Chapter 20

Vi_20

yad uttarāyaṇaṃ tad ahar devānām // Vi_20.1 //

dakṣiṇāyanaṃ rātriḥ // Vi_20.2 //

saṃvatsaro 'horātraḥ // Vi_20.3 //

tattriṃśatā māsāḥ // Vi_20.4 //

māsā dvādaśa varṣam // Vi_20.5 //

dvādaśa varṣaśatāni divyāni kaliyugam // Vi_20.6 //

dviguṇāni dvāparam // Vi_20.7 //

triguṇāni tretā // Vi_20.8 //

caturguṇāni kṛtayugam // Vi_20.9 //

dvādaśavarṣasahasrāṇi divyāni caturyugam // Vi_20.10 //

caturyugāṇām ekasaptatir manvantaram // Vi_20.11 //

caturyugasahasram ca kalpaḥ // Vi_20.12 //

sa ca pitāmahasyāhaḥ // Vi_20.13 //

tāvatī cāsya rātriḥ // Vi_20.14 //

evaṃvidhenāhorātreṇa māsavarṣagaṇanayā sarvasyaiva brahmaṇo varṣaśatam āyuḥ // Vi_20.15 //

brahmāyuṣā ca paricchinnaḥ pauruṣo divasaḥ // Vi_20.16 //

tasyānte mahākalpaḥ // Vi_20.17 //

tāvaty evāsya niśā // Vi_20.18 //

paurūṣeyāṇām ahorātrāṇām atītānāṃ saṃkhyaiva nāsti // Vi_20.19 //

na ca bhaviṣyāṇām // Vi_20.20 //

anādyantatvāt kālasya // Vi_20.21 //

evam asmin nirālambe kāle satatayāyini /

na tadbhūtaṃ prapaśyāmi sthitir yasya bhaved dhruvā || Vi_20.22 ||

gaṅgāyāḥ sikatā dhārās tathā varṣati vāsave /

śakyā gaṇayituṃ loke na vyatītāḥ pitāmahāḥ || Vi_20.23 ||

caturdaśa vinaśyanti kalpe kalpe sureśvarāḥ /

sarvalokapradhānāś ca manavaś ca caturdaśa || Vi_20.24 ||

bahūnīndrasahasrāṇi daityendraniyutāni ca /

vinaṣtānīha kālena manujeṣv atha kā kathā || Vi_20.25 ||

rājarṣayaś ca bahavaḥ sarvaiḥ samuditā guṇaiḥ /

devā brahmarṣayaś caiva kālena nidhanaṃ gatāḥ || Vi_20.26 ||

ye samarthā jagaty asmin sṛṣṭisaṃhārakāraṇe /

te 'pi kālena nīyante kālo hi duratikramaḥ || Vi_20.27 ||

ākramya sarvaḥ kālena paralokaṃ ca nīyate /

karmapāśavaśo jantus tatra kā paridevanā || Vi_20.28 ||

jātasya hi dhruvo mṛtyur dhruvaṃ janma mṛtasya ca /

arthe duṣparihārye 'smin nāsti loke sahāyatā || Vi_20.29 ||

śocanto nopakurvanti mṛtasyeha janā yataḥ /

ato na roditavyaṃ hi kriyā kāryā svaśaktitaḥ || Vi_20.30 ||

sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ cobhau sahāyau yasya gacchataḥ /

bāndhavais tasya kiṃ kāryaṃ śocadbhir atha vā na vā || Vi_20.31 ||

bāndhavānām aśauce tu sthitiṃ preto na vindati /

atas tv abhyeti tān eva piṇḍatoyapradāyinaḥ || Vi_20.32 ||

arvāk sapiṇdīkaraṇāt preto bhavati yo mṛtaḥ /

pretalokagatasyānnaṃ sodakumbhaṃ prayacchata || Vi_20.33 ||

pitṛlokagataś cānnaṃ śrāddhe bhuṅkte svadhāsamam /

pitṛlokagatasyāsya tasmāc chrāddhaṃ prayacchata || Vi_20.34 ||

devatve yātanāsthāne tiryagyonau tathaiva ca /

mānuṣye ca tathāpnoti śrāddhaṃ dattaṃ svabāndhavaiḥ || Vi_20.35 ||

pretasya śrāddhakartuś ca puṣṭiḥ śrāddhe kṛte dhruvam /

tasmāc chrāddhaṃ sadā kāryaṃ śokaṃ tyaktvā nirarthakam || Vi_20.36 ||

etāvad eva kartavyaṃ sadā pretasya bandhubhiḥ /

nopakuryān naraḥ śocan pretasyātmana eva ca || Vi_20.37 ||

dṛṣṭvā lokam anākrandaṃ mriyamāṇāṃś ca bāndhavān /

dharmam ekaṃ sahāyārthaṃ varayadhvaṃ sadā narāḥ || Vi_20.38 ||

mṛto 'pi bāndhavaḥ śakto nānugantuṃ naraṃ mṛtam /

jāyāvarjaṃ hi sarvasya yāmyaḥ panthā virudhyate || Vi_20.39 ||

dharma eko 'nuyāty enaṃ yatra kvacana gāminam /

nanv asāre nṛloke 'smin dharmaṃ kuruta mā ciram || Vi_20.40 ||

śvaḥ kāryam adya kurvīta pūrvāhṇe cāparāhṇikam /

na hi pratīkṣate mṛtyuḥ kṛtaṃ vāsya na vākṛtam || Vi_20.41 ||

kṣetrāpaṇagṛhāsaktam anyatra gatamānasam /

vṛkīvoraṇam āsādya mṛtyur ādāya gacchati || Vi_20.42 ||

na kālasya priyaḥ kaścid dveṣyaś cāsya na vidyate /

āyuṣye karmaṇi kṣīṇe prasahya harate janam || Vi_20.43 ||

nāprāptakālo mriyate viddhaḥ śaraśatair api /

kuśāgreṇāpi saṃṣpṛṣṭaḥ prāptakālo na jīvati || Vi_20.44 ||

nauśadhāni na mantrāś ca na homā na punar japāḥ /

trāyante mṛtyunopetaṃ jarayā vāpi mānavam || Vi_20.45 ||

āgāminam anarthaṃ hi pravidhānaśatair api /

na nivārayituṃ śaktas tatra kā paridevanā || Vi_20.46 ||

yathā dhenusahasreṣu vatso vindati mātaram /

tathā pūrvakṛtaṃ karma kartāraṃ vindate dhruvam || Vi_20.47 ||

avyaktādīni bhūtāni vyaktamadhyāni cāpy atha /

avyaktanidhanāny eva tatra kā paridevanā || Vi_20.48 ||

dehino 'smin yathā dehe kaumāraṃ yauvanaṃ jarā /

tahtā dehāntaraprāptir dhīras tatra na muhyati || Vi_20.49 ||

gṛhṇātīha yathā vastraṃ tyaktvā pūrvadhṛtaṃ naraḥ /

gṛhṇāty evaṃ navaṃ dehī dehaṃ karmanibandhanam || Vi_20.50 ||

nainaṃ chindanti śastrāṇi nainaṃ dahati pāvakaḥ /

na cainaṃ kledayanty āpo na śoṣayati mārutaḥ || Vi_20.51 ||

acchedyo 'yam adāhyo 'yam akledyo 'śoṣya eva ca /

nityaḥ satatagaḥ sthāṇur acalo 'yaṃ sanātanaḥ || Vi_20.52 ||

avyakto 'yam acintyo 'yam avikāryo 'yam ucyate /

tasmād evaṃ viditvainaṃ nānuśocitum arhatha || Vi_20.53 ||