Chapter 5
Ancient Manu Sanskritadhodṛṣṭir naiṣkṛtikaḥ svārthasādhanatatparaḥ /
śaṭho mithyāvinītaś ca bakavratacaro dvijaḥ // Mn_4.196[197M] //
ye bakavratino viprā ye ca mārjāraliṅginaḥ /
te patanty andhatāmisre tena pāpena karmaṇā // Mn_4.197[198M] //
na dharmasyāpadeśena pāpaṃ kṛtvā vrataṃ caret /
vratena pāpaṃ pracchādya kurvan strīśūdradambhanam // Mn_4.198[199M] //
pretyeha cedṛśā viprā garhyante brahmavādibhiḥ /
chadmanā caritaṃ yac ca vrataṃ rakṣāṃsi gacchati // Mn_4.199[200M] //
aliṅgī liṅgiveṣeṇa yo vṛttim upajīvati /
sa liṅgināṃ haraty enas tiryagyonau ca jāyate // Mn_4.200[201M] //
parakīyanipāneṣu na snāyād dhi kadā cana /
nipānakartuḥ snātvā tu duṣkṛtāṃśena lipyate // Mn_4.201[202M] //
yānaśayyāsanāny asya kūpodyānagṛhāṇi ca /
adattāny upayuñjāna enasaḥ syāt turīyabhāk // Mn_4.202[203M] //
nadīṣu devakhāteṣu taḍāgeṣu saraḥsu ca /
snānaṃ samācaren nityaṃ gartaprasravaṇeṣu ca // Mn_4.203[204M] //
yamān seveta satataṃ na nityaṃ niyamān budhaḥ /
yamān pataty akurvāṇo niyamān kevalān bhajan // Mn_4.204[205M] //
nāśrotriyatate yajñe grāmayājikṛte tathā /
striyā klībena ca hute bhuñjīta brāhmaṇaḥ kva cit // Mn_4.205[206M] //
aślīkam etat sādhūnāṃ yatra juhvaty amī haviḥ /
pratīpam etad devānāṃ tasmāt tat parivarjayet // Mn_4.206[207M] //
mattakruddhāturāṇāṃ ca na bhuñjīta kadā cana /
keśakīṭāvapannaṃ ca padā spṛṣṭaṃ ca kāmataḥ // Mn_4.207[208M] //
bhrūṇaghnāvekṣitaṃ caiva saṃspṛṣṭaṃ cāpy udakyayā /
patatriṇāvalīḍhaṃ ca śunā saṃspṛṣṭam eva ca // Mn_4.208[209M] //
gavā cānnam upaghrātaṃ ghuṣṭānnaṃ ca viśeṣataḥ /
gaṇānnaṃ gaṇikānnaṃ ca viduṣā ca jugupsitam // Mn_4.209[210M] //
stenagāyanayoś cānnaṃ takṣṇo vārdhuṣikasya ca /
dīkṣitasya kadaryasya baddhasya nigaḍasya ca // Mn_4.210[211M] //
abhiśastasya ṣaṇḍhasya puṃścalyā dāmbhikasya ca /
śuktaṃ paryuṣitaṃ caiva śūdrasyocchiṣṭam eva ca // Mn_4.211[212M] //
cikitsakasya mṛgayoḥ krūrasyocchiṣṭabhojinaḥ /
ugrānnaṃ sūtikānnaṃ ca paryācāntam anirdaśam // Mn_4.212[213M] //
anarcitaṃ vṛthāmāṃsam avīrāyāś ca yoṣitaḥ /
dviṣadannaṃ nagaryannaṃ patitānnam avakṣutam // Mn_4.213[214M] //
piśunānṛtinoś cānnaṃ kratuvikrayiṇas tathā /
śailūṣatunnavāyānnaṃ kṛtaghnasyānnam eva ca // Mn_4.214[215M] //
karmārasya niṣādasya raṅgāvatārakasya ca /
suvarṇakartur veṇasya śastravikrayiṇas tathā // Mn_4.215[216M] //
śvavatāṃ śauṇḍikānāṃ ca cailanirṇejakasya ca /
rañjakasya nṛśaṃsasya yasya copapatir gṛhe // Mn_4.216[217M] //
mṛṣyanti ye copapatiṃ strījitānāṃ ca sarvaśaḥ /
anirdaśaṃ ca pretānnam atuṣṭikaram eva ca // Mn_4.217[218M] //
rājānnaṃ teja ādatte śūdrānnaṃ brahmavarcasam /
āyuḥ suvarṇakārānnaṃ yaśaś carmāvakartinaḥ // Mn_4.218[219M] //
kārukānnaṃ prajāṃ hanti balaṃ nirṇejakasya ca /
gaṇānnaṃ gaṇikānnaṃ ca lokebhyaḥ parikṛntati // Mn_4.219[220M] //
pūyaṃ cikitsakasyānnaṃ puṃścalyās tv annam indriyam /
viṣṭhā vārdhuṣikasyānnaṃ śastravikrayiṇo malam // Mn_4.220[221M] //
ya ete 'nye tv abhojyānnāḥ kramaśaḥ parikīrtitāḥ /
teṣāṃ tvagasthiromāṇi vadanty annaṃ manīṣiṇaḥ // Mn_4.221[222M] //
bhuktvāto 'nyatam asyānnam amatyā kṣapaṇaṃ tryaham /
matyā bhuktvācaret kṛcchraṃ retoviṇmūtram eva ca // Mn_4.222[223M] //
nādyāc chūdrasya pakvānnaṃ vidvān aśrāddhino dvijaḥ /
ādadītāmam evāsmād avṛttāv ekarātrikam // Mn_4.223[224M] //
śrotriyasya kadaryasya vadānyasya ca vārdhuṣeḥ /
mīmāṃsitvobhayaṃ devāḥ samam annam akalpayan // Mn_4.224[225M] //
tān prajāpatir āhaitya mā kṛdhvaṃ viṣamaṃ samam /
śraddhāpūtaṃ vadānyasya hatam aśraddhayetarat // Mn_4.225[226M] //
śraddhayeṣṭaṃ ca pūrtaṃ ca nityaṃ kuryād atandritaḥ /
śraddhākṛte hy akṣaye te bhavataḥ svāgatair dhanaiḥ // Mn_4.226[227M] //
dānadharmaṃ niṣeveta nityam aiṣṭikapaurtikam /
parituṣṭena bhāvena pātram āsādya śaktitaḥ // Mn_4.227[228M] //
yat kiṃ cid api dātavyaṃ yācitenānasūyayā /
utpatsyate hi tat pātraṃ yat tārayati sarvataḥ // Mn_4.228[229M] //
vāridas tṛptim āpnoti sukham akṣayyam annadaḥ /
tilapradaḥ prajām iṣṭāṃ dīpadaś cakṣur uttamam // Mn_4.229[230M] //
bhūmido bhūmim āpnoti dīrgham āyur hiraṇyadaḥ /
gṛhado 'gryāṇi veśmāni rūpyado rūpam uttamam // Mn_4.230[231M] //
vāsodaś candrasālokyam aśvisālokyam aśvadaḥ /
anaḍuhaḥ śriyaṃ puṣṭāṃ godo bradhnasya viṣṭapam // Mn_4.231[232M] //
yānaśayyāprado bhāryām aiśvaryam abhayapradaḥ /
dhānyadaḥ śāśvataṃ saukhyaṃ brahmado brahmasārṣṭitām // Mn_4.232[233M] //
sarveṣām eva dānānāṃ brahmadānaṃ viśiṣyate /
vāryannagomahīvāsas- tilakāñcanasarpiṣām // Mn_4.233[234M] //
yena yena tu bhāvena yad yad dānaṃ prayacchati /
tat tat tenaiva bhāvena prāpnoti pratipūjitaḥ // Mn_4.234[235M] //
yo 'rcitaṃ pratigṛhṇāti dadāty arcitam eva vā /
tāv ubhau gacchataḥ svargaṃ narakaṃ tu viparyaye // Mn_4.235[236M] //
na vismayeta tapasā vaded iṣṭvā ca nānṛtam /
nārto 'py apavaded viprān na dattvā parikīrtayet // Mn_4.236[237M] //
yajño 'nṛtena kṣarati tapaḥ kṣarati vismayāt /
āyur viprāpavādena dānaṃ ca parikīrtanāt // Mn_4.237[238M] //
dharmaṃ śanaiḥ saṃcinuyād valmīkam iva puttikāḥ /
paralokasahāyārthaṃ sarvabhūtāny apīḍayan // Mn_4.238[239M] //
nāmutra hi sahāyārthaṃ pitā mātā ca tiṣṭhataḥ /
na putradāraṃ na jñātir dharmas tiṣṭhati kevalaḥ // Mn_4.239[240M] //
ekaḥ prajāyate jantur eka eva pralīyate /
eko 'nubhuṅkte sukṛtam eka eva ca duṣkṛtam // Mn_4.240[241M] //
mṛtaṃ śarīram utsṛjya kāṣṭhaloṣṭasamaṃ kṣitau /
vimukhā bāndhavā yānti dharmas tam anugacchati // Mn_4.241[242M] //
tasmād dharmaṃ sahāyārthaṃ nityaṃ saṃcinuyāc chanaiḥ /
dharmeṇa hi sahāyena tamas tarati dustaram // Mn_4.242[243M] //
dharmapradhānaṃ puruṣaṃ tapasā hatakilbiṣam /
paralokaṃ nayaty āśu bhāsvantaṃ khaśarīriṇam // Mn_4.243[244M] //
uttamair uttamair nityaṃ saṃbandhān ācaret saha /
ninīṣuḥ kulam utkarṣam adhamān adhamāṃs tyajet // Mn_4.244[245M] //
uttamān uttamān eva gacchan hīnāṃs tu varjayan /
brāhmaṇaḥ śreṣṭhatām eti pratyavāyena śūdratām // Mn_4.245[246M] //
dṛḍhakārī mṛdur dāntaḥ krūrācārair asaṃvasan /
ahiṃsro damadānābhyāṃ jayet svargaṃ tathāvrataḥ // Mn_4.246[247M] //
edhodakaṃ mūlaphalam annam abhyudyataṃ ca yat /
sarvataḥ pratigṛhṇīyān madhv athābhayadakṣiṇām // Mn_4.247[248M] //
āhṛtābhyudyatāṃ bhikṣāṃ purastād apracoditām /
mene prajāpatir grāhyām api duṣkṛtakarmaṇaḥ // Mn_4.248[249M] //
nāśnanti pitaras tasya daśavarṣāṇi pañca ca /
na ca havyaṃ vahaty agnir yas tām abhyavamanyate // Mn_4.249[250M] //
śayyāṃ gṛhān kuśān gandhān apaḥ puṣpaṃ maṇīn dadhi /
dhānā matsyān payo māṃsaṃ śākaṃ caiva na nirṇudet // Mn_4.250[251M] //
gurūn bhṛtyāṃś cojjihīrṣann arciṣyan devatātithīn /
sarvataḥ pratigṛhṇīyān na tu tṛpyet svayaṃ tataḥ // Mn_4.251[252M] //
guruṣu tv abhyatīteṣu vinā vā tair gṛhe vasan /
ātmano vṛttim anvicchan gṛhṇīyāt sādhutaḥ sadā // Mn_4.252[253M] //
ārdhikaḥ kulamitraṃ ca gopālo dāsanāpitau /
ete śūdreṣu bhojyānnā yāś cātmānaṃ nivedayet // Mn_4.253[254M] //
yādṛśo 'sya bhaved ātmā yādṛśaṃ ca cikīrṣitam /
yathā copacared enaṃ tathātmānaṃ nivedayet // Mn_4.254[255M] //
yo 'nyathā santam ātmānam anyathā satsu bhāṣate /
sa pāpakṛttamo loke stena ātmāpahārakaḥ // Mn_4.255[256M] //
vācy arthā niyatāḥ sarve vāṅgūlā vāgviniḥsṛtāḥ /
tāṃs tu yaḥ stenayed vācaṃ sa sarvasteyakṛn naraḥ // Mn_4.256[257M] //
maharṣipitṛdevānāṃ gatvānṛṇyaṃ yathāvidhi /
putre sarvaṃ samāsajya vasen mādhyasthyam āśritaḥ // Mn_4.257[258M] //
ekākī cintayen nityaṃ vivikte hitam ātmanaḥ /
ekākī cintayāno hi paraṃ śreyo 'dhigacchati // Mn_4.258[259M] //
eṣoditā gṛhasthasya vṛttir viprasya śāśvatī /
snātakavratakalpaś ca sattvavṛddhikaraḥ śubhaḥ // Mn_4.259[260M] //
anena vipro vṛttena vartayan vedaśāstravit /
vyapetakalmaṣo nityaṃ brahmaloke mahīyate // Mn_4.260[261M] //
śrutvaitān ṛṣayo dharmān snātakasya yathoditān /
idam ūcur mahātmānam analaprabhavaṃ bhṛgum // Mn_5.1 //
evaṃ yathoktaṃ viprāṇāṃ svadharmam anutiṣṭhatām /
kathaṃ mṛtyuḥ prabhavati vedaśāstravidāṃ prabho // Mn_5.2 //
sa tān uvāca dharmātmā maharṣīn mānavo bhṛguḥ /
śrūyatāṃ yena doṣeṇa mṛtyur viprān jighāṃsati // Mn_5.3 //
anabhyāsena vedānām ācārasya ca varjanāt /
ālasyād annadoṣāc ca mṛtyur viprāñ jighāṃsati // Mn_5.4 //
laśunaṃ gṛñjanaṃ caiva palāṇḍuṃ kavakāni ca /
abhakṣyāṇi dvijātīnām amedhyaprabhavāni ca // Mn_5.5 //
lohitān vṛkṣaniryāsān vṛścanaprabhavāṃs tathā /
śeluṃ gavyaṃ ca peyūṣaṃ prayatnena vivarjayet // Mn_5.6 //
vṛthā kṛsarasaṃyāvaṃ pāyasāpūpam eva ca /
anupākṛtamāṃsāni devānnāni havīṃṣi ca // Mn_5.7 //
anirdaśāyā goḥ kṣīram auṣṭram aikaśaphaṃ tathā /
āvikaṃ saṃdhinīkṣīraṃ vivatsāyāś ca goḥ payaḥ // Mn_5.8 //
āraṇyānāṃ ca sarveṣāṃ mṛgāṇāṃ māhiṣaṃ vinā /
strīkṣīraṃ caiva varjyāni sarvaśuktāni caiva hi // Mn_5.9 //
dadhi bhakṣyaṃ ca śukteṣu sarvaṃ ca dadhisaṃbhavam /
yāni caivābhiṣūyante puṣpamūlaphalaiḥ śubhaiḥ // Mn_5.10 //
kravyādāñ śakunān sarvāṃs tathā grāmanivāsinaḥ /
anirdiṣṭāṃś caikaśaphāṃṣ ṭiṭṭibhaṃ ca vivarjayet // Mn_5.11 //
kalaviṅkaṃ plavaṃ haṃsaṃ cakrāhvaṃ grāmakukkuṭam /
sārasaṃ rajjuvālaṃ ca dātyūhaṃ śukasārike // Mn_5.12 //
pratudāñ jālapādāṃś ca koyaṣṭinakhaviṣkirān /
nimajjataś ca matsyādān saunaṃ vallūram eva ca // Mn_5.13 //
bakaṃ caiva balākāṃ ca kākolaṃ khañjarīṭakam /
matsyādān viḍvarāhāṃś ca matsyān eva ca sarvaśaḥ // Mn_5.14 //
yo yasya māṃsam aśnāti sa tanmāṃsāda ucyate /
matsyādaḥ sarvamāṃsādas tasmān matsyān vivarjayet // Mn_5.15 //
pāṭhīnarohitāv ādyau niyuktau havyakavyayoḥ /
rājīvān siṃhatuṇḍāś ca saśalkāś caiva sarvaśaḥ // Mn_5.16 //
na bhakṣayed ekacarān ajñātāṃś ca mṛgadvijān /
bhakṣyeṣv api samuddiṣṭān sarvān pañcanakhāṃs tathā // Mn_5.17 //
śvāvidhaṃ śalyakaṃ godhāṃ khaḍgakūrmaśaśāṃs tathā /
bhakṣyān pañcanakheṣv āhur anuṣṭrāṃś caikatodatah // Mn_5.18 //
chatrākaṃ viḍvarāhaṃ ca laśunaṃ grāmakukkuṭam /
palāṇḍuṃ gṛñjanaṃ caiva matyā jagdhvā pated dvijaḥ // Mn_5.19 //
amatyaitāni ṣaḍ jagdhvā kṛcchraṃ sāntapanaṃ caret /
yaticāndrāyāṇaṃ vāpi śeṣeṣūpavased ahaḥ // Mn_5.20 //
saṃvatsarasyaikam api caret kṛcchraṃ dvijottamaḥ /
ajñātabhuktaśuddhyarthaṃ jñātasya tu viṣeśataḥ // Mn_5.21 //
yajñārthaṃ brāhmaṇair vadhyāḥ praśastā mṛgapakṣiṇaḥ /
bhṛtyānāṃ caiva vṛttyartham agastyo hy ācarat purā // Mn_5.22 //
babhūvur hi puroḍāśā bhakṣyāṇāṃ mṛgapakṣiṇām /
purāṇeṣv api yajñeṣu brahmakṣatrasaveṣu ca // Mn_5.23 //
yat kiṃ cit snehasaṃyuktaṃ bhakṣyaṃ bhojyam agarhitam /
tat paryuṣitam apy ādyaṃ haviḥśeṣaṃ ca yad bhavet // Mn_5.24 //
cirasthitam api tv ādyam asnehāktaṃ dvijātibhiḥ /
yavagodhūmajaṃ sarvaṃ payasaś caiva vikriyā // Mn_5.25 //
etad uktaṃ dvijātīnāṃ bhakṣyābhakṣyam aśeṣataḥ /
māṃsasyātaḥ pravakṣyāmi vidhiṃ bhakṣaṇavarjane // Mn_5.26 //
prokṣitaṃ bhakṣayen māṃsaṃ brāhmaṇānāṃ ca kāmyayā /
yathāvidhi niyuktas tu prāṇānām eva cātyaye // Mn_5.27 //
prāṇasyānnam idaṃ sarvaṃ prajāpatir akalpayat /
sthāvaraṃ jaṅgamaṃ caiva sarvaṃ prāṇasya bhojanam // Mn_5.28 //
carāṇām annam acarā daṃṣṭriṇām apy adaṃṣṭriṇaḥ /
ahastāś ca sahastānāṃ śūrāṇāṃ caiva bhīravaḥ // Mn_5.29 //
nāttā duṣyaty adann ādyān prāṇino 'hanyahany api /
dhātraiva sṛṣṭā hy ādyāś ca prāṇino 'ttāra eva ca // Mn_5.30 //
yajñāya jagdhir māṃsasyety eṣa daivo vidhiḥ smṛtaḥ /
ato 'nyathā pravṛttis tu rākṣaso vidhir ucyate // Mn_5.31 //
krītvā svayaṃ vāpy utpādya paropakṛtam eva vā /
devān pitṝṃś cārcayitvā khādan māṃsaṃ na duṣyati // Mn_5.32 //
nādyād avidhinā māṃsaṃ vidhijño 'nāpadi dvijaḥ /
jagdhvā hy avidhinā māṃsaṃ pretas tair adyate 'vaśaḥ // Mn_5.33 //
na tādṛśaṃ bhavaty eno mṛgahantur dhanārthinaḥ /
yādṛśaṃ bhavati pretya vṛthāmāṃsāni khādataḥ // Mn_5.34 //
niyuktas tu yathānyāyaṃ yo māṃsaṃ nātti mānavaḥ /
sa pretya paśutāṃ yāti saṃbhavān ekaviṃśatim // Mn_5.35 //
asaṃskṛtān paśūn mantrair nādyād vipraḥ kadā cana /
mantrais tu saṃskṛtān adyāc chāśvataṃ vidhim āsthitaḥ // Mn_5.36 //
kuryād ghṛtapaśuṃ saṅge kuryāt piṣṭapaśuṃ tathā /
na tv eva tu vṛthā hantuṃ paśum icchet kadā cana // Mn_5.37 //
yāvanti paśuromāṇi tāvatkṛtvo ha māraṇam /
vṛthāpaśughnaḥ prāpnoti pretya janmani janmani // Mn_5.38 //
yajñārthaṃ paśavaḥ sṛṣṭāḥ svayam eva svayaṃbhuvā /
yajño 'sya bhūtyai sarvasya tasmād yajñe vadho 'vadhaḥ // Mn_5.39 //
oṣadhyaḥ paśavo vṛkṣās tiryañcaḥ pakṣiṇas tathā /
yajñārthaṃ nidhanaṃ prāptāḥ prāpnuvanty utsṛtīḥ punaḥ // Mn_5.40 //
madhuparke ca yajñe ca pitṛdaivatakarmaṇi /
atraiva paśavo hiṃsyā nānyatrety abravīn manuḥ // Mn_5.41 //
eṣv artheṣu paśūn hiṃsan vedatattvārthavid dvijaḥ /
ātmānaṃ ca paśuṃ caiva gamayaty uttamaṃ gatim // Mn_5.42 //
gṛhe gurāv araṇye vā nivasann ātmavān dvijaḥ /
nāvedavihitāṃ hiṃsām āpady api samācaret // Mn_5.43 //
yā vedavihitā hiṃsā niyatāsmiṃś carācare /
ahiṃsām eva tāṃ vidyād vedād dharmo hi nirbabhau // Mn_5.44 //
yo 'hiṃsakāni bhūtāni hinasty ātmasukhecchayā /
sa jīvāṃś ca mṛtaś caiva na kva cit sukham edhate // Mn_5.45 //
yo bandhanavadhakleśān prāṇināṃ na cikīrṣati /
sa sarvasya hitaprepsuḥ sukham atyantam aśnute // Mn_5.46 //
yad dhyāyati yat kurute ratiṃ badhnāti yatra ca /
tad avāpnoty ayatnena yo hinasti na kiṃ cana // Mn_5.47 //
nākṛtvā prāṇināṃ hiṃsāṃ māṃsam utpadyate kva cit /
na ca prāṇivadhaḥ svargyas tasmān māṃsaṃ vivarjayet // Mn_5.48 //
samutpattiṃ ca māṃsasya vadhabandhau ca dehinām /
prasamīkṣya nivarteta sarvamāṃsasya bhakṣaṇāt // Mn_5.49 //
na bhakṣayati yo māṃsaṃ vidhiṃ hitvā piśācavat /
na loke priyatāṃ yāti vyādhibhiś ca na pīḍyate // Mn_5.50 //
anumantā viśasitā nihantā krayavikrayī /
saṃskartā copahartā ca khādakaś ceti ghātakāḥ // Mn_5.51 //
svamāṃsaṃ paramāṃsena yo vardhayitum icchati /
anabhyarcya pitṝn devāṃs tato 'nyo nāsty apuṇyakṛt // Mn_5.52 //
varṣe varṣe 'śvamedhena yo yajeta śataṃ samāḥ /
māṃsāni ca na khāded yas tayoḥ puṇyaphalaṃ samam // Mn_5.53 //
phalamūlāśanair medhyair munyannānāṃ ca bhojanaiḥ /
na tat phalam avāpnoti yan māṃsaparivarjanāt // Mn_5.54 //
māṃ sa bhakṣayitāmutra yasya māṃsam ihādmy aham /
etan māṃsasya māṃsatvaṃ pravadanti manīṣiṇaḥ // Mn_5.55 //
na māṃsabhakṣaṇe doṣo na madye na ca maithune /
pravṛttir eṣā bhūtānāṃ nivṛttis tu mahāphalā // Mn_5.56 //
pretaśuddhiṃ pravakṣyāmi dravyaśuddhiṃ tathaiva ca /
caturṇām api varṇānāṃ yathāvad anupūrvaśaḥ // Mn_5.57 //
dantajāte 'nujāte ca kṛtacūḍe ca saṃsthite /
aśuddhā bāndhavāḥ sarve sūtake ca tathocyate // Mn_5.58 ḥḥ
daśāhaṃ śāvam āśaucaṃ sapiṇḍeṣu vidhīyate /
arvāk saṃcayanād asthnāṃ tryaham ekāham eva vā // Mn_5.59 //
sapiṇḍatā tu puruṣe saptame vinivartate /
samānodakabhāvas tu janmanāmnor avedane // Mn_5.60 //
yathedaṃ śāvam āśaucaṃ sapiṇḍeṣu vidhīyate /
janane 'py evam eva syān nipuṇaṃ śuddhim icchatām // Mn_5.61 //
sarveṣāṃ śāvam āśaucaṃ mātāpitros tu sūtakam /
sūtakaṃ mātur eva syād upaspṛśya pitā śuciḥ // Mn_5.62[61M] //
nirasya tu pumāñ śukram upaspṛsyaiva śudhyati /
baijikād abhisaṃbandhād anurundhyād aghaṃ tryaham // Mn_5.63[62M] //
ahnā caikena rātryā ca trirātrair eva ca tribhiḥ /
śavaspṛśo viśudhyanti tryahād udakadāyinaḥ // Mn_5.64[63M] //
guroḥ pretasya śiṣyas tu pitṛmedhaṃ samācaran /
pretahāraiḥ samaṃ tatra daśarātreṇa śudhyati // Mn_5.65[64M] //
rātribhir māsatulyābhir garbhasrāve viśudhyati /
rajasy uparate sādhvī snānena strī rajasvalā // Mn_5.66[65M] //
nṛṇām akṛtacūḍānāṃ viśuddhir naiśikī smṛtā /
nirvṛttacūḍakānāṃ tu trirātrāc chuddhir iṣyate // Mn_5.67[66M] //
ūnadvivārṣikaṃ pretaṃ nidadhyur bāndhavā bahiḥ /
alaṃkṛtya śucau bhūmāv asthisaṃcayanād ṛte // Mn_5.68[67M] //
nāsya kāryo 'gnisaṃskāro na ca kāryodakakriyā /
araṇye kāṣṭhavat tyaktvā kṣapeyus tryaham eva tu // Mn_5.69[68M] //
nātrivarṣasya kartavyā bāndhavair udakakriyā /
jātadantasya vā kuryur nāmni vāpi kṛte sati // Mn_5.70[69M] //
sabrahmacāriṇy ekāham atīte kṣapaṇaṃ smṛtam /
janmany ekodakānāṃ tu trirātrāc chuddhir iṣyate // Mn_5.71[70M] //
strīṇām asaṃskṛtānāṃ tu tryahāc chudhyanti bāndhavāḥ /
yathoktenaiva kalpena śudhyanti tu sanābhayaḥ // Mn_5.72[71M] //
akṣāralavaṇānnāḥ syur nimajjeyuś ca te tryaham /
māṃsāśanaṃ ca nāśnīyuḥ śayīraṃś ca pṛthak kṣitau // Mn_5.73[72M] //
saṃnidhāv eṣa vai kalpaḥ śāvāśaucasya kīrtitaḥ /
asaṃnidhāv ayaṃ jñeyo vidhiḥ saṃbandhibāndhavaiḥ // Mn_5.74[73M] //
vigataṃ tu videśasthaṃ śṛṇuyād yo hy anirdaśam /
yac cheṣaṃ daśarātrasya tāvad evāśucir bhavet // Mn_5.75[74M] //
atikrānte daśāhe ca trirātram aśucir bhavet /
saṃvatsare vyatīte tu spṛṣṭvaivāpo viśudhyati // Mn_5.76[75M] //
nirdaśaṃ jñātimaraṇaṃ śrutvā putrasya janma ca /
savāsā jalam āplutya śuddho bhavati mānavaḥ // Mn_5.77[76M] //
bāle deśāntarasthe ca pṛthakpiṇḍe ca saṃsthite /
savāsā jalam āplutya sadya eva viśudhyati // Mn_5.78[77M] //
antardaśāhe syātāṃ cet punar maraṇajanmanī /
tāvat syād aśucir vipro yāvat tat syād anirdaśam // Mn_5.79[78M] //
trirātram āhur āśaucam ācārye saṃsthite sati /
tasya putre ca patnyāṃ ca divārātram iti sthitiḥ // Mn_5.80[79M] //
śrotriye tūpasaṃpanne trirātram aśucir bhavet /
mātule pakṣiṇīṃ rātriṃ śiṣyartvigbāndhaveṣu ca // Mn_5.81[80M] //
prete rājani sajyotir yasya syād viṣaye sthitaḥ /
aśrotriye tv ahaḥ kṛtsnam anūcāne tathā gurau // Mn_5.82[81M] //
śuddhyed vipro daśāhena dvādaśāhena bhūmipaḥ /
vaiśyaḥ pañcadaśāhena śūdro māsena śudhyati // Mn_5.83[82M] //
na vardhayed aghāhāni pratyūhen nāgniṣu kriyāḥ /
na ca tatkarma kurvāṇaḥ sanābhyo 'py aśucir bhavet // Mn_5.84[83M] //
divākīrtim udakyāṃ ca patitaṃ sūtikāṃ tathā /
śavaṃ tatspṛṣṭinaṃ caiva spṛṣṭvā snānena śudhyati // Mn_5.85[84M] //
ācamya prayato nityaṃ japed aśucidarśane /
saurān mantrān yathotsāhaṃ pāvamānīś ca śaktitaḥ // Mn_5.86[85M] //
nāraṃ spṛṣṭvāsthi sasnehaṃ snātvā vipro viśudhyati /
ācamyaiva tu niḥsnehaṃ gām ālabhyārkam īkṣya vā // Mn_5.87[86M] //
ādiṣṭī nodakaṃ kuryād ā vratasya samāpanāt /
samāpte tūdakaṃ kṛtvā trirātreṇaiva śudhyati // Mn_5.88[87M] //
vṛthāsaṃkarajātānāṃ pravrajyāsu ca tiṣṭhatām /
ātmanas tyāgināṃ caiva nivartetodakakriyā // Mn_5.89[88M] //
pāṣaṇḍam āśritānāṃ ca carantīnāṃ ca kāmataḥ /
garbhabhartṛdruhāṃ caiva surāpīnāṃ ca yoṣitām // Mn_5.90[89M] //
ācāryaṃ svam upādhyāyaṃ pitaraṃ mātaraṃ gurum /
nirhṛtya tu vratī pretān na vratena viyujyate // Mn_5.91[90M] //
dakṣiṇena mṛtaṃ śūdraṃ puradvāreṇa nirharet /
paścimottarapūrvais tu yathāyogaṃ dvijanmanaḥ // Mn_5.92[91M] //
na rājñām aghadoṣo 'sti vratināṃ na ca sattriṇām /
aindraṃ sthānam upāsīnā brahmabhūtā hi te sadā // Mn_5.93[92M] //
rājño mahātmike sthāne sadyaḥśaucaṃ vidhīyate /
prajānāṃ parirakṣārtham āsanaṃ cātra kāraṇam // Mn_5.94[93M] //
ḍimbhāhavahatānāṃ ca vidyutā pārthivena ca /
gobrāhmaṇasya caivārthe yasya cecchati pārthivaḥ // Mn_5.95[94M] //
somāgnyarkānilendrāṇāṃ vittāppatyor yamasya ca /
aṣṭānāṃ lokapālānāṃ vapur dhārayate nṛpaḥ // Mn_5.96[95M] //
lokeśādhiṣṭhito rājā nāsyāśaucaṃ vidhīyate /
śaucāśaucaṃ hi martyānāṃ lokebhyaḥ prabhavāpyayau // Mn_5.97[96M] //
udyatair āhave śastraiḥ kṣatradharmahatasya ca /
sadyaḥ saṃtiṣṭhate yajñas tathāśaucam iti sthitiḥ // Mn_5.98[97M] //
vipraḥ śudhyaty apaḥ spṛṣṭvā kṣatriyo vāhanāyudham /
vaiśyaḥ pratodaṃ raśmīn vā yaṣṭiṃ śūdraḥ kṛtakriyaḥ // Mn_5.99[98M] //
etad vo 'bhihitaṃ śaucaṃ sapiṇḍeṣu dvijottamāḥ /
asapiṇḍeṣu sarveṣu pretaśuddhiṃ nibodhata // Mn_5.100[99M] //
asapiṇḍaṃ dvijaṃ pretaṃ vipro nirhṛtya bandhuvat /
viśudhyati trirātreṇa mātur āptāṃś ca bāndhavān // Mn_5.101[100M] //
yady annam atti teṣāṃ tu daśāhenaiva śudhyati /
anadann annam ahnaiva na cet tasmin gṛhe vaset // Mn_5.102[101M] //
anugamyecchayā pretaṃ jñātim ajñātim eva ca /
snātvā sacailaḥ spṛṣṭvāgniṃ ghṛtaṃ prāśya viśudhyati // Mn_5.103[102M] //
na vipraṃ sveṣu tiṣṭhatsu mṛtaṃ śūdreṇa nāyayet /
asvargyā hy āhutiḥ sā syāc chūdrasaṃsparśadūṣitā // Mn_5.104[103M] //
jñānaṃ tapo 'gnir āhāro mṛn mano vāry upāñjanam /
vāyuḥ karmārkakālau ca śuddheḥ kartṝṇi dehinām // Mn_5.105[104M] //
sarveṣām eva śaucānām arthaśaucaṃ paraṃ smṛtaṃ /
yo 'rthe śucir hi sa śucir na mṛdvāriśuciḥ śuciḥ // Mn_5.106[105M] //
kṣāntyā śudhyanti vidvāṃso dānenākāryakāriṇaḥ /
pracchannapāpā japyena tapasā vedavittamāḥ // Mn_5.107[106M] //
mṛttoyaiḥ śudhyate śodhyaṃ nadī vegena śudhyati /
rajasā strī manoduṣṭā saṃnyāsena dvijottamāḥ // Mn_5.108[107M] //
adbhir gātrāṇi śudhyanti manaḥ satyena śudhyati /
vidyātapobhyāṃ bhūtātmā buddhir jñānena śudhyati // Mn_5.109[108M] //
eṣa śaucasya vaḥ proktaḥ śarīrasya vinirṇayaḥ /
nānāvidhānāṃ dravyāṇāṃ śuddheḥ śṛṇuta nirṇayam // Mn_5.110[109M] //
taijasānāṃ maṇīnāṃ ca sarvasyāśmamayasya ca /
bhasmanādbhir mṛdā caiva śuddhir uktā manīṣibhiḥ // Mn_5.111[110M] //
nirlepaṃ kāñcanaṃ bhāṇḍam adbhir eva viśudhyati /
abjam aśmamayaṃ caiva rājataṃ cānupaskṛtam // Mn_5.112[111M] //
apām agneś ca saṃyogād dhaimaṃ raupyaṃ ca nirbabhau /
tasmāt tayoḥ svayonyaiva nirṇeko guṇavattaraḥ // Mn_5.113[112M] //
tāmrāyaḥkāṃsyaraityānāṃ trapuṇaḥ sīsakasya ca /
śaucaṃ yathārhaṃ kartavyaṃ kṣārāmlodakavāribhiḥ // Mn_5.114[113M] //
dravāṇāṃ caiva sarveṣāṃ śuddhir utpavanaṃ smṛtam /
prokṣaṇaṃ saṃhatānāṃ ca dāravāṇāṃ ca takṣaṇam // Mn_5.115[114M] //
mārjanaṃ yajñapātrāṇāṃ pāṇinā yajñakarmaṇi /
camasānāṃ grahāṇāṃ ca śuddhiḥ prakṣālanena tu // Mn_5.116[115M] //
carūṇāṃ sruksruvāṇāṃ ca śuddhir uṣṇena vāriṇā /
sphyaśūrpaśakaṭānāṃ ca musalolūkhalasya ca // Mn_5.117[116M] //
adbhis tu prokṣaṇaṃ śaucaṃ bahūnāṃ dhānyavāsasām /
prakṣālanena tv alpānām adbhiḥ śaucaṃ vidhīyate // Mn_5.118[117M] //
cailavac carmaṇāṃ śuddhir vaidalānāṃ tathaiva ca /
śākamūlaphalānāṃ ca dhānyavac chuddhir iṣyate // Mn_5.119[118M] //
kauśeyāvikayor ūṣaiḥ kutapānām ariṣṭakaiḥ /
śrīphalair aṃśupaṭṭānāṃ kṣaumāṇāṃ gaurasarṣapaiḥ // Mn_5.120[119M] //
kṣaumavac chaṅkhaśṛṅgāṇām asthidantamayasya ca /
śuddhir vijānatā kāryā gomūtreṇodakena vā // Mn_5.121[120M] //
prokṣaṇāt tṛṇakāṣṭhaṃ ca palālaṃ caiva śudhyati /
mārjanopāñjanair veśma punaḥpākena mṛnmayam // Mn_5.122[121M] //
madyair mūtraiḥ purīṣair vā ṣṭhīvanaih pūyaśoṇitaiḥ /
saṃspṛṣṭaṃ naiva śuddhyeta punaḥpākena mṛnmayam // Mn_5.123 //