Chapter 12

duḥsvapnaṃ yadi paśyet tu vānte tu kṣurakarmaṇi /

maithune pretadhūme ca snānam eva vidhīyate (II,2, p. 1) // Par_12.1 //

ajñānāt prāśya viṇmūtraṃ surāsaṃspṛṣṭam eva ca /

punaḥ saṃskāram arhanti trayo varṇā dvijātayaḥ (II,2, p. 5) // Par_12.2 //

ajinaṃ mekhalā daṇḍo bhaikṣyacaryā vratāni ca /

nivartante dvijātīnāṃ punaḥ saṃskārakarmaṇi // Par_12.3 //

viṇmūtrabhojī śudhyarthaṃ prājāpatyaṃ samācaret /

pañcagavyaṃ ca kurvīta snātvā pītvā śucir bhavet (II,2, p. 6) // Par_12.4 //

jalāgnipatane caiva pravrajyānāśakeṣu ca /

pratyāvasitavarṇānāṃ kathaṃ śuddhir vidhīyate (II,2, p. 7) // Par_12.5 //

prājāpatyadvayenaiva tīrthābhigamanena ca /

vṛṣaikādaśadānena varṇāḥ śudhyanti te trayaḥ // Par_12.6 //

brāhmaṇasya pravakṣyāmi vanaṃ gatvā catuṣpathe /

saśikhaṃ vapanaṃ kṛtvā prājāpatyadvayaṃ caret // Par_12.7 //

godvayaṃ dakṣiṇāṃ dadyāc chuddhiṃ svāyaṃbhuvo 'bravīt /

mucyate tena pāpena brāhmaṇatvaṃ ca gacchati // Par_12.8 //

snānāni pañca puṇyāni kīrtitāni manīṣibhiḥ /

āgneyaṃ vāruṇaṃ brāhmaṃ vāyavyaṃ divyam eva ca (II,2, p. 13) // Par_12.9 //

āgneyaṃ bhasmanā snānam avagāhya tu vāruṇam /

āpo hi ṣṭheti ca brāhmaṃ vāyavyaṃ gorajaḥ smṛtam // Par_12.10 //

yat tu sātapavarṣeṇa tat snānaṃ divyam ucyate /

tatra snātvā tu gaṅgāyāṃ snāto bhavati mānavaḥ // Par_12.11 //

snātuṃ yāntaṃ dvijaṃ sarve devāḥ pitṛgaṇaiḥ saha /

vāyubhūtās tu gacchanti tṛṣārtāḥ salilārthinaḥ (II,2, p. 17) // Par_12.12 //

nirāśās te nivartante vastraniṣpīḍane kṛte /

tasmān na pīḍayed vastraṃ akṛtvā pitṛtarpaṇam // Par_12.13 //

romakūpeṣv avasthāpya yas tilair tarpayet pitṝn /

pitaras tarpitās tena rudhireṇa malena ca (II,2, p. 18) // Par_12.14 //

avadhūnoti yaḥ keśān snātvā yas tūtsṛjen malam /

ācāmed vā jalasthe 'pi sa bāhyaḥ pitṛdaivataiḥ // Par_12.15 //

śiraḥ prāvṛttya kaṇṭhaṃ vā muktakacchaśikho 'pi vā /

vinā yajñopavītena ācānto 'py aśucir bhavet (II,2, p. 19) // Par_12.16 //

jale sthalastho nācāmej jalasthaś ca bahiḥsthale /

ubhe spṛṣṭvā samācānta ubhayatra śucir bhavet // Par_12.17 //

snātvā pītvā kṣute supte bhuktvā rathyopasarpaṇe /

ācāntaḥ punar ācāmed vāso viparidhāya ca (II,2, p. 20) // Par_12.18 //

kṣute niṣṭhīvane caiva dantocchiṣṭe tathānṛte /

patitānāṃ ca saṃbhāṣe dakṣiṇaṃ śravaṇaṃ spṛśet // Par_12.19 //

prabhāsādīni tīrthāni gaṅgādyāḥ saritas tathā /

viprasya dakṣiṇe karṇe santīti manur abravīt (II,2, p. 20; not in BI) // Par_12.20 //

agnir āpaś ca vedāś ca somasūryānilās tathā /

sarva eva tu viprasya śrotre tiṣṭhanti dakṣiṇe // Par_12.21(20) //

bhāskarasya karaiḥ pūtaṃ divā snānaṃ praśasyāte /

apraśastaṃ niśi snānaṃ rāhor anyatra darśanāt (II,2, p. 21) // Par_12.22(21) //

snānaṃ dānaṃ japo homaḥ kartavyo rāhudarśane /

anyadā tv aśucī rātris tasmāt tāṃ parivarjayet // Par_12.23(22) //

maruto vasavo rudrā ādityāś caiva devatāḥ /

sarve some pralīyante tasmād dānaṃ tu tadgrahe (II,2, p. 22) // Par_12.24(23) //

khalayajñe vivāhe ca saṃkrāntau grahaṇe tathā /

śarvaryāṃ dānam asty eva nānyatraiva vidhīyate // Par_12.25(24) //

putrajanmani yajñe ca tathā cātyayakarmaṇi /

rāhoś ca darśane dānaṃ praśastaṃ nānyadā niśi // Par_12.26(25) //

mahāniśā tu vijñeyā madhyasthaṃ praharadvayam /

pradoṣapaścimau yāmau dinavat snānam ācaret // Par_12.27(26) //

caityavṛkṣaś citir yūpaś caṇḍālaḥ somavikrayī /

etāṃs tu brāhmaṇaḥ spṛṣṭvā savāsā jalam āviśet (II,2, p. 24) // Par_12.28(27) //

asthisaṃcayanāt pūrvaṃ ruditvā snānam ācaret /

antardaśāhe viprasya hy ūrdhvam ācamanaṃ bhavet // Par_12.29(28) //

sarvaṃ gaṅgāsamaṃ toyaṃ rāhugraste divākare /

somagrahe tathaivoktaṃ snānadānādikarmasu (II,2, p. 25) // Par_12.30(29) //

kuśaiḥ pūtaṃ tu yat snānaṃ kuśenopaspṛśed dvijaḥ /

kuśena coddhṛtaṃ toyaṃ somapānasamaṃ bhavet (II,2, p. 26) // Par_12.31(30) //

agnikāryāt paribhraṣṭāḥ saṃdhyopāsanavarjitāḥ /

vedaṃ caaivānadhīyānāḥ sarve te vṛṣalāḥ smṛtāḥ // Par_12.32(31) //

tasmād vṛṣalabhītena brāhmaṇena viśeṣataḥ /

adhyetavyo 'py ekadeśo yadi sarvaṃ na śakyate (II,2, p. 27) // Par_12.33(32) //

śūdrānnarasapuṣṭasyāpy adhīyānasya nityaśaḥ /

japato juhvato vāpi gatir ūrdhvā na vidyate // Par_12.34(33) //

śūdrānnaṃ śūdrasaṃparkaḥ śūdreṇa tu sahāsanam /

śūdrāj jñānāgamaś caiva jvalantam api pātayet (II,2, p. 28) // Par_12.35(34) //

yaḥ śūdryā pācayen nityaṃ śūdrī ca gṛhamedhinī /

varjitaḥ pitṛdevebhyo rauravaṃ yāti sa dvijaḥ (II,2, p. 29) // Par_12.36(35) //

mṛtasūtakapuṣṭāṅgo dvijaḥ śūdrānnabhojanaḥ /

ahaṃ tan na vijānāmi kāṃ kāṃ yoniṃ gamiṣyati // Par_12.37(36) //

gṛdhro dvādaśajanmāni daśajanmāni sūkaraḥ /

śvayonau saptajanmā syād ity evaṃ manur abravīt (II,2, p. 30) // Par_12.38(37) //

dakṣiṇārtham tu yo vipraḥ śūdrasya juhuyād dhaviḥ /

brāhmaṇas tu bhavec chūdraḥ śūdras tu brāhmaṇo bhavet // Par_12.39(38) //

maunavrataṃ samāśritya āsīno na vaded dvijaḥ /

bhuñjāno hi vaded yas tu tad annaṃ parivarjayet (II,2, p. 31) // Par_12.40(39) //

ardhe bhukte tu yo vipras tasmin pātre jalaṃ pibet /

hataṃ daivaṃ ca pitryaṃ ca ātmānaṃ copaghātayet // Par_12.41(40) //

bhuñjāneṣu tu vipreṣu yo 'gre pātraṃ vimuñcati /

sa mūḍhaḥ sa ca pāpiṣṭho brahmaghnaḥ sa khalūcyate (II,2, p. 32) // Par_12.42(41) //

bhājaneṣu ca tiṣṭhatsu svastikurvanti ye dvijāḥ /

na devās tṛptim āyānti nirāśāḥ pitaras tathā // Par_12.43(42) //

asnātvā naiva bhuñjītā ajaptvāgnim ahūya ca /

parṇapṛṣṭhe na bhuñjīta rātrau dīpaṃ vinā tathā // Par_12.44(43) //

gṛhasthas tu dayāyukto dharmam evānucintayet /

poṣyavargārthasiddhyarthaṃ nyāyavartī subuddhimān (II,2, p. 33) // Par_12.45(44) //

nyāyopārjitavittena kartavyaṃ hy ātmarakṣaṇam /

anyāyena tu yo jīvet sarvakarmabahiṣkṛtaḥ // Par_12.46(45) //

agnicit kapilā satrī rājā bhikṣur mahodadhiḥ /

dṛṣṭamātrāḥ punanty ete tasmāt paśyet tu nityaśaḥ (II,2, p. 34) // Par_12.47(46) //

araṇiṃ kṛṣṇamārjāraṃ candanaṃ sumaṇiṃ ghṛtam /

tilān kṛṣṇājinaṃ chāgaṃ gṛhe caitāni rakṣayet (II,2, p. 35) // Par_12.48(47) //

gavāṃ śataṃ saikavṛṣaṃ yatra tiṣṭhaty ayantritam /

tat kṣetraṃ daśagaṇitaṃ gocarmaparikīrtitam // Par_12.49(48) //

brahmahatyādibhir martyo manovākkāyakarmajaiḥ /

etad gocarmadānena mucyate sarvakilbiṣaiḥ (II,2, p. 36) // Par_12.50(49) //

kuṭumbine daridrāya śrotriyāya viśeṣataḥ /

yad dānaṃ dīyate tasmai tad dānaṃ śubhakārakam (II,2, p. 37) // Par_12.51(50) //

vāpīkūpataḍāgādyair vājapeyaśatair mukhaiḥ /

gavāṃ koṭipradānena bhūmihartā na śudhyati // Par_12.52(51) //

aṣṭādaśadinād arvāk snānam eva rajasvalā /

ata ūrdhvaṃ trirātraṃ syād uśanā munir abravīt (II,2, p. 38) // Par_12.53(52) //

yugaṃ yugadvayaṃ caiva triyugaṃ ca caturyugam /

cāṇḍālasūtikodakyā- patitānām adhaḥ kramāt // Par_12.54(53) //

tataḥ saṃnidhimātreṇa sacailaṃ snānam ācaret /

snātvāvalokayet sūryam ajñānāt spṛśate yadi (II,2, p. 39) // Par_12.55(54) //

vidyamāneṣu hasteṣu brāhmaṇo jñānadurbalaḥ /

toyaṃ pibati vaktreṇa śvayonau jāyate dhruvam // Par_12.56(55) //

yas tu kruddhaḥ pumān brūyāj jāyāyās tu agamyatām /

punar icchati ced enāṃ vipramadhye tu śrāvayet (II,2, p. 40) // Par_12.57(56) //

śrāntaḥ kruddhas tamo'ndho vā kṣutpipāsābhayārditaḥ /

dānaṃ puṇyam akṛtvā tu prāyaścittaṃ dinatrayam // Par_12.58(57) //

upaspṛśet triṣavaṇaṃ mahānadyupasaṃgame /

cīrṇānte caiva gāṃ dadyād brāhmaṇān bhojayed daśa // Par_12.59(58) //

durācārasya viprasya niṣiddhācaraṇasya ca /

annaṃ bhuktvā dvijaḥ kuryād dinam ekam abhojanam (II,2, p. 45) // Par_12.60(59) //

sadācārasya viprasya tathā vedāntavedinaḥ /

bhuktvānnaṃ mucyate pāpād ahorātrāntarān naraḥ // Par_12.61(60) //

ūrdhvocchiṣṭam adhocchiṣṭam antarikṣam ṛtau tathā /

kṛcchratrayaṃ prakurvīta aśaucamaraṇe tathā (II,2, p. 46) // Par_12.62(61) //

kṛcchraṃ devy ayutaṃ caiva prāṇāyāmaśatadvayam /

puṇyatīrthe 'nārdraśiraḥ snānaṃ dvādaśasaṃkhyayā // Par_12.63(62) //

dviyojane tīrthayātrā kṛcchram ekaṃ prakalpitam /

gṛhasthaḥ kāmataḥ kuryād retasaḥ skhalanaṃ bhuvi (II,2, p. 48) // Par_12.64(63) //

sahasraṃ tu japed devyāḥ prāṇāyāmais tribhiḥ saha /

caturvidyopapannas tu vidhivad brahmaghātake (II,2, p. 50) // Par_12.65(64) //

samudrasetugamanaṃ prāyaścittaṃ vinirdiśet /

setubandhapathe bhikṣāṃ cāturvarṇyāt samācaret // Par_12.66(65) //

varjayitvā vikarmasthāṃś chatropānadvivarjitaḥ /

ahaṃ duṣkṛtakarmā vai mahāpātakakārakaḥ (II,2, p. 51) // Par_12.67(66) //

gṛhadvāreṣu tiṣṭhāmi bhikṣārthī brahmaghātakaḥ /

gokuleṣu vasec caiva grāmeṣu nagareṣu vā // Par_12.68(67) //

tapo vaneṣu tīrtheṣu nadīprasravaṇeṣu vā /

eteṣu khyāpayann enaḥ puṇyaṃ gatvā tu sāgaram (II,2, p. 52) // Par_12.69(68) //

daśayojanavistīrṇaṃ śatayojanam āyatam /

rāmacandrasamādiṣṭa- nalasaṃcayasaṃcitam // Par_12.70(69) //

setuṃ dṛṣṭvā samudrasya brahmahatyāṃ vyapohati /

setuṃ dṛṣṭvā viśuddhātmā tv avagāheta sāgaram // Par_12.71(70) //

yajeta vāśvamedhena rājā tu pṛthivīpatiḥ /

punaḥ pratyāgate veśma vāsārtham upasarpati (II,2, p. 54) // Par_12.72(71) //

saputraḥ saha bhṛtyaiś ca kuryād brāhmaṇabhojanam /

gāś caivaikaśataṃ dadyāc caturvidhyeṣu dakṣiṇām // Par_12.73(72) //

brāhmaṇānāṃ prasādena brahmahā tu vimucyate /

savanasthāṃ striyaṃ hatvā brahmahatyāvrataṃ caret (II,2, p. 76) // Par_12.74(73) //

madyapaś ca dvijaḥ kuryān nadīṃ gatvā samudragām /

cāndrāyaṇe tataś cīrṇe kuryād brāhmaṇabhojanam (II,2, p. 77) // Par_12.75(74) //

anaḍutsahitāṃ gāṃ ca dadyād vipreṣu dakṣiṇām /

surāpānaṃ sakṛt kṛtvā agnivarṇaṃ surāṃ pibet (II,2, p. 80) // Par_12.76(75) //

sa pāvayed athātmānam ihaloke paratra ca /

apahṛtya suvarṇaṃ tu brāhmaṇasya tataḥ svayam (II,2, p. 84) // Par_12.77(76) //

gacchen musalam ādāya rājābhyāśaṃ vadhāya tu /

tataḥ śuddhim avāpnoti rājñāsau mukta eva ca // Par_12.78(77) //

kāmatas tu kṛtaṃ yat syān nānyathā vadham arhati /

āsanāc chayanād yānāt saṃbhāṣāt saha bhojanāt (II,2, p. 90) // Par_12.79(78) //

saṃkrāmanti hi pāpāni tailabindur ivāmbhasi /

cāndrāyaṇaṃ yāvakaṃ tu tulāpuruṣa eva ca (II,2, p. 91) // Par_12.80(79) //

gavāṃ caivānugamanaṃ sarvapāpapraṇāśanam /

etat pārāśaraṃ śāstraṃ ślokānāṃ śatapañcakaṃ /

dvinavatyā samāyuktaṃ dharmaśāstrasya saṃgrahaḥ (II,2, p. 287; BI: 534) //

Par_12.[81(80)] //

yathādhyayanakarmāṇi dharmaśāstram idaṃ tathā /

adhyetavyaṃ prayatnena niyataṃ svargagāminā (II,2, p. 288) // Par_12.82 //

FINIS****

NO MŪLA TEXT FOR MĀDHAVA's ṬĪKĀ on VYAVAHĀRAKĀṆḌA (Vol. 3, Parts

1 / 2)