Chapter 1

[ācārādhyāya]

[1. upodghātaprakaraṇam]

yogīśvaraṃ yājñavalkyaṃ saṃpūjya munayo 'bruvan /

varṇāśrametarāṇāṃ no brūhi dharmān aśeṣataḥ // Yj_1.1 //

mithilāsthaḥ sa yogīndraḥ kṣaṇaṃ dhyātvābravīn munīn /

yasmin deśe mṛgaḥ kṛṣṇas tasmin dharmān nibodhata // Yj_1.2 //

purāṇanyāyamīmāṃsā- dharmaśāstrāṅgamiśritāḥ /

vedāḥ sthānāni vidyānāṃ dharmasya ca caturdaśa // Yj_1.3 //

manvatriviṣṇuhārīta- yājñavalkyośano 'ṅgirāḥ /

yamāpastambasaṃvartāḥ kātyāyanabṛhaspatī // Yj_1.4 //

parāśaravyāsaśaṅkha- likhitā dakṣagautamau /

śātātapo vasiṣṭhaś ca dharmaśāstraprayojakāḥ // Yj_1.5 //

deśe kāla upāyena dravyaṃ śraddhāsamanvitam /

pātre pradīyate yat tat sakalaṃ dharmalakṣaṇam // Yj_1.6 //

śrutiḥ smṛtiḥ sadācāraḥ svasya ca priyam ātmanaḥ /

samyaksaṃkalpajaḥ kāmo dharmamūlam idaṃ smṛtam // Yj_1.7 //

ijyācāradamāhiṃsā- dānasvādhyāyakarmaṇām /

ayaṃ tu paramo dharmo yad yogenātmadarśanam // Yj_1.8 //

catvāro vedadharmajñāḥ parṣat traividyam eva vā /

sā brūte yaṃ sa dharmaḥ syād eko vādhyātmavittamaḥ // Yj_1.9 //

[2. brahmacāriprakaraṇam]

brahmakṣatriyaviṭśūdrā varṇās tv ādyās trayo dvijāḥ /

niṣekādyāḥ śmaśānāntās teṣāṃ vai mantrataḥ kriyāḥ // Yj_1.10 //

garbhādhānam ṛtau puṃsaḥ savanaṃ spandanāt purā /

ṣaṣṭhe 'ṣṭame vā sīmanto māsy ete jātakarma ca // Yj_1.11 //

ahany ekādaśe nāma caturthe māsi niṣkramaḥ /

ṣaṣṭhe 'nnaprāśanaṃ māsi cūḍā kāryā yathākulam // Yj_1.12 //

evam enaḥ śamaṃ yāti bījagarbhasamudbhavam /

tūṣṇīm etāḥ kriyāḥ strīṇāṃ vivāhas tu samantrakaḥ // Yj_1.13 //

garbhāṣṭame 'ṣṭame vābde brāhmaṇasyopanāyanam /

rājñām ekādaśe saike viśām eke yathākulam // Yj_1.14 //

upanīya guruḥ śiṣyaṃ mahāvyāhṛtipūrvakam /

vedam adhyāpayed enaṃ śaucācārāṃś ca śikṣayet // Yj_1.15 //

divāsaṃdhyāsu karṇastha- brahmasūtrodaṅmukhaḥ /

kuryān mūtrapurīṣe ca rātrau ced dakṣiṇāmukhaḥ // Yj_1.16 //

gṛhītaśiśnaś cotthāya mṛdbhir abhyuddhṛtair jalaiḥ /

gandhalepakṣayakaraṃ śaucaṃ kuryād atandritaḥ // Yj_1.17 //

antarjānu śucau deśa upaviṣṭa udaṅmukhaḥ /

prāg vā brāhmeṇa tīrthena dvijo nityam upaspṛśet // Yj_1.18 //

kaniṣṭhādeśinyaṅguṣṭha- mūlāny agraṃ karasya ca /

prajāpatipitṛbrahma- devatīrthāny anukramāt // Yj_1.19 //

triḥ prāśyāpo dvir unmṛjya khāny adbhiḥ samupaspṛśet /

adbhis tu prakṛtisthābhir hīnābhiḥ phenabudbudaiḥ // Yj_1.20 //

hṛtkaṇṭhatālugābhis tu yathāsaṃkhyaṃ dvijātayaḥ /

śudhyeran strī ca śūdraś ca sakṛt spṛṣṭābhir antataḥ // Yj_1.21 //

snānam abdaivatair mantrair mārjanaṃ prāṇasaṃyamaḥ /

sūryasya cāpy upasthānaṃ gāyatryāḥ pratyahaṃ japaḥ // Yj_1.22 //

gāyatrīṃ śirasā sārdhaṃ japed vyāhṛtipūrvikām /

pratipraṇavasaṃyuktāṃ trir ayaṃ prāṇasaṃyamaḥ // Yj_1.23 //

prāṇān āyamya saṃprokṣya tṛcenābdaivatena tu /

japann āsīta sāvitrīṃ pratyag ātārakodayāt // Yj_1.24 //

saṃdhyāṃ prāk prātar evaṃ hi tiṣṭhed āsūryadarśanāt /

agnikāryaṃ tataḥ kuryāt saṃdhyayor ubhayor api // Yj_1.25 //

tato 'bhivādayed vṛddhān asāv aham iti bruvan /

guruṃ caivāpy upāsīta svādhyāyārthaṃ samāhitaḥ // Yj_1.26 //

āhūtaś cāpy adhīyīta labdhaṃ cāsmai nivedayet /

hitaṃ tasyācaren nityaṃ manovākkāyakarmabhiḥ // Yj_1.27 //

kṛtajñādrohimedhāvi- śucikalyānasūyakāḥ /

adhyāpyā dharmataḥ sādhu śaktāptajñānavittadāḥ // Yj_1.28 //

daṇḍājinopavītāni mekhalāṃ caiva dhārayet /

brāhmaṇeṣu cared bhaikṣam anindyeṣv ātmavṛttaye // Yj_1.29 //

ādimadhyāvasāneṣu bhavacchabdopalakṣitā /

brāhmaṇakṣatriyaviśāṃ bhaikṣacaryā yathākramam // Yj_1.30 //

kṛtāgnikāryo bhuñjīta vāgyato gurvanujñayā /

āpośānakriyāpūrvaṃ satkṛtyānnam akutsayan // Yj_1.31 //

brahmacarye sthito naikam annam adyād anāpadi /

brāhmaṇaḥ kāmam aśnīyāc chrāddhe vratam apīḍayan // Yj_1.32 //

madhumāṃsāñjanocchiṣṭa- śuktastrīprāṇihiṃsanam /

bhāskarālokanāślīla- parivādādi varjayet // Yj_1.33 //

sa gurur yaḥ kriyāḥ kṛtvā vedam asmai prayacchati /

upanīya dadad vedam ācāryaḥ sa udāhṛtaḥ // Yj_1.34 //

ekadeśam upādhyāya ṛtvig yajñakṛd ucyate /

ete mānyā yathāpūrvam ebhyo mātā garīyasī // Yj_1.35 //

prativedaṃ brahmacaryaṃ dvādaśābdāni pañca vā /

grahaṇāntikam ity eke keśāntaś caiva ṣoḍaśe // Yj_1.36 //

āṣoḍaśād ādvāviṃśāc caturviṃśāc ca vatsarāt /

brahmakṣatraviśāṃ kālaupanāyanikaḥ paraḥ // Yj_1.37 //

ata ūrdhvaṃ patanty ete sarvadharmabahiṣkṛtāḥ /

sāvitrīpatitā vrātyā vrātyastomād ṛte kratoḥ // Yj_1.38 //

mātur yad agre jāyante dvitīyaṃ mauñjibandhanāt /

brāhmaṇakṣatriyaviśas tasmād ete dvijāḥ smṛtāḥ // Yj_1.39 //

yajñānāṃ tapasāṃ caiva śubhānāṃ caiva karmaṇām /

veda eva dvijātīnāṃ niḥśreyasakaraḥ paraḥ // Yj_1.40 //

madhunā payasā caiva sa devāṃs tarpayed dvijaḥ /

pitṝn madhughṛtābhyāṃ ca ṛco 'dhīte ca yo 'nvaham // Yj_1.41 //

yajūṃṣi śaktito 'dhīte yo 'nvahaṃ sa ghṛtāmṛtaiḥ /

prīṇāti devān ājyena madhunā ca pitṝṃs tathā // Yj_1.42 //

sa tu somaghṛtair devāṃs tarpayed yo 'nvahaṃ paṭhet /

sāmāni tṛptiṃ kuryāc ca pitṝṇāṃ madhusarpiṣā // Yj_1.43 //

medasā tarpayed devān atharvāṅgirasaḥ paṭhan /

pitṝṃś ca madhusarpirbhyām anvahaṃ śaktito dvijaḥ // Yj_1.44 //

vākovākyaṃ purāṇaṃ ca nārāśaṃsīś ca gāthikāḥ /

itihāsāṃs tathā vidyāḥ śaktyādhīte hi yo 'nvaham // Yj_1.45 //

māṃsakṣīraudanamadhu- tarpaṇaṃ sa divaukasām /

karoti tṛptiṃ kuryāc ca pitṝṇāṃ madhusarpiṣā // Yj_1.46 //

te tṛptās tarpayanty enaṃ sarvakāmaphalaiḥ śubhaiḥ /

yaṃ yaṃ kratum adhīte ca tasya tasyāpnuyāt phalam // Yj_1.47 //

trir vittapūrṇapṛthivī- dānasya phalam aśnute /

tapasaś ca parasyeha nityaṃ svādhyāyavān dvijaḥ // Yj_1.48 //

naiṣṭhiko brahmacārī tu vased ācāryasaṃnidhau /

tadabhāve 'sya tanaye patnyāṃ vaiśvānare 'pi vā // Yj_1.49 //

anena vidhinā dehaṃ sādayan vijitendriyaḥ /

brahmalokam avāpnoti na cehājāyate punaḥ // Yj_1.50 //

[3. vivāhaprakaraṇam]

gurave tu varaṃ dattvā snāyād vā tadanujñayā /

vedaṃ vratāni vā pāraṃ nītvā hy ubhayam eva vā // Yj_1.51 //

aviplutabrahmacaryo lakṣaṇyāṃ striyam udvahet /

ananyapūrvikāṃ kāntām asapiṇḍāṃ yavīyasīm // Yj_1.52 //

arogiṇīṃ bhrātṛmatīm asamānārṣagotrajān /

pañcamāt saptamād ūrdhvaṃ mātṛtaḥ pitṛtas tathā // Yj_1.53 //

daśapūruṣavikhyātāc chrotriyāṇāṃ mahākulāt /

sphītād api na saṃcāri- rogadoṣasamanvitāt // Yj_1.54 //

etair eva guṇair yuktaḥ savarṇaḥ śrotriyo varaḥ /

yatnāt parīkṣitaḥ puṃstve yuvā dhīmān janapriyaḥ // Yj_1.55 //

yad ucyate dvijātīnāṃ śūdrād dāropasaṃgrahaḥ /

naitan mama mataṃ yasmāt tatrāyaṃ jāyate svayam // Yj_1.56 //

tisro varṇānupūrvyeṇa dve tathaikā yathākramam /

brāhmaṇakṣatriyaviśāṃ bhāryā svā śūdrajanmanaḥ // Yj_1.57 //

brāhmo vivāha āhūya dīyate śaktyalaṃkṛtā /

tajjaḥ punāty ubhayataḥ puruṣān ekaviṃśatim // Yj_1.58 //

yajñastha ṛtvije daiva ādāyārṣas tu godvayam /

caturdaśa prathamajaḥ punāty uttarajaś ca ṣaṭ // Yj_1.59 //

ity uktvā caratāṃ dharmaṃ saha yā dīyate 'rthine /

sa kāyaḥ pāvayet tajjaḥ ṣaṭ ṣaḍvaṃśyān sahātmanā // Yj_1.60 //

āsuro draviṇādānād gāndharvaḥ samayān mithaḥ /

rākṣaso yuddhaharaṇāt paiśācaḥ kanyakāchalāt // Yj_1.61 //

pāṇir grāhyaḥ savarṇāsu gṛhṇīyāt kṣatriyā śaram /

vaiśyā pratodam ādadyād vedane tv agrajanmanaḥ // Yj_1.62 //

pitā pitāmaho bhrātā sakulyo jananī tathā /

kanyāpradaḥ pūrvanāśe prakṛtisthaḥ paraḥ paraḥ // Yj_1.63 //

aprayacchan samāpnoti bhrūṇahatyām ṛtāv ṛtau /

gamyaṃ tv abhāve dātṝṇāṃ kanyā kuryāt svayaṃvaram // Yj_1.64 //

sakṛt pradīyate kanyā haraṃs tāṃ coradaṇḍabhāk /

dattām api haret pūrvāc chreyāṃś ced vara āvrajet // Yj_1.65 //

anākhyāya dadad doṣaṃ daṇḍya uttamasāhasam /

aduṣṭāṃ tu tyajan daṇḍyo dūṣayaṃs tu mṛṣā śatam // Yj_1.66 //

akṣatā ca kṣatā caiva punarbhūḥ saṃskṛtā punaḥ /

svairiṇī yā patiṃ hitvā savarṇaṃ kāmataḥ śrayet // Yj_1.67 //

aputrāṃ gurvanujñāto devaraḥ putrakāmyayā /

sapiṇḍo vā sagotro vā ghṛtābhyakta ṛtāv iyāt // Yj_1.68 //

āgarbhasaṃbhavād gacchet patitas tv anyathā bhavet /

anena vidhinā jātaḥ kṣetrajo 'sya bhavet sutaḥ // Yj_1.69 //

hṛtādhikārāṃ malināṃ piṇḍamātropajīvinām /

paribhūtām adhaḥśayyāṃ vāsayed vyabhicāriṇīm // Yj_1.70 //

somaḥ śaucaṃ dadāv āsāṃ gandharvaś ca śubhāṃ giram /

pāvakaḥ sarvamedhyatvaṃ medhyā vai yoṣito hy ataḥ // Yj_1.71 //

vyabhicārād ṛtau śuddhir garbhe tyāgo vidhīyate /

garbhabhartṛvadhādau ca tathā mahati pātake // Yj_1.72 //

surāpī vyādhitā dhūrtā vandhyārthaghny apriyaṃvadā /

strīprasūś cādhivettavyā puruṣadveṣiṇī tathā // Yj_1.73 //

adhivinnā tu bhartavyā mahad eno 'nyathā bhavet /

yatrānukūlyaṃ daṃpatyos trivargas tatra vardhate // Yj_1.74 //

mṛte jīvati vā patyau yā nānyam upagacchati /

seha kīrtim avāpnoti modate comayā saha // Yj_1.75 //

ājñāsaṃpādinīṃ dakṣāṃ vīrasūṃ priyavādinīm /

tyajan dāpyas tṛtīyāṃśam adravyo bharaṇaṃ striyāḥ // Yj_1.76 //

strībhir bhartṛvacaḥ kāryam eṣa dharmaḥ paraḥ striyāḥ /

āśuddheḥ saṃpratīkṣyo hi mahāpātakadūṣitaḥ // Yj_1.77 //

lokānantyaṃ divaḥ prāptiḥ putrapautraprapautrakaiḥ /

yasmāt tasmāt striyaḥ sevyāḥ kartavyāś ca surakṣitāḥ // Yj_1.78 //

ṣoḍaśartuniśāḥ strīṇāṃ tasmin yugmāsu saṃviśet /

brahmacāry eva parvāṇy ādyāś catasras tu varjayet // Yj_1.79 //

evaṃ gacchan striyaṃ kṣāmāṃ maghāṃ mūlaṃ ca varjayet /

sustha indau sakṛt putraṃ lakṣaṇyaṃ janayet pumān // Yj_1.80 //

yathākāmī bhaved vāpi strīṇāṃ varam anusmaran /

svadāranirataś caiva striyo rakṣyā yataḥ smṛtāḥ // Yj_1.81 //

bhartṛbhrātṛpitṛjñāti- śvaśrūśvaśuradevaraiḥ /

bandhubhiś ca striyaḥ pūjyā bhūṣaṇācchādanāśanaiḥ // Yj_1.82 //

saṃyatopaskarā dakṣā hṛṣṭā vyayaparāṅmukhī /

kuryāc chvaśurayoḥ pāda- vandanaṃ bhartṛtatparā // Yj_1.83 //

krīḍāṃ śarīrasaṃskāraṃ samājotsavadarśanam /

hāsyaṃ paragṛhe yānaṃ tyajet proṣitabhartṛkā // Yj_1.84 //

rakṣet kanyāṃ pitā vinnāṃ patiḥ putrās tu vārdhake /

abhāve jñātayas teṣāṃ na svātantryaṃ kvacit striyāḥ // Yj_1.85 //

pitṛmātṛsutabhrātṛ- śvaśrūśvaśuramātulaiḥ /

hīnā na syād vinā bhartrā garhaṇīyānyathā bhavet // Yj_1.86 //

patipriyahite yuktā svācārā vijitendriyā /

seha kīrtim avāpnoti pretya cānuttamāṃ gatim // Yj_1.87 //

satyām anyāṃ savarṇāyāṃ dharmakāryaṃ na kārayet /

savarṇāsu vidhau dharmye jyeṣṭhayā na vinetarā // Yj_1.88 //

dāhayitvāgnihotreṇa striyaṃ vṛttavatīṃ patiḥ /

āhared vidhivad dārān agnīṃś caivāvilambayan // Yj_1.89 //

[4. varṇajātivivekaprakaraṇam]

savarṇebhyaḥ savarṇāsu jāyante hi sajātayaḥ /

anindyeṣu vivāheṣu putrāḥ saṃtānavardhanāḥ // Yj_1.90 //

viprān mūrdhāvasikto hi kṣatriyāyāṃ viśaḥ striyām /

ambaṣṭhaḥ śūdryāṃ niṣādo jātaḥ pāraśavo 'pi vā // Yj_1.91 //

vaiśyāśūdryos tu rājanyān māhiṣyograu sutau smṛtau /

vaiśyāt tu karaṇaḥ śūdryāṃ vinnāsv eṣa vidhiḥ smṛtaḥ // Yj_1.92 //

brāhmaṇyāṃ kṣatriyāt sūto vaiśyād vaidehakas tathā /

śūdrāj jātas tu caṇḍālaḥ sarvadharmabahiṣkṛtaḥ // Yj_1.93 //

kṣatriyā māgadhaṃ vaiśyāc chūdrāt kṣattāram eva ca /

śūdrād āyogavaṃ vaiśyā janayāmāsa vai sutam // Yj_1.94 //

māhiṣyeṇa karaṇyāṃ tu rathakāraḥ prajāyate /

asatsantas tu vijñeyāḥ pratilomānulomajāḥ // Yj_1.95 //

jātyutkarṣo yuge jñeyaḥ saptame pañcame 'pi vā /

vyatyaye karmaṇāṃ sāmyaṃ pūrvavac cādharottaram // Yj_1.96 //

[5. gṛhasthadharmaprakaraṇam]

karma smārtaṃ vivāhāgnau kurvīta pratyahaṃ gṛhī /

dāyakālāhṛte vāpi śrautaṃ vaitānikāgniṣu // Yj_1.97 //

śarīracintāṃ nirvartya kṛtaśaucavidhir dvijaḥ /

prātaḥsaṃdhyām upāsīta dantadhāvanapūrvakam // Yj_1.98 //

hutvāgnīn sūryadaivatyān japen mantrān samāhitaḥ /

vedārthān adhigacchec ca śāstrāṇi vividhāni ca // Yj_1.99 //

upeyād īśvaraṃ caiva yogakṣemārthasiddhaye /

snātvā devān pitṝṃś caiva tarpayed arcayet tathā // Yj_1.100 //

vedātharvapurāṇāni setihāsāni śaktitaḥ /

japayajñaprasiddhyarthaṃ vidyāṃ cādhyātmikīṃ japet // Yj_1.101 //

balikarmasvadhāhoma- svādhyāyātithisatkriyāḥ /

bhūtapitramarabrahma- manuṣyāṇāṃ mahāmakhāḥ // Yj_1.102 //

devebhyaś ca hutād annāc cheṣād bhūtabaliṃ haret /

annaṃ bhūmau śvacāṇḍāla- vāyasebhyaś ca nikṣipet // Yj_1.103 //

annaṃ pitṛmanuṣyebhyo deyam apy anvahaṃ jalam /

svādhyāyaṃ satataṃ kuryān na paced annam ātmane // Yj_1.104 //

bālasvavāsinīvṛddha- garbhiṇyāturakanyakāḥ /

saṃbhojyātithibhṛtyāṃś ca daṃpatyoḥ śeṣabhojanam // Yj_1.105 //

āpośanenopariṣṭād adhastād aśnatā tathā /

anagnam amṛtaṃ caiva kāryam annaṃ dvijanmanā // Yj_1.106 //

atithitvena varṇānāṃ deyaṃ śaktyānupūrvaśaḥ /

apraṇodyo 'tithiḥ sāyam api vāgbhūtṛṇodakaiḥ // Yj_1.107 //

satkṛtya bhikṣave bhikṣā dātavyā savratāya ca /

bhojayec cāgatān kāle sakhisaṃbandhibāndhavān // Yj_1.108 //

mahokṣaṃ vā mahājaṃ vā śrotriyāyopakalpayet /

satkriyānvāsanaṃ svādu bhojanaṃ sūnṛtaṃ vacaḥ // Yj_1.109 //

pratisaṃvatsaraṃ tv arghyāḥ snātakācāryapārthivāḥ /

priyo vivāhyaś ca tathā yajñaṃ praty ṛtvijaḥ punaḥ // Yj_1.110 //

adhvanīno 'tithir jñeyaḥ śrotriyo vedapāragaḥ /

mānyāv etau gṛhasthasya brahmalokam abhīpsataḥ // Yj_1.111 //

parapākarucir na syād anindyāmantraṇād ṛte /

vākpāṇipādacāpalyaṃ varjayec cātibhojanam // Yj_1.112 //

atithiṃ śrotriyaṃ tṛptam āsīmantam anuvrajet /

ahaḥśeṣaṃ sahāsīta śiṣṭair iṣṭaiś ca bandhubhiḥ // Yj_1.113 //

upāsya paścimāṃ saṃdhyāṃ hutvāgnīṃs tān upāsya ca /

bhṛtyaiḥ parivṛto bhuktvā nātitṛptyātha saṃviśet // Yj_1.114 //

brāhme muhūrte cotthāya cintayed ātmano hitam /

dharmārthakāmān sve kāle yathāśakti na hāpayet // Yj_1.115 //

vidyākarmavayobandhu- vittair mānyā yathākramam /

etaiḥ prabhūtaiḥ śūdro 'pi vārdhake mānam arhati // Yj_1.116 //

vṛddhabhārinṛpasnāta- strīrogivaracakriṇām /

panthā deyo nṛpas teṣāṃ mānyaḥ snātaś ca bhūpateḥ // Yj_1.117 //

ijyādhyayanadānāni vaiśyasya kṣatriyasya ca /

pratigraho 'dhiko vipre yājanādhyāpane tathā // Yj_1.118 //

pradhānaṃ kṣatriye karma prajānāṃ paripālanam /

kusīdakṛṣivāṇijya- pāśupālyaṃ viśaḥ smṛtam // Yj_1.119 //

śūdrasya dvijaśuśrūṣā tayājīvan vaṇig bhavet /

śilpair vā vividhair jīved dvijātihitam ācaran // Yj_1.120 //

bhāryāratiḥ śucir bhṛtya- bhartā śrāddhakriyārataḥ /

namaskāreṇa mantreṇa pañcayajñān na hāpayet // Yj_1.121 //

ahiṃsā satyam asteyaṃ śaucam indriyanigrahaḥ /

dānaṃ damo dayā kṣāntiḥ sarveṣāṃ dharmasādhanam // Yj_1.122 //

vayobuddhyarthavāgveṣa- śrutābhijanakarmaṇām /

ācaret sadṛśīṃ vṛttim ajihmām aśaṭhāṃ tathā // Yj_1.123 //

traivārṣikādhikānno yaḥ sa hi somaṃ pibed dvijaḥ /

prāksaumikīḥ kriyāḥ kuryād yasyānnaṃ vārṣikaṃ bhavet // Yj_1.124 //

pratisaṃvatsaraṃ somaḥ paśuḥ pratyayanaṃ tathā /

kartavyāgrayaṇeṣṭiś ca cāturmāsyāni caiva hi // Yj_1.125 //

eṣām asaṃbhave kuryād iṣṭiṃ vaiśvānarīṃ dvijaḥ /

hīnakalpaṃ na kurvīta sati dravye phalapradam // Yj_1.126 //

cāṇḍālo jāyate yajña- karaṇāc chūdrabhikṣitāt /

yajñārthaṃ labdham adadad bhāsaḥ kāko 'pi vā bhavet // Yj_1.127 //

kuśūlakumbhīdhānyo vā tryāhiko 'śvastano 'pi vā /

jīved vāpi śiloñchena śreyān eṣāṃ paraḥ paraḥ // Yj_1.128 //

[6. snātakadharmaprakaraṇam]

na svādhyāyavirodhyartham īheta na yatas tataḥ /

na viruddhaprasaṅgena saṃtoṣī ca bhavet sadā // Yj_1.129 //

rājāntevāsiyājyebhyaḥ sīdann icched dhanaṃ kṣudhā /

dambhihaitukapākhaṇḍi- bakavṛttīṃś ca varjayet // Yj_1.130 //

śuklāmbaradharo nīca- keśaśmaśrunakhaḥ śuciḥ /

na bhāryādarśane 'śnīyān naikavāsā na saṃsthitaḥ // Yj_1.131 //

na saṃśayaṃ prapadyeta nākasmād apriyaṃ vadet /

nāhitaṃ nānṛtaṃ caiva na stenaḥ syān na vārdhuṣī // Yj_1.132 //

dākṣāyaṇī brahmasūtrī veṇumān sakamaṇḍaluḥ /

kuryāt pradakṣiṇaṃ deva- mṛdgovipravanaspatīn // Yj_1.133 //

na tu mehen nadīchāyā- vartmagoṣṭhāmbubhasmasu /

na pratyagnyarkagosoma- saṃdhyāmbustrīdvijanmanaḥ // Yj_1.134 //

nekṣetārkaṃ na nagnāṃ strīṃ na ca saṃsṛṣṭamaithunām /

na ca mūtraṃ purīṣaṃ vā nāśucī rāhutārakāḥ // Yj_1.135 //

ayaṃ me vajra ity evaṃ sarvaṃ mantram udīrayet /

varṣaty aprāvṛto gacchet svapet pratyakśirā na ca // Yj_1.136 //

ṣṭhīvanāsṛkśakṛnmūtra- retāṃsy apsu na nikṣipet /

pādau pratāpayen nāgnau na cainam abhilaṅghayet // Yj_1.137 //

jalaṃ piben nāñjalinā na śayānaṃ prabodhayet /

nākṣaiḥ krīḍen na dharmaghnair vyādhitair vā na saṃviśet // Yj_1.138 //

viruddhaṃ varjayet karma pretadhūmaṃ nadītaram /

keśabhasmatuṣāṅgāra- kapāleṣu ca saṃsthitim // Yj_1.139 //

nācakṣīta dhayantīṃ gāṃ nādvāreṇa viśet kvacit /

na rājñaḥ pratigṛhṇīyāl lubdhasyocchāstravartinaḥ // Yj_1.140 //

pratigrahe sūnicakri- dhvajiveśyānarādhipāḥ /

duṣṭā daśaguṇaṃ pūrvāt pūrvād ete yathākramam // Yj_1.141 //

adhyāyānām upākarma śrāvaṇyāṃ śravaṇena vā /

hastenauṣadhibhāve vā pañcamyāṃ śrāvaṇasya tu // Yj_1.142 //

pauṣamāsasya rohiṇyām aṣṭakāyām athāpi vā /

jalānte chandasāṃ kuryād utsargaṃ vidhivad bahiḥ // Yj_1.143 //

tryahaṃ preteṣv anadhyāyaḥ śiṣyartviggurubandhuṣu /

upākarmaṇi cotsarge svaśākhāśrotriye tathā // Yj_1.144 //

[svāśākhāśrotriye Txt]

saṃdhyāgarjitanirghāta- bhūkaṃpolkānipātane /

samāpya vedaṃ dyuniśam āraṇyakam adhītya ca // Yj_1.145 //

pañcadaśyāṃ caturdaśyām aṣṭamyāṃ rāhusūtake /

ṛtusaṃdhiṣu bhuktvā vā śrāddhikaṃ pratigṛhya ca // Yj_1.146 //

paśumaṇḍūkanakula- śvāhimārjāramūṣakaiḥ /

kṛte 'nantare tv ahorātraṃ śakrapāte tathocchraye // Yj_1.147 //

śvakroṣṭṛgardabholūka- sāmabāṇārtaniḥsvane /

amedhyaśavaśūdrāntya- śmaśānapatitāntike // Yj_1.148 //

deśe 'śucāv ātmani ca vidyutstanitasaṃplave /

bhuktvārdrapāṇir ambho 'ntar ardharātre 'timārute // Yj_1.149 //

pāṃsupravarṣe digdāhe saṃdhyānīhārabhītiṣu /

dhāvataḥ pūtigandhe ca śiṣṭe ca gṛham āgate // Yj_1.150 //

kharoṣṭrayānahastyaśva- nauvṛkṣeriṇarohaṇe /

saptatriṃśadanadhyāyān etāṃs tātkālikān viduḥ // Yj_1.151 //

devartviksnātakācārya- rājñāṃ chāyāṃ parastriyāḥ /

nākrāmed raktaviṇmūtra- ṣṭhīvanodvartanādi ca // Yj_1.152 //

viprāhikṣatriyātmāno nāvajñeyāḥ kadācana /

āmṛtyoḥ śriyam ākāṅkṣen na kaṃcin marmaṇi spṛśet // Yj_1.153 //

dūrād ucchiṣṭaviṇmūtra- pādāmbhāṃsi samutsṛjet /

śrutismṛtyuditaṃ samyaṅ nityam ācāram ācaret // Yj_1.154 //

gobrāhmaṇānalānnāni noccchiṣṭo na padā spṛśet /

na nindātāḍane kuryāt putraṃ śiṣyaṃ ca tāḍayet // Yj_1.155 //

karmaṇā manasā vācā yatnād dharmaṃ samācaret /

asvargyaṃ lokavidviṣṭaṃ dharmyam apy ācaren na tu // Yj_1.156 //

mātṛpitratithibhrātṛ- jāmisaṃbandhimātulaiḥ /

vṛddhabālāturācārya- vaidyasaṃśritabāndhavaiḥ // Yj_1.157 //

ṛtvikpurohitāpatya- bhāryādāsasanābhibhiḥ /

vivādaṃ varjayitvā tu sarvāṃl lokāñ jayed gṛhī // Yj_1.158 //

pañca piṇḍān anuddhṛtya na snāyāt paravāriṣu /

snāyān nadīdevakhāta- hradaprasravaṇeṣu ca // Yj_1.159 //

paraśayyāsanodyāna- gṛhayānāni varjayet /

adattāny agnihīnasya nānnam adyād anāpadi // Yj_1.160 //

kadaryabaddhacaurāṇāṃ klībaraṅgāvatāriṇām /

vaiṇābhiśastavārdhuṣya- gaṇikāgaṇadīkṣiṇām // Yj_1.161 //

cikitsakāturakruddha- puṃścalīmattavidviṣām /

krūrograpatitavrātya- dāmbhikocchiṣṭabhojinām // Yj_1.162 //

avīrāstrīsvarṇakāra- strījitagrāmayājinām /

śastravikrayikarmāra- tantuvāyaśvavṛttinām // Yj_1.163 //

nṛśaṃsarājarajaka- kṛtaghnavadhajīvinām /

cailadhāvasurājīva- sahopapativeśmanām // Yj_1.164 //

piśunānṛtinoś caiva tathā cākrikabandinām /

eṣām annaṃ na bhoktavyaṃ somavikrayiṇas tathā // Yj_1.165 //

śūdreṣu dāsagopāla- kulamitrārdhasīriṇaḥ /

bhojyānnāḥ nāpitaś caiva yaś cātmānaṃ nivedayet // Yj_1.166 //

[7. bhakṣyābhakṣyaprakaraṇam]

anarcitaṃ vṛthāmāṃsaṃ keśakīṭasamanvitam /

śuktaṃ paryuṣitocchiṣṭaṃ śvaspṛṣṭaṃ patitekṣitam // Yj_1.167 //

udakyāspṛṣṭasaṃghuṣṭaṃ paryāyānnaṃ ca varjayet /

goghrātaṃ śakunocchiṣṭaṃ padā spṛṣṭaṃ ca kāmataḥ // Yj_1.168 //

annaṃ paryuṣitaṃ bhojyaṃ snehāktaṃ cirasaṃsthitam /

asnehā api godhūma- yavagorasavikriyāḥ // Yj_1.169 //

saṃdhinyanirdaśāvatsā- gopayaḥ parivarjayet /

auṣṭram aikaśaphaṃ straiṇam āraṇyakam athāvikam // Yj_1.170 //

devatārthaṃ haviḥ śigruṃ lohitān vraścanāṃs tathā /

anupākṛtamāṃsāni viḍjāni kavakāni ca // Yj_1.171 //

kravyādapakṣidātyūha- śukapratudaṭiṭṭibhān /

sārasaikaśaphān haṃsān sarvāṃś ca grāmavāsinaḥ // Yj_1.172 //

koyaṣṭiplavacakrāhva- balākābakaviṣkirān /

vṛthākṛsarasamyāva- pāyasāpūpaśaṣkulīḥ // Yj_1.173 //

kalaviṅkaṃ sakākolaṃ kuraraṃ rajjudālakam /

jālapādān khañjarīṭān ajñātāṃś ca mṛgadvijān // Yj_1.174 //

cāṣāṃś ca raktapādāṃś ca saunaṃ vallūram eva ca /

matsyāṃś ca kāmato jagdhvā sopavāsas tryahaṃ vaset // Yj_1.175 //

palāṇḍuṃ viḍvarāhaṃ ca chatrākaṃ grāmakukkuṭam /

laśunaṃ gṛñjanaṃ caiva jagdhvā cāndrāyaṇaṃ caret // Yj_1.176 //

bhakṣyāḥ pañcanakhāḥ sedhāgodhākacchapaśallakāḥ /

śaśaś ca matsyeṣv api hi siṃhatuṇḍakarohitāḥ // Yj_1.177 //

tathā pāṭhīnarājīva- saśalkāś ca dvijātibhiḥ /

ataḥ śṛṇudhvaṃ māṃsasya vidhiṃ bhakṣaṇavarjane // Yj_1.178 //

prāṇātyaye tathā śrāddhe prokṣite dvijakāmyayā /

devān pitṝn samabhyarcya khādan māṃsaṃ na doṣabhāk // Yj_1.179 //

vaset sa narake ghore dināni paśuromabhiḥ /

sammitāni durācāro yo hanty avidhinā paśūn // Yj_1.180 //

sarvān kāmān avāpnoti hayamedhaphalaṃ tathā /

gṛhe 'pi nivasan vipro munir māṃsavivarjanāt // Yj_1.181 //

[8. dravyaśuddhiprakaraṇam]

sauvarṇarājatābjānām ūrdhvapātragrahāśmanām /

śākarajjumūlaphala- vāsovidalacarmaṇām // Yj_1.182 //

pātrāṇāṃ camasānāṃ ca vāriṇā śuddhir iṣyate /

carusruksruvasasneha- pātrāṇy uṣṇena vāriṇā // Yj_1.183 //

sphyaśūrpājinadhānyānāṃ musalolūkhalānasām /

prokṣaṇaṃ saṃhatānāṃ ca bahūnāṃ dhānyavāsasām // Yj_1.184 //

takṣaṇaṃ dāruśṛṅgāsthnāṃ govālaiḥ phalasaṃbhuvām /

mārjanaṃ yajñapātrāṇāṃ pāṇinā yajñakarmaṇi // Yj_1.185 //

soṣarodakagomūtraiḥ śudhyaty āvikakauśikam /

saśrīphalair aṃśupaṭṭaṃ sāriṣṭaiḥ kutapaṃ tathā // Yj_1.186 //

sagaurasarṣapaiḥ kṣaumaṃ punaḥpākān mahīmayam /

kāruhastaḥ śuciḥ paṇyaṃ bhaikṣaṃ yoṣinmukhaṃ tathā // Yj_1.187 //

bhūśuddhir mārjanād dāhāt kālād gokramaṇāt tathā /

sekād ullekhanāl lepād gṛhaṃ mārjanalepanāt // Yj_1.188 //

goghrāte 'nne tathā keśa- makṣikākīṭadūṣite /

salilaṃ bhasma mṛd vāpi prakṣeptavyaṃ viśuddhaye // Yj_1.189 //

trapusīsakatāmrāṇāṃ kṣārāmlodakavāribhiḥ /

bhasmādbhiḥ kāṃsyalohānāṃ śuddhiḥ plāvo dravasya ca // Yj_1.190 //

amedhyāktasya mṛttoyaiḥ śuddhir gandhādikarṣaṇāt /

vākśastam ambunirṇiktam ajñātaṃ ca sadā śuci // Yj_1.191 //

śuci gotṛptikṛt toyaṃ prakṛtisthaṃ mahīgatam /

tathā māṃsaṃ śvacaṇḍāla- kravyādādinipātitam // Yj_1.192 //

raśmir agnī rajaśchāyā gaur aśvo vasudhānilaḥ /

vipruṣo makṣikāḥ sparśe vatsaḥ prasnavane śuciḥ // Yj_1.193 //

ajāśvayor mukhaṃ medhyaṃ na gor na narajā malāḥ /

panthānaś ca viśudhyanti somasūryāṃśumārutaiḥ // Yj_1.194 //

mukhajā vipruṣo medhyās tathācamanabindavaḥ /

śmaśru cāsyagataṃ danta- saktaṃ tyaktvā tataḥ śuciḥ // Yj_1.195 //

snātvā pītvā kṣute supte bhuktvā rathyopasarpaṇe /

ācāntaḥ punar ācāmed vāso viparidhāya ca // Yj_1.196 //

rathyākardamatoyāni spṛṣṭāny antyaśvavāyasaiḥ /

mārutenaiva śudhyanti pakveṣṭakacitāni ca // Yj_1.197 //

[9. dānaprakaraṇam]

tapas taptvāsṛjad brahmā brāhmaṇān vedaguptaye /

tṛptyarthaṃ pitṛdevānāṃ dharmasaṃrakṣaṇāya ca // Yj_1.198 //

sarvasya prabhavo viprāḥ śrutādhyayanaśīlinaḥ /

tebhyaḥ kriyāparāḥ śreṣṭhās tebhyo 'py adhyātmavittamāḥ // Yj_1.199 //

na vidyayā kevalayā tapasā vāpi pātratā /

yatra vṛttam ime cobhe tad dhi pātraṃ prakīrtitam // Yj_1.200 //

gobhūtilahiraṇyādi pātre dātavyam arcitam /

nāpātre viduṣā kiṃcid ātmanaḥ śreya icchatā // Yj_1.201 //

vidyātapobhyāṃ hīnena na tu grāhyaḥ pratigrahaḥ /

gṛhṇan pradātāram adho nayaty ātmānam eva ca // Yj_1.202 //

dātavyaṃ pratyahaṃ pātre nimitteṣu viśeṣataḥ /

yācitenāpi dātavyaṃ śraddhāpūtaṃ svaśaktitaḥ // Yj_1.203 //

hemaśṛṅgī śaphai raupyaiḥ suśīlā vastrasaṃyutā /

sakāṃsyapātrā dātavyā kṣīriṇī gauḥ sadakṣiṇā // Yj_1.204 //

dātāsyāḥ svargam āpnoti vatsarān romasammitān /

kapilā cet tārayati bhūyaś cāsaptamaṃ kulam // Yj_1.205 //

savatsāromatulyāni yugāny ubhayatomukhīm /

dātāsyāḥ svargam āpnoti pūrveṇa vidhinā dadat // Yj_1.206 //

yāvad vatsasya pādau dvau mukhaṃ yonyāṃ ca dṛśyate /

tāvad gauḥ pṛthivī jñeyā yāvad garbhaṃ na muñcati // Yj_1.207 //

yathākathaṃcid dattvā gāṃ dhenuṃ vādhenum eva vā /

arogām aparikliṣṭāṃ dātā svarge mahīyate // Yj_1.208 //

śrāntasaṃvāhanaṃ rogi- paricaryā surārcanam /

pādaśaucaṃ dvijocchiṣṭa- mārjanaṃ gopradānavat // Yj_1.209 //

bhūdīpāṃś cānnavastrāmbhas- tilasarpiḥpratiśrayān /

naiveśikaṃ svarṇadhuryaṃ dattvā svarge mahīyate // Yj_1.210 //

gṛhadhānyābhayopānac- chatramālyānulepanam /

yānaṃ vṛkṣaṃ priyaṃ śayyāṃ dattvātyantaṃ sukhī bhavet // Yj_1.211 //

sarvadharmamayaṃ brahma pradānebhyo 'dhikaṃ yataḥ /

tad dadat samavāpnoti brahmalokam avicyutam // Yj_1.212 //

pratigrahasamartho 'pi nādatte yaḥ pratigraham /

ye lokā dānaśīlānāṃ sa tān āpnoti puṣkalān // Yj_1.213 //

kuśāḥ śākaṃ payo matsyā gandhāḥ puṣpaṃ dadhi kṣitiḥ /

māṃsaṃ śayyāsanaṃ dhānāḥ pratyākheyaṃ na vāri ca // Yj_1.214 //

ayācitāhṛtaṃ grāhyam api duṣkṛtakarmaṇaḥ /

anyatra kulaṭāṣaṇḍha- patitebhyas tathā dviṣaḥ // Yj_1.215 //

devātithiarcanakṛte gurubhṛtyārtham eva vā /

sarvataḥ pratigṛhṇīyād ātmavṛttyartham eva ca // Yj_1.216 //

[10. śrāddhaprakaraṇam]

amāvāsyāṣṭakā vṛddhiḥ kṛṣṇapakṣo 'yanadvayam /

dravyaṃ brāhmaṇasaṃpattir viṣuvat sūryasaṃkramaḥ // Yj_1.217 //

vyatīpāto gajacchāyā grahaṇaṃ candrasūryayoḥ /

śrāddhaṃ prati ruciś caite śrāddhakālāḥ prakīrtitāḥ // Yj_1.218 //

agryaḥ sarveṣu vedeṣu śrotriyo brahmavid yuvā /

vedārthavij jyeṣṭhasāmā trimadhus trisuparṇakaḥ // Yj_1.219 //

svasrīyartvijjāmātṛ- yājyaśvaśuramātulāḥ /

triṇāciketadauhitra- śiṣyasaṃbandhibāndhavāḥ // Yj_1.220 //

karmaniṣṭhās taponiṣṭhāḥ pañcāgnir brahmacāriṇaḥ /

pitṛmātṛparāś caiva brāhmaṇāḥ śrāddhasaṃpadaḥ // Yj_1.221 //

rogī hīnātiriktāṅgaḥ kāṇaḥ paunarbhavas tathā /

avakīrṇī kuṇḍagolau kunakhī śyāvadantakaḥ // Yj_1.222 //

bhṛtakādhyāpakaḥ klībaḥ kanyādūṣy abhiśastakaḥ /

mitradhruk piśunaḥ soma- vikrayī parivindakaḥ // Yj_1.223 //

mātāpitṛgurutyāgī kuṇḍāśī vṛṣalātmajaḥ /

parapūrvāpatiḥ stenaḥ karmaduṣṭāś ca ninditāḥ // Yj_1.224 //

nimantrayeta pūrvedyur brāhmaṇān ātmavān śuciḥ /

taiś cāpi saṃyatair bhāvyaṃ manovākkāyakarmabhiḥ // Yj_1.225 //

aparāhṇe samabhyarcya svāgatenāgatāṃs tu tān /

pavitrapāṇir ācāntān āsaneṣūpaveśayet // Yj_1.226 //

yugmān daive yathāśakti pitrye 'yugmāṃs tathaiva ca /

paristṛte śucau deśe dakṣiṇāpravaṇe tathā // Yj_1.227 //

dvau daive prāk trayaḥ pitrya udag ekaikam eva vā /

mātāmahānām apy evaṃ tantraṃ vā vaiśvadevikam // Yj_1.228 //

pāṇiprakṣālanaṃ dattvā viṣṭarārthaṃ kuśān api /

āvāhayed anujñāto viśve devāsa ity ṛcā // Yj_1.229 //

yavair anvavakīryātha bhājane sapavitrake /

śaṃ no devyā payaḥ kṣiptvā yavo 'sīti yavāṃs tathā // Yj_1.230 //

yā divyā iti mantreṇa hasteṣv arghyaṃ vinikṣipet /

dattvā udakaṃ gandhamālyaṃ dhūpadānaṃ sadīpakam // Yj_1.231 //

tathācchādanadānaṃ ca karaśaucārtham ambu ca /

apasavyaṃ tataḥ kṛtvā pitṝṇām apradakṣiṇam // Yj_1.232 //

dviguṇāṃs tu kuśān dattvā hy uṣantas tvety ṛcā pitṝn /

āvāhya tadanujñāto japed āyantu nas tataḥ // Yj_1.233 //

apahatā iti tilān vikīrya ca samantataḥ /

yavārthās tu tilaiḥ kāryāḥ kuryād arghyādi pūrvavat // Yj_1.234 //

dattvā arghyaṃ saṃsravāṃs teṣāṃ pātre kṛtvā vidhānataḥ /

pitṛbhyaḥ sthānam asīti nyubjaṃ pātraṃ karoty adhaḥ // Yj_1.235 //

agnau kariṣyann ādāya pṛcchaty annaṃ ghṛtaplutam /

kuruṣvety abhyanujñāto hutvāgnau pitṛyajñavat // Yj_1.236 //

hutaśeṣaṃ pradadyāt tu bhājaneṣu samāhitaḥ /

yathālābhopapanneṣu raupyeṣu ca viśeṣataḥ // Yj_1.237 //

dattvānnaṃ pṛthivīpātram iti pātrābhimantraṇam /

kṛtvedaṃ viṣṇur ity anne dvijāṅguṣṭhaṃ niveśayet // Yj_1.238 //

savyāhṛtikāṃ gāyatrīṃ madhu vātā iti tryṛcam /

japtvā yathāsukhaṃ vācyaṃ bhuñjīraṃs te 'pi vāgyatāḥ // Yj_1.239 //

annam iṣtaṃ haviṣyaṃ ca dadyād akrodhano 'tvaraḥ /

ātṛptes tu pavitrāṇi japtvā pūrvajapaṃ tathā // Yj_1.240 //

annam ādāya tṛptāḥ stha śeṣaṃ caivānumānya ca /

tad annaṃ vikired bhūmau dadyāc cāpaḥ sakṛt sakṛt // Yj_1.241 //

sarvam annam upādāya satilaṃ dakṣiṇāmukhaḥ /

ucchiṣṭasaṃnidhau piṇḍān dadyād vai pitṛyajñavat // Yj_1.242 //

mātāmahānām apy evaṃ dadyād ācamanaṃ tataḥ /

svastivācyaṃ tataḥ kuryād akṣayyodakam eva ca // Yj_1.243 //

dattvā tu dakṣiṇāṃ śaktyā svadhākāram udāharet /

vācyatām ity anujñātaḥ prakṛtebhyaḥ svadhocyatām // Yj_1.244 //

brūyur astu svadhety ukte bhūmau siñcet tato jalam /

viśve devāś ca prīyantāṃ vipraiś cokta idaṃ japet // Yj_1.245 //

dātāro no 'bhivardhantāṃ vedāḥ saṃtatir eva ca /

śraddhā ca no mā vyagamad bahu deyaṃ ca no 'stv iti // Yj_1.246 //

ity uktvoktvā priyā vācaḥ praṇipatya visarjayet /

vāje vāja iti prītaḥ pitṛpūrvaṃ visarjanam // Yj_1.247 //

yasmiṃs tu saṃsravāḥ pūrvam arghyapātre niveśitāḥ /

pitṛpātraṃ taduttānaṃ kṛtvā viprān visarjayet // Yj_1.248 //

pradakṣiṇam anuvrajya bhuñjīta pitṛsevitam /

brahmacārī bhavet tāṃ tu rajanīṃ brāhmaṇaiḥ saha // Yj_1.249 //

evaṃ pradakṣiṇāvṛtko vṛddhau nāndīmukhān pitṝn /

yajeta dadhi karkandhu- miśrān piṇḍān yavaiḥ kriyāḥ // Yj_1.250 //

ekoddiṣṭaṃ devahīnam ekārghyaikapavitrakam /

āvāhanāgnaukaraṇa- rahitaṃ hy apasavyavat // Yj_1.251 //

upatiṣṭhatām akṣayya- sthāne vipravisarjane /

abhiramyatām iti vaded brūyus te 'bhiratāḥ sma ha // Yj_1.252 //

gandhodakatilair yuktaṃ kuryāt pātracatuṣṭayam /

arghyārthaṃ pitṛpātreṣu pretapātraṃ prasecayet // Yj_1.253 //

ye samānā iti dvābhyāṃ śeṣaṃ pūrvavad ācaret /

etat sapiṇḍīkaraṇam ekoddiṣṭaṃ striyā api // Yj_1.254 //

arvāksapiṇḍīkaraṇaṃ yasya saṃvatsarād bhavet /

tasyāpy annaṃ sodakumbhaṃ dadyāt saṃvatsaraṃ dvije // Yj_1.255 //

mṛte 'hani prakartavyaṃ pratimāsaṃ tu vatsaram /

pratisaṃvatsaraṃ caivam ādyam ekādaśe 'hani // Yj_1.256 //

piṇḍāṃs tu go'javiprebhyo dadyād agnau jale 'pi vā /

prakṣipet satsu vipreṣu dvijocchiṣṭaṃ na mārjayet // Yj_1.257 //

haviṣyānnena vai māsaṃ pāyasena tu vatsaram /

mātsyahāriṇakaurabha- śākunacchāgapārṣataiḥ // Yj_1.258 //

aiṇarauravavārāha- śāśair māṃsair yathākramam /

māsavṛddhyābhitṛpyanti dattair iha pitāmahāḥ // Yj_1.259 //

khaḍdāmiṣaṃ mahāśalkaṃ madhu munyannam eva vā /

lauhāmiṣaṃ mahāśākaṃ māṃsaṃ vārdhrīṇasasya ca // Yj_1.260 //

yad dadāti gayāsthaś ca sarvam ānantyam aśnute /

tathā varṣātrayodaśyāṃ maghāsu ca viśeṣataḥ // Yj_1.261 //

kanyāṃ kanyāvedinaś ca paśūn vai satsutān api /

dyūtaṃ kṛṣiṃ vāṇijyāṃ ca dviśaphaikaśaphāṃs tathā // Yj_1.262 //

brahmavarcasvinaḥ putrān svarṇarūpye sakupyake /

jñātiśraiṣṭhyaṃ sarvakāmān āpnoti śrāddhadaḥ sadā // Yj_1.263 //

pratipatprabhṛtiṣv ekāṃ varjayitvā caturdaśīm /

śastreṇa tu hatā ye vai tebhyas tatra pradīyate // Yj_1.264 //

svargaṃ hy apatyam ojaś ca śauryaṃ kṣetraṃ balaṃ tathā /

putraṃ śraiṣṭhyaṃ ca saubhāgyaṃ samṛddhiṃ mukhyatāṃ śubham // Yj_1.265 //

pravṛttacakratāṃ caiva vāṇijyaprabhṛtīn api /

arogitvaṃ yaśo vīta- śokatāṃ paramāṃ gatim // Yj_1.266 //

dhanaṃ vedān bhiṣaksiddhiṃ kupyaṃ gā apy ajāvikam /

aśvān āyuś ca vidhivad yaḥ śrāddhaṃ saṃprayacchati // Yj_1.267 //

kṛttikādibharaṇyantaṃ sa kāmān āpnuyād imān /

āstikaḥ śraddadhānaś ca vyapetamadamatsaraḥ // Yj_1.268 //

vasurudrāditisutāḥ pitaraḥ śrāddhadevatāḥ /

prīṇayanti manuṣyāṇāṃ pitṝn śrāddhena tarpitāḥ // Yj_1.269 //

āyuḥ prajāṃ dhanaṃ vidyāṃ svargaṃ mokṣaṃ sukhāni ca /

prayacchanti tathā rājyaṃ prītā nṝṇāṃ pitāmahāḥ // Yj_1.270 //

[11. gaṇapatikalpaprakaraṇam]

vināyakaḥ karmavighna- siddhyarthaṃ viniyojitaḥ /

gaṇānām ādhipatye ca rudreṇa brahmaṇā tathā // Yj_1.271 //

tenopasṛṣṭo yas tasya lakṣaṇāni nibodhata /

svapne 'vagāhate 'tyarthaṃ jalaṃ muṇḍāṃś ca paśyati // Yj_1.272 //

kāṣāyavāsasaś caiva kravyādāṃś cādhirohati /

antyajair gardabhair uṣṭraiḥ sahaikatrāvatiṣṭhate // Yj_1.273 //

vrajann api tathātmānaṃ manyate 'nugataṃ paraiḥ /

vimanā viphalārambhaḥ saṃsīdaty animittataḥ // Yj_1.274 //

tenopasṛṣṭo labhate na rājyaṃ rājanandanaḥ /

kumārī ca na bhartāram apatyaṃ garbham aṅganā // Yj_1.275 //

ācāryatvaṃ śrotriyaś ca na śiṣyo 'dhyayanaṃ tathā /

vaṇiglābhaṃ na cāpnoti kṛṣiṃ cāpi kṛṣīvalaḥ // Yj_1.276 //

snapanaṃ tasya kartavyaṃ puṇye 'hni vidhipūrvakam /

gaurasarṣapakalkena sājyenotsāditasya ca // Yj_1.277 //

sarvāuṣadhaiḥ sarvagandhair viliptaśirasas tathā /

bhadrāsanopaviṣṭasya svastivācyā dvijāḥ śubhāḥ // Yj_1.278 //

aśvasthānād gajasthānād valmīkāt saṃgamād hradāt /

mṛttikāṃ rocanāṃ gandhān gugguluṃ cāpsu nikṣipet // Yj_1.279 //

yā āhṛtā hy ekavarṇaiś caturbhiḥ kalaśair hradāt /

carmaṇy ānaḍuhe rakte sthāpyaṃ bhadrāsanaṃ tataḥ // Yj_1.280 //

sahasrākṣaṃ śatadhāram ṛṣibhiḥ pāvanaṃ kṛtam /

tena tvām abhiṣiñcāmi pāvamānyaḥ punantu te // Yj_1.281 //

bhagaṃ te varuṇo rājā bhagaṃ sūryo bṛhaspatiḥ /

bhagam indraś ca vāyuś ca bhagaṃ saptarṣayo daduḥ // Yj_1.282 //

yat te keśeṣu daurbhāgyaṃ sīmante yac ca mūrdhani /

lalāṭe karṇayor akṣṇor āpas tad ghnantu sarvadā // Yj_1.283 //

snātasya sārṣapaṃ tailaṃ sruveṇaudumbareṇa tu /

juhuyān mūrdhani kuśān savyena parigṛhya ca // Yj_1.284 //

mitaś ca sammitaś caiva tathā śālakaṭaṅkaṭau /

kūśmāṇḍo rājaputraś cety ante svāhāsamanvitaiḥ // Yj_1.285 //

nāmabhir balimantraiś ca namaskārasamanvitaiḥ /

dadyāc catuṣpathe śūrpe kuśān āstīrya sarvataḥ // Yj_1.286 //

kṛtākṛtāṃs taṇḍulāṃś ca palalaudanam eva ca /

matsyān pakvāṃs tathaivāmān māṃsam etāvad eva tu // Yj_1.287 //

puṣpaṃ citraṃ sugandhaṃ ca surāṃ ca trividhām api /

mūlakaṃ pūrikāpūpāṃs tathaivoṇḍerakasrajaḥ // Yj_1.288 //

dadhy annaṃ pāyasaṃ caiva guḍapiṣṭaṃ samodakam /

etān sarvān samāhṛtya bhūmau kṛtvā tataḥ śiraḥ // Yj_1.289 //

vināyakasya jananīm upatiṣṭhet tato 'mbikām /

dūrvāsarṣapapuṣpāṇāṃ dattvārghyaṃ pūrṇam añjalim // Yj_1.290 //

rūpaṃ dehi yaśo dehi bhagaṃ bhavati dehi me /

putrān dehi dhanaṃ dehi sarvakāmāṃś ca dehi me // Yj_1.291 //

tataḥ śuklāmbaradharaḥ śuklamālyānulepanaḥ /

brāhmaṇān bhojayed dadyād vastrayugmaṃ guror api // Yj_1.292 //

evaṃ vināyakaṃ pūjya grahāṃś caiva vidhānataḥ /

karmaṇāṃ phalam āpnoti śriyaṃ cāpnoty anuttamām // Yj_1.293 //

ādityasya sadā pūjāṃ tilakaṃ svāminas tathā /

mahāgaṇapateś caiva kurvan siddhim avāpnuyāt // Yj_1.294 //

[12. grahaśāntiprakaraṇam]

śrīkāmaḥ śāntikāmo vā grahayajñaṃ samācaret /

vṛṣṭyāyuḥpuṣṭikāmo vā tathaivābhicarann api // Yj_1.295 //

sūryaḥ somo mahīputraḥ somaputro bṛhaspatiḥ /

śukraḥ śanaiścaro rāhuḥ ketuś ceti grahāḥ smṛtāḥ // Yj_1.296 //

tāmrakāt sphaṭikād rakta- candanāt svarṇakād ubhau /

rājatād ayasaḥ sīsāt kāṃsyāt kāryā grahāḥ kramāt // Yj_1.297 //

svavarṇair vā paṭe lekhyā gandhair maṇḍalakeṣu vā /

yathāvarṇaṃ pradeyāni vāsāṃsi kusumāni ca // Yj_1.298 //

gandhāś ca balayaś caiva dhūpo deyaś ca gugguluḥ /

kartavyā mantravantaś ca caravaḥ pratidaivatam // Yj_1.299 //

ākṛṣṇena imaṃ devā agnir mūrdhā divaḥ kakut /

udbudhyasveti ca ṛco yathāsaṃkhyaṃ prakīrtitāḥ // Yj_1.300 //

bṛhaspate 'ti yad aryas tathaivānnāt parisrutaḥ /

śaṃ no devīs tathā kāṇḍāt ketuṃ kṛṇvann imāṃs tathā // Yj_1.301 //

arkaḥ palāśaḥ khadira apāmārgo 'tha pippalaḥ /

udumbaraḥ śamī dūrvā kuśāś ca samidhaḥ kramāt // Yj_1.302 //

ekaikasya tv aṣṭaśatam aṣṭāviṃśatir eva vā /

hotavyā madhusarpirbhyāṃ dadhnā kṣīreṇa vā yutāḥ // Yj_1.303 //

guḍaudanaṃ pāyasaṃ ca haviṣyaṃ kṣīraṣāṣṭikam /

dadhyodanaṃ haviś cūrṇaṃ māṃsaṃ citrānnam eva ca // Yj_1.304 //

dadyād grahakramād evaṃ dvijebhyo bhojanaṃ budhaḥ /

śaktito vā yathālābhaṃ satkṛtya vidhipūrvakam // Yj_1.305 //

dhenuḥ śaṅkhas tathānaḍvān hema vāso hayaḥ kramāt /

kṛṣṇā gaur āyasaṃ chāga etā vai dakṣiṇāḥ smṛtāḥ // Yj_1.306 //

yaś ca yasya yadā duḥsthaḥ sa taṃ yatnena pūjayet /

brahmaṇaiṣāṃ varo dattaḥ pūjitāḥ pūjayiṣyatha // Yj_1.307 //

grahādhīnā narendrāṇām ucchrāyāḥ patanāni ca /

bhāvābhāvau ca jagatas tasmāt pūjyatamā grahāḥ // Yj_1.308 //

grahāṇām idam ātithyaṃ kuryāt saṃvatsarād api /

ārogyabalasaṃpanno jīvet sa śaradaḥ śatam // Yj_1.308A //

[13. rājadharmaprakaraṇam]

mahotsāhaḥ sthūlalakṣaḥ kṛtajño vṛddhasevakaḥ /

vinītaḥ sattvasaṃpannaḥ kulīnaḥ satyavāk śuciḥ // Yj_1.309 //

adīrghasūtraḥ smṛtimān akṣudro 'paruṣas tathā /

dhārmiko 'vyasanaś caiva prājñaḥ śūro rahasyavit // Yj_1.310 //

svarandhragoptānvīkṣikyāṃ daṇḍanītyāṃ tathaiva ca /

vinītas tv atha vārtāyāṃ trayyāṃ caiva narādhipaḥ // Yj_1.311 //

sa mantriṇaḥ prakurvīta prājñān maulān sthirān śucīn /

taiḥ sārdhaṃ cintayed rājyaṃ vipreṇātha tataḥ svayam // Yj_1.312 //

purohitaṃ prakurvīta daivajñam uditoditam /

daṇḍanītyāṃ ca kuśalam atharvāṅgirase tathā // Yj_1.313 //

śrautasmārtakriyāhetor vṛṇuyād eva ca rtvijaḥ /

yajñāṃś caiva prakurvīta vidhivad bhūridakṣiṇān // Yj_1.314 //

bhogāṃś ca dadyād viprebhyo vasūni vividhāni ca /

akṣayo 'yaṃ nidhī rājñāṃ yad vipreṣūpapāditam // Yj_1.315 //

askannam avyathaṃ caiva prāyaścittair adūṣitam /

agneḥ sakāśād viprāgnau hutaṃ śreṣṭham ihocyate // Yj_1.316 //

alabdham īhed dharmeṇa labdhaṃ yatnena pālayet /

pālitaṃ vardhayen nītyā vṛddhaṃ pātreṣu nikṣipet // Yj_1.317 //

dattvā bhūmiṃ nibandhaṃ vā kṛtvā lekhyaṃ tu kārayet /

āgāmibhadranṛpati- parijñānāya pārthivaḥ // Yj_1.318 //

paṭe vā tāmrapaṭṭe vā svamudroparicihnitam /

abhilekhyātmano vaṃśyān ātmānaṃ ca mahīpatiḥ // Yj_1.319 //

pratigrahaparīmāṇaṃ dānacchedopavarṇanam /

svahastakālasaṃpannaṃ śāsanaṃ kārayet sthiram // Yj_1.320 //

ramyaṃ paśavyam ājīvyaṃ jāṅgalaṃ deśam āvaset /

tatra durgāṇi kurvīta janakośātmaguptaye // Yj_1.321 //

tatra tatra ca niṣṇātān adhyakṣān kuśalān śucīn /

prakuryād āyakarmānta- vyayakarmasu codyatān // Yj_1.322 //

nātaḥ parataro dharmo nṛpāṇāṃ yad raṇārjitam /

viprebhyo dīyate dravyaṃ prajābhyaś cābhayaṃ sadā // Yj_1.323 //

ya āhaveṣu vadhyante bhūmyartham aparāṅmukhāḥ /

akūṭair āyudhair yānti te svargaṃ yogino yathā // Yj_1.324 //

padāni kratutulyāni bhagneṣv avinivartinām /

rājā sukṛtam ādatte hatānāṃ vipalāyinām // Yj_1.325 //

tavāhaṃvādinaṃ klībaṃ nirhetiṃ parasaṃgatam /

na hanyād vinivṛttaṃ ca yuddhaprekṣaṇakādikam // Yj_1.326 //

kṛtarakṣaḥ samutthāya paśyed āyavyayau svayam /

vyavahārāṃs tato dṛṣṭvā snātvā bhuñjīta kāmataḥ // Yj_1.327 //

hiraṇyaṃ vyāpṛtānītaṃ bhāṇḍāgāreṣu nikṣipet /

paśyec cārāṃs tato dūtān preṣayen mantrisaṃgataḥ // Yj_1.328 //

tataḥ svairavihārī syān mantribhir vā samāgataḥ /

balānāṃ darśanaṃ kṛtvā senānyā saha cintayet // Yj_1.329 //

saṃdhyām upāsya śṛṇuyāc cārāṇāṃ gūḍhabhāṣitam /

gītanṛtyaiś ca bhuñjīta paṭhet svādhyāyam eva ca // Yj_1.330 //

saṃviśet tūryaghoṣeṇa pratibudhyet tathaiva ca /

śāstrāṇi cintayed buddhyā sarvakartavyatās tathā // Yj_1.331 //

preṣayec ca tataś cārān sveṣv anyeṣu ca sādarān /

ṛtvikpurohitācāryair āśīrbhir abhinanditaḥ // Yj_1.332 //

dṛṣṭvā jyotirvido vaidyān dadyād gāṃ kāñcanaṃ mahīm /

naiveśikāni ca tataḥ śrotriyebhyo gṛhāṇi ca // Yj_1.333 //

brāhmaṇeṣu kṣamī snigdheṣv ajihmaḥ krodhano 'riṣu /

syād rājā bhṛtyavargeṣu prajāsu ca yathā pitā // Yj_1.334 //

puṇyāt ṣaḍbhāgam ādatte nyāyena paripālayan /

sarvadānādhikaṃ yasmāt prajānāṃ paripālanam // Yj_1.335 //

cāṭataskaradurvṛtta- mahāsāhasikādibhiḥ /

pīḍyamānāḥ prajā rakṣet kāyasthaiś ca viśeṣataḥ // Yj_1.336 //

arakṣyamāṇāḥ kurvanti yatkiṃcit kilbiṣaṃ prajāḥ /

tasmāt tu nṛpater ardhaṃ yasmād gṛhṇāty asau karān // Yj_1.337 //

ye rāṣṭrādhikṛtās teṣāṃ cārair jñātvā viceṣṭitam /

sādhūn sammānayed rājā viparītāṃś ca ghātayet // Yj_1.338 //

utkocajīvino dravya- hīnān kṛtvā vivāsayet /

saddānamānasatkārān śrotriyān vāsayet sadā // Yj_1.339 //

anyāyena nṛpo rāṣṭrāt svakośaṃ yo 'bhivardhayet /

so 'cirād vigataśrīko nāśam eti sabāndhavaḥ // Yj_1.340 //

prajāpīḍanasaṃtāpāt samudbhūto hutāśanaḥ /

rājñaḥ kulaṃ śriyaṃ prāṇāṃś cādagdhvā na nivartate // Yj_1.341 //

ya eva nṛpater dharmaḥ svarāṣṭraparipālane /

tam eva kṛtsnam āpnoti pararāṣṭraṃ vaśaṃ nayan // Yj_1.342 //

yasmin deśe ya ācāro vyavahāraḥ kulasthitiḥ /

tathaiva paripālyo 'sau yadā vaśam upāgataḥ // Yj_1.343 //

mantramūlaṃ yato rājyaṃ tasmān mantraṃ surakṣitam /

kuryād yathāsya na viduḥ karmaṇām āphalodayāt // Yj_1.344 //

arir mitram udāsīno 'nantaras tatparaḥ paraḥ /

kramaśo maṇḍalaṃ cintyaṃ sāmādibhir upakramaiḥ // Yj_1.345 //

upāyāḥ sāma dānaṃ ca bhedo daṇḍas tathaiva ca /

samyakprayuktāḥ sidhyeyur daṇḍas tv agatikā gatiḥ // Yj_1.346 //

saṃdhiṃ ca vigrahaṃ yānam āsanaṃ saṃśrayaṃ tathā /

dvaidhībhāvaṃ guṇān etān yathāvat parikalpayet // Yj_1.347 //

yadā sasyaguṇopetaṃ pararāṣṭraṃ tadā vrajet /

paraś ca hīna ātmā ca hṛṣṭavāhanapūruṣaḥ // Yj_1.348 //

daive puruṣakāre ca karmasiddhir vyavasthitā /

tatra daivam abhivyaktaṃ pauruṣaṃ paurvadehikam // Yj_1.349 //

kecid daivāt svabhāvād vā kālāt puruṣakārataḥ /

saṃyoge kecid icchanti phalaṃ kuśalabuddhayaḥ // Yj_1.350 //

yathā hy ekena cakreṇa rathasya na gatir bhavet /

evaṃ puruṣakāreṇa vinā daivaṃ na sidhyati // Yj_1.351 //

hiraṇyabhūmilābhebhyo mitralabdhir varā yataḥ /

ato yateta tatprāptyai rakṣet satyaṃ samāhitaḥ // Yj_1.352 //

svāmy amātyā jano durgaṃ kośo daṇḍas tathaiva ca /

mitrāṇy etāḥ prakṛtayo rājyaṃ saptāṅgam ucyate // Yj_1.353 //

tad avāpya nṛpo daṇḍaṃ durvṛtteṣu nipātayet /

dharmo hi daṇḍarūpeṇa brahmaṇā nirmitaḥ purā // Yj_1.354 //

sa netuṃ nyāyato 'śakyo lubdhenākṛtabuddhinā /

satyasaṃdhena śucinā susahāyena dhīmatā // Yj_1.355 //

yathāśāstraṃ prayuktaḥ san sadevāsuramānavam /

jagad ānandayet sarvam anyathā tat prakopayet // Yj_1.356 //

adharmadaṇḍanaṃ svarga- kīrtilokavināśanam /

samyak tu daṇḍanaṃ rājñaḥ svargakīrtijayāvaham // Yj_1.357 //

api bhrātā suto 'rghyo vā śvaśuro mātulo 'pi vā /

nādaṇḍyo nāma rājño 'sti dharmād vicalitaḥ svakāt // Yj_1.358 //

yo daṇḍyān daṇḍayed rājā samyag vadhyāṃś ca ghātayet /

iṣṭaṃ syāt kratubhis tena samāptavaradakṣiṇaiḥ // Yj_1.359 //

iti saṃcintya nṛpatiḥ kratutulyaphalaṃ pṛthak /

vyavahārān svayaṃ paśyet sabhyaiḥ parivṛto 'nvaham // Yj_1.360 //

kulāni jātīḥ śreṇīś ca gaṇān jānapadān api /

svadharmāc calitān rājā vinīya sthāpayet pathi // Yj_1.361 //

jālasūryamarīcisthaṃ trasareṇū rajaḥ smṛtam /

te 'ṣṭau likṣā tu tās tisro rājasarṣapa ucyate // Yj_1.362 //

gauras tu te trayaḥ ṣaṭ te yavo madhyas tu te trayaḥ /

kṛṣṇalaḥ pañca te māṣas te suvarṇas tu ṣoḍaśa // Yj_1.363 //

palaṃ suvarṇāś catvāraḥ pañca vāpi prakīrtitam /

dve kṛṣṇale rūpyamāṣo dharaṇaṃ ṣoḍaśaiva te // Yj_1.364 //

śatamānaṃ tu daśabhir dharaṇaiḥ palam eva tu /

niṣkaṃ suvarṇāś catvāraḥ kārṣikas tāmrikaḥ paṇaḥ // Yj_1.365 //

sāśītipaṇasāhasro daṇḍa uttamasāhasaḥ /

tadardhaṃ madhyamaḥ proktas tadardham adhamaḥ smṛtaḥ // Yj_1.366 //

dhigdaṇḍas tv atha vāgdaṇḍo dhanadaṇḍo vadhas tathā /

yojyā vyastāḥ samastā vā hy aparādhavaśād ime // Yj_1.367 //

jñātvāparādhaṃ deśaṃ ca kālaṃ balam athāpi vā /

vayaḥ karma ca vittaṃ ca daṇḍaṃ daṇḍyeṣu pātayet // Yj_1.368 //