Chapter 3

[End of the vyavahārādhyāya]

[III. prāyaścittādhyāyah]

[1. āśaucaprakaraṇam]

ūnadvivarṣaṃ nikhanen na kuryād udakaṃ tataḥ /

āśmaśānād anuvrajya itaro jñātibhir vṛtaḥ // Yj_3.1 //

yamasūktaṃ tathā gāthā japadbhir laukikāgninā /

sa dagdhavya upetaś ced āhitāgnyāvṛtārthavat // Yj_3.2 //

saptamād daśamād vāpi jñātayo 'bhyupayanty apaḥ /

apa naḥ śośucad agham anena pitṛdiṅmukhāḥ // Yj_3.3 //

evaṃ mātāmahācārya- pretānām udakakriyā /

kāmodakaṃ sakhiprattā- svasrīyaśvaśurartvijām // Yj_3.4 //

sakṛt prasiñcanty udakaṃ nāmagotreṇa vāgyatāḥ /

na brahmacāriṇaḥ kuryur udakaṃ patitās tathā // Yj_3.5 //

pākhaṇḍyanāśritāḥ stenā bhartṛghnyaḥ kāmagādikāḥ /

surāpya ātmatyāginyo nāśaucodakabhājanāḥ // Yj_3.6 //

kṛtodakān samuttīrṇān mṛduśādvalasaṃsthitān /

snātān apavadeyus tān itihāsaiḥ purātanaiḥ // Yj_3.7 //

mānuṣye kadalīstambha- niḥsāre sāramārgaṇam /

karoti yaḥ sa sammūḍho jalabudbudasaṃnibhe // Yj_3.8 //

pañcadhā saṃbhṛtaḥ kāyo yadi pañcatvam āgataḥ /

karmabhiḥ svaśarīrotthais tatra kā paridevanā // Yj_3.9 //

gantrī vasumatī nāśam udadhir daivatāni ca /

phenaprakhyaḥ kathaṃ nāśaṃ martyaloko na yāsyati // Yj_3.10 //

śleṣmāśru bāndhavair muktaṃ preto bhuṅkte yato 'vaśaḥ /

ato na roditavyaṃ hi kriyāḥ kāryāḥ svaśaktitaḥ // Yj_3.11 //

iti saṃśrutya gaccheyur gṛhaṃ bālapuraḥsarāḥ /

vidaśya nimbapatrāṇi niyatā dvāri veśmanaḥ // Yj_3.12 //

ācamyāgnyādi salilaṃ gomayaṃ gaurasarṣapān /

praviśeyuḥ samālabhya kṛtvāśmani padaṃ śanaiḥ // Yj_3.13 //

praveśanādikaṃ karma pretasaṃsparśinām api /

icchatāṃ tatkṣaṇāc chuddhiḥ pareṣāṃ snānasaṃyamān // Yj_3.14 //

ācāryapitṛupādhyāyān nirhṛtyāpi vratī vratī /

saṃkaṭānnaṃ ca nāśnīyān na ca taiḥ saha saṃvaset // Yj_3.15 //

krītalabdhāśanā bhūmau svapeyus te pṛthak kṣitau /

piṇḍayajñāvṛtā deyaṃ pretāyānnaṃ dinatrayam // Yj_3.16 //

jalam ekāham ākāśe sthāpyaṃ kṣīraṃ ca mṛnmaye /

vaitānāupāsanāḥ kāryāḥ kriyāś ca śruticodanāt // Yj_3.17 //

trirātraṃ daśarātraṃ vā śāvam āśaucam iṣyate /

ūnadvivarṣa ubhayoḥ sūtakaṃ mātur eva hi // Yj_3.18 //

pitros tu sūtakaṃ mātus tad asṛgdarśanād dhruvam /

tad ahar na praduṣyeta pūrveṣāṃ janmakāraṇāt // Yj_3.19 //

antarā janmamaraṇe śeṣāhobhir viśudhyati /

garbhasrāve māsatulyā niśāḥ śuddhes tu kāraṇam // Yj_3.20 //

hatānāṃ nṛpagoviprair anvakṣaṃ cātmaghātinām /

proṣite kālaśeṣaḥ syāt pūrṇe dattvodakaṃ śuciḥ // Yj_3.21 //

kṣatrasya dvādaśāhāni viśaḥ pañcadaśaiva tu /

triṃśaddināni śūdrasya tadardhaṃ nyāyavartinaḥ // Yj_3.22 //

ādantajanmanaḥ sadyā acūḍān naiśikī smṛtā /

trirātram āvratādeśād daśarātram ataḥ param // Yj_3.23 //

ahas tv adattakanyāsu bāleṣu ca viśodhanam /

gurvantevāsyanūcānam ātulaśrotriyeṣu ca // Yj_3.24 //

anauraseṣu putreṣu bhāryāsv anyagatāsu ca /

nivāsarājani prete tad ahaḥ śuddhikāraṇam // Yj_3.25 //

brāhmaṇenānugantavyo na śūdro na dvijaḥ kvacit /

anugamyāmbhasi snātvā spṛṣṭvāgniṃ ghṛtabhuk śuciḥ // Yj_3.26 //

mahīpatīnāṃ nāśaucaṃ hatānāṃ vidyutā tathā /

gobrāhmaṇārthaṃ saṃgrāme yasya cecchati bhūmipaḥ // Yj_3.27 //

ṛtvijāṃ dīkṣitānāṃ ca yajñiyaṃ karma kurvatām /

satrivratibrahmacāri- dātṛbrahmavidāṃ tathā // Yj_3.28 //

dāne vivāhe yajñe ca saṃgrāme deśaviplave /

āpadyapi hi kaṣṭāyāṃ sadyaḥ śaucaṃ vidhīyate // Yj_3.29 //

udakyāśucibhiḥ snāyāt saṃspṛṣṭas tair upaspṛśet /

abliṅgāni japec caiva gāyatrīṃ manasā sakṛt // Yj_3.30 //

kālo 'gniḥ karma mṛd vāyur mano jñānaṃ tapo jalam /

paścāt tāpo nirāhāraḥ sarve 'mī śuddhihetavaḥ // Yj_3.31 //

akāryakāriṇāṃ dānaṃ vego nadyāś ca śuddhikṛt /

śodhyasya mṛc ca toyaṃ ca saṃnyāso vai dvijanmanām // Yj_3.32 //

tapo vedavidāṃ kṣāntir viduṣāṃ varṣmaṇo jalam /

japaḥ pracchannapānānāṃ manasaḥ satyam ucyate // Yj_3.33 //

bhūtātmanas tapovidye buddher jñānaṃ viśodhanam /

kṣetrajñasyeśvarajñānād viśuddhiḥ paramā matā // Yj_3.34 //

[2. āpaddharmaprakaraṇam]

kṣātreṇa karmaṇā jīved viśāṃ vāpy āpadi dvijaḥ /

nistīrya tām athātmānaṃ pāvayitvā nyaset pathi // Yj_3.35 //

phalopalakṣaumasoma- manuṣyāpūpavīrudhaḥ /

tilaudanarasakṣārān dadhi kṣīraṃ ghṛtaṃ jalam // Yj_3.36 //

śastrāsavamadhūcchiṣṭaṃ madhu lākṣā ca barhiṣaḥ /

mṛccarmapuṣpakutapa- keśatakraviṣakṣitiḥ // Yj_3.37 //

kauśeyanīlalavaṇa- māṃsaikaśaphasīsakān /

śakārdrauṣadhipiṇyāka- paśugandhāṃs tathaiva ca // Yj_3.38 //

vaiśyavṛttyāpi jīvan no vikrīṇīta kadācana /

dharmārthaṃ vikrayaṃ neyās tilā dhānyena tatsamāḥ // Yj_3.39 //

lākṣālavaṇamāṃsāni patanīyāni vikraye /

pāyo dadhi ca madyaṃ ca hīnavarṇakarāṇi tu // Yj_3.40 //

āpadgataḥ saṃpragṛhṇan bhuñjāno vā yatas tataḥ /

na lipyetainasā vipro jvalanārkasamo hi saḥ // Yj_3.41 //

kṛṣiḥ śilpaṃ bhṛtir vidyā kusīdaṃ śakaṭaṃ giriḥ /

sevānūpaṃ nṛpo bhaikṣam āpattau jīvanāni tu // Yj_3.42 //

bubhukṣitas tryahaṃ sthitvā dhānyam abrāhmaṇād haret /

pratigṛhya tad ākhyeyam abhiyuktena dharmataḥ // Yj_3.43 //

tasya vṛttaṃ kulaṃ śīlaṃ śrutam adhyayanaṃ tapaḥ /

jñātvā rājā kuṭumbaṃ ca dharmyāṃ vṛttiṃ prakalpayet // Yj_3.44 //

[3. vānaprasthadharmaprakaraṇam]

sutavinyastapatnīkas tayā vānugato vanam /

vānaprastho brahmacārī sāgniḥ sopāsano vrajet // Yj_3.45 //

aphālakṛṣtenāgnīṃś ca pitṝn devātithīn api /

bhṛtyāṃś ca tarpayet śmaśru- jaṭālomabhṛd ātmavān // Yj_3.46 //

ahno māsasya ṣaṇṇāṃ vā tathā saṃvatsarasya vā /

arthasya saṃcayaṃ kuryāt kṛtam āśvayuje tyajet // Yj_3.47 //

dāntas triṣavaṇasnāyī nivṛttaś ca pratigrahāt /

svādhyāyavān dānaśīlaḥ sarvasattvahite rataḥ // Yj_3.48 //

dantolūkhalikaḥ kāla- pakvāśī vāśmakuṭṭakaḥ /

śrautraṃ smārtaṃ phalasnehaiḥ karma kuryāt tathā kriyāḥ // Yj_3.49 //

cāndrāyaṇair nayet kālaṃ kṛcchrair vā vartayet sadā /

pakṣe gate vāpy aśnīyān māse vāhani vā gate // Yj_3.50 //

svapyād bhūmau śucī rātrau divā saṃprapadair nayet /

sthānāsanavihārair vā yogābhyāsena vā tathā // Yj_3.51 //

grīṣme pañcāgnimadhyastho varṣāsu sthaṇḍileśayaḥ /

ārdravāsās tu hemante śaktyā vāpi tapaś caret // Yj_3.52 //

yaḥ kaṇṭakair vitudati candanair yaś ca liṃpati /

akruddho 'parituṣṭaś ca samastasya ca tasya ca // Yj_3.53 //

agnīn vāpy ātmasātkṛtvā vṛkṣāvāso mitāśanaḥ /

vānaprasthagṛheṣv eva yātrārthaṃ bhaikṣam ācaret // Yj_3.54 //

grāmād āhṛtya vā grāsān aṣṭau bhuñjīta vāgyataḥ /

vāyubhakṣaḥ prāgudīcīṃ gacched vāvarṣmasaṃkṣayāt // Yj_3.55 //

[4. yatidharmaprakaraṇam]

vanād gṛhād vā kṛtveṣṭiṃ sārvavedasadakṣiṇām /

prājāpatyāṃ tadante tān agnīn āropya cātmani // Yj_3.56 //

adhītavedo japakṛt putravān annado 'gnimān /

śaktyā ca yajñakṛn mokṣe manaḥ kuryāt tu nānyathā // Yj_3.57 //

sarvabhūtahitaḥ śāntas tridaṇḍī sakamaṇḍaluḥ /

ekārāmaḥ parivrajya bhikṣārthī grāmam āśrayet // Yj_3.58 //

apramattaś cared bhaikṣaṃ sāyāhne 'nabhilakṣitaḥ /

rahite bhikṣukair grāme yātrāmātram alolupaḥ // Yj_3.59 //

yatipātrāṇi mṛdveṇu- dārvalābumayāni ca /

salilaṃ śuddhir eteṣāṃ govālaiś cāvagharṣaṇam // Yj_3.60 //

saṃnirudhyendriyagrāmaṃ rāgadveṣau prahāya ca /

bhayaṃ hitvā ca bhūtānām amṛtībhavati dvijaḥ // Yj_3.61 //

kartavyāśayaśuddhis tu bhikṣukeṇa viśeṣataḥ /

jñānotpattinimittatvāt svātantryakaraṇāya ca // Yj_3.62 //

avekṣyā garbhavāsāś ca karmajā gatayas tathā /

ādhayo vyādhayaḥ kleśā jarā rūpaviparyayaḥ // Yj_3.63 //

bhavo jātisahasreṣu priyāpriyaviparyayaḥ /

dhyānayogena saṃpaśyet sūkṣma ātmātmani sthitaḥ // Yj_3.64 //

nāśramaḥ kāraṇaṃ dharme kriyamāṇo bhaved hi saḥ /

ato yad ātmano 'pathyaṃ pareṣāṃ na tad ācaret // Yj_3.65 //

satyam asteyam akrodho hrīḥ śaucaṃ dhīr dhṛtir damaḥ /

saṃyatendriyatā vidyā dharmaḥ sarva udāhṛtaḥ // Yj_3.66 //

niḥsaranti yathā loha- piṇḍāt taptāt sphuliṅgakāḥ /

sakāśād ātmanas tadvad ātmānaḥ prabhavanti hi // Yj_3.67 //

tatrātmā hi svayaṃ kiṃcit karma kiṃcit svabhāvataḥ /

karoti kiṃcid abhyāsād dharmādharmobhayātmakam // Yj_3.68 //

nimittam akṣaraḥ kartā boddhā guṇī vaśī /

ajaḥ śarīragrahaṇāt sa jāta iti kīrtyate // Yj_3.69 //

sargādau sa yathākāśaṃ vāyuṃ jyotir jalaṃ mahīm /

sṛjaty ekottaraguṇāṃs tathādatte bhavann api // Yj_3.70 //

āhutyāpyāyate sūryaḥ sūryād vṛṣṭir athauṣadhiḥ /

tad annaṃ rasarūpeṇa śukratvam adhigacchati // Yj_3.71 //

strīpuṃsayos tu saṃyoge viśuddhe śukraśoṇite /

pañcadhātūn svayaṃ ṣaṣṭha ādatte yugapat prabhuḥ // Yj_3.72 //

indriyāṇi manaḥ prāṇo jñānam āyuḥ sukhaṃ dhṛtiḥ /

dhāraṇā preraṇaṃ duḥkham icchāhaṃkāra eva ca // Yj_3.73 //

prayatna ākṛtir varṇaḥ svaradveṣau bhavābhavau /

tasyaitad ātmajaṃ sarvam anāder ādim icchataḥ // Yj_3.74 //

prathame māsi saṃkleda- bhūto dhātuvimūrcchitaḥ /

māsy arbudaṃ dvitīye tu tṛtīye 'ṅgendriyair yutaḥ // Yj_3.75 //

ākāśāl lāghavaṃ saukṣmyaṃ śabdaṃ śrotraṃ balādikam /

vāyoś ca sparśanaṃ ceṣṭāṃ vyūhanaṃ raukṣyam eva ca // Yj_3.76 //

pittāt tu darśanaṃ paktim auṣṇyaṃ rūpaṃ prakāśitām /

rasāt tu rasanaṃ śaityaṃ snehaṃ kledaṃ samārdavam // Yj_3.77 //

bhūmer gandhaṃ tathā ghrāṇaṃ gauravaṃ mūrtim eva ca /

ātmā gṛhṇāty ajaḥ sarvaṃ tṛtīye spandate tataḥ // Yj_3.78 //

dauhṛdasyāpradānena garbho doṣam avāpnuyāt /

vairūpyaṃ maraṇaṃ vāpi tasmāt kāryaṃ priyaṃ striyāḥ // Yj_3.79 //

sthairyaṃ caturthe tv aṅgānāṃ pañcame śoṇitodbhavaḥ /

ṣaṣṭhe balasya varṇasya nakharomṇāṃ ca saṃbhavaḥ // Yj_3.80 //

manaścaitanyayukto 'sau nāḍīsnāyuśirāyutaḥ /

saptame cāṣṭame caiva tvaṅmāṃsasmṛtimān api // Yj_3.81 //

punar dhātrīṃ punar gharmam ojas tasya pradhāvati /

aṣṭame māsy ato garbho jātaḥ prāṇair viyujyate // Yj_3.82 //

navame daśame vāpi prabalaiḥ sūtimārutaiḥ /

niḥsāryate bāṇa iva yantracchidreṇa sajvaraḥ // Yj_3.83 //

tasya ṣoḍhā śarīrāṇi śaṭ tvaco dhārayanti ca /

saḍaṅgāni tathāsthnāṃ ca saha ṣaṣṭyā śatatrayam // Yj_3.84 //

sthālaiḥ saha catuḥṣaṣṭir dantā vai viṃśatir nakhāḥ /

pāṇipādaśalākāś ca teṣāṃ sthānacatuṣṭayam // Yj_3.85 //

ṣaṣṭyaṅgulīnāṃ dve pārṣṇyor gulpheṣu ca catuṣṭayam /

catvāryaratnikāsthīni jaṅghayos tāvad eva tu // Yj_3.86 //

dve dve jānukapoloru- phalakāṃsasamudbhave /

akṣatālūṣake śroṇī- phalake ca vinirdiśet // Yj_3.87 //

bhagāsthy ekaṃ tathā pṛṣṭhe catvāriṃśac ca pañca ca /

grīvā pañcadaśāsthiḥ syāj jatrv ekaikaṃ tathā hanuḥ // Yj_3.88 //

tanmūle dve lalāṭākṣi- gaṇḍe nāsā ghanāsthikā /

pārśvakāḥ sthālakaiḥ sārdham arbudaiś ca dvisaptatiḥ // Yj_3.89 //

dvau śaṅkhakau kapālāni catvāri śirasas tathā /

uraḥ saptadaśāsthīni puruṣasyāsthisaṃgrahaḥ // Yj_3.90 //

gandharūparasasparśa- śabdāś ca viṣayāḥ smṛtāḥ /

nāsikā locane jihvā tvak śrotraṃ ca indriyāṇi ca // Yj_3.91 //

hastau pāyur upasthaṃ ca jihvā pādau ca pañca vai /

karmendriyāṇi jānīyān manaś caivobhayātmakam // Yj_3.92 //

nābhir ojo gudaṃ śukraṃ śoṇitaṃ śaṅkhakau tathā /

mūrdhāṃsakaṇṭhahṛdayaṃ prāṇasyāyatanāni tu // Yj_3.93 //

vapā vasāvahananaṃ nābhiḥ kloma yakṛt plihā /

kṣudrāntraṃ vṛkkakau bastiḥ purīṣādhānam eva ca // Yj_3.94 //

āmāśayo 'tha hṛdayaṃ sthūlāntraṃ guda eva ca /

udaraṃ ca gudau koṣṭhyau vistāro 'yam udāhṛtaḥ // Yj_3.95 //

kanīnike cākṣikūṭe śaṣkulī karṇapatrakau /

karṇau śaṅkhau bhruvau danta- veṣṭāv oṣṭhau kakundare // Yj_3.96 //

vaṅkṣaṇau vṛṣaṇau vṛkkau śleṣmasaṃghātajau stanau /

upajihvāsphijau bāhū jaṅghoruṣu ca piṇḍikā // Yj_3.97 //

tālūdaraṃ bastiśīrṣaṃ cibuke galaśuṇḍike /

avaṭaś caivam etāni sthānāny atra śarīrake // Yj_3.98 //

akṣikarṇacatuṣkaṃ ca paddhastahṛdayāni ca /

nava chidrāṇi tāny eva prāṇasyāyatanāni tu // Yj_3.99 //

śirāḥ śatāni saptaiva nava snāyuśatāni ca /

dhamanīnāṃ śate dve tu pañca peśīśatāni ca // Yj_3.100 //

ekonatriṃśallakṣāṇi tathā nava śatāni ca /

ṣaṭpañcāśac ca jānīta śirā dhamanisaṃjñitāḥ // Yj_3.101 //

trayo lakṣās tu vijñeyāḥ śmaśrukeśāḥ śarīriṇām /

saptottaraṃ marmaśataṃ dve ca saṃdhiśate tathā // Yj_3.102 //

romṇāṃ koṭyas tu pañcāśac catasraḥ koṭya eva ca /

saptaṣaṣṭis tathā lakṣāḥ sārdhāḥ svedāyanaiḥ saha // Yj_3.103 //

vāyavīyair vigaṇyante vibhaktāḥ paramāṇavaḥ /

yady apy eko 'nuvetty eṣāṃ bhāvanāṃ caiva saṃsthitim // Yj_3.104 //

rasasya nava vijñeyā jalasyāñjalayo daśa /

saptaiva tu purīṣasya raktasyāṣṭau prakīrtitāḥ // Yj_3.105 //

ṣaṭ śleṣmā pañca pittaṃ tu catvāro mūtram eva ca /

vasā trayo dvau tu medo majjaikordhvam tu mastake // Yj_3.106 //

śleṣmaujasas tāvad eva retasas tāvad eva tu /

ity etad asthiraṃ varṣma yasya mokṣāya kṛty asau // Yj_3.107 //

dvāsaptatisahasrāṇi hṛdayād abhiniḥsṛtāḥ /

hitāhitā nāma nāḍyas tāsāṃ madhye śaśiprabham // Yj_3.108 //

maṇḍalaṃ tasya madhyastha ātmā dīpa ivācalaḥ /

sa jñeyas taṃ viditveha punar ājāyate na tu // Yj_3.109 //

jñeyaṃ cāraṇyakam ahaṃ yad ādityād avāptavān /

yogaśāstraṃ ca matproktaṃ jñeyaṃ yogam abhīpsatā // Yj_3.110 //

ananyaviṣayaṃ kṛtvā manobuddhismṛtīndriyam /

dhyeya ātmā sthito yo 'sau hṛdaye dīpavat prabhuḥ // Yj_3.111 //

yathāvidhānena paṭhan sāmagāyam avicyutam /

sāvadhānas tad abhyāsāt paraṃ brahmādhigacchati // Yj_3.112 //

aparāntakam ullopyaṃ madrakaṃ prakarīṃ tathā /

auveṇakaṃ sarobindum uttaraṃ gītakāni ca // Yj_3.113 //

ṛggāthā pāṇikā dakṣa- vihitā brahmagītikā /

geyam etat tadabhyāsa- karaṇān mokṣasaṃjñitam // Yj_3.114 //

vīṇāvādanatattvajñaḥ śrutijātiviśāradaḥ /

tālajñaś cāprayāsena mokṣamārgaṃ niyacchati // Yj_3.115 //

gītajño yadi yogena nāpnoti paramaṃ padam /

rudrasyānucaro bhūtvā tenaiva saha modate // Yj_3.116 //

anādir ātmā kathitas tasyādis tu śarīrakam /

ātmanas tu jagat sarvaṃ jagataś cātmasaṃbhavaḥ // Yj_3.117 //

katham etad vimuhyāmaḥ sadevāsuramānavam /

jagadudbhūtam ātmā ca kathaṃ tasmin vadasva naḥ // Yj_3.118 //

mohajālam apāsyeha puruṣo dṛśyate hi yaḥ /

sahasrakarapannetraḥ sūryavarcāḥ sahasrakaḥ // Yj_3.119 //

sa ātmā caiva yajñaś ca viśvarūpaḥ prajāpatiḥ /

virājaḥ so 'nnarūpeṇa yajñatvam upagacchati // Yj_3.120 //

yo dravyadevatātyāga- saṃbhūto rasa uttamaḥ /

devān saṃtarpya sa raso yajamānaṃ phalena ca // Yj_3.121 //

saṃyojya vāyunā somaṃ nīyate raśmibhis tataḥ /

ṛgyajuḥ sāmavihitaṃ sauraṃ dhāmopanīyate // Yj_3.122 //

khamaṇḍalād asau sūryaḥ sṛjaty amṛtam uttamam /

yaj janma sarvabhūtānām aśanānaśanātmanām // Yj_3.123 //

tasmād annāt punar yajñaḥ punar annaṃ punaḥ kratuḥ /

evam etad anādyantaṃ cakraṃ saṃparivartate // Yj_3.124 //

anādir ātmā saṃbhūtir vidyate nāntarātmanaḥ /

samavāyī tu puruṣo mohecchādveṣakarmajaḥ // Yj_3.125 //

sahasrātmā mayā yo va ādideva udāhṛtaḥ /

mukhabāhūrupajjāḥ syus tasya varṇā yathākramam // Yj_3.126 //

pṛthivī pādatas tasya śiraso dyaur ajāyata /

nastaḥ prāṇā diśaḥ śrotrāt sparśād vāyur mukhāc chikhī // Yj_3.127 //

manasaś candramā jātaś cakṣuṣaś ca divākaraḥ /

jaghanād antarikṣaṃ ca jagac ca sacarācaram // Yj_3.128 //

yady evaṃ sa kathaṃ brahman pāpayoniṣu jāyate /

īśvaraḥ sa kathaṃ bhāvair aniṣṭaiḥ saṃprayujyate // Yj_3.129 //

karaṇair anvitasyāpi pūrvaṃ jñānaṃ kathaṃ ca na /

vetti sarvagatāṃ kasmāt sarvago 'pi na vedanām // Yj_3.130 //

antyapakṣisthāvaratāṃ manovākkāyakarmajaiḥ /

doṣaiḥ prayāti jīvo 'yaṃ bhavaṃ yoniśateṣu ca // Yj_3.131 //

anantāś ca yathā bhāvāḥ śarīreṣu śarīriṇām /

rūpāṇyapi tathaiveha sarvayoniṣu dehinām // Yj_3.132 //

vipākaḥ karmaṇāṃ pretya keṣāṃcid iha jāyate /

iha vāmutra vaikeṣāṃ bhāvas tatra prayojanam // Yj_3.133 //

paradravyāṇy abhidhyāyaṃs tathāniṣṭāni cintayan /

vitathābhiniveśī ca jāyate 'nyāsu yoniṣu // Yj_3.134 //

puruṣo 'nṛtavādī ca piśunaḥ paruṣas tathā /

anibaddhapralāpī ca mṛgapakṣiṣu jāyate // Yj_3.135 //

adattādānanirataḥ paradāropasevakaḥ /

hiṃsakaś cāvidhānena sthāvareṣv abhijāyate // Yj_3.136 //

ātmajñaḥ śaucavān dāntas tapasvī vijitendriyaḥ /

dharmakṛd vedavidyāvit sāttviko devayonitām // Yj_3.137 //

asatkāryarato 'dhīra ārambhī viṣayī ca yaḥ /

sa rājaso manuṣyeṣu mṛto janmādhigacchati // Yj_3.138 //

nidrāluḥ krūrakṛl lubdho nāstiko yācakas tathā /

pramādavān bhinnavṛtto bhavet tiryakṣu tāmasaḥ // Yj_3.139 //

rajasā tamasā caivaṃ samāviṣṭo bhramann iha /

bhāvair aniṣṭaiḥ saṃyuktaḥ saṃsāraṃ pratipadyate // Yj_3.140 //

malino hi yathā ādarśo rūpālokasya na kṣamaḥ /

tathāvipakvakaraṇa ātmajñānasya na kṣamaḥ // Yj_3.141 //

kaṭver vārau yathāpakve madhuraḥ san raso 'pi na /

prāpyate hy ātmani tathā nāpakvakaraṇe jñatā // Yj_3.142 //

sarvāśrayāṃ nije dehe dehī vindati vedanām /

yogī muktaś ca sarvāsāṃ yo na cāpnoti vedanām // Yj_3.143 //

ākāśam ekaṃ hi yathā ghaṭādiṣu pṛthag bhavet /

tathātmā eko hy anekaś ca jalādhāreṣv ivāṃśumān // Yj_3.144 //

brahmakhānilatejāṃsi jalaṃ bhūś ceti dhātavaḥ /

ime lokā eṣa cātmā tasmāc ca sacarācaram // Yj_3.145 //

mṛddaṇḍacakrasaṃyogāt kumbhakāro yathā ghaṭam /

karoti tṛṇamṛtkāṣṭhair gṛhaṃ vā gṛhakārakaḥ // Yj_3.146 //

hemamātram upādāya rūpaṃ vā hemakārakaḥ /

nijalālāsamāyogāt kośaṃ vā kośakārakaḥ // Yj_3.147 //

kāraṇāny evam ādāya tāsu tāsv iha yoniṣu /

sṛjaty ātmānam ātmā ca saṃbhūya karaṇāni ca // Yj_3.148 //

mahābhūtāni satyāni yathātmāpi tathaiva hi /

ko 'nyathaikena netreṇa dṛṣṭam anyena paśyati // Yj_3.149 //

vācaṃ vā ko vijānāti punaḥ saṃśrutya saṃśrutām /

atītārthasmṛtiḥ kasya ko vā svapnasya kārakaḥ // Yj_3.150 //

jātirūpavayovṛtta- vidyādibhir ahaṃkṛtaḥ /

śabdādiviṣayodyogaṃ karmaṇā manasā girā // Yj_3.151 //

sa saṃdigdhamatiḥ karma- phalam asti na veti vā /

viplutaḥ siddham ātmānam asiddho 'pi hi manyate // Yj_3.152 //

mama dārāḥ sutāmātyā aham eṣām iti sthitiḥ /

hitāhiteṣu bhāveṣu viparītamatiḥ sadā // Yj_3.153 //

jñeyajñe prakṛtau caiva vikāre cāviśeṣavān /

anāśakānalāghāta- jalaprapatanodyamī // Yj_3.154 //

evaṃvṛtto 'vinītātmā vitathābhiniveśavān /

karmaṇā dveṣamohābhyām icchayā caiva badhyate // Yj_3.155 //

ācāryopāsanaṃ veda- śāstrārtheṣu vivekitā /

tatkarmaṇām anuṣṭhānaṃ saṅgaḥ sadbhir giraḥ śubhāḥ // Yj_3.156 //

stryālokālambhavigamaḥ sarvabhūtātmadarśanam /

tyāgaḥ parigrahāṇāṃ ca jīrṇakāṣāyadhāraṇam // Yj_3.157 //

viṣayendriyasaṃrodhas tandrālasyavivarjanam /

śarīraparisaṃkhyānaṃ pravṛttiṣv aghadarśanam // Yj_3.158 //

nīrajastamasā sattva- śuddhir niḥspṛhatā śamaḥ /

etair upāyaiḥ saṃśuddhaḥ sattvayogy amṛtī bhavet // Yj_3.159 //

tattvasmṛter upasthānāt sattvayogāt parikṣayāt /

karmaṇāṃ saṃnikarṣāc ca satāṃ yogaḥ pravartate // Yj_3.160 //

śarīrasaṃkṣaye yasya manaḥ sattvastham īśvaram /

aviplutamatiḥ samyak sa jātisaṃsmaratām iyāt // Yj_3.161 //

yathā hi bharato varṇair varṇayaty ātmanas tanum /

nānārūpāṇi kurvāṇas tathātmā karmajās tanūḥ // Yj_3.162 //

kālakarmātmabījānāṃ doṣair mātus tathaiva ca /

garbhasya vaikṛtaṃ dṛṣṭam aṅgahīnādi janmanaḥ // Yj_3.163 //

ahaṃkāreṇa manasā gatyā karmaphalena ca /

śarīreṇa ca nātmāyaṃ muktapūrvaḥ kathaṃcana // Yj_3.164 //

vartyādhārasnehayogād yathā dīpasya saṃsthitiḥ /

vikriyāpi ca dṛṣṭaivam akāle prāṇasaṃkṣayaḥ // Yj_3.165 //

anantā raśmayas tasya dīpavad yaḥ sthito hṛdi /

sitāsitāḥ karburūpāḥ kapilā nīlalohitāḥ // Yj_3.166 //

ūrdhvam ekaḥ sthitas teṣāṃ yo bhittvā sūryamaṇḍalam /

brahmalokam atikramya tena yāti parāṃ gatim // Yj_3.167 //

yad asyānyad raśmiśatam ūrdhvam eva vyavasthitam /

tena devaśarīrāṇi sadhāmāni prapadyate // Yj_3.168 //

ye 'nekarūpāś cādhastād raśmayo 'sya mṛduprabhāḥ /

iha karmopabhogāya taiḥ saṃsarati so 'vaśaḥ // Yj_3.169 //

vedaiḥ śāstraiḥ savijñānair janmanā maraṇena ca /

ārtyā gatyā tathāgatyā satyena hy anṛtena ca // Yj_3.170 //

śreyasā sukhaduḥkhābhyāṃ karmabhiś ca śubhāśubhaiḥ /

nimittaśākunajñāna- grahasaṃyogajaiḥ phalaiḥ // Yj_3.171 //

tārānakṣatrasaṃcārair jāgaraiḥ svapnajair api /

ākāśapavanajyotir- jalabhūtimirais tathā // Yj_3.172 //

manvantarair yugaprāptyā mantrauṣadhiphalair api /

vittātmānaṃ vedyamānaṃ kāraṇaṃ jagatas tathā // Yj_3.173 //

ahaṃkāraḥ smṛtir medhā dveṣo buddhiḥ sukhaṃ dhṛtiḥ /

indriyāntarasaṃcāra icchā dhāraṇajīvite // Yj_3.174 //

svargaḥ svapnaś ca bhāvānāṃ preraṇaṃ manaso gatiḥ /

nimeṣaś cetanā yatna ādānaṃ pāñcabhautikam // Yj_3.175 //

yata etāni dṛśyante liṅgāni paramātmanaḥ /

tasmād asti paro dehād ātmā sarvaga īśvaraḥ // Yj_3.176 //

buddhīndriyāṇi sārthāni manaḥ karmendriyāṇi ca /

ahaṃkāraś ca buddhiś ca pṛthivyādīni caiva hi // Yj_3.177 //

avyaktam ātmā kṣetrajñaḥ kṣetrasyāsya nigadyate /

īśravaḥ sarvabhūtasthaḥ sann asan sad asac ca yaḥ // Yj_3.178 //

buddher utpattir avyaktāt tato 'haṃkārasaṃbhavaḥ /

tanmātrādīny ahaṃkārād ekottaraguṇāni ca // Yj_3.179 //

śabdaḥ sparśaś ca rūpaṃ ca raso gandhaś ca tadguṇāḥ /

yo yasmān niḥsṛtaś caiṣāṃ sa tasminn eva līyate // Yj_3.180 //

yathātmānaṃ sṛjaty ātmā tathā vaḥ kathito mayā /

vipākāt triprakārāṇāṃ karmaṇām īśvaro 'pi san // Yj_3.181 //

sattvaṃ rajas tamaś caiva guṇās tasyaiva kīrtitāḥ /

rajastamobhyām āviṣṭaś cakravad bhrāmyate hy asau // Yj_3.182 //

anādir ādimāṃś caiva sa eva puruṣaḥ paraḥ /

liṅgendriyagrāhyarūpaḥ savikāra udāhṛtaḥ // Yj_3.183 //

pitṛyāno 'javīthyāś ca yad agastyasya cāntaram /

tenāgnihotriṇo yānti svargakāmā divaṃ prati // Yj_3.184 //

ye ca dānaparāḥ samyag aṣṭābhiś ca guṇair yutāḥ /

te 'pi tenaiva mārgeṇa satyavrataparāyaṇāḥ // Yj_3.185 //

tatrāṣṭāśītisāhasra- munayo gṛhamedhinaḥ /

punarāvartino bīja- bhūtā dharmapravartakāḥ // Yj_3.186 //

saptarṣināgavīthyantar devalokaṃ samāśritāḥ /

tāvanta eva munayaḥ sarvārambhavivarjitāḥ // Yj_3.187 //

tapasā brahmacaryeṇa saṅgatyāgena medhayā /

tatra gatvāvatiṣṭhante yāvad ābhūtasaṃplavam // Yj_3.188 //

yato vedāḥ purāṇāni vidyopaniṣadas tathā /

ślokā sūtrāṇi bhāṣyāṇi yac ca kiṃcana vāṅmayam // Yj_3.189 //

vedānuvacanaṃ yajño brahmacaryaṃ tapo damaḥ /

śraddhopavāsaḥ svātantryam ātmano jñānahetavaḥ // Yj_3.190 //

sa hy āśramair vijijñāsyaḥ samastair evam eva tu /

draṣṭavyas tv atha mantavyaḥ śrotavyaś ca dvijātibhiḥ // Yj_3.191 //

ya enam evaṃ vindanti ya vāraṇyakam āśritāḥ /

upāsate dvijāḥ satyaṃ śraddhayā parayā yutāḥ // Yj_3.192 //

kramāt te saṃbhavanty arcir ahaḥ śuklaṃ tathottaram /

ayanaṃ devalokaṃ ca savitāraṃ savaidyutam // Yj_3.193 //

tatas tān puruṣo 'bhyetya mānaso brahmalaukikān /

karoti punarāvṛttis teṣām iha na vidyate // Yj_3.194 //

yajñena tapasā dānair ye hi svargajito narāḥ /

dhūmaṃ niśāṃ kṛṣṇapakṣaṃ dakṣiṇāyanam eva ca // Yj_3.195 //

pitṛlokaṃ candramasaṃ vāyuṃ vṛṣṭiṃ jalaṃ mahīm /

kramāt te saṃbhavantīha punar eva vrajanti ca // Yj_3.196 //

etad yo na vijānāti mārgadvitayam ātmavān /

dandaśūkaḥ pataṅgo vā bhavet kīṭo 'tha vā kṛmiḥ // Yj_3.197 //

ūrusthottānacaraṇaḥ savye nyasyottaraṃ karam /

uttānaṃ kiṃcid unnāmya mukhaṃ viṣṭabhya corasā // Yj_3.198 //

nimīlitākṣaḥ sattvastho dantair dantān asaṃspṛśan /

tālusthācalajihvaś ca saṃvṛtāsyaḥ suniścalaḥ // Yj_3.199 //

saṃnirudhyendriyagrāmaṃ nātinīcocchritāsanaḥ /

dviguṇaṃ triguṇaṃ vāpi prāṇāyāmam upakramet // Yj_3.200 //

tato dhyeyaḥ sthito yo 'sau hṛdaye dīpavat prabhuḥ /

dhārayet tatra cātmānaṃ dhāraṇāṃ dhārayan budhaḥ // Yj_3.201 //

antardhānaṃ smṛtiḥ kāntir dṛṣṭiḥ śrotrajñatā tathā /

nijaṃ śarīram utsṛjya parakāyapraveśanam // Yj_3.202 //

arthānāṃ chandataḥ sṛṣṭir yogasiddher hi lakṣaṇam /

siddhe yoge tyajan deham amṛtatvāya kalpate // Yj_3.203 //

atha vāpy abhyasan vedaṃ nyastakarmā vane vasan /

ayācitāśī mitabhuk parāṃ siddhim avāpnuyāt // Yj_3.204 //

nyāyāgatadhanas tattva- jñānaniṣṭho 'tithipriyaḥ /

śrādhakṛt satyavādī ca gṛhastho 'pi hi mucyate // Yj_3.205 //

[5. prāyaścittaprakaraṇam]

mahāpātakajān ghorān narakān prāpya dāruṇān /

karmakṣayāt prajāyante mahāpātakinas tv iha // Yj_3.206 //

mṛgāśvasūkaroṣṭrāṇāṃ brahmahā yonim ṛcchati /

kharapulkasavenānāṃ surāpo nātra saṃśayaḥ // Yj_3.207 //

kṛmikīṭapataṅgatvaṃ svarṇahārī samāpnuyāt /

tṛṇagulmalatātvaṃ ca kramaśo gurutalpagaḥ // Yj_3.208 //

brahmahā kṣayarogī syāt surāpaḥ śyāvadantakaḥ /

hemahārī tu kunakhī duścarmā gurutalpagaḥ // Yj_3.209 //

yo yena saṃvasaty eṣāṃ sa talliṅgo 'bhijāyate /

annahartāmayāvī syān mūko vāgapahārakaḥ // Yj_3.210 //

dhānyamiśro 'tiriktāñgaḥ piśunaḥ pūtināsikaḥ /

tailahṛt tailapāyī syāt pūtivaktras tu sūcakaḥ // Yj_3.211 //

parasya yoṣitaṃ hṛtvā brahmasvam apahṛtya ca /

araṇye nirjale deśe bhavati brahmarākṣasaḥ // Yj_3.212 //

hīnajātau prajāyeta pararatnāpahārakaḥ /

patraśākaṃ śikhī hatvā gandhān chucchundarī śubhān // Yj_3.213 //

mūṣako dhānyahārī syād yānam uṣṭraḥ kapiḥ phalam /

jalaṃ plavaḥ payaḥ kāko gṛhakārī hy upaskaram // Yj_3.214 //

madhu daṃśaḥ palaṃ gṛdhro gāṃ godhāgniṃ bakas tathā /

śvitrī vastraṃ śvā rasaṃ tu cīrī lavaṇahārakaḥ // Yj_3.215 //

pradarśanārtham etat tu mayoktaṃ steyakarmaṇi /

dravyaprakārā hi yathā tathaiva prāṇijātayaḥ // Yj_3.216 //

yathākarma phalaṃ prāpya tiryaktvaṃ kālaparyayāt /

jāyante lakṣaṇabhraṣṭā daridrāḥ puruṣādhamāḥ // Yj_3.217 //

tato niṣkalmaṣībhūtāḥ kule mahati bhoginaḥ /

jāyante vidyayopetā dhanadhānyasamanvitāḥ // Yj_3.218 //

vihitasyānanuṣṭhānān ninditasya ca sevanāt /

anigrahāc cendriyāṇāṃ naraḥ patanam ṛcchati // Yj_3.219 //

tasmāt teneha kartavyaṃ prāyaścittaṃ viśuddhaye /

evam asyāntarātmā ca lokaś caiva prasīdati // Yj_3.220 //

prāyaścittam akurvāṇāḥ pāpeṣu niratā narāḥ /

apaścāttāpinaḥ kaṣṭān narakān yānti dāruṇān // Yj_3.221 //

tāmisraṃ lohaśaṅkuṃ ca mahānirayaśālmalī /

rauravaṃ kuḍmalaṃ pūti- mṛttikaṃ kālasūtrakam // Yj_3.222 //

saṃghātaṃ lohitodaṃ ca saviṣaṃ saṃprapātanam /

mahānarakakākolaṃ saṃjīvanamahāpatham // Yj_3.223 //

avīcim andhatāmisraṃ kumbhīpākaṃ tathaiva ca /

asipatravanaṃ caiva tāpanaṃ caikaviṃśakam // Yj_3.224 //

mahāpātakajair ghorair upapātakajais tathā /

anvitā yānty acarita- prāyaścittā narādhamāḥ // Yj_3.225 //

prāyaścittair apaity eno yad ajñānakṛtaṃ bhavet /

kāmato vyavahāryas tu vacanād iha jāyate // Yj_3.226 //

brahmahā madyapaḥ stenas tathaiva gurutalpagaḥ /

ete mahāpātakino yaś ca taiḥ saha saṃvaset // Yj_3.227 //

gurūṇām adhyadhikṣepo vedanindā suhṛdvadhaḥ /

brahmahatyāsamaṃ jñeyam adhītasya ca nāśanam // Yj_3.228 //

niṣiddhabhakṣaṇaṃ jaihmyam utkarṣe ca vaco 'nṛtam /

rajasvalāmukhāsvādaḥ surāpānasamāni tu // Yj_3.229 //

aśvaratnamanuṣyastrī- bhūdhenuharaṇaṃ tathā /

nikṣepasya ca sarvaṃ hi suvarṇasteyasammitam // Yj_3.230 //

sakhibhāryākumārīṣu svayoniṣv antyajāsu ca /

sagotrāsu sutantrīṣu gurutalpasamaṃ smṛtam // Yj_3.231 //

pituḥ svasāraṃ mātuś ca matulānīṃ snuṣām api /

mātuḥ sapatnīṃ bhaginīm ācāryatanayāṃ tathā // Yj_3.232 //

ācāryapatnīṃ svasutāṃ gacchaṃs tu gurutalpagaḥ /

liṅgaṃ chittvā vadhas tasya sakāmāyāḥ striyā api // Yj_3.233 //

govadho vrātyatā steyam ṛṇānāṃ cānapākriyā /

anāhitāgnitāpaṇya- vikrayaḥ paridevanam // Yj_3.234 //

bhṛtād adhyayanādānaṃ bhṛtakādhyāpanaṃ tathā /

pāradāryaṃ pārivittyaṃ vārdhuṣyaṃ lavaṇakriyā // Yj_3.235 //

strīśūdraviṭkṣatravadho ninditārthopajīvanam /

nāstikyaṃ vratalopaś ca sutānāṃ caiva vikrayaḥ // Yj_3.236 //

dhānyakupyapaśusteyam ayājyānāṃ ca yājanam /

pitṛmātṛsutatyāgas taḍāgārāmavikrayaḥ // Yj_3.237 //

kanyāsaṃdūṣaṇaṃ caiva parivindakayājanam /

kanyāpradānaṃ tasyaiva kauṭilyaṃ vratalopanam // Yj_3.238 //

ātmano 'rthe kriyārambho madyapastrīniṣevaṇam /

svādhyāyāgnisutatyāgo bāndhavatyāga eva ca // Yj_3.239 //

indhanārthaṃ drumachedaḥ strīhiṃsāuṣadhajīvanam /

hiṃsrayantravidhānaṃ ca vyasanāny ātmavikrayaḥ // Yj_3.240 //

śūdrapreṣyaṃ hīnasakhyaṃ hīnayoniniṣevaṇam /

tathaivānāśrame vāsaḥ parānnaparipuṣṭatā // Yj_3.241 //

asacchāstrādhigamanam ākareṣv adhikāritā /

bhāryāyā vikrayaś caiṣām ekaikam upapātakam // Yj_3.242 //

śiraḥkapālī dhvajavān bhikṣāśī karma vedayan /

brahmahā dvādaśābdāni mitabhuk śuddhim āpnuyāt // Yj_3.243 //

brāhmaṇasya paritrāṇād gavāṃ dvādaśakasya ca /

tathāśvamedhāvabhṛtha- snānād vā śuddhim āpnuyāt // Yj_3.244 //

dīrghatīvrāmayagrastaṃ brāhmaṇaṃ gām athāpi vā /

dṛṣṭvā pathi nirātaṅkaṃ kṛtvā tu brahmahā śuciḥ // Yj_3.245 //

ānīya viprasarvasvaṃ hṛtaṃ ghātita eva vā /

tannimittaṃ kṣataḥ śastrair jīvann api viśudhyati // Yj_3.246 //

lomabhyaḥ svāhety evaṃ hi lomaprabhṛti vai tanum /

majjāntāṃ juhuyād vāpi mantrair ebhir yathākramam // Yj_3.247 //

saṃgrāme vā hato lakṣya- bhūtaḥ śuddhim avāpnuyāt /

mṛtakalpaḥ prahārārto jīvann api viśudhyati // Yj_3.248 //

araṇye niyato japtvā trir vai vedasya saṃhitām /

śudhyeta vā mitāśitvāt pratisrotaḥ sarasvatīm // Yj_3.249 //

pātre dhanaṃ vā paryāptaṃ dattvā śuddhim avāpnuyāt /

ādātuś ca viśuddhyartham iṣṭair vaiśvānarī smṛtā // Yj_3.250 //

yāgasthakṣatraviḍghātī cared brahmahaṇi vratam /

garbhahā ca yathāvarṇaṃ tathātreyīniṣūdakaḥ // Yj_3.251 //

cared vratam ahatvāpi ghātārthaṃ cet samāgataḥ /

dviguṇaṃ savanasthe tu brāhmaṇe vratam ādiśet // Yj_3.252 //

surāmbughṛtagomūtra- payasām agnisaṃnibham /

surāpo 'nyatamaṃ pītvā maraṇāc chuddhim ṛcchati // Yj_3.253 //

vālavāsā jaṭī vāpi brahmahatyāvrataṃ caret /

piṇyākaṃ vā kaṇān vāpi bhakṣayet trisamā niśi // Yj_3.254 //

ajñānāt tu surāṃ pītvā reto viṇmūtram eva ca /

punaḥ saṃskāram arhanti trayo varṇā dvijātayaḥ // Yj_3.255 //

patilokaṃ na sā yāti brāhmaṇī yā surāṃ pibet /

ihaiva sā śunī gṛdhrī sūkarī copajāyate // Yj_3.256 //

brāhmaṇasvarṇahārī tu rājñe musalam arpayet /

svakarma vyākhyāyaṃs tena hato mukto 'pi vāśuciḥ // Yj_3.257 //

anivedya nṛpe śudhyet surāpavratam ācaran /

ātmatulyaṃ suvarṇaṃ vā dadyād vā vipratuṣṭikṛt // Yj_3.258 //

tapte 'yaḥśayane sārdham āyasyā yoṣitā svapet /

gṛhītvotkṛtya vṛṣaṇau nairṛtyāṃ cotsṛjet tanum // Yj_3.259 //

prājāpatyaṃ caret kṛcchraṃ samā vā gurutalpagaḥ /

cāndrāyaṇaṃ vā trīn māsān abhyased vedasaṃhitām // Yj_3.260 //

ebhis tu saṃvased yo vai vatsaraṃ so 'pi tatsamaḥ /

kanyāṃ samudvahed eṣāṃ sopavāsām akiṃcanām // Yj_3.261 //

cāndrāyaṇaṃ caret sarvān avakṛṣṭān nihatya tu /

śūdro 'dhikārahīnopi kālenānena śudhyati // Yj_3.262 //

pañcagavyaṃ pibed goghno māsam āsīta saṃyataḥ /

goṣṭheśayo go'nugāmī gopradānena śudhyati // Yj_3.263 //

kṛcchraṃ caivātikṛcchraṃ ca cared vāpi samāhitaḥ /

dadyāt trirātraṃ copoṣya vṛṣabhaikādaśās tu gāḥ // Yj_3.264 //

upapātakaśuddhiḥ syād evaṃ cāndrāyaṇena vā /

payasā vāpi māsena parākeṇātha vā punaḥ // Yj_3.265 //

ṛṣabhaikasahasrā gā dadyāt kṣatravadhe pumān /

brahmahatyāvrataṃ vāpi vatsaratritayaṃ caret // Yj_3.266 //

vaiśyahābdaṃ cared etad dadyād vaikaśataṃ gavām /

ṣaṇmāsāc chūdrahāpy etad dhenur dadyād daśātha vā // Yj_3.267 //

durvṛttabrahmaviṭkṣatra- śūdrayoṣāḥ pramāpya tu /

dṛtiṃ dhanur bastam aviṃ kramād dadyād viśuddhaye // Yj_3.268 //

apraduṣṭāṃ striyaṃ hatvā śūdrahatyāvrataṃ caret /

asthimatāṃ sahasraṃ tu tathānasthimatām anaḥ // Yj_3.269 //

mārjāragodhānakula- maṇḍūkāṃś ca patatriṇaḥ /

hatvā tryahaṃ pibet kṣīraṃ kṛcchraṃ vā pādikaṃ caret // Yj_3.270 //

gaje nīlavṛṣāḥ pañca śuke vatso dvihāyanaḥ /

kharājameṣeṣu vṛṣo deyaḥ krauñce trihāyanaḥ // Yj_3.271 //

haṃsaśyenakapikravyāj jalasthalaśikhaṇḍinaḥ /

bhāsaṃ ca hatvā dadyād gām akravyādas tu vatsikām // Yj_3.272 //

urageṣv āyaso daṇḍaḥ paṇḍake trapu sīsakam /

kole ghṛtaghaṭo deya uṣṭre guñjā haye 'ṃśukam // Yj_3.273 //

tittirau tu tiladroṇaṃ gajādīnām aśaknuvan /

dānaṃ dātuṃ caret kṛcchram ekaikasya viśuddhaye // Yj_3.274 //

phalapuṣpānnarasaja- sattvaghāte ghṛtāśanam /

kiṃcit sāsthivadhe deyaṃ prāṇāyāmas tv anasthike // Yj_3.275 //

vṛkṣagulmalatāvīru- cchedane japyam ṛkśatam /

syād oṣadhivṛthāchede kṣīrāśī go'nugo dinam // Yj_3.276 //

puṃścalīvānarakharair daṣṭaśvoṣṭrādivāyasaiḥ /

prāṇāyāmaṃ jale kṛtvā ghṛtaṃ prāśya viśudhyati // Yj_3.277 //

yan me 'dya reta ityābhyāṃ skannaṃ reto 'bhimantrayet /

stanāntaraṃ bhruvor madhyaṃ tenānāmikayā spṛśet // Yj_3.278 //

mayi teja iti chāyāṃ svāṃ dṛṣṭvāmbugatāṃ japet /

sāvitrīm aśucau dṛṣṭe cāpalye cānṛte 'pi ca // Yj_3.279 //

avakīrṇī bhaved gatvā brahmacārī tu yoṣitam /

gardabhaṃ paśum ālabhya nairṛtaṃ sa viśudhyati // Yj_3.280 //

bhaikṣāgnikārye tyaktvā tu saptarātram anāturaḥ /

kāmāvakīrṇa ity ābhyāṃ juhuyād āhutidvayam // Yj_3.281 //

upasthānaṃ tataḥ kuryāt saṃ mā siṃcantv anena tu /

madhumāṃsāśane kāryaḥ kṛcchraḥ śeṣavratāni ca // Yj_3.282 //

pratikūlaṃ guroḥ kṛtvā prasādyaiva viśudhyati /

kṛcchratrayaṃ guruḥ kuryān mriyate prahito yadi // Yj_3.283 //

kriyamāṇopakāre tu mṛte vipre na pātakam /

vipāke govṛṣāṇāṃ tu bheṣajāgnikriyāsu ca // Yj_3.283:1 //

mithyābhiśaṃsino doṣo dviḥ samo bhūtavādinaḥ /

mithyābhiśastadoṣaṃ ca samādatte mṛṣā vadan // Yj_3.284 //

mahāpāpopapāpābhyāṃ yo 'bhiśaṃsen mṛṣā param /

abbhakṣo māsam āsīta sa jāpī niyatendriyaḥ // Yj_3.285 //

abhiśasto mṛṣā kṛcchraṃ cared āgneyam eva vā /

nirvapet tu puroḍāśaṃ vāyavyaṃ paśum eva vā // Yj_3.286 //

aniyukto bhrātṛjāyāṃ gacchaṃś cāndrāyaṇaṃ caret /

trirātrānte ghṛtaṃ prāśya gatvodakyāṃ viśudhyati // Yj_3.287 //

trīn kṛcchrān ācared vrātya- yājako 'bhicarann api /

vedaplāvī yavāśy abdaṃ tyaktvā ca śaraṇāgatam // Yj_3.288 //

goṣṭhe vasan brahmacārī māsam ekaṃ payovratam /

gāyatrījapyanirataḥ śudhyate 'satpratigrahāt // Yj_3.289 //

prāṇāyāmī jale snātvā kharayānoṣṭrayānagaḥ /

nagnaḥ snātvā ca bhuktvā ca gatvā caiva divā striyam // Yj_3.290 //

guruṃ huṃkṛtya tvaṃkṛtya vipraṃ nirjitya vādataḥ /

baddhvā vā vāsasā kṣipraṃ prasādyopavased dinam // Yj_3.291 //

vipradaṇḍodyame kṛcchras tv atikṛcchro nipātane /

kṛcchrātikṛcchro 'sṛkpāte kṛcchro 'bhyantaraśoṇite // Yj_3.292 //

deśaṃ kālaṃ vayaḥ śaktiṃ pāpaṃ cāvekṣya yatnataḥ /

prāyaścittaṃ prakalpyaṃ syād yatra coktā na niṣkṛtiḥ // Yj_3.293 //

dāṣīkumbhaṃ bahirgrāmān ninayeran svabāndhavāḥ /

patitasya bahiḥ kuryuḥ sarvakāryeṣu caiva tam // Yj_3.294 //

caritavrata āyāte ninayeran navaṃ ghaṭam /

jugupseran na cāpy enaṃ saṃvaseyuś ca sarvaśaḥ // Yj_3.295 //

patitānām eṣa eva vidhiḥ strīṇāṃ prakīrtitaḥ /

vāso gṛhāntake deyam annaṃ vāsaḥ sarakṣaṇam // Yj_3.296 //

nīcābhigamanaṃ garbha- pātanaṃ bhartṛhiṃsanam /

viśeṣapatanīyāni strīmām etāny api dhruvam // Yj_3.297 //

śaraṇāgatabālastrī- hiṃsakān saṃvasen na tu /

cīrṇavratān api sataḥ kṛtaghnasahitān imān // Yj_3.298 //

ghaṭe 'pavarjite jñāti- madhyastho yavasaṃ gavām /

sa dadyāt prathamaṃ gobhiḥ satkṛtasya hi satkriyā // Yj_3.299 //

vikhyātadoṣaḥ kurvīta parṣado 'numataṃ vratam /

[rahasyaprāyaścittam]

anabhikhyātadoṣas tu rahasyaṃ vratam ācaret // Yj_3.300 //

trirātropoṣito japtvā brahmahā tv aghamarṣaṇam /

antarjale viśudhyeta dattvā gāṃ ca payasvinām // Yj_3.301 //

lomabhyaḥ svāhety atha vā divasaṃ mārutāśanaḥ /

jale sthitvābhijuhuyāc catvāriṃśadghṛtāhutīḥ // Yj_3.302 //

trirātropoṣito hutvā kūṣmāṇḍībhir ghṛtaṃ śuciḥ /

brāhmaṇasvarṇahārī tu rudrajāpī jale sthitaḥ // Yj_3.303 //

sahasraśīrṣājāpī tu mucyate gurutalpagaḥ /

gaur deyā karmaṇo 'syānte pṛthag ebhiḥ payasvinī // Yj_3.304 //

prāṇāyāmaśataṃ kāryaṃ sarvapāpāpanuttaye /

upapātakajātānām anādiṣṭasya caiva hi // Yj_3.305 //

oṃkārābhiṣṭutaṃ soma- salilaṃ pāvanaṃ pibet /

kṛtvā hi retoviṇmūtra- prāśanaṃ tu dvijottamaḥ // Yj_3.306 //

niśāyāṃ vā divā vāpi yad ajñānakṛtaṃ bhavet /

traikālyasaṃdhyākaraṇāt tat sarvaṃ vipraṇaśyati // Yj_3.307 //

śukriyāraṇyakajapo gāyatryāś ca viśeṣataḥ /

sarvapāpaharā hy ete rudraikādaśinī tathā // Yj_3.308 //

yatra yatra ca saṃkīrṇam ātmānaṃ manyate dvijaḥ /

tatra tatra tilair homo gāyatryā vācanaṃ tathā // Yj_3.309 //

vedābhyāsarataṃ kṣāntaṃ pañcayajñakriyāparam /

na spṛśantīha pāpāni mahāpātakajāny api // Yj_3.310 //

vāyubhakṣo divā tiṣṭhan rātriṃ nītvāpsu sūryadṛk /

japtvā sahasraṃ gāyatryāḥ śudhyed brahmavadhād ṛte // Yj_3.311 //

brahmacaryaṃ dayā kṣāntir dānaṃ satyam akalkatā /

ahiṃsā steyamādhurye damaś ceti yamāḥ smṛtāḥ // Yj_3.312 //

snānaṃ maunopavāsejyā- svādhyāyopasthanigrahāḥ /

niyamā guruśuśrūṣā śaucākrodhāpramādatā // Yj_3.313 //

gomūtraṃ gomayaṃ kṣīraṃ dadhi sarpiḥ kuśodakam /

jagdhvā pare 'hny upavaset kṛcchraṃ sāntapanaṃ caret // Yj_3.314 //

pṛthaksāntapanadravyaiḥ ṣaḍahaḥ sopavāsakaḥ /

saptāhena tu kṛcchro 'yaṃ mahāsāntapanaḥ smṛtaḥ // Yj_3.315 //

parṇodumbararājīva- bilvapatrakuśodakaiḥ /

pratyekaṃ pratyahaṃ pītaiḥ parṇakṛcchra udāhṛtaḥ // Yj_3.316 //

taptakṣīraghṛtāmbūnām ekaikaṃ pratyahaṃ pibet /

ekarātropavāsaś ca taptakṛcchra udāhṛtaḥ // Yj_3.317 //

ekabhaktena naktena tathaivāyācitena ca /

upavāsena caivāyaṃ pādakṛcchraḥ prakīrtitaḥ // Yj_3.318 //

yathākathaṃcit triguṇaḥ prājāpatyo 'yam ucyate /

ayam evātikṛcchraḥ syāt pāṇipūrānnabhojanaḥ // Yj_3.319 //

kṛcchrātikṛcchraḥ payasā divasānekaviṃśatim /

dvādaśāhopavāsena parākaḥ parikīrtitaḥ // Yj_3.320 //

piṇyākācāmatakrāmbu- saktūnāṃ prativāsaram /

ekarātropavāsaś ca kṛcchraḥ saumyo 'yam ucyate // Yj_3.321 //

eṣāṃ trirātram abhyāsād ekaikasya yathākramam /

tulāpuruṣa ity eṣa jñeyaḥ pañcadaśāhikaḥ // Yj_3.322 //

tithivṛddhyā caret piṇḍān śukle śikhyaṇḍasammitān /

ekaikaṃ hrāsayet kṛṣne piṇḍaṃ cāndrāyaṇaṃ caran // Yj_3.323 //

yathākathaṃcit piṇḍānāṃ catvāriṃśac chatadvayam /

māsenaivopabhuñjīta cāndrāyaṇam athāparam // Yj_3.324 //

kuryāt triṣavaṇasnāyī kṛcchraṃ cāndrāyaṇaṃ tathā /

pavitrāṇi japet piṇḍān gāyatryā cābhimantrayet // Yj_3.325 //

anādiṣṭeṣu pāpeṣu śuddhiś cāndrāyaṇena ca /

dharmārthaṃ yaś cared etac candrasyaiti salokatām // Yj_3.326 //

kṛcchrakṛd dharmakāmas tu mahatīṃ śriyam āpnuyāt /

yathā gurukratuphalaṃ prāpnoti susamāhitaḥ // Yj_3.327 //

śrutvaitān ṛṣayo dharmān yājñavalkyena bhāṣitān /

idam ūcur mahātmānaṃ yogīndram amitaujasam // Yj_3.328 //

ya idaṃ dhārayiṣyanti dharmaśāstram atandritāḥ /

iha loke yaśaḥ prāpya te yāsyanti triviṣṭapam // Yj_3.329 //

vidyārthī prāpnuyād vidyāṃ dhanakāmo dhanaṃ tathā /

āyuṣkāmas tathaivāyuḥ śrīkāmo mahatīṃ śriyam // Yj_3.330 //

ślokatrayam api hy asmād yaḥ śrāddhe śrāvayiṣyati /

pitṝṇāṃ tasya tṛptiḥ syād akṣayyā nātra saṃśayaḥ // Yj_3.331 //

brāhmaṇaḥ pātratāṃ yāti kṣatriyo vijayī bhavet /

vaiśyaś ca dhānyadhanavān asya śāstrasya dhāraṇāt // Yj_3.332 //

ya idaṃ śrāvayed vidvān dvijān parvasu parvasu /

aśvamedhaphalaṃ tasya tad bhavān anumanyatām // Yj_3.333 //

śrutvaitad yājñavaklyo 'pi prītātmā munibhāṣitam /

evam astv iti hovāca namaskṛtya svayaṃbhuve // Yj_3.334 //