Chapter 8

deśakālavidhānena dravyaṃ śraddhāsamanvitam /

pātre pradīyate yat tu tad dharmasya prasādhanam // Mn_7.87M //

samottamādhamai rājā tv āhūtaḥ pālayan prajāḥ /

na nivarteta saṃgrāmāt kṣātraṃ dharmam anusmaran // Mn_7.87[88M] //

saṃgrāmeṣv anivartitvaṃ prajānāṃ caiva pālanam /

śuśrūṣā brāhmaṇānāṃ ca rājñāṃ śreyaskaraṃ param // Mn_7.88[89M] //

āhaveṣu mitho 'nyonyaṃ jighāṃsanto mahīkṣitaḥ /

yudhyamānāḥ paraṃ śaktyā svargaṃ yānty aparāṅmukhāḥ // Mn_7.89[90M] //

na kūṭair āyudhair hanyād yudhyamāno raṇe ripūn /

na karṇibhir nāpi digdhair nāgnijvalitatejanaiḥ // Mn_7.90[91M] //

na ca hanyāt sthalārūḍhaṃ na klībaṃ na kṛtāñjalim /

na muktakeśaṃ nāsīnaṃ na tavāsmīti vādinam // Mn_7.91[92M] //

na suptaṃ na visaṃnāhaṃ na nagnaṃ na nirāyudham /

nāyudhyamānaṃ paśyantaṃ na pareṇa samāgatam // Mn_7.92[93M] //

nāyudhavyasanaprāptaṃ nārtaṃ nātiparikṣataṃ /

na bhītaṃ na parāvṛttaṃ satāṃ dharmam anusmaran // Mn_7.93[94M] //

yas tu bhītaḥ parāvṛttaḥ saṃgrāme hanyate paraiḥ /

bhartur yad duṣkṛtaṃ kiṃ cit tat sarvaṃ pratipadyate // Mn_7.94[95M] //

yac cāsya sukṛtaṃ kiṃ cid amutrārtham upārjitam /

bhartā tat sarvam ādatte parāvṛttahatasya tu // Mn_7.95[96M] //

rathāśvaṃ hastinaṃ chatraṃ dhanaṃ dhānyaṃ paśūn striyaḥ /

sarvadravyāṇi kupyaṃ ca yo yaj jayati tasya tat // Mn_7.96[97M] //

rājñaś ca dadyur uddhāram ity eṣā vaidikī śrutiḥ /

rājñā ca sarvayodhebhyo dātavyam apṛthagjitam // Mn_7.97[98M] //

eṣo 'nupaskṛtaḥ prokto yodhadharmaḥ sanātanaḥ /

asmād dharmān na cyaveta kṣatriyo ghnan raṇe ripūn // Mn_7.98[99M] //

alabdhaṃ caiva lipseta labdhaṃ rakṣet prayatnataḥ /

rakṣitaṃ vardhayec caiva vṛddhaṃ pātreṣu nikṣipet // Mn_7.99[100M] //

etac caturvidhaṃ vidyāt puruṣārthaprayojanam /

asya nityam anuṣṭhānaṃ samyak kuryād atandritaḥ // Mn_7.100[101M] //

alabdham icched daṇḍena labdhaṃ rakṣed avekṣayā /

rakṣitaṃ vardhayed vṛddhyā vṛddhaṃ pātreṣu nikṣipet // Mn_7.101[102M] //

nityam udyatadaṇḍaḥ syān nityaṃ vivṛtapauruṣaḥ /

nityaṃ saṃvṛtasaṃvāryo nityaṃ chidrānusāry areḥ // Mn_7.102[103M] //

nityam udyatadaṇḍasya kṛtsnam udvijate jagat /

tasmāt sarvāṇi bhūtāni daṇḍenaiva prasādhayet // Mn_7.103[104M] //

amāyayaiva varteta na kathaṃ cana māyayā /

budhyetāriprayuktāṃ ca māyāṃ nityaṃ susaṃvṛtaḥ // Mn_7.104[105M] //

nāsya chidraṃ paro vidyād vidyāc chidraṃ parasya ca /

gūhet kūrma ivāṅgāni rakṣed vivaram ātmanaḥ // Mn_7.105[106M] //

bakavac cintayed arthān siṃhavac ca parākrame /

vṛkavac cāvalumpeta śaśavac ca viniṣpatet // Mn_7.106[107M] //

evaṃ vijayamānasya ye 'sya syuḥ paripanthinaḥ /

tān ānayed vaśaṃ sarvān sāmādibhir upakramaiḥ // Mn_7.107[108M] //

yadi te tu na tiṣṭheyur upāyaiḥ prathamais tribhiḥ /

daṇḍenaiva prasahyaitāñ śanakair vaśam ānayet // Mn_7.108[109M] //

sāmādīnām upāyānāṃ caturṇām api paṇḍitāḥ /

sāmadaṇḍau praśaṃsanti nityaṃ rāṣṭrābhivṛddhaye // Mn_7.109[110M] //

yathoddharati nirdātā kakṣaṃ dhānyaṃ ca rakṣati /

tathā rakṣen nṛpo rāṣṭraṃ hanyāc ca paripanthinaḥ // Mn_7.110[111M] //

mohād rājā svarāṣṭraṃ yaḥ karṣayaty anavekṣayā /

so 'cirād bhraśyate rājyāj jīvitāc ca sabāndhavaḥ // Mn_7.111[112M] //

śarīrakarṣaṇāt prāṇāḥ kṣīyante prāṇināṃ yathā /

tathā rājñām api prāṇāḥ kṣīyante rāṣṭrakarṣaṇāt // Mn_7.112[113M] //

rāṣṭrasya saṃgrahe nityaṃ vidhānam idam ācaret /

susaṃgṛhītarāṣṭre hi pārthivaḥ sukham edhate // Mn_7.113[114M] //

dvayos trayāṇāṃ pañcānāṃ madhye gulmam adhiṣṭhitam /

tathā grāmaśatānāṃ ca kuryād rāṣṭrasya saṃgraham // Mn_7.114[115M] //

grāmasyādhipatiṃ kuryād daśagrāmapatiṃ tathā /

viṃśatīśaṃ śateśaṃ ca sahasrapatim eva ca // Mn_7.115[116M] //

grāmadoṣān samutpannān grāmikaḥ śanakaiḥ svayam /

śaṃsed grāmadaśeśāya daśeśo viṃśatīśine // Mn_7.116[117M] //

viṃśatīśas tu tat sarvaṃ śateśāya nivedayet /

śaṃsed grāmaśateśas tu sahasrapataye svayam // Mn_7.117[118M] //

yāni rājapradeyāni pratyahaṃ grāmavāsibhiḥ /

annapānendhanādīni grāmikas tāny avāpnuyāt // Mn_7.118[119M] //

daśī kulaṃ tu bhuñjīta viṃśī pañca kulāni ca /

grāmaṃ grāmaśatādhyakṣaḥ sahasrādhipatiḥ puram // Mn_7.119[120M] //

teṣāṃ grāmyāṇi kāryāni pṛthakkāryāṇi caiva hi /

rājño 'nyaḥ sacivaḥ snigdhas tāni paśyed atandritaḥ // Mn_7.120[121M] //

nagare nagare caikaṃ kuryāt sarvārthacintakam /

uccaiḥsthānaṃ ghorarūpaṃ nakṣatrāṇām iva graham // Mn_7.121[122M] //

sa tān anuparikrāmet sarvān eva sadā svayam /

teṣāṃ vṛttaṃ pariṇayet samyag rāṣṭreṣu taccaraiḥ // Mn_7.122[123M] //

rājño hi rakṣādhikṛtāḥ parasvādāyinaḥ śaṭhāḥ /

bhṛtyā bhavanti prāyeṇa tebhyo rakṣed imāḥ prajāḥ // Mn_7.123[124M] //

ye kāryikebhyo 'rtham eva gṛhṇīyuḥ pāpacetasaḥ /

teṣāṃ sarvasvam ādāya rājā kuryāt pravāsanam // Mn_7.124[125M] //

rājā karmasu yuktānāṃ strīṇāṃ preṣyajanasya ca /

pratyahaṃ kalpayed vṛttiṃ sthānaṃ karmānurūpataḥ // Mn_7.125[126M] //

paṇo deyo 'vakṛṣṭasya ṣaḍ utkṛṣṭasya vetanam /

ṣāṇmāsikas tathācchādo dhānyadroṇas tu māsikaḥ // Mn_7.126[127M] //

krayavikrayam adhvānaṃ bhaktaṃ ca saparivyayam /

yogakṣemaṃ ca saṃprekṣya vaṇijo dāpayet karān // Mn_7.127[128M] //

yathā phalena yujyeta rājā kartā ca karmaṇām /

tathāvekṣya nṛpo rāṣṭre kalpayet satataṃ karān // Mn_7.128[129M] //

yathālpālpam adanty ādyaṃ vāryokovatsaṣaṭpadāḥ /

tathālpālpo grahītavyo rāṣṭrād rājñābdikaḥ karaḥ // Mn_7.129[130M] //

pañcāśadbhāga ādeyo rājñā paśuhiraṇyayoḥ /

dhānyānām aṣṭamo bhāgaḥ ṣaṣṭho dvādaśa eva vā // Mn_7.130[131M] //

ādadītātha ṣaḍbhāgaṃ drumāṃsamadhusarpiṣām /

gandhauṣadhirasānāṃ ca puṣpamūlaphalasya ca // Mn_7.131[132M] //

patraśākatṛṇānāṃ ca carmaṇāṃ vaidalasya ca /

mṛnmayānāṃ ca bhāṇḍānāṃ sarvasyāśmamayasya ca // Mn_7.132[133M] //

mriyamāṇo 'py ādadīta na rājā śrotriyāt karam /

na ca kṣudhāsya saṃsīdec chrotriyo viṣaye vasan // Mn_7.133[134M] //

yasya rājñas tu viṣaye śrotriyaḥ sīdati kṣudhā /

tasyāpi tat kṣudhā rāṣṭram acirenaiva sīdati // Mn_7.134[135M] //

śrutavṛtte viditvāsya vṛttiṃ dharmyāṃ prakalpayet /

saṃrakṣet sarvataś cainaṃ pitā putram ivāurasam // Mn_7.135[136M] //

saṃrakṣyamāṇo rājñā yaṃ] kurute dharmam anvaham /

tenāyur vardhate rājño draviṇaṃ rāṣṭram eva ca // Mn_7.136[137M] //

yat kiṃ cid api varṣasya dāpayet karasaṃjñitam /

vyavahāreṇa jīvantaṃ rājā rāṣṭre pṛthagjanam // Mn_7.137[138M] //

kārukāñ śilpinaś caiva śūdrāṃs cātmopajīvinaḥ /

ekaikaṃ kārayet karma māsi māsi mahīpatiḥ // Mn_7.138[139M] //

nocchindyād ātmano mūlaṃ pareṣāṃ cātitṛṣṇayā /

ucchindan hy ātmano mūlam āṭmānaṃ tāṃś ca pīdayet // Mn_7.139[140M] //

tīkṣṇaś caiva mṛduś ca syāt kāryaṃ vīkṣya mahīpatiḥ /

tīkṣṇaś caiva mṛduś caiva rāja bhavati sammataḥ // Mn_7.140[141M] //

amātyamukhyaṃ dharmajñaṃ prājñaṃ dāntaṃ kulodgatam /

sthāpayed āsane tasmin khinnaḥ kāryekṣaṇe nṛṇām // Mn_7.141[142M] //

evaṃ sarvaṃ vidhāyedam itikartavyam ātmanaḥ /

yuktaś caivāpramattaś ca parirakṣed imāḥ prajāḥ // Mn_7.142[143M] //

vikrośantyo yasya rāṣṭrād hriyante dasyubhiḥ prajāḥ /

saṃpaśyataḥ sabhṛtyasya mṛtaḥ sa na tu jīvati // Mn_7.143[144M] //

kṣatriyasya paro dharmaḥ prājānām eva pālanam /

nirdiṣṭaphalabhoktā hi rājā dharmeṇa yujyate // Mn_7.144[145M] //

utthāya paścime yāme kṛtaśaucaḥ samāhitaḥ /

hutāgnir brāhmaṇāṃś cārcya praviśet sa śubhāṃ sabhām // Mn_7.145[146M] //

tatra sthitaḥ prajāḥ sarvāḥ pratinandya visarjayet /

visṛjya ca prajāḥ sarvā mantrayet saha mantribhiḥ // Mn_7.146[147M] //

giripṛṣṭhaṃ samāruhya prasādaṃ vā rahogataḥ /

araṇye niḥśalāke vā mantrayed avibhāvitaḥ // Mn_7.147[148M] //

yasya mantraṃ na jānanti samāgamya pṛthagjanāḥ /

sa kṛtsnāṃ pṛthivīṃ bhuṅkte kośahīno 'pi pārthivaḥ // Mn_7.148[149M] //

jaḍamūkāndhabadhirāṃs tairyagyonān vayo'tigān /

strīmlecchavyādhitavyaṅgān mantrakāle 'pasārayet // Mn_7.149[150M] //

bhindanty avamatā mantraṃ tairyagyonās tathaiva ca /

striyaś caiva viśeṣeṇa tasmāt tatrādṛto bhavet // Mn_7.150[151M] //

madhyaṃdine 'rdharātre vā viśrānto vigataklamaḥ /

cintayed dharmakāmārthān sārdhaṃ tair eka eva vā // Mn_7.151[152M] //

parasparaviruddhānāṃ teṣāṃ ca samupārjanam /

kanyānāṃ saṃpradānaṃ ca kumārāṇāṃ ca rakṣaṇaṃ // Mn_7.152[153M] //

dūtasaṃpreṣaṇaṃ caiva kāryaśeṣaṃ tathaiva ca /

antaḥpurapracāraṃ ca praṇidhīnāṃ ca ceṣṭitam // Mn_7.153[154M] //

kṛtsnaṃ cāṣṭavidhaṃ karma pañcavargaṃ ca tattvataḥ /

anurāgāparāgau ca pracāraṃ maṇḍalasya ca // Mn_7.154[155M] //

madhyamasya pracāraṃ ca vijīgiṣoś ca ceṣṭitam /

udāsīnapracāraṃ ca śatroś caiva prayatnataḥ // Mn_7.155[156M] //

etāḥ prakṛtayo mūlaṃ maṇḍalasya samāsataḥ /

aṣṭau cānyāḥ samākhyātā dvādaśaiva tu tāḥ smṛtāḥ // Mn_7.156[157M] //

amātyarāṣṭradurgārtha- daṇḍākhyāḥ pañca cāparāḥ /

pratyekaṃ kathitā hy etāḥ saṃkṣepeṇa dvisaptatiḥ // Mn_7.157[158M] //

anantaram ariṃ vidyād arisevinam eva ca /

arer anantaraṃ mitram udāsīnaṃ tayoḥ param // Mn_7.158[159M] //

tān sarvān abhisaṃdadhyāt sāmādibhir upakramaiḥ /

vyastaiś caiva samastaiś ca pauruṣeṇa nayena ca // Mn_7.159[160M] //

saṃdhiṃ ca vigrahaṃ caiva yānam āsanam eva ca /

dvaidhībhāvaṃ saṃśrayaṃ ca ṣaḍguṇāṃś cintayet sadā // Mn_7.160[161M] //

āsanaṃ caiva yānaṃ ca saṃdhiṃ vigraham eva ca /

kāryaṃ vīkṣya prayuñjīta dvaidhaṃ saṃśrayam eva ca // Mn_7.161[162M] //

saṃdhiṃ tu dvividhaṃ vidyād rājā vigraham eva ca /

ubhe yānāsane caiva dvividhaḥ saṃśrayaḥ smṛtaḥ // Mn_7.162[163M] //

samānayānakarmā ca viparītas tathaiva ca /

tadā tv āyatisaṃyuktaḥ saṃdhir jñeyo dvilakṣaṇaḥ // Mn_7.163[164M] //

svayaṃkṛtaś ca kāryārtham akāle kāla eva vā /

mitrasya caivāpakṛte dvividho vigrahaḥ smṛtaḥ // Mn_7.164[165M] //

ekākinaś cātyayike kārye prāpte yadṛcchayā /

saṃhatasya ca mitreṇa dvividhaṃ yānam ucyate // Mn_7.165[166M] //

kṣīṇasya caiva kramaśo daivāt pūrvakṛtena vā /

mitrasya cānurodhena dvividhaṃ smṛtam āsanam // Mn_7.166[167M] //

balasya svāminaś caiva sthitiḥ kāryārthasiddhaye /

dvividhaṃ kīrtyate dvaidhaṃ ṣāḍguṇyaguṇavedibhiḥ // Mn_7.167[168M] //

arthasaṃpādanārthaṃ ca pīḍyamānasya śatrubhiḥ /

sādhuṣu vyapadeśaś ca dvividhaḥ saṃśrayaḥ smṛtaḥ // Mn_7.168[169M] //

yadāvagacched āyatyām ādhikyaṃ dhruvam ātmanaḥ /

tadātve cālpikāṃ pīḍāṃ tadā saṃdhiṃ samāśrayet // Mn_7.169[170M] //

yadā prahṛṣṭā manyeta sarvās tu prakṛtīr bhṛśam /

atyucchritaṃ tathātmānaṃ tadā kurvīta vigraham // Mn_7.170[171M] //

yadā manyeta bhāvena hṛṣṭaṃ puṣṭaṃ balaṃ svakam /

parasya viparītaṃ ca tadā yāyād ripuṃ prati // Mn_7.171[172M] //

yadā tu syāt parikṣīṇo vāhanena balena ca /

tadāsīta prayatnena śanakaiḥ sāntvayann arīn // Mn_7.172[173M] //

manyetāriṃ yadā rājā sarvathā balavattaram /

tadā dvidhā balaṃ kṛtvā sādhayet kāryam ātmanaḥ // Mn_7.173[174M] //

yadā parabalānāṃ tu gamanīyatamo bhavet /

tadā tu saṃśrayet kṣipraṃ dhārmikaṃ balinaṃ nṛpam // Mn_7.174[175M] //

nigrahaṃ prakṛtīnāṃ ca kuryād yo 'ribalasya ca /

upaseveta taṃ nityaṃ sarvayatnair guruṃ yathā // Mn_7.175[176M] //

yadi tatrāpi saṃpaśyed doṣaṃ saṃśrayakāritam /

suyuddham eva tatrāpi nirviśaṅkaḥ samācaret // Mn_7.176[177M] //

sarvopāyais tathā kuryān nītijñaḥ pṛthivīpatiḥ /

yathāsyābhyadhikā na syur mitrodāsīnaśatravaḥ // Mn_7.177[178M] //

āyatiṃ sarvakāryāṇāṃ tadātvaṃ ca vicārayet /

atītānāṃ ca sarveṣāṃ guṇadoṣau ca tattvataḥ // Mn_7.178[179M] //

āyatyāṃ guṇadoṣajñas tadātve kṣipraniścayaḥ /

atīte kāryaśeṣajñaḥ śatrubhir nābhibhūyate // Mn_7.179[180M] //

yathainaṃ nābhisaṃdadhyur mitrodāsīnaśatravaḥ /

tathā sarvaṃ saṃvidadhyād eṣa sāmāsiko nayaḥ // Mn_7.180[181M] //

tadā tu yānam ātiṣṭhed arirāṣṭraṃ prati prabhuḥ /

tadānena vidhānena yāyād aripuraṃ śanaiḥ // Mn_7.181[182M] //

mārgaśīrṣe śubhe māsi yāyād yātrāṃ mahīpatiḥ /

phālgunaṃ vātha caitraṃ vā māsau prati yathābalam // Mn_7.182[183M] //

anyeṣv api tu kāleṣu yadā paśyed dhruvaṃ jayam /

tadā yāyād vigṛhyaiva vyasane cotthite ripoḥ // Mn_7.183[184M] //

kṛtvā vidhānaṃ mūle tu yātrikaṃ ca yathāvidhi /

upagṛhyāspadaṃ caiva cārān samyag vidhāya ca // Mn_7.184[185M] //

saṃśodhya trividhaṃ mārgaṃ ṣaḍvidhaṃ ca balaṃ svakam /

sāṃparāyikakalpena yāyād aripuraṃ prati // Mn_7.185[186M] //

śatrusevini mitre ca gūḍhe yuktataro bhavet /

gatapratyāgate caiva sa hi kaṣṭataro ripuḥ // Mn_7.186[187M] //

daṇḍavyūhena tan mārgaṃ yāyāt tu śakaṭena vā /

varāhamakarābhyāṃ vā sūcyā vā garuḍena vā // Mn_7.187[188M] //

yataś ca bhayam āśaṅket tato vistārayed balam /

padmena caiva vyūhena niviśeta sadā svayam // Mn_7.188[189M] //

senāpatibalādhyakṣau sarvadikṣu niveśayet /

yataś ca bhayam āśaṅket prācīṃ tāṃ kalpayed diśam // Mn_7.189[190M] //

gulmāṃś ca sthāpayed āptān kṛtasaṃjñān samantataḥ /

sthāne yuddhe ca kuśalān abhīrūn avikāriṇaḥ // Mn_7.190[191M] //

saṃhatān yodhayed alpān kāmaṃ vistārayed bahūn /

sūcyā vajreṇa caivaitān vyūhena vyūhya yodhayet // Mn_7.191[192M] //

syandanāśvaiḥ same yudhyed anūpe nau dvipais tathā /

vṛkṣagulmāvṛte cāpair asicarmāyudhaiḥ sthale // Mn_7.192[193M] //

kurukṣetrāṃś ca matsyāṃś ca pañcālāñ śūrasenajān /

dīrghāṃl laghūṃś caiva narān agrānīkeṣu yojayet // Mn_7.193[194M] //

praharṣayed balaṃ vyūhya tāṃś ca samyak parīkṣayet /

ceṣṭāś caiva vijānīyād arīn yodhayatām api // Mn_7.194[195M] //

uparudhyārim āsīta rāṣṭraṃ cāsyopapīḍayet /

dūṣayec cāsya satataṃ yavasānnodakendhanam // Mn_7.195[196M] //

bhindyāc caiva taḍāgāni prākāraparikhās tathā /

samavaskandayec cainaṃ rātrau vitrāsayet tathā // Mn_7.196[197M] //

upajapyān upajaped budhyetaiva ca tatkṛtam /

yukte ca daive yudhyeta jayaprepsur apetabhīḥ // Mn_7.197[198M] //

sāmnā dānena bhedena samastair atha vā pṛthak /

vijetuṃ prayatetārīn na yuddhena kadā cana // Mn_7.198[199M] //

anityo vijayo yasmād dṛśyate yudhyamānayoḥ /

parājayaś ca saṃgrāme tasmād yuddhaṃ vivarjayet // Mn_7.199[200M] //

trayāṇām apy upāyānāṃ pūrvoktānām asaṃbhave /

tathā yudhyeta saṃpanno vijayeta ripūn yathā // Mn_7.200[201M] //

jitvā saṃpūjayed devān brāhmaṇāṃś caiva dhārmikān /

pradadyāt parihārārthaṃ khyāpayed abhayāni ca // Mn_7.201[202M] //

sarveṣāṃ tu viditvaiṣāṃ samāsena cikīrṣitam /

sthāpayet tatra tadvaṃśyaṃ kuryāc ca samayakriyām // Mn_7.202[203M] //

pramāṇāni ca kurvīta teṣāṃ dharmān yathoditān /

ratnaiś ca pūjayed enaṃ pradhānapuruṣaiḥ saha // Mn_7.203[204M] //

ādānam apriyakaraṃ dānaṃ ca priyakārakam /

abhīpsitānām arthānāṃ kāle yuktaṃ praśasyate // Mn_7.204[205M] //

sarvaṃ karmedam āyattaṃ vidhāne daivamānuṣe /

tayor daivam acintyaṃ tu mānuṣe vidyate kriyā // Mn_7.205[206M] //

daivena vidhinā yuktaṃ mānuṣyaṃ yat pravartate /

parikleśena mahatā tadarthasya samādhakam // Mn_7.207M //

saṃyuktasyāpi daivena puruṣakāreṇa varjitam /

vinā puruṣakāreṇa phalaṃ kṣetraṃ prayacchati // Mn_7.208M //

candrārkādyā grahā vāyur agnir āpas tathaiva ca /

iha daivena sādhyante pauruṣeṇa prayatnataḥ // Mn_7.209M //

saha vāpi vrajed yuktaḥ saṃdhiṃ kṛtvā prayatnataḥ /

mitraṃ hiraṇyaṃ bhūmiṃ vā saṃpaśyaṃs trividhaṃ phalam // Mn_7.206[210M] //

pārṣṇigrāhaṃ ca saṃprekṣya tathākrandaṃ ca maṇḍale /

mitrād athāpy amitrād vā yātrāphalam avāpnuyāt // Mn_7.207[211M] //

hiraṇyabhūmisaṃprāptyā pārthivo na tathaidhate /

yathā mitraṃ dhruvaṃ labdhvā kṛśam apy āyatikṣamam // Mn_7.208[212M] //

dharmajñaṃ ca kṛtajñaṃ ca tuṣṭaprakṛtim eva ca /

anuraktaṃ sthirārambhaṃ laghumitraṃ praśasyate // Mn_7.209[213M] //

prājñaṃ kulīnaṃ śūraṃ ca dakṣaṃ dātāram eva ca /

kṛtajñaṃ dhṛtimantaṃ ca kaṣṭam āhur ariṃ budhāḥ // Mn_7.210[214M] //

āryatā puruṣajñānaṃ śauryaṃ karuṇaveditā /

sthaulalakṣyaṃ ca satatam udāsīnaguṇodayaḥ // Mn_7.211[215M] //

ksemyāṃ sasyapradāṃ nityaṃ paśuvṛddhikarīm api /

parityajen nṛpo bhūmim ātmārtham avicārayan // Mn_7.212[216M] //

āpadarthaṃ dhanaṃ rakṣed dārān rakṣed dhanair api /

ātmānaṃ satataṃ rakṣed dārair api dhanair api // Mn_7.213[217M] //

saha sarvāḥ samutpannāḥ prasamīkṣyāpado bhṛśam /

saṃyuktāṃś ca viyuktāṃś ca sarvopāyān sṛjed budhaḥ // Mn_7.214[218M] //

upetāram upeyaṃ ca sarvopāyāṃś ca kṛtsnaśaḥ /

etat trayaṃ samāśritya prayatetārthasiddhaye // Mn_7.215[219M] //

evaṃ sarvam idaṃ rājā saha sammantrya mantribhiḥ /

vyāyamyāplutya madhyāhne bhoktum antaḥpuraṃ viśet // Mn_7.216[220M] //

tatrātmabhūtaiḥ kālajñair ahāryaiḥ paricārakaiḥ /

suparīkṣitam annādyam adyān mantrair viṣāpahaiḥ // Mn_7.217[221M] //

viṣaghnair agadaiś cāsya sarvadravyāṇi yojayet /

viṣaghnāni ca ratnāni niyato dhārayet sadā // Mn_7.218[222M] //

parīkṣitāḥ striyaś cainaṃ vyajanodakadhūpanaiḥ /

veṣābharaṇasaṃśuddhāḥ spṛśeyuḥ susamāhitāḥ // Mn_7.219[223M] //

evaṃ prayatnaṃ kurvīta yānaśayyāsanāśane /

snāne prasādhane caiva sarvālaṅkārakeṣu ca // Mn_7.220[224M] //

bhuktavān viharec caiva strībhir antaḥpure saha /

vihṛtya tu yathākālaṃ punaḥ kāryāṇi cintayet // Mn_7.221[225M] //

alaṃkṛtaś ca saṃpaśyed āyudhīyaṃ punar janam /

vāhanāni ca sarvāṇi śastrāṇy ābharaṇāni ca // Mn_7.222[226M] //

saṃdhyāṃ copāsya śṛṇuyād antarveśmani śastrabhṛt /

rahasyākhyāyināṃ caiva praṇidhīnāṃ ca ceṣṭitam // Mn_7.223[227M] //

gatvā kakṣāntaraṃ tv anyat samanujñāpya taṃ janam /

praviśed bhojanārthaṃ ca strīvṛto 'ntaḥpuraṃ punaḥ // Mn_7.224[228M] //

tatra bhuktvā punaḥ kiṃ cit tūryaghoṣaiḥ praharṣitaḥ /

saṃviśet taṃ yathākālam uttiṣṭhec ca gataklamaḥ // Mn_7.255[229M] //

etadvidhānam ātiṣṭhed arogaḥ pṛthivīpatiḥ /

asvasthaḥ sarvam etat tu bhṛtyeṣu viniyojayet // Mn_7.226[230M] //

vyavahārān didṛkṣus tu brāhmaṇaiḥ saha pārthivaḥ /

mantrajñair mantribhiś caiva vinītaḥ praviśet sabhām // Mn_8.1 //

tatrāsīnaḥ sthito vāpi pāṇim udyamya dakṣiṇam /

vinītaveṣābharaṇaḥ paśyet kāryāṇi kāryiṇām // Mn_8.2 //

pratyahaṃ deśadṛṣṭaiś ca śāstradṛṣṭaiś ca hetubhiḥ /

aṣṭādaśasu mārgeṣu nibaddhāni pṛthak pṛthak // Mn_8.3 //

teṣām ādyam ṛṇādānaṃ nikṣepo 'svāmivikrayaḥ /

saṃbhūya ca samutthānaṃ dattasyānapakarma ca // Mn_8.4 //

vetanasyaiva cādānaṃ saṃvidaś ca vyatikramaḥ /

krayavikrayānuśayo vivādaḥ svāmipālayoḥ // Mn_8.5 //

sīmāvivādadharmaś ca pāruṣye daṇḍavācike /

steyaṃ ca sāhasaṃ caiva strīsaṃgrahaṇam eva ca // Mn_8.6 //

strīpuṃdharmo vibhāgaś ca dyūtam āhvaya eva ca /

padāny aṣṭādaśaitāni vyavahārasthitāv iha // Mn_8.7 //

eṣu sthāneṣu bhūyiṣṭhaṃ vivādaṃ caratāṃ nṛṇām /

dharmaṃ śāśvatam āśritya kuryāt kāryavinirṇayam // Mn_8.8 //

yadā svayaṃ na kuryāt tu nṛpatiḥ kāryadarśanam /

tadā niyuñjyād vidvāṃsaṃ brāhmaṇaṃ kāryadarśane // Mn_8.9 //

so 'sya kāryāṇi saṃpaśyet sabhyair eva tribhir vṛtaḥ /

sabhām eva praviśyāgryām āsīnaḥ sthita eva vā // Mn_8.10 //

yasmin deśe niṣīdanti viprā vedavidas trayaḥ /

rājñaś cādhikṛto vidvān brahmaṇas tāṃ sabhāṃ viduḥ // Mn_8.11 //

dharmo viddhas tv adharmeṇa sabhāṃ yatropatiṣṭhate /

śalyaṃ cāsya na kṛntanti viddhās tatra sabhāsadaḥ // Mn_8.12 //

sabhāṃ vā na praveṣṭavyaṃ vaktavyaṃ vā samañjasam /

abruvan vibruvan vāpi naro bhavati kilbiṣī // Mn_8.13 //

yatra dharmo hy adharmeṇa satyaṃ yatrānṛtena ca /

hanyate prekṣamāṇānāṃ hatās tatra sabhāsadaḥ // Mn_8.14 //

dharma eva hato hanti dharmo rakṣati rakṣitaḥ /

tasmād dharmo na hantavyo mā no dharmo hato 'vadhīt // Mn_8.15 //

vṛṣo hi bhagavān dharmas tasya yaḥ kurute hy alam /

vṛṣalaṃ taṃ vidur devās tasmād dharmaṃ na lopayet // Mn_8.16 //

eka eva suhṛd dharmo nidhāne 'py anuyāti yaḥ /

śarīreṇa samaṃ nāśaṃ sarvam anyad dhi gacchati // Mn_8.17 //

pādo 'dharmasya kartāraṃ pādaḥ sākṣiṇam ṛcchati /

pādaḥ sabhāsadaḥ sarvān pādo rājānam ṛcchati // Mn_8.18 //

rājā bhavaty anenās tu mucyante ca sabhāsadaḥ /

eno gacchati kartāraṃ nindārho yatra nindyate // Mn_8.19 //

jātimātropajīvī vā kāmaṃ syād brāhmaṇabruvaḥ /

dharmapravaktā nṛpater na tu śūdraḥ kathaṃ cana // Mn_8.20 //

yasya śūdras tu kurute rājño dharmavivecanam /

tasya sīdati tad rāṣṭraṃ paṅke gaur iva paśyataḥ // Mn_8.21 //

yad rāṣṭraṃ śūdrabhūyiṣṭhaṃ nāstikākrāntam advijam /

vinaśyaty āśu tat kṛtsnaṃ durbhikṣavyādhipīḍitam // Mn_8.22 //

dharmāsanam adhiṣṭhāya saṃvītāṅgaḥ samāhitaḥ /

praṇamya lokapālebhyaḥ kāryadarśanam ārabhet // Mn_8.23 //

arthānarthāv ubhau buddhvā dharmādharmau ca kevalau /

varṇakrameṇa sarvāṇi paśyet kāryāṇi kāryiṇām // Mn_8.24 //

bāhyair vibhāvayel liṅgair bhāvam antargataṃ nṛṇām /

svaravarṇeṅgitākāraiś cakṣuṣā ceṣṭitena ca // Mn_8.25 //

ākārair iṅgitair gatyā ceṣṭayā bhāṣitena ca /

netravaktravikāraiś ca gṛhyate 'ntargataṃ manaḥ // Mn_8.26 //

bāladāyādikaṃ rikthaṃ tāvad rājānupālayet /

yāvat sa syāt samāvṛtto yāvac cātītaśaiśavaḥ // Mn_8.27 //

vaśāputrāsu caivaṃ syād rakṣaṇaṃ niṣkulāsu ca /

pativratāsu ca strīṣu vidhavāsv āturāsu ca // Mn_8.28 //

jīvantīnāṃ tu tāsāṃ ye tad dhareyuḥ svabāndhavāḥ /

tāñ śiṣyāc cauradaṇḍena dhārmikaḥ pṛthivīpatiḥ // Mn_8.29 //

praṇaṣṭasvāmikaṃ rikthaṃ rājā tryabdaṃ nidhāpayet /

arvāk tryabdād dharet svāmī pareṇa nṛpatir haret // Mn_8.30 //

mamedam iti yo brūyāt so 'nuyojyo yathāvidhi /

saṃvādya rūpasaṃkhyādīn svāmī tad dravyam arhati // Mn_8.31 //

avedayāno naṣṭasya deśaṃ kālaṃ ca tattvataḥ /

varṇaṃ rūpaṃ pramāṇaṃ ca tatsamaṃ daṇḍam arhati // Mn_8.32 //

ādadītātha ṣaḍbhāgaṃ pranaṣṭādhigatān nṛpaḥ /

daśamaṃ dvādaśaṃ vāpi satāṃ dharmam anusmaran // Mn_8.33 //

pranaṣṭādhigataṃ dravyaṃ tiṣṭhed yuktair adhiṣṭhitam /

yāṃs tatra caurān gṛhṇīyāt tān rājebhena ghātayet // Mn_8.34 //

mamāyam iti yo brūyān nidhiṃ satyena mānavaḥ /

tasyādadīta ṣaḍbhāgaṃ rājā dvādaśam eva vā // Mn_8.35 //

anṛtaṃ tu vadan daṇḍyaḥ svavittasyāṃśam aṣṭamam /

tasyaiva vā nidhānasya saṃkhyayālpīyasīṃ kalām // Mn_8.36 //

vidvāṃs tu brāhmaṇo dṛṣṭvā pūrvopanihitaṃ nidhim /

aśeṣato 'py ādadīta sarvasyādhipatir hi saḥ // Mn_8.38 //

yaṃ tu paśyen nidhiṃ rājā purāṇaṃ nihitaṃ kṣitau /

tasmād dvijebhyo dattvārdham ardhaṃ kośe praveśayet // Mn_8.38 //

nidhīnāṃ tu purāṇānāṃ dhātūnām eva ca kṣitau /

ardhabhāg rakṣaṇād rājā bhūmer adhipatir hi saḥ // Mn_8.39 //

dātavyaṃ sarvavarṇebhyo rājñā caurair hṛtaṃ dhanam /

rājā tad upayuñjānaś caurasyāpnoti kilbiṣam // Mn_8.40 //

jātijānapadān dharmān śreṇīdharmāṃś ca dharmavit /

samīkṣya kuladharmāṃś ca svadharmaṃ pratipādayet // Mn_8.41 //

svāni karmāṇi kurvāṇā dūre santo 'pi mānavāḥ /

priyā bhavanti lokasya sve sve karmaṇy avasthitāḥ // Mn_8.42 //

notpādayet svayaṃ kāryaṃ rājā nāpy asya puruṣaḥ /

na ca prāpitam anyena grased arthaṃ kathaṃ cana // Mn_8.43 //

yathā nayaty asṛkpātair mṛgasya mṛgayuḥ padam /

nayet tathānumānena dharmasya nṛpatiḥ padam // Mn_8.44 //

satyam arthaṃ ca saṃpaśyed ātmānam atha sākṣiṇaḥ /

deśaṃ rūpaṃ ca kālaṃ ca vyavahāravidhau sthitaḥ // Mn_8.45 //

sadbhir ācaritaṃ yat syād dhārmikaiś ca dvijātibhiḥ /

tad deśakulajātīnām aviruddhaṃ prakalpayet // Mn_8.46 //

adhamarṇārthasiddhyartham uttamarṇena coditaḥ /

dāpayed dhanikasyārtham adhamarṇād vibhāvitam // Mn_8.47 //

yair yair upāyair arthaṃ svaṃ prāpnuyād uttamarṇikaḥ /

tair tair upāyaiḥ saṃgṛhya dāpayed adhamarṇikam // Mn_8.48 //

dharmeṇa vyavahāreṇa chalenācaritena ca /

prayuktaṃ sādhayed arthaṃ pañcamena balena ca // Mn_8.49 //

yaḥ svayaṃ sādhayed artham uttamarṇo 'dhamarṇikāt /

na sa rājñābhiyoktavyaḥ svakaṃ saṃsādhayan dhanam // Mn_8.50 //

arthe 'pavyayamānaṃ tu karaṇena vibhāvitam /

dāpayed dhanikasyārthaṃ daṇḍaleśaṃ ca śaktitaḥ // Mn_8.51 //

apahnave 'dhamarṇasya dehīty uktasya saṃsadi /

abhiyoktā diśed deśyaṃ karaṇaṃ vānyad uddiśet // Mn_8.52 //

adeśyaṃ yaś ca diśati nirdiśyāpahnute ca yaḥ /

yaś cādharottarān arthān vigītān nāvabudhyate // Mn_8.53 //

apadiśyāpadeśyaṃ ca punar yas tv apadhāvati /

samyak praṇihitaṃ cārthaṃ pṛṣṭaḥ san nābhinandati // Mn_8.54 //

asaṃbhāṣye sākṣibhiś ca deśe saṃbhāṣate mithaḥ /

nirucyamānaṃ praśnaṃ ca necched yaś cāpi niṣpatet // Mn_8.55 //

brūhīty uktaś ca na brūyād uktaṃ ca na vibhāvayet /

na ca pūrvāparaṃ vidyāt tasmād arthāt sa hīyate // Mn_8.56 //

sākṣiṇaḥ santi mety uktvā diśety ukto diśen na yaḥ /

dharmasthaḥ kāraṇair etair hīnaṃ tam api nirdiśet // Mn_8.57 //

abhiyoktā na ced brūyād badhyo daṇḍyaś ca dharmataḥ /

na cet tripakṣāt prabrūyād dharmaṃ prati parājitaḥ // Mn_8.58 //

yo yāvan nihnuvītārthaṃ mithyā yāvati vā vadet /

tau nṛpeṇa hy adharmajñau dāpyo taddviguṇaṃ damam // Mn_8.59 //

pṛṣṭo 'pavyayamānas tu kṛtāvastho dhanaiṣiṇā /

tryavaraiḥ sākṣibhir bhāvyo nṛpabrāhmaṇasaṃnidhau // Mn_8.60 //

yādṛśā dhanibhiḥ kāryā vyavahāreṣu sākṣiṇaḥ /

tādṛśān saṃpravakṣyāmi yathā vācyam ṛtaṃ ca taiḥ // Mn_8.61 //

gṛhiṇaḥ putriṇo maulāḥ kṣatraviśśūdrayonayaḥ /

arthyuktāḥ sākṣyam arhanti na ye ke cid anāpadi // Mn_8.62 //

āptāḥ sarveṣu varṇeṣu kāryāḥ kāryeṣu sākṣiṇaḥ /

sarvadharmavido 'lubdhā viparītāṃs tu varjayet // Mn_8.63 //

nārthasaṃbandhino nāptā na sahāyā na vairiṇaḥ /

na dṛṣṭadoṣāḥ kartavyā na vyādhyārtā na dūṣitāḥ // Mn_8.64 //

na sākṣī nṛpatiḥ kāryo na kārukakuśīlavau /

na śrotriyo na liṅgastho na saṅgebhyo vinirgataḥ // Mn_8.65 //

nādhyadhīno na vaktavyo na dasyur na vikarmakṛt /

na vṛddho na śiśur naiko nāntyo na vikalendriyaḥ // Mn_8.66 //

nārto na matto nonmatto na kṣuttṛṣṇopapīḍitaḥ /

na śramārto na kāmārto na kruddho nāpi taskaraḥ // Mn_8.67 //

strīṇāṃ sākṣyaṃ striyaḥ kuryur dvijānāṃ sadṛśā dvijāḥ /

śūdrāś ca santaḥ śūdrāṇām antyānām antyayonayaḥ // Mn_8.68 //

anubhāvī tu yaḥ kaś cit kuryāt sākṣyaṃ vivādinām /

antarveśmany araṇye vā śarīrasyāpi cātyaye // Mn_8.69 //

striyāpy asaṃbhāve kāryaṃ bālena sthavireṇa vā /

śiṣyeṇa bandhunā vāpi dāsena bhṛtakena vā // Mn_8.70 //

bālavṛddhāturāṇāṃ ca sākṣyeṣu vadatāṃ mṛṣā /

jānīyād asthirāṃ vācam utsiktamanasāṃ tathā // Mn_8.71 //

sāhaseṣu ca sarveṣu steyasaṃgrahaṇeṣu ca /

vāgdaṇḍayoś ca pāruṣye na parīkṣeta sākṣiṇaḥ // Mn_8.72 //

bahutvaṃ parigṛhṇīyāt sākṣidvaidhe narādhipaḥ /

sameṣu tu guṇotkṛṣṭān guṇidvaidhe dvijottamān // Mn_8.73 //

samakṣadarśanāt sākṣyaṃ śravaṇāc caiva sidhyati /

tatra satyaṃ bruvan sākṣī dharmārthābhyāṃ na hīyate // Mn_8.74 //

sākṣī dṛṣṭaśrutād anyad vibruvann āryasaṃsadi /

avāṅ narakam abhyeti pretya svargāc ca hīyate // Mn_8.75 //

yatrānibaddho 'pīkṣeta śṛṇuyād vāpi kiṃ cana /

pṛṣṭas tatrāpi tad brūyād yathādṛṣṭaṃ yathāśrutam // Mn_8.76 //

eko 'lubdhas tu sākṣī syād bahvyaḥ śucyo 'pi na striyaḥ /

strībuddher asthiratvāt tu doṣaiś cānye 'pi ye vṛtāḥ // Mn_8.77 //

svabhāvenaiva yad brūyus tad grāhyaṃ vyāvahārikam /

ato yad anyad vibrūyur dharmārthaṃ tad apārthakam // Mn_8.78 //

sabhāntaḥ sākṣiṇaḥ prāptān arthipratyarthisaṃnidhau /

prāḍvivāko 'nuyuñjīta vidhinānena sāntvayan // Mn_8.79 //

yad dvayor anayor vettha kārye 'smiṃś ceṣṭitaṃ mithaḥ /

tad brūta sarvaṃ satyena yuṣmākaṃ hy atra sākṣitā // Mn_8.80 //

satyaṃ sākṣye bruvan sākṣī lokān āpnoti puṣkalān /

iha cānuttamāṃ kīrtiṃ vāg eṣā brahmapūjitā // Mn_8.81 //

sākṣye 'nṛtaṃ vadan pāśair badhyate vāruṇair bhṛśam /

vivaśaḥ śatam ājātīs tasmāt sākṣyaṃ vaded ṛtam // Mn_8.82 //

satyena pūyate sākṣī dharmaḥ satyena vardhate /

tasmāt satyaṃ hi vaktavyaṃ sarvavarṇeṣu sākṣibhiḥ // Mn_8.83 //

ātmaiva hy ātmanaḥ sākṣī gatir ātmā tathātmanaḥ /

māvamaṃsthāḥ svam ātmānaṃ nṛṇāṃ sākṣiṇam uttamam // Mn_8.84 //

manyante vai pāpakṛto na kaś cit paśyatīti naḥ /

tāṃs tu devāḥ prapaśyanti svasyaivāntarapūruṣaḥ // Mn_8.85 //

dyaur bhūmir āpo hṛdayaṃ candrārkāgniyamānilāḥ /

rātriḥ saṃdhye ca dharmaś ca vṛttajñāḥ sarvadehinām // Mn_8.86 //

devabrāhmaṇasāṃnidhye sākṣyaṃ pṛcched ṛtaṃ dvijān /

udaṅmukhān prāṅmukhān vā pūrvāhṇe vai śuciḥ śucīn // Mn_8.87 //

brūhīti brāhmaṇaṃ pṛcchet satyaṃ brūhīti pārthivam /

gobījakāñcanair vaiśyaṃ śūdraṃ sarvais tu pātakaiḥ // Mn_8.88 //

brahmaghno ye smṛtā lokā ye ca strībālaghātinaḥ /

mitradruhaḥ kṛtaghnasya te te syur bruvato mṛṣā // Mn_8.89 //

janmaprabhṛti yat kiṃ cit puṇyaṃ bhadra tvayā kṛtam /

tat te sarvaṃ śuno gacched yadi brūyās tvam anyathā // Mn_8.90 //

eko 'ham asmīty ātmānaṃ yas tvaṃ kalyāṇa manyase /

nityaṃ sthitas te hṛdy eṣa puṇyapāpekṣitā muniḥ // Mn_8.91 //

yamo vaivasvato devo yas tavaiṣa hṛdi sthitaḥ /

tena ced avivādas te mā gaṅgāṃ mā kurūn gamaḥ // Mn_8.92 //

nagno muṇḍaḥ kapālena ca bhikṣārthī kṣutpipāsitaḥ /

andhaḥ śatrukulaṃ gacched yaḥ sākṣyam anṛtaṃ vadet // Mn_8.93 //

avākśirās tamasy andhe kilbiṣī narakaṃ vrajet /

yaḥ praśnaṃ vitathaṃ brūyāt pṛṣṭaḥ san dharmaniścaye // Mn_8.94 //

andho matsyān ivāśnāti sa naraḥ kaṇṭakaiḥ saha /

yo bhāṣate 'rthavaikalyam apratyakṣaṃ sabhāṃ gataḥ // Mn_8.95 //

yasya vidvān hi vadataḥ kṣetrajño nābhiśaṅkate /

tasmān na devāḥ śreyāṃsaṃ loke 'nyaṃ puruṣaṃ viduḥ // Mn_8.96 //

yāvato bāndhavān yasmin hanti sākṣye 'nṛtaṃ vadan /

tāvataḥ saṃkhyayā tasmin śṛṇu saumyānupūrvaśaḥ // Mn_8.97 //

pañca paśvanṛte hanti daśa hanti gavānṛte /

śatam aśvānṛte hanti sahasraṃ puruṣānṛte // Mn_8.98 //

hanti jātān ajātāṃś ca hiraṇyārthe 'nṛtaṃ vadan /

sarvaṃ bhūmyanṛte hanti mā sma bhūmyanṛtaṃ vadīḥ // Mn_8.99 //

apsu bhūmivad ity āhuḥ strīṇāṃ bhoge ca maithune /

abjeṣu caiva ratneṣu sarveṣv aśmamayeṣu ca // Mn_8.100 //

etān doṣān avekṣya tvaṃ sarvān anṛtabhāṣaṇe /

yathāśrutaṃ yathādṛṣṭaṃ sarvam evāñjasā vada // Mn_8.101 //

gorakṣakān vāṇijikāṃs tathā kārukuśīlavān /

preṣyān vārdhuṣikāṃś caiva viprān śūdravad ācaret // Mn_8.102 //

tad vadan dharmato 'rtheṣu jānann apy anythā naraḥ /

na svargāc cyavate lokād daivīṃ vācaṃ vadanti tām // Mn_8.103 //

śūdraviṭkṣatraviprāṇāṃ yatra rtoktau bhaved vadhaḥ /

tatra vaktavyam anṛtaṃ tad dhi satyād viśiṣyate // Mn_8.104 //

vāggaivatyaiś ca carubhir yajeraṃs te sarasvatīm /

anṛtasyainasas tasya kurvāṇā niṣkṛtiṃ parām // Mn_8.105 //

kūṣmāṇḍair vāpi juhuyād ghṛtam agnau yathāvidhi /

ud ity ṛcā vā vāruṇyā tṛcenābdaivatena vā // Mn_8.106 //

tripakṣād abruvan sākṣyam ṛṇādiṣu naro 'gadaḥ /

tadṛṇaṃ prāpnuyāt sarvaṃ daśabandhaṃ ca sarvataḥ // Mn_8.107 //

yasya dṛśyeta saptāhād uktavākyasya sākṣiṇaḥ /

rogo 'gnir jñātimaraṇam ṛṇaṃ dāpyo damaṃ ca saḥ // Mn_8.108 //

asākṣikeṣu tv artheṣu mitho vivādamānayoḥ /

avindaṃs tattvataḥ satyaṃ śapathenāpi lambhayet // Mn_8.109 //

maharṣibhiś ca devaiś ca kāryārthaṃ śapathāḥ kṛtāḥ /

vasiṣṭhaś cāpi śapathaṃ śepe paijavane nṛpe // Mn_8.110 //

na vṛthā śapathaṃ kuryāt svalpe 'py arthe naro budhaḥ /

vṛthā hi śapathaṃ kurvan pretya ceha ca naśyati // Mn_8.111 //

kāminīṣu vivāheṣu gavāṃ bhakṣye tathendhane /

brāhmaṇābhyupapattau ca śapathe nāsti pātakam // Mn_8.112 //

satyena śāpayed vipraṃ kṣatriyaṃ vāhanāyudhaiḥ /

gobījakāñcanair vaiśyaṃ śūdraṃ sarvais tu pātakaiḥ // Mn_8.113 //

agniṃ vāhārayed enam apsu cainaṃ nimajjayet /

putradārasya vāpy enaṃ śirāṃsi sparśayet pṛthak // Mn_8.114 //

yam iddho na dahaty agnir āpo nonmajjayanti ca /

na cārtim ṛcchati kṣipraṃ sa jñeyaḥ śapathe śuciḥ // Mn_8.115 //

vatsasya hy abhiśastasya purā bhrātrā yavīyasā /

nāgnir dadāha romāpi satyena jagataḥ spaśaḥ // Mn_8.116 //

yasmin yasmin vivāde tu kauṭasākṣyaṃ kṛtaṃ bhavet /

tat tat kāryaṃ nivarteta kṛtaṃ cāpy akṛtaṃ bhavet // Mn_8.117 //

lobhān mohād bhayān maitrāt kāmāt krodhāt tathaiva ca /

ajñānād bālabhāvāc ca sākṣyaṃ vitatham ucyate // Mn_8.118 //

eṣām anyatame sthāne yaḥ sākṣyam anṛtaṃ vadet /

tasya daṇḍaviśeṣāṃs tu pravakṣyāmy anupūrvaśaḥ // Mn_8.119 //

lobhāt sahasraṃ daṇḍyas tu mohāt pūrvaṃ tu sāhasam /

bhayād dvau madhyamau daṇḍau maitrāt pūrvaṃ caturguṇam // Mn_8.120 //

kāmād daśaguṇaṃ pūrvaṃ krodhāt tu triguṇaṃ param /

ajñānād dve śate pūrṇe bāliśyāc chatam eva tu // Mn_8.121 //

etān āhuḥ kauṭasākṣye proktān daṇḍān manīṣibhiḥ /

dharmasyāvyabhicārārtham adharmaniyamāya ca // Mn_8.122 //

kauṭasākṣyaṃ tu kurvāṇāṃs trīn varṇān dhārmiko nṛpaḥ /

pravāsayed daṇḍayitvā brāhmaṇaṃ tu vivāsayet // Mn_8.123 //

daśa sthānāni daṇḍasya manuḥ svayaṃbhuvo 'bravīt /

triṣu varṇeṣu yāni syur akṣato brāhmaṇo vrajet // Mn_8.124 //

upastham udaraṃ jihvā hastau pādau ca pañcamam /

cakṣur nāsā ca karṇau ca dhanaṃ dehas tathaiva ca // Mn_8.125 //

anubandhaṃ parijñāya deśakālau ca tattvataḥ /

sārāparādho cālokya daṇḍaṃ daṇḍyeṣu pātayet // Mn_8.126 //

adharmadaṇḍanaṃ loke yaśoghnaṃ kīrtināśanam /

asvargyaṃ ca paratrāpi tasmāt tat parivarjayet // Mn_8.127 //

adaṇḍyān daṇḍayan rājā daṇḍyāṃś caivāpy adaṇḍayan /

ayaśo mahad āpnoti narakaṃ caiva gacchati // Mn_8.128 //

vāgdaṇḍaṃ prathamaṃ kuryād dhigdaṇḍaṃ tadanantaram /

tṛtīyaṃ dhanadaṇḍaṃ tu vadhadaṇḍam ataḥ param // Mn_8.129 //

vadhenāpi yadā tv etān nigrahītuṃ na śaknuyāt /

tadaiṣu sarvam apy etat prayuñjīta catuṣṭayam // Mn_8.130 //

lokasaṃvyavahārārthaṃ yāḥ saṃjñāḥ prathitā bhuvi /

tāmrarūpyasuvarṇānāṃ tāḥ pravakṣyāmy aśeṣataḥ // Mn_8.131 //

jālāntaragate bhānau yat sūkṣmaṃ dṛśyate rajaḥ /

prathamaṃ tat pramāṇānāṃ trasareṇuṃ pracakṣate // Mn_8.132 //

trasareṇavo 'ṣṭau vijñeyā likṣaikā parimāṇataḥ /

tā rājasarṣapas tisras te trayo gaurasarṣapaḥ // Mn_8.133 //

sarṣapāḥ ṣaḍ yavo madhyas triyavaṃ tv ekakṛṣṇalam /

pañcakṛṣṇalako māṣas te suvarṇas tu ṣoḍaśa // Mn_8.134 //

palaṃ suvarṇāś catvāraḥ palāni dharaṇaṃ daśa /

dve kṛṣṇale samadhṛte vijñeyo raupyamāṣakaḥ // Mn_8.135 //

te ṣoḍaśa syād dharaṇaṃ purāṇaś caiva rājataḥ /

kārṣāpaṇas tu vijñeyas tāmrikaḥ kārṣikaḥ paṇaḥ // Mn_8.136 //

dharaṇāni daśa jñeyaḥ śatamānas tu rājataḥ /

catuḥsauvarṇiko niṣko vijñeyas tu pramāṇataḥ // Mn_8.137 //

paṇānāṃ dve śate sārdhe prathamaḥ sāhasaḥ smṛtaḥ /

madhyamaḥ pañca vijñeyaḥ sahasraṃ tv eva cottamaḥ // Mn_8.138 //

ṛṇe deye pratijñāte pañcakaṃ śatam arhati /

apahnave taddviguṇaṃ tan manor anuśāsanam // Mn_8.139 //

vasiṣṭhavihitāṃ vṛddhiṃ sṛjed vittavivardhinīm /

aśītibhāgaṃ gṛhṇīyān māsād vārdhuṣikaḥ śate // Mn_8.140 //

dvikaṃ śataṃ vā gṛhṇīyāt satāṃ dharmam anusmaran /

dvikaṃ śataṃ hi gṛhṇāno na bhavaty arthakilbiṣī // Mn_8.141 //

dvikaṃ trikaṃ catuṣkaṃ ca pañcakaṃ ca śataṃ samam /

māsasya vṛddhiṃ gṛhṇīyād varṇānām anupūrvaśaḥ // Mn_8.142 //

na tv evādhau sopakāre kausīdīṃ vṛddhim āpnuyāt /

na cādheḥ kālasaṃrodhān nisargo 'sti na vikrayaḥ // Mn_8.143 //

na bhoktavyo balād ādhir bhuñjāno vṛddhim utsṛjet /

mūlyena toṣayec cainam ādhisteno 'nyathā bhavet // Mn_8.144 //

ādhiś copanidhiś cobhau na kālātyayam arhataḥ /

avahāryau bhavetāṃ tau dīrghakālam avasthitau // Mn_8.145 //

saṃprītyā bhujyamānāni na naśyanti kadā cana /

dhenur uṣṭro vahann aśvo yaś ca damyaḥ prayujyate // Mn_8.146 //

yat kiṃ cid daśavarṣāṇi saṃnidhau prekṣate dhanī /

bhujyamānaṃ parais tūṣṇīṃ na sa tal labdhum arhati // Mn_8.147 //

ajaḍaś ced apogaṇḍo viṣaye cāsya bhujyate /

bhagnaṃ tad vyavahāreṇa bhoktā tad dravyam arhati // Mn_8.148 //

ādhiḥ sīmā bāladhanaṃ nikṣepopanidhiḥ striyaḥ /

rājasvaṃ śrotriyasvaṃ ca na bhogena praṇaśyati // Mn_8.149 //

yaḥ svāminānanujñātam ādhiṃ bhūṅkte 'vicakṣaṇaḥ /

tenārdhavṛddhir moktavyā tasya bhogasya niṣkṛtiḥ // Mn_8.150 //

kusīdavṛddhir dvaiguṇyaṃ nātyeti sakṛd āhṛtā /

dhānye sade lave vāhye nātikrāmati pañcatām // Mn_8.151 //

kṛtānusārād adhikā vyatiriktā na sidhyati /

kusīdapatham āhus taṃ pañcakaṃ śatam arhati // Mn_8.152 //

nātisāṃvatsarīṃ vṛddhiṃ na cādṛṣṭāṃ punar haret /

cakravṛddhiḥ kālavṛddhiḥ kāritā kāyikā ca yā // Mn_8.153 //

ṛṇaṃ dātum aśakto yaḥ kartum icchet punaḥ kriyām /

sa dattvā nirjitāṃ vṛddhiṃ karaṇaṃ parivartayet // Mn_8.154 //

adarśayitvā tatraiva hiraṇyaṃ parivartayet /

yāvatī saṃbhaved vṛddhis tāvatīṃ dātum arhati // Mn_8.155 //

cakravṛddhiṃ samārūḍho deśakālavyavasthitaḥ /

atikrāman deśakālau na tatphalam avāpnuyāt // Mn_8.156 //

samudrayānakuśalā deśakālārthadarśinaḥ /

sthāpayanti tu yāṃ vṛddhiṃ sā tatrādhigamaṃ prati // Mn_8.157 //

yo yasya pratibhūs tiṣṭhed darśanāyeha mānavaḥ /

adarśayan sa taṃ tasya prayacchet svadhanād ṛṇam // Mn_8.158 //

prātibhāvyaṃ vṛthādānam ākṣikaṃ saurikāṃ ca yat /

daṇḍaśulkāvaśeṣaṃ ca na putro dātum arhati // Mn_8.159 //

darśanaprātibhāvye tu vidhiḥ syāt pūrvacoditaḥ /

dānapratibhuvi prete dāyādān api dāpayet // Mn_8.160 //

adātari punar dātā vijñātaprakṛtāv ṛṇam /

paścāt pratibhuvi prete parīpset kena hetunā // Mn_8.161 //

nirādiṣṭadhanaś cet tu pratibhūḥ syād alaṃdhanaḥ /

svadhanād eva tad dadyān nirādiṣṭa iti sthitiḥ // Mn_8.162 //

mattonmattārtādhyadhīnair bālena sthavireṇa vā /

asaṃbaddhakṛtaś caiva vyāvahāro na sidhyati // Mn_8.163 //

satyā na bhāṣā bhavati yady api syāt pratiṣṭhitā /

bahiś ced bhāṣyate dharmān niyatād vyavahārikāt // Mn_8.164 //

yogādhamanavikrītaṃ yogadānapratigraham /

yatra vāpy upadhiṃ paśyet tat sarvaṃ vinivartayet // Mn_8.165 //

grahītā yadi naṣṭaḥ syāt kuṭumbārthe kṛto vyayaḥ /

dātavyaṃ bāndhavais tat syāt pravibhaktair api svataḥ // Mn_8.166 //

kuṭumbārthe 'dhyadhīno 'pi vyavahāraṃ yam ācaret /

svadeśe vā videśe vā taṃ jyāyān na vicālayet // Mn_8.167 //

balād dattaṃ balād bhuktaṃ balād yac cāpi lekhitam /

sarvān balakṛtān arthān akṛtān manur abravīt // Mn_8.168 //

trayaḥ parārthe kliśyanti sākṣiṇaḥ pratibhūḥ kulam /

catvāras tūpacīyante vipra āḍhyo vaṇiṅ nṛpaḥ // Mn_8.169 //

anādeyaṃ nādadīta parikṣīṇo 'pi pārthivaḥ /

na cādeyaṃ samṛddho 'pi sūkṣmam apy artham utsṛjet // Mn_8.170 //

anādeyasya cādānād ādeyasya ca varjanāt /

daurbalyaṃ khyāpyate rājñaḥ sa pretyeha ca naśyati // Mn_8.171 //

svādānād varṇasaṃsargāt tv abalānāṃ ca rakṣaṇāt /

balaṃ saṃjāyate rājñaḥ sa pretyeha ca vardhate // Mn_8.172 //

tasmād yama iva svāmī svayaṃ hitvā priyāpriye /

varteta yāmyayā vṛttyā jitakrodho jitendriyaḥ // Mn_8.173 //

yas tv adharmeṇa kāryāṇi mohāt kuryān narādhipaḥ /

acirāt taṃ durātmānaṃ vaśe kurvanti śatravaḥ // Mn_8.174 //

kāmakrodhau tu saṃyamya yo 'rthān dharmeṇa paśyati /

prajās tam anuvartante samudram iva sindhavaḥ // Mn_8.175 //

yaḥ sādhayantaṃ chandena vedayed dhanikaṃ nṛpe /

sa rājñā tac caturbhāgaṃ dāpyas tasya ca tad dhanam // Mn_8.176 //

karmaṇāpi samaṃ kuryād dhanikāyādhamarṇikaḥ /

samo 'vakṛṣṭajātis tu dadyāc chreyāṃs tu tac chanaiḥ // Mn_8.177 //

anena vidhinā rājā mitho vivadatāṃ nṛṇām /

sākṣipratyayasiddhāni kāryāṇi samatāṃ nayet // Mn_8.178 //

kulaje vṛttasaṃpanne dharmajñe satyavādini /

mahāpakṣe dhaniny ārye nikṣepaṃ nikṣiped budhaḥ // Mn_8.179 //

yo yathā nikṣiped dhaste yam arthaṃ yasya mānavaḥ /

sa tathaiva grahītavyo yathā dāyas tathā grahaḥ // Mn_8.180 //

yo nikṣepaṃ yācyamāno nikṣeptur na prayacchati /

sa yācyaḥ prāḍvivākena tan nikṣeptur asaṃnidhau // Mn_8.181 //

sākṣyabhāve praṇidhibhir vayorūpasamanvitaiḥ /

apadeśaiś ca saṃnyasya hiraṇyaṃ tasya tattvataḥ // Mn_8.182 //

sa yadi pratipadyeta yathānyastaṃ yathākṛtam /

na tatra vidyate kiṃ cid yat parair abhiyujyate // Mn_8.183 //

teṣāṃ na dadyād yadi tu tad dhiraṇyaṃ yathāvidhi /

ubhau nigṛhya dāpyaḥ syād iti dharmasya dhāraṇā // Mn_8.184 //

nikṣepopanidhī nityaṃ na deyau pratyanantare /

naśyato vinipāte tāv anipāte tv anāśinau // Mn_8.185 //

svayam eva tu yau dadyān mṛtasya pratyanantare /

na sa rājñābhiyoktavyo na nikṣeptuś ca bandhubhiḥ // Mn_8.186 //

acchalenaiva cānvicchet tam arthaṃ prītipūrvakam /

vicārya tasya vā vṛttaṃ sāmnaiva parisādhayet // Mn_8.187 //

nikṣepeṣv eṣu sarveṣu vidhiḥ syāt parisādhane /

samudre nāpnuyāt kiṃ cid yadi tasmān na saṃharet // Mn_8.188 //

caurair hṛtaṃ jalenoḍham agninā dagdham eva vā /

na dadyād yadi tasmāt sa na saṃharati kiṃ cana // Mn_8.189 //

nikṣepasyāpahartāram anikṣeptāram eva ca /

sarvair upāyair anvicchec chapathaiś caiva vaidikaiḥ // Mn_8.190 //

yo nikṣepaṃ nārpayati yaś cānikṣipya yācate /

tāv ubhau cauravac chāsyau dāpyau vā tatsamaṃ damam // Mn_8.191 //

nikṣepasyāpahartāraṃ tatsamaṃ dāpayed damam /

tathopanidhihartāram aviśeṣeṇa pārthivaḥ // Mn_8.192 //

upadhābhiś ca yaḥ kaś cit paradravyaṃ haren naraḥ /

sasahāyaḥ sa hantavyaḥ prakāśaṃ vividhair vadhaiḥ // Mn_8.193 //

nikṣepo yaḥ kṛto yena yāvāṃś ca kulasaṃnidhau /

tāvān eva sa vijñeyo vibruvan daṇḍam arhati // Mn_8.194 //

mitho dāyaḥ kṛto yena gṛhīto mitha eva vā /

mitha eva pradātavyo yathā dāyas tathā grahaḥ // Mn_8.195 //

nikṣiptasya dhanasyaivaṃ prītyopanihitasya ca /

rājā vinirṇayaṃ kuryād akṣiṇvan nyāsadhāriṇam // Mn_8.196 //

vikrīṇīte parasya svaṃ yo 'svāmī svāmyasammataḥ /

na taṃ nayeta sākṣyaṃ tu stenam astenamāninam // Mn_8.197 //

avahāryo bhavec caiva sānvayaḥ ṣaṭśataṃ damam /

niranvayo 'napasaraḥ prāptaḥ syāc caurakilbiṣam // Mn_8.198 //

asvāminā kṛto yas tu dāyo vikraya eva vā /

akṛtaḥ sa tu vijñeyo vyavahāre yathā sthitiḥ // Mn_8.199 //

saṃbhogo dṛśyate yatra na dṛśyetāgamaḥ kva cit /

āgamaḥ kāraṇaṃ tatra na saṃbhoga iti sthitiḥ // Mn_8.200 //

vikrayād yo dhanaṃ kiṃ cid gṛhṇīyat kulasaṃnidhau /

krayeṇa sa viśuddhaṃ hi nyāyato labhate dhanam // Mn_8.201 //

atha mūlam anāhāryaṃ prakāśakrayaśodhitaḥ /

adaṇḍyo mucyate rājñā nāṣṭiko labhate dhanam // Mn_8.202 //

nānyad anyena saṃsṛṣṭa- rūpaṃ vikrayam arhati /

na cāsāraṃ na ca nyūnaṃ na dūreṇa tirohitam // Mn_8.203 //

anyāṃ ced darśayitvānyā voḍhuḥ kanyā pradīyate /

ubhe ta ekaśulkena vahed ity abravīn manuḥ // Mn_8.204 //

nonmattāyā na kuṣṭhinyā na ca yā spṛṣṭamaithunā /

pūrvaṃ doṣān abhikhyāpya pradātā daṇḍam arhati // Mn_8.205 //

ṛtvig yadi vṛto yajñe svakarma parihāpayet /

tasya karmānurūpeṇa deyo 'ṃśaḥ sahakartṛbhiḥ // Mn_8.206 //

dakṣiṇāsu ca dattāsu svakarma parihāpayan /

kṛtsnam eva labhetāṃśam anyenaiva ca kārayet // Mn_8.207 //

yasmin karmaṇi yās tu syur uktāḥ pratyaṅgadakṣiṇāḥ /

sa eva tā ādidīta bhajeran sarva eva vā // Mn_8.208 //

rathaṃ haret cādhvaryur brahmādhāne ca vājinam /

hotā vāpi hared aśvam udgātā cāpy anaḥ kraye // Mn_8.209 //

sarveṣām ardhino mukhyās tadardhenārdhino 'pare /

tṛtīyinas tṛtīyāṃśāś caturthāṃśāś ca pādinaḥ // Mn_8.210 //

saṃbhūya svāni karmāṇi kurvadbhir iha mānavaiḥ /

anena vidhiyogena kartavyāṃśaprakalpanā // Mn_8.211 //

dharmārthaṃ yena dattaṃ syāt kasmai cid yācate dhanam /

paścāc ca na tathā tat syān na deyaṃ tasya tad bhavet // Mn_8.212 //

yadi saṃsādhayet tat tu darpāl lobhena vā punaḥ /

rājñā dāpyaḥ suvarṇaṃ syāt tasya steyasya niṣkṛtiḥ // Mn_8.213 //

dattasyaiṣoditā dharmyā yathāvad anapakriyā /

ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi vetanasyānapakriyām // Mn_8.214 //

bhṛto nārto na kuryād yo darpāt karma yathoditam /

sa daṇḍyaḥ kṛṣṇalāny aṣṭau na deyaṃ cāsya vetanam // Mn_8.215 //

ārtas tu kuryāt svasthaḥ san yathābhāṣitam āditaḥ /

sa dīrghasyāpi kālasya tal labhetaiva vetanam // Mn_8.216 //

yathoktam ārtaḥ sustho vā yas tat karma na kārayet /

na tasya vetanaṃ deyam alponasyāpi karmaṇaḥ // Mn_8.217 //

eṣa dharmo 'khilenokto vetanādānakarmaṇaḥ /

ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi dharmaṃ samayabhedinām // Mn_8.218 //

yo grāmadeśasaṃghānāṃ kṛtvā satyena saṃvidam /

visaṃvaden naro lobhāt taṃ rāṣṭrād vipravāsayet // Mn_8.219 //

nigṛhya dāpayec cainaṃ samayavyabhicāriṇam /

catuḥsuvarṇān ṣaṇniṣkāṃś chatamānaṃ ca rājakam // Mn_8.220 //

etad daṇḍavidhiṃ kuryād dhārmikaḥ pṛthivīpatiḥ /

grāmajātisamūheṣu samayavyabhicāriṇām // Mn_8.221 //

krītvā vikrīya vā kiṃ cid yasyehānuśayo bhavet /

so 'ntar daśāhāt tad dravyaṃ dadyāc caivādadīta vā // Mn_8.222 //

pareṇa tu daśāhasya na dadyān nāpi dāpayet /

ādadāno dadat caiva rājñā daṇḍyau śatāni ṣaṭ // Mn_8.223 //

yas tu doṣavatīṃ kanyām anākhyāya prayacchati /

tasya kuryān nṛpo daṇḍaṃ svayaṃ ṣaṇṇavatiṃ paṇān // Mn_8.224 //

akanyeti tu yaḥ kanyāṃ brūyād dveṣeṇa mānavaḥ /

sa śataṃ prāpnuyād daṇḍaṃ tasyā doṣam adarśayan // Mn_8.225 //

pāṇigrahaṇikā mantrāḥ kanyāsv eva pratiṣṭhitāḥ /

nākanyāsu kva cin nṝṇāṃ luptadharmakriyā hi tāḥ // Mn_8.226 //

pāṇigrahaṇikā mantrā niyataṃ dāralakṣaṇam /

teṣāṃ niṣṭhā tu vijñeyā vidvadbhiḥ saptame pade // Mn_8.227 //

yasmin yasmin kṛte kārye yasyehānuśayo bhavet /

tam anena vidhānena dharmye pathi niveśayet // Mn_8.228 //

paśuṣu svāmināṃ caiva pālānāṃ ca vyatikrame /

vivādaṃ saṃpravakṣyāmi yathāvad dharmatattvataḥ // Mn_8.229 //

divā vaktavyatā pāle rātrau svāmini tadgṛhe /

yogakṣeme 'nyathā cet tu pālo vaktavyatām iyāt // Mn_8.230 //

gopaḥ kṣīrabhṛto yas tu sa duhyād daśato varām /

gosvāmyanumate bhṛtyaḥ sā syāt pāle 'bhṛte bhṛtiḥ // Mn_8.231 //

naṣṭaṃ vinaṣṭaṃ kṛmibhiḥ śvahataṃ viṣame mṛtam /

hīnaṃ puruṣakāreṇa pradadyāt pāla eva tu // Mn_8.232 //

vighuṣya tu hṛtaṃ caurair na pālo dātum arhati /

yadi deśe ca kāle ca svāminaḥ svasya śaṃsati // Mn_8.233 //

karṇau carma ca vālāṃś ca bastiṃ snāyuṃ ca rocanām /

paśuṣu svāmināṃ dadyān mṛteṣv aṅkāni darśayet // Mn_8.234 //

ajāvike tu saṃruddhe vṛkaiḥ pāle tv anāyati /

yāṃ prasahya vṛko hanyāt pāle tat kilbiṣaṃ bhavet // Mn_8.235 //

tāsāṃ ced avaruddhānāṃ carantīnāṃ mitho vane /

yām utplutya vṛko hanyān na pālas tatra kilbiṣī // Mn_8.236 //

dhanuḥśataṃ parīhāro grāmasya syāt samantataḥ /

śamyāpātās trayo vāpi triguṇo nagarasya tu // Mn_8.237 //

tatrāparivṛtaṃ dhānyaṃ vihiṃsyuḥ paśavo yadi /

na tatra praṇayed daṇḍaṃ nṛpatiḥ paśurakṣiṇām // Mn_8.238 //

vṛtiṃ tatra prakurvīta yām uṣṭro na vilokayet /

chidraṃ ca vārayet sarvaṃ śvasūkaramukhānugam // Mn_8.239 //

pathi kṣetre parivṛte grāmāntīye 'tha vā punaḥ /

sapālaḥ śatadaṇḍārho vipālān vārayet paśūn // Mn_8.240 //

kṣetreṣv anyeṣu tu paśuḥ sapādaṃ paṇam arhati /

sarvatra tu sado deyaḥ kṣetrikasyeti dhāraṇā // Mn_8.241 //

anirdaśāhāṃ gāṃ sūtāṃ vṛṣān devapaśūṃs tathā /

sapālān vā vipālān vā na daṇḍyān manur abravīt // Mn_8.242 //

kṣetriyasyātyaye daṇḍo bhāgād daśaguṇo bhavet /

tato 'rdhadaṇḍo bhṛtyānām ajñānāt kṣetrikasya tu // Mn_8.243 //

etad vidhānam ātiṣṭhed dhārmikaḥ pṛthivīpatiḥ /

svāmināṃ ca paśūnāṃ ca pālānāṃ ca vyatikrame // Mn_8.244 //

sīmāṃ prati samutpanne vivāde grāmayor dvayoḥ /

jyeṣṭhe māsi nayet sīmāṃ suprakāśeṣu setuṣu // Mn_8.245 //

sīṃāvṛkṣāṃś ca kurvīta nyagrodhāśvatthakiṃśukān /

śālmalīn sālatālāṃś ca kṣīriṇaś caiva pādapān // Mn_8.246 //

gulmān veṇūṃś ca vividhān śamīvallīsthalāni ca /

śarān kubjakagulmāṃś ca tathā sīmā na naśyati // Mn_8.247 //

taḍāgāny udapānāni vāpyaḥ prasravaṇāni ca // Mn_8.248a[M250] //

sīmāsaṃdhiṣu kāryāṇi devatāyatanāni ca // Mn_8.248[M250c] //

upachannāni cānyāni sīmāliṅgāni kārayet /

sīmājñāne nṛṇāṃ vīkṣya nityaṃ loke viparyayam // Mn_8.249 //

aśmano 'sthīni govālāṃs tuṣān bhasma kapālikāḥ /

karīṣam iṣṭakāṅgārāṃś śarkarā vālukās tathā // Mn_8.250[M248] //

yāni caivaṃprakārāṇi kālād bhūmir na bhakṣayet /

tāni saṃdhiṣu sīmāyām aprakāśāni kārayet // Mn_8.251 //

etair liṅgair nayet sīmāṃ rājā vivadamānayoḥ /

pūrvabhuktyā ca satatam udakasyāgamena ca // Mn_8.252 //

yadi sṃśaya eva syāl liṅgānām api darśane /

sākṣipratyaya eva syāt sīmāvādavinirṇayaḥ // Mn_8.253 //

grāmīyakakulānāṃ ca samakṣaṃ sīmni sākṣiṇaḥ /

praṣṭavyāḥ sīmaliṅgāni tayoś caiva vivādinoḥ // Mn_8.254 //

te pṛṣṭās tu yathā brūyuḥ samastāḥ sīmni niścayam /

nibadhnīyāt tathā sīmāṃ sarvāṃs tāṃś caiva nāmataḥ // Mn_8.255 //

śirobhis te gṛhītvorvīṃ sragviṇo raktavāsasaḥ /

sukṛtaiḥ śāpithāḥ svaiḥ svair nayeyus te samañjasam // Mn_8.256 //

yathoktena nayantas te pūyante satyasākṣiṇaḥ /

viparītaṃ nayantas tu dāpyāḥ syur dviśataṃ damam // Mn_8.257 //

sākṣyabhāve tu catvāro grāmāḥ sāmantavāsinaḥ /

sīmāvinirṇayaṃ kuryuḥ prayatā rājasaṃnidhau // Mn_8.258 //

sāmantānām abhāve tu maulānāṃ sīmni sākṣiṇām /

imān apy anuyuñjīta puruṣān vanagocarān // Mn_8.259 //

vyādhāñ śākunikān gopān kaivartān mūlakhānakān /

vyālagrāhān uñchavṛttīn anyāṃś ca vanacāriṇaḥ // Mn_8.260 //

te pṛṣṭās tu yathā brūyuḥ sīmāsaṃdhiṣu lakṣaṇam /

tat tathā sthāpayed rājā dharmeṇa grāmayor dvayoḥ // Mn_8.261 //

kṣetrakūpataḍāgānām ārāmasya gṛhasya ca /

sāmantapratyayo jñeyaḥ sīmāsetuvinirṇayaḥ // Mn_8.262 //

sāmantāś cen mṛṣā brūyuḥ setau vivādatāṃ nṛṇām /

sarve pṛthak pṛthag daṇḍyā rājñā madhyamasāhasam // Mn_8.263 //

gṛhaṃ taḍāgam ārāmaṃ kṣetraṃ vā bhīṣayā haran /

śatāni pañca daṇḍyaḥ syād ajñānād dviśato damaḥ // Mn_8.264 //

sīmāyām aviṣahyāyāṃ svayaṃ rājaiva dharmavit /

pradiśed bhūmim ekeṣām upakārād iti sthitiḥ // Mn_8.265 //

eṣo 'khilenābhihito dharmaḥ sīmāvinirṇaye /

ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi vākpāruṣyavinirṇayam // Mn_8.266 //

śataṃ brāhmaṇam ākruśya kṣatriyo daṇḍam arhati /

vaiśyo 'py ardhaśataṃ dve vā śūdras tu vadham arhati // Mn_8.267 //

pañcāśad brāhmaṇo daṇḍyaḥ kṣatriyasyābhiśaṃsane /

vaiśye syād ardhapañcāśac chūdre dvādaśako damaḥ // Mn_8.268 //

samavarṇe dvijātīnāṃ dvādaśaiva vyatikrame /

vādeṣv avacanīyeṣu tad eva dviguṇaṃ bhavet // Mn_8.269 //

ekajātir dvijātīṃs tu vācā dāruṇayā kṣipan /

jihvāyāḥ prāpnuyāc chedaṃ jaghanyaprabhavo hi saḥ // Mn_8.270 //

nāmajātigrahaṃ tv eṣām abhidroheṇa kurvataḥ /

nikṣepyo 'yomayaḥ śaṅkur jvalann āsye daśāṅgulaḥ // Mn_8.271 //

dharmopadeśaṃ darpeṇa viprāṇām asya kurvataḥ /

taptam āsecayet tailaṃ vaktre śrotre ca pārthivaḥ // Mn_8.272 //

śrutaṃ deśaṃ ca jātiṃ ca karma śarīram eva ca /

vitathena bruvan darpād dāpyaḥ syād dviśataṃ damam // Mn_8.273 //

kāṇaṃ vāpy atha vā khañjam anyaṃ vāpi tathāvidham /

tathyenāpi bruvan dāpyo daṇḍaṃ kārṣāpaṇāvaram // Mn_8.274 //

mātaraṃ pitaraṃ jāyāṃ bhrātaraṃ tanayaṃ gurum /

ākṣārayañ śataṃ dāpyaḥ panthānaṃ cādadad guroḥ // Mn_8.275 //

brāhmaṇakṣatriyābhyāṃ tu daṇḍaḥ kāryo vijānatā /

brāhmaṇe sāhasaḥ pūrvaḥ kṣatriye tv eva madhyamaḥ // Mn_8.276 //

viṭśūdrayor evam eva svajātiṃ prati tattvataḥ /

chedavarjaṃ praṇayanaṃ daṇḍasyeti viniścayaḥ // Mn_8.277 //

eṣa daṇḍavidhiḥ prokto vākpāruṣyasya tattvataḥ /

ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi daṇḍapāruṣyanirṇayam // Mn_8.278 //

yena kena cid aṅgena hiṃsyāc cec chreṣṭham antyajaḥ /

chettavyaṃ tad tad evāsya tan manor anuśāsanam // Mn_8.279 //

pāṇim udyamya daṇḍaṃ vā pāṇicchedanam arhati /

pādena praharan kopāt pādacchedanam arhati // Mn_8.280 //

sahāsanam abhiprepsur utkṛṣṭasyāpakṛṣṭajaḥ /

kaṭyāṃ kṛtāṅko nirvāsyaḥ sphicaṃ vāsyāvakartayet // Mn_8.281 //

avaniṣṭhīvato darpād dvāv oṣṭhau chedayen nṛpaḥ /

avamūtrayato meḍhram avaśardhayato gudam // Mn_8.282 //

keśeṣu gṛhṇato hastau chedayed avicārayan /

pādayor dāḍhikāyāṃ ca grīvāyāṃ vṛṣaṇeṣu ca // Mn_8.283 //

tvagbhedakaḥ śataṃ daṇḍyo lohitasya ca darśakaḥ /

māṃsabhettā tu ṣaṇniṣkān pravāsyas tv asthibhedakaḥ // Mn_8.284 //

vanaspatīnāṃ sarveṣām upabhogo yathā yathā /

yathā tathā damaḥ kāryo hiṃsāyām iti dhāraṇā // Mn_8.285 //

manuṣyāṇāṃ paśūnāṃ ca duḥkhāya prahṛte sati /

yathā yathā mahad duḥkhaṃ daṇḍaṃ kuryāt tathā tathā // Mn_8.286 //

aṅgāvapīḍanāyāṃ ca vraṇaśonitayos tathā /

samutthānavyayaṃ dāpyaḥ sarvadaṇḍam athāpi vā // Mn_8.287 //

dravyāṇi hiṃsyād yo yasya jñānato 'jñānato 'pi vā /

sa tasyotpādayet tuṣṭiṃ rājñe dadyāc ca tatsamam // Mn_8.288 //

carmacārmikabhāṇḍeṣu kāṣṭhaloṣṭamayeṣu /

mūlyāt pañcaguṇo daṇḍaḥ puṣpamūlaphaleṣu ca // Mn_8.289 //

yānasya caiva yātuś ca yānasvāmina eva ca /

daśātivartanāny āhuḥ śeṣe daṇḍo vidhīyate // Mn_8.290 //

chinnanāsye bhagnayuge tiryakpratimukhāgate /

akṣabhaṅge ca yānasya cakrabhaṅge tathaiva ca // Mn_8.291 //

chedane caiva yantrāṇāṃ yoktraraśmyos tathaiva ca /

ākrande cāpy apaihīti na daṇḍaṃ manur abravīt // Mn_8.292 //

yatrāpavartate yugyaṃ vaiguṇyāt prājakasya tu /

tatra svāmī bhaved daṇḍyo hiṃsāyāṃ dviśataṃ damam // Mn_8.293 //

prājakaś ced bhaved āptaḥ prājako daṇḍam arhati /

yugyasthāḥ prājake 'nāpte sarve daṇḍyāḥ śataṃ śatam // Mn_8.294 //

sa cet tu pathi saṃruddhaḥ paśubhir vā rathena vā /

pramāpayet prāṇabhṛtas tatra daṇḍo 'vicāritaḥ // Mn_8.295 //

manuṣyamāraṇe kṣipraṃ cauravat kilbiṣaṃ bhavet /

prāṇabhṛtsu mahatsv ardhaṃ gogajoṣṭrahayādiṣu // Mn_8.296 //

kṣudrakāṇāṃ paśūnāṃ tu hiṃsāyāṃ dviśato damaḥ /

pañcāśat tu bhaved daṇḍaḥ śubheṣu mṛgapakṣiṣu // Mn_8.297 //

gardhabhājāvikānāṃ tu daṇḍaḥ syāt pañcamāṣikaḥ /

māṣikas tu bhaved daṇḍaḥ śvasūkaranipātane // Mn_8.298 //

bhāryā putraś ca dāsaś ca preṣyo bhrātrā ca sodaraḥ /

prāptāparādhās tāḍyāḥ syū rajjvā veṇudalena vā // Mn_8.299 //

pṛṣṭhatas tu śarīrasya nottamāṅge kathaṃ cana /

ato 'nyathā tu praharan prāptaḥ syāc caurakilbiṣam // Mn_8.300 //

eṣo 'khilenābhihito daṇḍapāruṣyanirṇayaḥ /

stenasyātaḥ pravakṣyāmi vidhiṃ daṇḍavinirṇaye // Mn_8.301 //

paramaṃ yatnam ātiṣṭhet stenānāṃ nigrahe nṛpaḥ /

stenānāṃ nigrahād asya yaśo rāṣṭraṃ ca vardhate // Mn_8.302 //

abhayasya hi yo dātā sa pūjyaḥ satataṃ nṛpaḥ /

sattraṃ hi vardhate tasya sadaivābhayadakṣiṇam // Mn_8.303 //

sarvato dharmaṣaḍbhāgo rājño bhavati rakṣataḥ /

adharmād api ṣaḍbhāgo bhavaty asya hy arakṣataḥ // Mn_8.304 //

yad adhīte yad yajate yad dadāti yad arcati /

tasya ṣaḍbhāgabhāg rājā samyag bhavati rakṣaṇāt // Mn_8.305 //

rakṣan dharmeṇa bhūtāni rājā vadhyāṃś ca ghātayan /

yajate 'har ahar yajñaiḥ sahasraśatadakṣiṇaiḥ // Mn_8.306 //

yo 'rakṣan balim ādatte karaṃ śulkaṃ ca pārthivaḥ /

pratibhāgaṃ ca daṇḍaṃ ca sa sadyo narakaṃ vrajet // Mn_8.307 //

arakṣitāraṃ rājānaṃ baliṣaḍbhāgahāriṇam /

tam āhuḥ sarvalokasya samagramalahārakam // Mn_8.308 //

anapekṣitamaryādaṃ nāstikaṃ vipraluṃpakam /

arakṣitāram attāraṃ nṛpaṃ vidyād adhogatim // Mn_8.309 //

adhārmikaṃ tribhir nyāyair nigṛhṇīyāt prayatnataḥ /

nirodhanena bandhena vividhena vadhena ca // Mn_8.310 //

nigraheṇa hi pāpānāṃ sādhūnāṃ saṃgraheṇa ca /

dvijātaya ivejyābhiḥ pūyante satataṃ nṛpāḥ // Mn_8.311 //

kṣantavyaṃ prabhuṇā nityaṃ kṣipatāṃ kāryiṇāṃ nṛṇām /

bālavṛddhāturāṇāṃ ca kurvatā hitam ātmanaḥ // Mn_8.312 //

yaḥ kṣipto marṣayaty ārtais tena svarge mahīyate /

yas tv aiśvaryān na kṣamate narakaṃ tena gacchati // Mn_8.313 //

rājā stenena gantavyo muktakeśena dhāvatā /

ācakṣāṇena tat steyam evaṃkarmāsmi śādhi mām // Mn_8.314 //

skandhenādāya musalaṃ laguḍaṃ vāpi khādiram /

śaktiṃ cobhayatas tīkṣṇām āyasaṃ daṇḍam eva vā // Mn_8.315 //

śāsanād vā vimokṣād vā stenaḥ steyād vimucyate /

aśāsitvā tu taṃ rājā stenasyāpnoti kilbiṣam // Mn_8.316 //

annāde bhrūṇahā mārṣṭi patyau bhāryāpacāriṇī /

gurau śiṣyaś ca yājyaś ca steno rājani kilbiṣam // Mn_8.317 //

rājabhiḥ kṛtadaṇḍās tu kṛtvā pāpāni mānavāḥ /

nirmalāḥ svargam āyānti santaḥ sukṛtino yathā // Mn_8.318 //

yas tu rajjuṃ ghaṭaṃ kūpād dhared bhindyāc ca yaḥ prapām /

sa daṇḍaṃ prāpnuyān māṣaṃ tac ca tasmin samāharet // Mn_8.319 //

dhānyaṃ daśabhyaḥ kumbhebhyo harato 'bhyadhikaṃ vadhaḥ /

śeṣe 'py ekādaśaguṇaṃ dāpyas tasya ca tad dhanam // Mn_8.320 //

tathā dharimameyānāṃ śatād abhyadhike vadhaḥ /

suvarṇarajatādīnām uttamānāṃ ca vāsasām // Mn_8.321 //

pañcāśatas tv abhyadhike hastacchedanam iṣyate /

śeṣe tv ekādaśaguṇaṃ mūlyād daṇḍaṃ prakalpayet // Mn_8.322 //

puruṣāṇāṃ kulīnānāṃ nārīṇāṃ ca viśeṣataḥ /

mukhyānāṃ caiva ratnānāṃ haraṇe vadham arhati // Mn_8.323 //

mahāpaśūnāṃ haraṇe śastrāṇām auṣadhasya ca /

kālam āsādya kāryaṃ ca daṇḍaṃ rājā prakalpayet // Mn_8.324 //

goṣu brāhmaṇasaṃsthāsu churikāyāś ca bhedane /

paśūnāṃ haraṇe caiva sadyaḥ kāryo 'rdhapādikaḥ // Mn_8.325 //

sūtrakārpāsakiṇvānāṃ gomayasya guḍasya ca /

dadhnaḥ kṣīrasya takrasya pānīyasya tṛṇasya ca // Mn_8.326 //

veṇuvaidalabhāṇḍānāṃ lavaṇānāṃ tathaiva ca /

mṛṇmayānāṃ ca haraṇe mṛdo bhasmana eva ca // Mn_8.327 //

matsyānāṃ pakṣiṇāṃ caiva tailasya ca ghṛtasya ca /

māṃsasya madhunaś caiva yac cānyat paśusaṃbhavam // Mn_8.328 //

anyeṣāṃ caivamādīnāṃ madyānām odanasya ca /

pakvānnānāṃ ca sarveṣāṃ tanmulyād dviguṇo damaḥ // Mn_8.329 //

puṣpeṣu harite dhānye gulmavallīnageṣu ca /

anyeṣv aparipūteṣu daṇḍaḥ syāt pañcakṛṣṇalaḥ // Mn_8.330 //

paripūteṣu dhānyeṣu śākamūlaphaleṣu ca /

niranvaye śataṃ daṇḍaḥ sānvaye 'rdhaśataṃ damaḥ // Mn_8.331 //

syāt sāhasaṃ tv anvayavat prasabhaṃ karma yat kṛtam /

niranvayaṃ bhavet steyaṃ hṛtvāpavyayate ca yat // Mn_8.332 //

yas tv etāny upakḷptāni dravyāṇi stenayen naraḥ /

tam ādyaṃ daṇḍayed rājā yaś cāgniṃ corayed gṛhāt // Mn_8.333 //

yena yena yathāṅgena steno nṛṣu viceṣṭate /

tat tad eva haret tasya pratyādeśāya pārthivaḥ // Mn_8.334 //

pitācāryaḥ suhṛn mātā bhāryā putraḥ purohitaḥ /

nādaṇḍyo nāma rājño 'sti yaḥ svadharme na tiṣṭhati // Mn_8.335 //

kārṣāpaṇaṃ bhaved daṇḍyo yatrānyaḥ prākṛto janaḥ /

tatra rājā bhaved daṇḍyaḥ sahasram iti dhāraṇā // Mn_8.336 //

aṣṭāpādyaṃ tu śūdrasya steye bhavati kilbiṣam /

ṣoḍaśaiva tu vaiśyasya dvātriṃśat kṣatriyasya ca // Mn_8.337 //

brāhmaṇasya catuḥṣaṣṭiḥ pūrṇaṃ vāpi śataṃ bhavet /

dviguṇā vā catuḥṣaṣṭis taddoṣaguṇavid dhi saḥ // Mn_8.338 //

vānaspatyaṃ mūlaphalaṃ dārv agnyarthaṃ tathaiva ca /

tṛṇaṃ ca gobhyo grāsārtham asteyaṃ manur abravīt // Mn_8.339 //

yo 'dattādāyino hastāl lipseta brāhmaṇo dhanam /

yājanādhyāpanenāpi yathā stenas tathaiva saḥ // Mn_8.340 //

dvijo 'dhvagaḥ kṣīṇavṛttir dvāv ikṣū dve ca mūlake /

ādadānaḥ parakṣetrān na daṇḍaṃ dātum arhati // Mn_8.341 //

asaṃditānāṃ saṃdātā saṃditānāṃ ca mokṣakaḥ /

dāsāśvarathahartā ca prāptaḥ syāc corakilbiṣam // Mn_8.342 //

anena vidhinā rājā kurvāṇaḥ stenanigraham /

yaśo 'smin prāpnuyāl loke pretya cānuttamaṃ sukham // Mn_8.343 //

aindraṃ sthānam abhiprepsur yaśaś cākṣayam avyayam /

nopekṣeta kṣaṇam api rājā sāhasikaṃ naram // Mn_8.344 //

vāgduṣṭāt taskarāc caiva daṇḍenaiva ca hiṃsataḥ /

sāhasasya naraḥ kartā vijñeyaḥ pāpakṛttamaḥ // Mn_8.345 //

sāhase vartamānaṃ tu yo marṣayati pārthivaḥ /

sa vināśaṃ vrajaty āśu vidveṣaṃ cādhigacchati // Mn_8.346 //

na mitrakāraṇād rājā vipulād vā dhanāgamāt /

samutsṛjet sāhasikān sarvabhūtabhayāvahān // Mn_8.347 //

śastraṃ dvijātibhir grāhyaṃ dharmo yatroparudhyate /

dvijātīnāṃ ca varṇānāṃ viplave kālakārite // Mn_8.348 //

ātmanaś ca paritrāṇe dakṣiṇānāṃ ca saṃgare /

strīviprābhyupapattau ca ghnan dharmeṇa na duṣyati // Mn_8.349 //

guruṃ vā bālavṛddhau vā brāhmaṇaṃ vā bahuśrutam /

ātatāyinam āyāntaṃ hanyād evāvicārayan // Mn_8.350 //

nātatāyivadhe doṣo hantur bhavati kaś cana /

prakāśaṃ vāprakāśaṃ vā manyus taṃ manyum ṛcchati // Mn_8.351 //

paradārābhimarśeṣu pravṛttān nṝn mahīpatiḥ /

udvejanakarair daṇḍaiś chinnayitvā pravāsayet // Mn_8.352 //

tatsamuttho hi lokasya jāyate varṇasaṃkaraḥ /

yena mūlaharo 'dharmaḥ sarvanāśāya kalpate // Mn_8.353 //

parasya patnyā puruṣaḥ saṃbhāṣāṃ yojayan rahaḥ /

pūrvam ākṣārito doṣaiḥ prāpnuyāt pūrvasāhasam // Mn_8.354 //

yas tv anākṣāritaḥ pūrvam abhibhāṣate kāraṇāt /

na doṣaṃ prāpnuyāt kiṃ cin na hi tasya vyatikramaḥ // Mn_8.355 //

parastriyaṃ yo 'bhivadet tīrthe 'raṇye vane 'pi vā /

nadīnāṃ vāpi saṃbhede sa saṃgrahaṇam āpnuyāt // Mn_8.356 //

upacārakriyā keliḥ sparśo bhūṣaṇavāsasām /

saha khaṭvāsanaṃ caiva sarvaṃ saṃgrahaṇaṃ smṛtam // Mn_8.357 //

striyaṃ spṛśed adeśe yaḥ spṛṣṭo vā marṣayet tayā /

parasparasyānumate sarvaṃ saṃgrahaṇaṃ smṛtam // Mn_8.358 //

abrāhmaṇaḥ saṃgrahaṇe prāṇāntaṃ daṇḍam arhati /

caturṇām api varṇānāṃ dārā rakṣyatamāḥ sadā // Mn_8.359 //

bhikṣukā bandinaś caiva dīkṣitāḥ kāravas tathā /

saṃbhāṣanaṃ saha strībhiḥ kuryur aprativāritāḥ // Mn_8.360 //

na saṃbhāṣāṃ parastrībhiḥ pratiṣiddhaḥ samācaret /

niṣiddho bhāṣamāṇas tu suvarṇaṃ daṇḍam arhati // Mn_8.361 //

naiṣa cāraṇadāreṣu vidhir nātmopajīviṣu /

sajjayanti hi te nārīr nigūḍhāś cārayanti ca // Mn_8.362 //

kiṃ cid eva tu dāpyaḥ syāt saṃbhāṣāṃ tābhir ācaran /

praiṣyāsu caikabhaktāsu rahaḥ pravrajitāsu ca // Mn_8.363 //

yo 'kāmāṃ dūṣayet kanyāṃ sa sadyo vadham arhati /

sakāmāṃ dūṣayaṃs tulyo na vadhaṃ prāpnuyān naraḥ // Mn_8.364 //

kanyāṃ bhajantīm utkṛṣṭaṃ na kiṃ cid api dāpayet /

jaghanyaṃ sevamānāṃ tu saṃyatāṃ vāsayed gṛhe // Mn_8.365 //

uttamāṃ sevamānas tu jaghanyo vadham arhati /

śulkaṃ dadyāt sevamānaḥ samām icchet pitā yadi // Mn_8.366 //

abhiṣahya tu yaḥ kanyāṃ kuryād darpeṇa mānavaḥ /

tasyāśu kartye aṅgulyau daṇḍaṃ cārhati ṣaṭśatam // Mn_8.367 //

sakāmāṃ dūṣayaṃs tulyo nāṅgulicchedam āpnuyāt /

dviśataṃ tu damaṃ dāpyaḥ prasaṅgavinivṛttaye // Mn_8.368 //

kanyaiva kanyāṃ yā kuryāt tasyāḥ syād dviśato damaḥ /

śulkaṃ ca dviguṇaṃ dadyāc chiphāś caivāpnuyād daśa // Mn_8.369 //

yā tu kanyāṃ prakuryāt strī sā sadyo mauṇḍyam arhati /

aṅgulyor eva vā chedaṃ khareṇodvahanaṃ tathā // Mn_8.370 //

bhartāraṃ laṅghayed yā tu strī jñātiguṇadarpitā /

tāṃ śvabhiḥ khādayed rājā saṃsthāne bahusaṃsthite // Mn_8.371 //

pumāṃsaṃ dāhayet pāpaṃ śayane tapta āyase /

abhyādadhyuś ca kāṣṭhāni tatra dahyeta pāpakṛt // Mn_8.372 //

saṃvatsarābhiśastasya duṣṭasya dviguṇo damaḥ /

vrātyayā saha saṃvāse cāṇḍālyā tāvad eva tu // Mn_8.373 //

śūdro guptam aguptaṃ vā dvaijātaṃ varṇam āvasan /

aguptam aṅgasarvasvair guptaṃ sarveṇa hīyate // Mn_8.374 //

vaiśyaḥ sarvasvadaṇḍaḥ syāt saṃvatsaranirodhataḥ /

sahasraṃ kṣatriyo daṇḍyo mauṇḍyaṃ mūtreṇa cārhati // Mn_8.375 //

brāhmaṇīṃ yady aguptāṃ tu gacchetāṃ vaiśyapārthivau /

vaiśyaṃ pañcaśataṃ kuryāt kṣatriyaṃ tu sahasriṇam // Mn_8.376 //

ubhāv api tu tāv eva brāhmaṇyā guptayā saha /

viplutau śūdravad daṇḍyau dagdhavyau vā kaṭāgninā // Mn_8.377 //

sahasraṃ brāhmaṇo daṇḍyo guptāṃ viprāṃ balād vrajan /

śatāni pañca daṇḍyaḥ syād icchantyā saha saṃgataḥ // Mn_8.378 //

mauṇḍyaṃ prāṇāntikaṃ daṇḍo brāhmaṇasya vidhīyate /

itareṣāṃ tu varṇānāṃ daṇḍaḥ prāṇāntiko bhavet // Mn_8.379 //

na jātu brāhmaṇaṃ hanyāt sarvapāpeṣv api sthitam /

rāṣṭrād enaṃ bahiḥ kuryāt samagradhanam akṣatam // Mn_8.380 //

na brāhmaṇavadhād bhūyān adharmo vidyate bhuvi /

tasmād asya vadhaṃ rājā manasāpi na cintayet // Mn_8.381 //

vaiśyaś cet kṣatriyāṃ guptāṃ vaiśyāṃ vā kṣatriyo vrajet /

yo brāhmaṇyām aguptāyāṃ tāv ubhau daṇḍam arhataḥ // Mn_8.382 //

sahasraṃ brāhmaṇo daṇḍaṃ dāpyo gupte tu te vrajan /

śūdrāyāṃ kṣatriyaviśoḥ sāhasro vai bhaved damaḥ // Mn_8.383 //

kṣatriyāyām aguptāyāṃ vaiśye pañcaśataṃ damaḥ /

mūtreṇa mauṇḍyam icchet tu kṣatriyo daṇḍam eva vā // Mn_8.384 //

agupte kṣatriyāvaiśye śūdrāṃ vā brāhmaṇo vrajan /

śatāni pañca daṇḍyaḥ syāt sahasraṃ tv antyajastriyam // Mn_8.385 //

yasya stenaḥ pure nāsti nānyastrīgo na duṣṭavāk /

na sāhasikadaṇḍaghno sa rājā śakralokabhāk // Mn_8.386 //

eteṣāṃ nigraho rājñaḥ pañcānāṃ viṣaye svake /

sāṃrājyakṛt sajātyeṣu loke caiva yaśaskaraḥ // Mn_8.387 //

ṛtvijaṃ yas tyajed yājyo yājyaṃ ca rtvik tyajed yadi /

śaktaṃ karmaṇy aduṣṭaṃ ca tayor daṇḍaḥ śataṃ śatam // Mn_8.388 //

na mātā na pitā na strī na putras tyāgam arhati /

tyajann apatitān etān rājñā daṇḍyaḥ śatāni ṣaṭ // Mn_8.389 //

āśrameṣu dvijātīnāṃ kārye vivadatāṃ mithaḥ /

na vibrūyān nṛpo dharmaṃ cikīrṣan hitam ātmanaḥ // Mn_8.390 //

yathārham etān abhyarcya brāhmaṇaiḥ saha pārthivaḥ /

sāntvena praśamayyādau svadharmaṃ pratipādayet // Mn_8.391 //

prativeśyānuveśyau ca kalyāṇe viṃśatidvije /

arhāv abhojayan vipro daṇḍam arhati māṣakam // Mn_8.392 //

śrotriyaḥ śrotriyaṃ sādhuṃ bhūtikṛtyeṣv abhojayan /

tadannaṃ dviguṇaṃ dāpyo hiraṇyaṃ caiva māṣakam // Mn_8.393 //

andho jaḍaḥ pīṭhasarpī saptatyā sthaviraś ca yaḥ /

śrotriyeṣūpakurvaṃś ca na dāpyāḥ kena cit karam // Mn_8.394 //

śrotriyaṃ vyādhitārtau ca bālavṛddhāv akiṃcanam /

mahākulīnam āryaṃ ca rājā saṃpūjayet sadā // Mn_8.395 //

śālmalīphalake ślakṣṇe nenijyān nejakaḥ śanaiḥ /

na ca vāsāṃsi vāsobhir nirharen na ca vāsayet // Mn_8.396 //

tantuvāyo daśapalaṃ dadyād ekapalādhikam /

ato 'nyathā vartamāno dāpyo dvādaśakaṃ damam // Mn_8.397 //

śulkasthāneṣu kuśalāḥ sarvapaṇyavicakṣaṇāḥ /

kuryur arghaṃ yathāpaṇyaṃ tato viṃśaṃ nṛpo haret // Mn_8.398 //

rājñaḥ prakhyātabhāṇḍāni pratiṣiddhāni yāni ca /

tāṇi nirharato lobhāt sarvahāraṃ haren nṛpaḥ // Mn_8.399 //

śulkasthānaṃ pariharann akāle krayavikrayī /

mithyāvādī ca saṃkhyāne dāpyo 'ṣṭaguṇam atyayam // Mn_8.400 //

āgamaṃ nirgamaṃ sthānaṃ tathā vṛddhikṣayāv ubhau /

vicārya sarvapaṇyānāṃ kārayet krayavikrayau // Mn_8.401 //

pañcarātre pañcarātre pakṣe pakṣe 'tha vā gate /

kurvīta caiṣāṃ pratyakṣam arghasaṃsthāpanaṃ nṛpaḥ // Mn_8.402 //

tulāmānaṃ pratīmānaṃ sarvaṃ ca syāt sulakṣitam /

ṣaṭsu ṣaṭsu ca māseṣu punar eva parīkṣayet // Mn_8.403 //

paṇaṃ yānaṃ tare dāpyaṃ pauruṣo 'rdhapaṇaṃ tare /

pādaṃ paśuś ca yoṣic ca pādārdhaṃ riktakaḥ pumān // Mn_8.404 //

bhāṇḍapūrṇāni yānāni tāryaṃ dāpyāni sārataḥ /

riktabhāṇḍāni yat kiṃ cit pumāṃsaś cāparicchadāḥ // Mn_8.405 //

dīrghādhvani yathādeśaṃ yathākālaṃ taro bhavet /

nadītīreṣu tad vidyāt samudre nāsti lakṣaṇam // Mn_8.406 //

garbhiṇī tu dvimāsādis tathā pravrajito muniḥ /

brāhmaṇā liṅginaś caiva na dāpyās tārikaṃ tare // Mn_8.407 //

yan nāvi kiṃ cid dāśānāṃ viśīryetāparādhataḥ /

tad dāśair eva dātavyaṃ samāgamya svato 'ṃśataḥ // Mn_8.408 //

eṣa nauyāyinām ukto vyavahārasya nirṇayaḥ /

dāśāparādhatas toye daivike nāsti nigrahaḥ // Mn_8.409 //

vāṇijyaṃ kārayed vaiśyaṃ kusīdaṃ kṛṣim eva ca /

paśūnāṃ rakṣaṇaṃ caiva dāsyaṃ śūdraṃ dvijanmanām // Mn_8.410 //

kṣatriyaṃ caiva vaiśyaṃ ca brāhmaṇo vṛttikarśitau /

bibhṛyād ānṛśaṃsyena svāni karmāṇi kārayet // Mn_8.411 //

dāsyaṃ tu kārayaṃl lobhād brāhmaṇaḥ saṃskṛtān dvijān /

anicchataḥ prābhavatyād rājñā daṇḍyaḥ śatāni ṣaṭ // Mn_8.412 //

śūdraṃ tu kārayed dāsyaṃ krītam akrītam eva vā /

dāsyāyaiva hi sṛṣṭo 'sau brāhmaṇasya svayaṃbhuvā // Mn_8.413 //

na svāminā nisṛṣṭo 'pi śūdro dāsyād vimucyate /

nisargajaṃ hi tat tasya kas tasmāt tad apohati // Mn_8.414 //

dhvajāhṛto bhaktadāso gṛhajaḥ krītadattrimau /

paitriko daṇḍadāsaś ca saptaite dāsayonayaḥ // Mn_8.415 //

bhāryā putraś ca dāsaś ca traya evādhanāḥ smṛtāḥ /

yat te samadhigacchanti yasya te tasya tad dhanam // Mn_8.416 //

visrabdhaṃ brāhmaṇaḥ śūdrād dravyopādānam ācaret /

na hi tasyāsti kiṃ cit svaṃ bhartṛhāryadhano hi saḥ // Mn_8.417 //

vaiśyaśūdrau prayatnena svāni karmāṇi kārayet /

tau hi cyutau svakarmabhyaḥ kṣobhayetām idaṃ jagat // Mn_8.418 //

ahany ahany avekṣeta karmāntān vāhanāni ca /

āyavyayau ca niyatāv ākarān kośam eva ca // Mn_8.419 //

evaṃ sarvān imān rājā vyavahārān samāpayan /

vyapohya kilbiṣaṃ sarvaṃ prāpnoti paramāṃ gatim // Mn_8.420 //