Chapter 64

[sīmāvivādaḥ]

ādhikyaṃ nyūnatā cāṃśe astināstitvam eva ca /

abhogabhuktiḥ sīmā ca ṣaṭ bhūvād asya hetavaḥ // K_732 //

tasmin bhogaḥ prayoktavyaḥ sarvasākṣiṣu tiṣṭhati /

lekhyārūḍhaś cetaraś ca sākṣī mārgadvayānvitaḥ // K_733 //

kṣetravāstutaḍāgeṣu kūpopavanasetuṣu /

dvayor vivāde sāmantaḥ pratyayaḥ sarvavastuṣu // K_734 //

sāmantabhāve 'sāmantaiḥ kuryāt kṣetrādinirṇayam /

grāmasīmāsu ca tathā tadvan nagaradeśayoḥ // K_735 //

grāmo grāmasya sāmantaḥ kṣetraṃ kṣetrasya kīrtitam /

gṛhaṃ gṛhasya nirdiṣṭa samantāt parirabhya hi // K_736 //

teṣām abhāve sāmanta- maulavṛddhoddhṛtādayaḥ /

sthāvare ṣaṭprakāre 'pi nātra kāryā vicāraṇā // K_737 //

saṃsaktās tv atha sāmantās tat saṃsaktās tathottarāḥ /

saṃsaktasaktasaṃsaktāḥ padmākārāḥ prakīrtitāḥ // K_738 //

svārthasiddhau praduṣṭeṣu sāmanteṣv arthagauravāt /

tatsaṃsaktais tu kartavya uddhāro nātra saṃśayaḥ // K_739 //

saṃsaktasaktadoṣe tu tatsaṃsaktāḥ prakīrtitāḥ /

kartavyā na praduṣṭās tu rājñā dharmaṃ vijānatā // K_740 //

nājñānena hi mucyante sāmantā nirṇayaṃ prati /

ajñānoktau daṇḍayitvā punaḥ sīmāṃ vicārayet /

kīrtite yadi bhedaḥ syād daṇḍyās tūttamasāhasam // K_741 //

tyaktvā duṣṭāṃs tu sāmantān anyān maulādibhiḥ saha /

saṃmiśraya kārayet sīmām evaṃ dharmavido viduḥ // K_742 //

ye tatra pūrvaṃ sāmantāḥ paścād deśāntaraṃ gatāḥ /

tanmūlatvāt tu te maulā ṛṣibhiḥ saṃprakīrtitāḥ // K_743 //

niṣpādyamānaṃ yair dṛṣṭaṃ tat kāryaṃ nṛguṇānvitaiḥ /

vṛddhā vā yadi vāvṛddhās te vṛddhāḥ parikīrtitāḥ // K_744 //

upaśravaṇasaṃbhoga- kāryākhyānopacihnitāḥ /

uddharanti tato yasmād uddhṛtās te tataḥ smṛtaḥ // K_745 //

sāmantāḥ sādhanaṃ pūrvam aniṣṭoktau guṇānvitāḥ /

dviguṇās tūttarā jñeyā tato 'nye triguṇā matāḥ // K_746 //

eko yadvan nayet sīmām ubhayor īpsitaḥ kvacit /

mastake kṣitim āropya raktavāsāḥ samāhitāḥ // K_747 //

bhayavarjitabhūpena sarvābhāve svayaṃkṛtā // K_748 //

kṣetrakūpataḍāgānāṃ kedārārāmayor api /

gṛhaprāsādāvasatha- nṛpadevagṛheṣu ca // K_749 //

bahūnāṃ tu gṛhītānāṃ na sarve nirṇayaṃ yadi /

kuryur bhayād vā lobhād vā dāpyās tūttamasāhasam // K_750 //

sīmācaṅkramaṇe kośe pādasparśe tathaiva ca /

tripakṣapakṣasaptāhaṃ daivarājikam iṣyate // K_751 //

mekhalābhramaniṣkāsa- gavākṣān noparodhayet /

praṇālīṃ gṛhavāstuṃ ca pīḍayan daṇḍabhāg bhavet // K_752 //

niveśasamayād ūrdhvaṃ naite yojyāḥ kadācana /

dṛṣṭipātaṃ praṇālīṃ ca na kuryāt paraveśmamu // K_753 //

viṇmūtrodakavapraṃ ca vahniśvabhraniveśanam /

aratnidvayam utsṛjya parakuḍyān niveśayet // K_754 //

sarve janāḥ sadā yena prayānti sa catuṣpathaḥ /

aniruddho yathākālaṃ rājamārgaḥ sa ucyate // K_755 //

na tatra ropayet kiṃcin nopahanyāt tu kenacit /

guruācāryanṛpādīnāṃ mārgādānāt tu daṇḍabhāk // K_756 //

yas tatra saṃkaraśvabhrān vṛkṣāropaṇam eva ca /

kāmāt purīṣaṃ kuryāc ca tasya daṇḍas tu māṣakaḥ // K_757 //

taṭākodyānatīrthāni yo 'medhyena vināśayet /

amedhyaṃ śodhayitvā tu daṇḍayet pūrvasāhasam // K_758 //

dūṣayet siddhatīrthāni sthāpitāni mahātmabhiḥ /

puṇyāni pāvanīyāni prāpnuyāt pūrvasāhasam // K_759 //

sīmāmadhye tu jātānāṃ vṛkṣāṇāṃ kṣetrayor dvayoḥ /

phalaṃ puṣpaṃ ca sāmānyaṃ kṣetrasvāmiṣu nirdiśet // K_760 //

anyakṣetre tu jātānāṃ śākhā yatrānyasaṃśritāḥ /

svāminaṃ taṃ vijānīyād yasya kṣetreṣu saṃśritāḥ // K_761 //

asvāmyanumatenaiva saṃskāraṃ kurute tu yaḥ /

gṛhodyānataṭākānāṃ saṃskartā labhate na tu // K_762 //

vyayaṃ svāmini cāyāte na nivedya nṛpe yadi /

athāvedya prayuktas tu tadgataṃ labhate vyayam // K_763 //

aśaktito na dadyāc cet khilārtho yat kṛto vyayaḥ /

tadaṣṭabhāgahīnaṃ tu karṣakaḥ phalam āpnuyāt /

varṣāṇy aṣṭau sa bhoktā syāt parataḥ svāmine tu tat // K_764 //

aśaktapretanaṣṭeṣu kṣetrikeṣv anivāritaḥ /

kṣetraṃ ced vikṛṣet kaścid aśnuvīta sa tatphalam // K_765 //

vikṛṣyamāṇe kṣetre ca kṣetrikaḥ punar āvrajet /

śīlopacāraṃ tat sarvaṃ dattvā kṣetramavāpnuyāt // K_766 //

tadaṣṭabhāgāpacayād yāvat sapta gatāḥ samāḥ /

samāpte 'ṣṭame varṣe bhuktakṣetraṃ labheta saḥ // K_767 //