Chapter 63

[abhyupetyāśuśrūṣā]

yas tu na grāhayec śilpaṃ karmāṇy anyāni kārayet /

prāpnuyāt sāhasaṃ pūrvaṃ tasmāc śiṣyo nivartate // K_713 //

śikṣito 'pi śritaṃ kāmam antevāsī samācaret /

tatra karma ca yat kuryād ācāryasyaiva tat phalam // K_714 //

svatantrasyātmano dānād dāsatvaṃ dāravad bhṛguḥ /

triṣu varṇeṣu vijñeyaṃ dāsyaṃ viprasya na kvacit // K_715 //

varṇānām anulāmyena dāsyaṃ na pratilomataḥ /

rājanyavaiśyaśūdrāṇāṃ tyajatāṃ hi svatantratām // K_716 //

samavarṇo 'pi vipraṃ tu dāsatvaṃ naiva kārayet /

brāhmaṇasya hi dāsatvān nṛpatejo vihanyate // K_717 //

kṣatraviśśūdradharmas tu samavarṇe kadācana /

kārayed dāsakarmāṇi brāhmaṇaṃ na bṛhaspatiḥ // K_718 //

śīlādhyayanasaṃpanne tadūnaṃ karma kāmataḥ /

tatrāpi nāśubhaṃ kiṃcit prakurvīta dvijottamaḥ // K_719 //

viṇmūtronmārjanaṃ caiva nagnatvaparimardanam /

prāyo dāsīsutāḥ kuryur gavādigrahaṇaṃ ca yat // K_720 //

pravrajyāvasitā yatra trayo varṇā dvijādayaḥ /

nirvāsaṃ kārayed vipraṃ dāsatvaṃ kṣatraviḍ nṛpaḥ // K_721 //

śūdraṃ tu kārayed dāsaṃ krītam akrītam eva vā /

dāsyāyaiva hi sṛṣṭaḥ sa svayam eva svayam bhuvā // K_722 //

svadāsīṃ yas tu saṃgacchet prasūtā ca bhavet tataḥ /

avekṣya bījaṃ kāryā syān na dāsī sānvayā tu sā // K_723 //

dāsasya tu dhanaṃ yat syāt svāmī tasya prabhuḥ smṛtaḥ /

prakāśaṃ vikrayād yat tu na svāmī dhanam arhati // K_724 //

dāsenoḍhā svadāsī yā sāpi dāsītvam āpnuyāt /

yasmād bhartā prabhus tasyāḥ svāmyadhīnaḥ prabhur yataḥ // K_725 //

ādadyād brāhmaṇīṃ yas tu cikrīṇīta tathaiva ca /

rājñā tad akṛtaṃ kāryaṃ daṇḍyā syuḥ sarva eva te // K_726 //

kāmāt tu saṃśritāṃ yas tu dāsīṃ kuryāt kulastriyam /

saṃkrāmayeta vānyatra daṇḍyas tac cākṛtaṃ bhavet // K_727 //

bāladhātrīm adāsīṃ ca dāsīm iva bhunakti yaḥ /

paricārakapatnīṃ vā prāpnuyāt pūrvasāhasam // K_728 //

vikrośamānāṃ yo bhaktāṃ dāsīṃ vikretum icchati /

anāpadisthaḥ śaktaḥ san prāpnuyād dviśataṃ damam // K_729 //

tavāham iti cātmānaṃ yo 'svatantraḥ prayacchati /

na sa taṃ prāpnuyāt kāmaṃ pūrvasvāmī labheta tam // K_730 //

pravrajyāvasito dāso moktavyaś ca na kenacit /

anākālabhṛto dāsyān mucyate goyugaṃ dadat // K_731 //