // Mn_9.148 //

brāhmaṇasyānupūrvyeṇa catasras tu yadi striyaḥ /

tāsāṃ putreṣu jāteṣu vibhāge 'yaṃ vidhiḥ smṛtaḥ // Mn_9.149 //

kīnāśo govṛṣo yānam alaṅkāraś ca veśma ca /

viprasyāuddhārikaṃ deyam ekāṃśaś ca pradhānataḥ // Mn_9.150 //

tryaṃśaṃ dāyād dhared vipro dvāv aṃśau kṣatriyāsutaḥ /

vaiśyājaḥ sārdham evāṃśam aṃśaṃ śūdrāsuto haret // Mn_9.151 //

sarvaṃ vā rikthajātaṃ tad daśadhā parikalpya ca /

dharmyaṃ vibhāgaṃ kurvīta vidhinānena dharmavit // Mn_9.152 //

caturo 'ṃśān hared vipras trīn aṃśān kṣatriyāsutaḥ /

vaiśyāputro hared dvyaṃśaṃ aṃśaṃ śūdrāsuto haret // Mn_9.153 //

yady api syāt tu satputro 'py asatputro 'pi vā bhavet /

nādhikaṃ daśamād dadyāc chūdrāputrāya dharmataḥ // Mn_9.154 //

brāhmaṇakṣatriyaviśāṃ śūdrāputro na rikthabhāk /

yad evāsya pitā dadyāt tad evāsya dhanaṃ bhavet // Mn_9.155 //

samavarṇāsu vā jātāḥ sarve putrā dvijanmanām /

uddhāraṃ jyāyase dattvā bhajerann itare samam // Mn_9.156 //

śūdrasya tu savarṇaiva nānyā bhāryā vidhīyate /

tasyāṃ jātāḥ samāṃśāḥ syur yadi putraśataṃ bhavet // Mn_9.157 //

putrān dvādaśa yān āha nṝṇāṃ svāyaṃbhuvo manuḥ /

teṣāṃ ṣaḍ bandhudāyādāḥ ṣaḍ adāyādabāndhavāḥ // Mn_9.158 //

aurasaḥ kṣetrajaś caiva dattaḥ kṛtrima eva ca /

gūḍhotpanno 'paviddhaś ca dāyādā bāndhavāś ca ṣaṭ // Mn_9.159 //

kānīnaś ca sahoḍhaś ca krītaḥ paunarbhavas tathā /

svayaṃdattaś ca śaudraś ca ṣaḍ adāyādabāndhavāḥ // Mn_9.160 //

yādṛśaṃ phalam āpnoti kuplavaiḥ saṃtarañ jalam /

tādṛśaṃ phalam āpnoti kuputraiḥ saṃtaraṃs tamaḥ // Mn_9.161 //

yady ekarikthinau syātām aurasakṣetrajau sutau /

yasya yat paitṛkaṃ rikthaṃ sa tad gṛhṇīta netaraḥ // Mn_9.162 //

eka evāurasaḥ putraḥ pitryasya vasunaḥ prabhuḥ /

śeṣāṇām ānṛśaṃsyārthaṃ pradadyāt tu prajīvanam // Mn_9.163 //

ṣaṣṭhaṃ tu kṣetrajasyāṃśaṃ pradadyāt paitṛkād dhanāt /

auraso vibhajan dāyaṃ pitryaṃ pañcamam eva vā // Mn_9.164 //

aurasakṣetrajau putrau pitṛrikthasya bhāginau /

daśāpare tu kramaśo gotrarikthāṃśabhāginaḥ // Mn_9.165 //

svakṣetre saṃskṛtāyāṃ tu svayam utpādayed dhi yam /

tam aurasaṃ vijānīyāt putraṃ prāthamakalpikam // Mn_9.166 //

yas talpajaḥ pramītasya klībasya vyādhitasya vā /

svadharmeṇa niyuktāyāṃ sa putraḥ kṣetrajaḥ smṛtaḥ // Mn_9.167 //

mātā pitā vā dadyātāṃ yam adbhiḥ putram āpadi /

sadṛśaṃ prītisaṃyuktaṃ sa jñeyo dattrimaḥ sutaḥ // Mn_9.168 //

sadṛśaṃ tu prakuryād yaṃ guṇadoṣavicakṣaṇam /

putraṃ putraguṇair yuktaṃ sa vijñeyaś ca kṛtrimaḥ // Mn_9.169 //

utpadyate gṛhe yas tu na ca jñāyeta kasya saḥ /

sa gṛhe gūḍha utpannas tasya syād yasya talpajaḥ // Mn_9.170 //

mātāpitṛbhyām utsṛṣṭaṃ tayor anyatareṇa vā /

yaṃ putraṃ parigṛhṇīyād apaviddhaḥ sa ucyate // Mn_9.171 //

pitṛveśmani kanyā tu yaṃ putraṃ janayed rahaḥ /

taṃ kānīnaṃ vaden nāmnā voḍhuḥ kanyāsamudbhavam // Mn_9.172 //

yā garbhiṇī saṃskriyate jñātājñātāpi vā satī /

voḍhuḥ sa garbho bhavati sahoḍha iti cocyate // Mn_9.173 //

krīṇīyād yas tv apatyārthaṃ mātāpitror yam antikāt /

sa krītakaḥ sutas tasya sadṛśo 'sadṛśo 'pi vā // Mn_9.174 //

yā patyā vā parityaktā vidhavā vā svayecchayā /

utpādayet punar bhūtvā sa paunarbhava ucyate // Mn_9.175 //

sā ced akṣatayoniḥ syād gatapratyāgatāpi vā /

paunarbhavena bhartrā sā punaḥ saṃskāram arhati // Mn_9.176 //

mātāpitṛvihīno yas tyakto vā syād akāraṇāt /

ātmānam arpayed yasmai svayaṃdattas tu sa smṛtaḥ // Mn_9.177 //

yaṃ brāhmaṇas tu śūdrāyāṃ kāmād utpādayet sutam /

sa pārayann eva śavas tasmāt pāraśavaḥ smṛtaḥ // Mn_9.178 //

dāsyāṃ vā dāsadāsyāṃ vā yaḥ śūdrasya suto bhavet /

so 'nujñāto hared aṃśam iti dharmo vyavasthitaḥ // Mn_9.179 //

kṣetrajādīn sutān etān ekādaśa yathoditān /

putrapratinidhīn āhuḥ kriyālopān manīṣiṇaḥ // Mn_9.180 //

ya ete 'bhihitāḥ putrāḥ prasaṅgād anyabījajāḥ /

yasya te bījato jātās tasya te netarasya tu // Mn_9.181 //

bhrātṝṇām ekajātānām ekaś cet putravān bhavet /

sarvāṃs tāṃs tena putreṇa putriṇo manur abravīt // Mn_9.182 //

sarvāsām ekapatnīnām ekā cet putriṇī bhavet /

sarvās tās tena putreṇa prāha putravatīr manuḥ // Mn_9.183 //

śreyasaḥ śreyaso 'lābhe pāpīyān riktham arhati /

bahavaś cet tu sadṛśāḥ sarve rikthasya bhāginaḥ // Mn_9.184 //

na bhrātaro na pitaraḥ putrā rikthaharāḥ pituḥ /

pitā hared aputrasya rikthaṃ bhrātara eva ca // Mn_9.185 //

trayāṇām udakaṃ kāryaṃ triṣu piṇḍaḥ pravartate /

caturthaḥ saṃpradātaiṣāṃ pañcamo nopapadyate // Mn_9.186 //

anantaraḥ sapiṇḍād yas tasya tasya dhanaṃ bhavet /

ata ūrdhvaṃ sakulyaḥ syād ācāryaḥ śiṣya eva vā // Mn_9.187 //

sarveṣām apy abhāve tu brāhmaṇā rikthabhāginaḥ /

traividyāḥ śucayo dāntās tathā dharmo na hīyate // Mn_9.188 //

ahāryaṃ brāhmaṇadravyaṃ rājñā nityam iti sthitiḥ /

itareṣāṃ tu varṇānāṃ sarvābhāve haren nṛpaḥ // Mn_9.189 //

saṃsthitasyānapatyasya sagotrāt putram āharet /

tatra yad rikthajātaṃ syāt tat tasmin pratipādayet // Mn_9.190 //

dvau tu yau vivadeyātāṃ dvābhyāṃ jātau striyā dhane /

tayor yad yasya pitryaṃ syāt tat sa gṛhṇīta netaraḥ // Mn_9.191 //

jananyāṃ saṃsthitāyāṃ tu samaṃ sarve sahodarāḥ /

bhajeran mātṛkaṃ rikthaṃ bhaginyaś ca sanābhayaḥ // Mn_9.192 //

yās tāsāṃ syur duhitaras tāsām api yathārhataḥ /

mātāmahyā dhanāt kiṃ cit pradeyaṃ prītipūrvakam // Mn_9.193 //

adhyagnyadhyāvāhanikaṃ dattaṃ ca prītikarmaṇi /

bhrātṛmātṛpitṛprāptaṃ ṣaḍvidhaṃ strīdhanaṃ smṛtam // Mn_9.194 //

anvādheyaṃ ca yad dattaṃ patyā prītena caiva yat /

patyau jīvati vṛttāyāḥ prajāyās tad dhanaṃ bhavet // Mn_9.195 //

brāhmadaivārṣagāndharva- prājāpatyeṣu yad vasu /

aprajāyām atītāyāṃ bhartur eva tad iṣyate // Mn_9.196 //

yat tv asyāḥ syād dhanaṃ dattaṃ vivāheṣv āsurādiṣu /

aprajāyām atītāyāṃ mātāpitros tad iṣyate // Mn_9.197 //

striyāṃ tu yad bhaved vittaṃ pitrā dattaṃ kathaṃ cana /

brāhmaṇī tad dharet kanyā tadapatyasya vā bhavet // Mn_9.198 //

na nirhāraṃ striyaḥ kuryuḥ kuṭumbād bahumadhyagāt /

svakād api ca vittād dhi svasya bhartur anājñayā // Mn_9.199 //

patyau jīvati yaḥ strībhir alaṅkāro dhṛto bhavet /

na taṃ bhajeran dāyādā bhajamānāḥ patanti te // Mn_9.200 //

anaṃśau klībapatitau jātyandhabadhirau tathā /

unmattajaḍamūkāś ca ye ca ke cin nirindriyāḥ // Mn_9.201 //

sarveṣām api tu nyāyyaṃ dātuṃ śaktyā manīṣiṇā /

grāsācchādanam atyantaṃ patito hy adadad bhavet // Mn_9.202 //

yady arthitā tu dāraiḥ syāt klībādīnāṃ kathaṃ cana /

teṣām utpannatantūnām apatyaṃ dāyam arhati // Mn_9.203 //

yat kiṃ cit pitari prete dhanaṃ jyeṣṭho 'dhigacchati /

bhāgo yavīyasāṃ tatra yadi vidyānupālinaḥ // Mn_9.204 //

avidyānāṃ tu sarveṣāṃ īhātaś ced dhanaṃ bhavet /

samas tatra vibhāgaḥ syād apitrya iti dhāraṇā // Mn_9.205 //

vidyādhanaṃ tu yady asya tat tasyaiva dhanaṃ bhavet /

maitryam audvāhikaṃ caiva mādhuparkikam eva ca // Mn_9.206 //

bhrātṝṇāṃ yas tu neheta dhanaṃ śaktaḥ svakarmaṇā /

sa nirbhājyaḥ svakād aṃśāt kiṃ cid dattvopajīvanam // Mn_9.207 //

anupaghnan pitṛdravyaṃ śrameṇa yad upārjitam /

svayam īhitalabdhaṃ tan nākāmo dātum arhati // Mn_9.208 //

paitṛkaṃ tu pitā dravyam anavāptaṃ yad āpnuyāt /

na tat putrair bhajet sārdham akāmaḥ svayam arjitam // Mn_9.209 //

vibhaktāḥ saha jīvanto vibhajeran punar yadi /

samas tatra vibhāgaḥ syāj jyaiṣṭhyaṃ tatra na vidyate // Mn_9.210 //

yeṣāṃ jyeṣṭhaḥ kaniṣṭho vā hīyetāṃśapradānataḥ /

mriyetānyataro vāpi tasya bhāgo na lupyate // Mn_9.211 //

sodaryā vibhajeraṃs taṃ sametya sahitāḥ samam /

bhrātaro ye ca saṃsṛṣṭā bhāginyaś ca sanābhayaḥ // Mn_9.212 //

yo jyeṣṭho vinikurvīta lobhād bhrātṝn yavīyasaḥ /

so 'jyeṣṭhaḥ syād abhāgaś ca niyantavyaś ca rājabhiḥ // Mn_9.213 //

sarva eva vikarmasthā nārhanti bhrātaro dhanam /

na cādattvā kaniṣṭhebhyo jyeṣṭhaḥ kurvīta yautakam // Mn_9.214 //

bhrātṝṇām avibhaktānāṃ yady utthānaṃ bhavet saha /

na putrabhāgaṃ viṣamaṃ pitā dadyāt kathaṃ cana // Mn_9.215 //

ūrdhvaṃ vibhāgāj jātas tu pitryam eva hared dhanam /

saṃsṛṣṭās tena vā ye syur vibhajeta sa taiḥ saha // Mn_9.216 //

anapatyasya putrasya mātā dāyam avāpnuyāt /

mātary api ca vṛttāyāṃ pitur mātā hared dhanam // Mn_9.217 //

ṛṇe dhane ca sarvasmin pravibhakte yathāvidhi /

paścād dṛśyeta yat kiṃ cit tat sarvaṃ samatāṃ nayet // Mn_9.218 //

vastraṃ patram alaṅkāraṃ kṛtānnam udakaṃ striyaḥ /

yogakṣemaṃ pracāraṃ ca na vibhājyaṃ pracakṣate // Mn_9.219 //

ayam ukto vibhāgo vaḥ putrāṇāṃ ca kriyāvidhiḥ /

kramaśaḥ kṣetrajādīnāṃ dyūtadharmaṃ nibodhata // Mn_9.220 //

dyūtaṃ samāhvayaṃ caiva rājā rāṣṭrān nivārayet /

rājāntakaraṇāv etau dvau doṣau pṛthivīkṣitām // Mn_9.221 //

prakāśam etat tāskaryaṃ yad devanasamāhvayau /

tayor nityaṃ pratīghāte nṛpatir yatnavān bhavet // Mn_9.222 //

aprāṇibhir yat kriyate tal loke dyūtam ucyate /

prāṇibhiḥ kriyate yas tu sa vijñeyaḥ samāhvayaḥ // Mn_9.223 //

dyūtaṃ samāhvayaṃ caiva yaḥ kuryāt kārayeta vā /

tān sarvān ghātayed rājā śūdrāṃś ca dvijaliṅginaḥ // Mn_9.224 //

kitavān kuśīlavān krūrān pāṣaṇḍasthāṃś ca mānavān /

vikarmasthān śauṇḍikāṃś ca kṣipraṃ nirvāsayet purāt // Mn_9.225 //

ete rāṣṭre vartamānā rājñaḥ prachannataskarāḥ /

vikarmakriyayā nityaṃ bādhante bhadrikāḥ prajāḥ // Mn_9.226 //

dyūtam etat purā kalpe dṛṣṭaṃ vairakaraṃ mahat /

tasmād dyūtaṃ na seveta hāsyārtham api buddhimān // Mn_9.227 //

pracchannaṃ vā prakāśaṃ vā tan niṣeveta yo naraḥ /

tasya daṇḍavikalpaḥ syād yatheṣṭaṃ nṛpates tathā // Mn_9.228 //

kṣatraviṭśūdrayonis tu daṇḍaṃ dātum aśaknuvan /

ānṛṇyaṃ karmaṇā gacched vipro dadyāc chanaiḥ śanaiḥ // Mn_9.229 //

strībālonmattavṛddhānāṃ daridrāṇāṃ ca rogiṇām /

śiphāvidalarajjvādyair vidadhyān nṛpatir damam // Mn_9.230 //

ye niyuktās tu kāryeṣu hanyuḥ kāryāṇi kāryiṇām /

dhanoṣmaṇā pacyamānās tān niḥsvān kārayen nṛpaḥ // Mn_9.231 //

kūṭaśāsanakartṝṃś ca prakṛtīnāṃ ca dūṣakān /

strībālabrāhmaṇaghnāṃś ca hanyād dviṭsevinas tathā // Mn_9.232 //

tīritaṃ cānuśiṣṭaṃ ca yatra kva cana yad bhavet /

kṛtaṃ tad dharmato vidyān na tad bhūyo nivartayet // Mn_9.233 //

amātyāḥ prāḍvivāko vā yat kuryuḥ kāryam anyathā /

tat svayaṃ nṛpatiḥ kuryāt tān sahasraṃ ca daṇḍayet // Mn_9.234 //

brahmahā ca surāpaś ca steyī ca gurutalpagaḥ /

ete sarve pṛthag jñeyā mahāpātakino narāḥ // Mn_9.235 //

caturṇām api caiteṣāṃ prāyaścittam akurvatām /

śārīraṃ dhanasaṃyuktaṃ daṇḍaṃ dharmyaṃ prakalpayet // Mn_9.236 //

gurutalpe bhagaḥ kāryaḥ surāpāne surādhvajaḥ /

steye ca śvapadaṃ kāryaṃ brahmahaṇy aśirāḥ pumān // Mn_9.237 //

asaṃbhojyā hy asaṃyājyā asaṃpāṭhyā 'vivāhinaḥ /

careyuḥ pṛthivīṃ dīnāḥ sarvadharmabahiṣkṛtāḥ // Mn_9.238 //

jñātisaṃbandhibhis tv ete tyaktavyāḥ kṛtalakṣaṇāḥ /

nirdayā nirnamaskārās tan manor anuśāsanam // Mn_9.239 //

prāyaścittaṃ tu kurvāṇāḥ sarvavarṇā yathoditam /

nāṅkyā rājñā lalāṭe syur dāpyās tūttamasāhasam // Mn_9.240 //

āgaḥsu brāhmaṇasyaiva kāryo madhyamasāhasaḥ /

vivāsyo vā bhaved rāṣṭrāt sadravyaḥ saparicchadaḥ // Mn_9.241 //

itare kṛtavantas tu pāpāny etāny akāmataḥ /

sarvasvahāram arhanti kāmatas tu pravāsanam // Mn_9.242 //

nādadīta nṛpaḥ sādhur mahāpātakino dhanam /

ādadānas tu tal lobhāt tena doṣeṇa lipyate // Mn_9.243 //

apsu praveśya taṃ daṇḍaṃ varuṇāyopapādayet /

śrutavṛttopapanne vā brāhmaṇe pratipādayet // Mn_9.244 //

īśo daṇḍasya varuṇo rājñāṃ daṇḍadharo hi saḥ /

īśaḥ sarvasya jagato brāhmaṇo vedapāragaḥ // Mn_9.245 //

yatra varjayate rājā pāpakṛdbhyo dhanāgamam /

tatra kālena jāyante mānavā dīrghajīvinaḥ // Mn_9.246 //

niṣpadyante ca sasyāni yathoptāni viśāṃ pṛthak /

bālāś ca na pramīyante vikṛtaṃ ca na jāyate // Mn_9.247 //

brāhmaṇān bādhamānaṃ tu kāmād avaravarṇajam /

hanyāc citrair vadhopāyair udvejanakarair nṛpaḥ // Mn_9.248 //

yāvān avadhyasya vadhe tāvān vadhyasya mokṣaṇe /

adharmo nṛpater dṛṣṭo dharmas tu viniyacchataḥ // Mn_9.249 //

udito 'yaṃ vistaraśo mitho vivādamānayoḥ /

aṣṭādaśasu mārgeṣu vyavahārasya nirṇayaḥ // Mn_9.250 //

evaṃ dharmyāṇi kāryāṇi samyak kurvan mahīpatiḥ /

deśān alabdhāṃl lipseta labdhāṃś ca paripālayet // Mn_9.251 //

samyaṅ niviṣṭadeśas tu kṛtadurgaś ca śāstrataḥ /

kaṇṭakoddharaṇe nityam ātiṣṭhed yatnam uttamam // Mn_9.252 //

rakṣanād āryavṛttānāṃ kaṇṭakānāṃ ca śodhanāt /

narendrās tridivaṃ yānti prajāpālanatatparāḥ // Mn_9.253 //

aśāsaṃs taskarān yas tu baliṃ gṛhṇāti pārthivaḥ /

tasya prakṣubhyate rāṣṭraṃ svargāc ca parihīyate // Mn_9.254 //

nirbhayaṃ tu bhaved yasya rāṣṭraṃ bāhubalāśritam /

tasya tad vardhate nityaṃ sicyamāna iva drumaḥ // Mn_9.255 //

dvividhāṃs taskarān vidyāt paradravyāpahārakān /

prakāśāṃś cāprakāśāṃś ca cāracakṣur mahīpatiḥ // Mn_9.256 //

prakāśavañcakās teṣāṃ nānāpaṇyopajīvinaḥ /

pracchannavañcakās tv ete ye stenāṭavikādayaḥ // Mn_9.257 //

utkocakāś cāupadhikā vañcakāḥ kitavās tathā /

maṅgalādeśavṛttāś ca bhadrāś cekṣaṇikaiḥ saha // Mn_9.258 //

asamyakkāriṇaś caiva mahāmātrāś cikitsakāḥ /

śilpopacārayuktāś ca nipuṇāḥ paṇyayoṣitaḥ // Mn_9.259 //

evamādīn vijānīyāt prakāśāṃl lokakaṇṭakān /

nigūḍhacāriṇaś cānyān anāryān āryaliṅginaḥ // Mn_9.260 //

tān viditvā sucaritair gūḍhais tatkarmakāribhiḥ /

cāraiś cānekasaṃsthānaiḥ protsādya vaśam ānayet // Mn_9.261 //

teṣāṃ doṣān abhikhyāpya sve sve karmaṇi tattvataḥ /

kurvīta śāsanaṃ rājā samyak sārāparādhataḥ // Mn_9.262 //

na hi daṇḍād ṛte śakyaḥ kartuṃ pāpavinigrahaḥ /

stenānāṃ pāpabuddhīnāṃ nibhṛtaṃ caratāṃ kṣitau // Mn_9.263 //

sabhāprapāpūpaśālā- veśamadyānnavikrayāḥ /

catuṣpathāṃś caityavṛkṣāḥ samājāḥ prekṣaṇāni ca // Mn_9.264 //

jīrṇodyānāny araṇyāni kārukāveśanāni ca /

śūnyāni cāpy agārāṇi vanāny upavanāni ca // Mn_9.265 //

evaṃvidhān nṛpo deśān gulmaiḥ sthāvarajaṅgamaiḥ /

taskarapratiṣedhārthaṃ cāraiś cāpy anucārayet // Mn_9.266 //

tatsahāyair anugatair nānākarmapravedibhiḥ /

vidyād utsādayec caiva nipuṇaiḥ pūrvataskaraiḥ // Mn_9.267 //

bhakṣyabhojyopadeśaiś ca brāhmaṇānāṃ ca darśanaiḥ /

śauryakarmāpadeśaiś ca kuryus teṣāṃ samāgamam // Mn_9.268 //

ye tatra nopasarpeyur mūlapraṇihitāś ca ye /

tān prasahya nṛpo hanyāt samitrajñātibāndhavān // Mn_9.269 //

na hoḍhena vinā cauraṃ ghātayed dhārmiko nṛpaḥ /

sahoḍhaṃ sopakaraṇaṃ ghātayed avicārayan // Mn_9.270 //

grāmeṣv api ca ye ke cic caurāṇāṃ bhaktadāyakāḥ /

bhāṇḍāvakāśadāś caiva sarvāṃs tān api ghātayet // Mn_9.271 //

rāṣṭreṣu rakṣādhikṛtān sāmantāṃś caiva coditān /

abhyāghāteṣu madhyasthāñ śiṣyāc caurān iva drutam // Mn_9.272 //

yaś cāpi dharmasamayāt pracyuto dharmajīvanaḥ /

daṇḍenaiva tam apy oṣet svakād dharmād dhi vicyutam // Mn_9.273 //

grāmaghāte hitābhaṅge pathi moṣābhidarśane /

śaktito nābhidhāvanto nirvāsyāḥ saparicchadāḥ // Mn_9.274 //

rājñaḥ kośāpahartṝṃś ca pratikūleṣu ca sthitān /

ghātayed vividhair daṇḍair arīṇāṃ copajāpakān // Mn_9.275 //

saṃdhiṃ chittvā tu ye cauryaṃ rātrau kurvanti taskarāḥ /

teṣāṃ chittvā nṛpo hastau tīkṣṇe śūle niveśayet // Mn_9.276 //

aṅgulīr granthibhedasya chedayet prathame grahe /

dvitīye hastacaraṇau tṛtīye vadham arhati // Mn_9.277 //

agnidān bhaktadāṃś caiva tathā śastrāvakāśadān /

saṃnidhātṝṃś ca moṣasya hanyāc cauram iveśvaraḥ // Mn_9.278 //

taḍāgabhedakaṃ hanyād apsu śuddhavadhena vā /

yad vāpi pratisaṃskuryād dāpyas tūttamasāhasam // Mn_9.279 //

koṣṭhāgārāyudhāgāra- devatāgārabhedakān /

hastyaśvarathahartṝṃś ca hanyād evāvicārayan // Mn_9.280 //

yas tu pūrvaniviṣṭasya taḍāgasyodakaṃ haret /

āgamaṃ vāpy apāṃ bhindyāt sa dāpyaḥ pūrvasāhasam // Mn_9.281 //

samutsṛjed rājamārge yas tv amedhyam anāpadi /

sa dvau kārṣāpaṇau dadyād amedhyaṃ cāśu śodhayet // Mn_9.282 //

āpadgato 'tha vā vṛddhā garbhiṇī bāla eva vā /

paribhāṣaṇam arhanti tac ca śodhyam iti sthitiḥ // Mn_9.283 //

cikitsakānāṃ sarveṣāṃ mithyāpracaratāṃ damaḥ /

amānuṣeṣu prathamo mānuṣeṣu tu madhyamaḥ // Mn_9.284 //

saṃkramadhvajayaṣṭīnāṃ pratimānāṃ ca bhedakaḥ /

pratikuryāc ca tat sarvaṃ pañca dadyāc chatāni ca // Mn_9.285 //

adūṣitānāṃ dravyāṇāṃ dūṣaṇe bhedane tathā /

maṇīnām apavedhe ca daṇḍaḥ prathamasāhasaḥ // Mn_9.286 //

samair hi viṣamaṃ yas tu cared vai mūlyato 'pi vā /

samāpnuyād damaṃ pūrvaṃ naro madhyamam eva vā // Mn_9.287 //

bandhanāni ca sarvāṇi rājā mārge niveśayet /

duḥkhitā yatra dṛśyeran vikṛtāḥ pāpakāriṇah // Mn_9.288 //

prākārasya ca bhettāraṃ parikhāṇāṃ ca pūrakam /

dvārāṇāṃ caiva bhaṅktāraṃ kṣipram eva pravāsayet // Mn_9.289 //

abhicāreṣu sarveṣu kartavyo dviśato damaḥ /

mūlakarmaṇi cānāpteḥ kṛtyāsu vividhāsu ca // Mn_9.290 //

abījavikrayī caiva bījotkṛṣṭā tathaiva ca /

maryādābhedakaś caiva vikṛtaṃ prāpnuyād vadham // Mn_9.291 //

sarvakaṇṭakapāpiṣṭhaṃ hemakāraṃ tu pārthivaḥ /

pravartamānam anyāye chedayel lavaśaḥ kṣuraiḥ // Mn_9.292 //

sītādravyāpaharaṇe śastrāṇām auṣadhasya ca /

kālam āsādya kāryaṃ ca rājā daṇḍaṃ prakalpayet // Mn_9.293 //

svāmyamātyau puraṃ rāṣṭraṃ kośadaṇḍau suhṛt tathā /

sapta prakṛtayo hy etāḥ saptāṅgaṃ rājyam ucyate // Mn_9.294 //

saptānāṃ prakṛtīnāṃ tu rājyasyāsāṃ yathākramam /

pūrvaṃ pūrvaṃ gurutaraṃ jānīyād vyasanaṃ mahat // Mn_9.295 //

saptāṅgasyeha rājyasya viṣṭabdhasya tridaṇḍavat /

anyonyaguṇavaiśeṣyān na kiṃ cid atiricyate // Mn_9.296 //

teṣu teṣu tu kṛtyeṣu tat tad aṅgaṃ viśiṣyate /

yena yat sādhyate kāryaṃ tat tasmiñ śreṣṭham ucyate // Mn_9.297 //

cāreṇotsāhayogena kriyayaiva ca karmaṇām /

svaśaktiṃ paraśaktiṃ ca nityaṃ vidyān mahīpatiḥ // Mn_9.298 //

pīḍanāni ca sarvāṇi vyasanāni tathaiva ca /

ārabheta tataḥ kāryaṃ saṃcintya gurulāghavam // Mn_9.299 //

ārabhetaiva karmāṇi śrāntaḥ śrāntaḥ punaḥ punaḥ /

karmāṇy ārabhamāṇaṃ hi puruṣaṃ śrīr niṣevate // Mn_9.300 //

kṛtaṃ tretāyugaṃ caiva dvāparaṃ kalir eva ca /

rājño vṛttāni sarvāṇi rājā hi yugam ucyate // Mn_9.301 //

kaliḥ prasupto bhavati sa jāgrad dvāparaṃ yugam /

karmasv abhyudyatas tretā vicaraṃs tu kṛtaṃ yugam // Mn_9.302 //

indrasyārkasya vāyoś ca yamasya varuṇasya ca /

candrasyāgneḥ pṛthivyāś ca tejovṛttaṃ nṛpaś caret // Mn_9.303 //

vārṣikāṃś caturo māsān yathendro 'bhipravarṣati /

tathābhivarṣet svaṃ rāṣṭraṃ kāmair indravrataṃ caran // Mn_9.304 //

aṣṭau māsān yathādityas toyaṃ harati raśmibhiḥ /

tathā haret karaṃ rāṣṭrān nityam arkavrataṃ hi tat // Mn_9.305 //

praviśya sarvabhūtāni yathā carati mārutaḥ /

tathā cāraiḥ praveṣṭavyaṃ vratam etad dhi mārutam // Mn_9.306 //

yathā yamaḥ priyadveṣyau prāpte kāle niyacchati /

tathā rājñā niyantavyāḥ prajās tad dhi yamavratam // Mn_9.307 //

varuṇena yathā pāśair baddha evābhidṛśyate /

tathā pāpān nigṛhṇīyād vratam etad dhi vāruṇam // Mn_9.308 //

paripūrṇaṃ yathā candraṃ dṛṣṭvā hṛṣyanti mānavāḥ /

tathā prakṛtayo yasmin sa cāndravratiko nṛpaḥ // Mn_9.309 //

pratāpayuktas tejasvī nityaṃ syāt pāpakarmasu /

duṣṭasāmantahiṃsraś ca tad āgneyaṃ vrataṃ smṛtam // Mn_9.310 //

yathā sarvāṇi bhūtāni dharā dhārayate samam /

tathā sarvāṇi bhūtāni bibhrataḥ pārthivaṃ vratam // Mn_9.311 //

etair upāyair anyaiś ca yukto nityam atandritaḥ /

stenān rājā nigṛhṇīyāt svarāṣṭre para eva ca // Mn_9.312 //

parām apy āpadaṃ prāpto brāhmaṇān na prakopayet /

te hy enaṃ kupitā hanyuḥ sadyaḥ sabalavāhanam // Mn_9.313 //

yaiḥ kṛtaḥ sarvabhakṣyo 'gnir apeyaś ca mahodadhiḥ /

kṣayī cāpyāyitaḥ somaḥ ko na naśyet prakopya tān // Mn_9.314 //

lokān anyān sṛjeyur ye lokapālāṃś ca kopitāḥ /

devān kuryur adevāṃś ca kaḥ kṣiṇvaṃs tān samṛdhnuyāt // Mn_9.315 //

yān upāśritya tiṣṭhanti lokā devāś ca sarvadā /

brahma caiva dhanaṃ yeṣāṃ ko hiṃsyāt tāñ jijīviṣuḥ // Mn_9.316 //

avidvāṃś caiva vidvāṃś ca brāhmaṇo daivataṃ mahat /

praṇītaś cāpraṇītaś ca yathāgnir daivataṃ mahat // Mn_9.317 //

śmaśāneṣv api tejasvī pāvako naiva duṣyati /

hūyamānaś ca yajñeṣu bhūya evābhivardhate // Mn_9.318 //

evaṃ yady apy aniṣṭeṣu vartante sarvakarmasu /

sarvathā brāhmaṇāḥ pūjyāḥ paramaṃ daivataṃ hi tat // Mn_9.319 //

kṣatrasyātipravṛddhasya brāhmaṇān prati sarvaśaḥ /

brahmaiva saṃniyantṛ syāt kṣatraṃ hi brahmasaṃbhavam // Mn_9.320 //

adbhyo 'gnir brahmataḥ kṣatram aśmano loham utthitam /

teṣāṃ sarvatragaṃ tejaḥ svāsu yoniṣu śāmyati // Mn_9.321 //

nābrahma kṣatram ṛdhnoti nākṣatraṃ brahma vardhate /

brahma kṣatraṃ ca saṃpṛktam iha cāmutra vardhate // Mn_9.322 //

dattvā dhanaṃ tu viprebhyaḥ sarvadaṇḍasamutthitam /

putre rājyaṃ samāsṛjya kurvīta prāyaṇaṃ raṇe // Mn_9.323 //

evaṃ caran sadā yukto rājadharmeṣu pārthivaḥ /

hiteṣu caiva lokasya sarvān bhṛtyān niyojayet // Mn_9.324 //

eṣo 'khilaḥ karmavidhir ukto rājñaḥ sanātanaḥ /

imaṃ karmavidhiṃ vidyāt kramaśo vaiśyaśūdrayoḥ // Mn_9.325 //

vaiśyas tu kṛtasaṃskāraḥ kṛtvā dāraparigraham /

vārtāyāṃ nityayuktaḥ syāt paśūnāṃ caiva rakṣaṇe // Mn_9.326 //

prajāpatir hi vaiśyāya sṛṣṭvā paridade paśūn /

brāhmaṇāya ca rājñe ca sarvāḥ paridade prajāḥ // Mn_9.327 //

na ca vaiśyasya kāmaḥ syān na rakṣeyaṃ paśūn iti /

vaiśye cecchati nānyena rakṣitavyāḥ kathaṃ cana // Mn_9.328 //

maṇimuktāpravālānāṃ lohānāṃ tāntavasya ca /

gandhānāṃ ca rasānāṃ ca vidyād arghabalābalam // Mn_9.329 //

bījānām uptivic ca syāt kṣetradoṣaguṇasya ca /

mānayogaṃ ca jānīyāt tulāyogāṃś ca sarvaśaḥ // Mn_9.330 //

sārāsāraṃ ca bhāṇḍānāṃ deśānāṃ ca guṇāguṇān /

lābhālābhaṃ ca paṇyānāṃ paśūnāṃ parivardhanam // Mn_9.331 //

bhṛtyānāṃ ca bhṛtiṃ vidyād bhāṣāś ca vividhā nṛṇāṃ /

dravyāṇāṃ sthānayogāṃś ca krayavikrayam eva ca // Mn_9.332 //

dharmeṇa ca dravyavṛddhāv ātiṣṭhed yatnam uttamam /

dadyāc ca sarvabhūtānām annam eva prayatnataḥ // Mn_9.333 //

viprāṇāṃ vedaviduṣāṃ gṛhasthānāṃ yaśasvinām /

śuśrūṣaiva tu śūdrasya dharmo naiśreyasaḥ paraḥ // Mn_9.334 //

śucir utkṛṣṭaśuśrūṣur mṛduvāg anahaṃkṛtaḥ /

brāhmaṇādyāśrayo nityam utkṛṣṭāṃ jātim aśnute // Mn_9.335 //

eṣo 'nāpadi varṇānām uktaḥ karmavidhiḥ śubhaḥ /

āpady api hi yas teṣāṃ kramaśas tan nibodhata // Mn_9.336 //