Comma for either/or — dharma, courage. Spelling forgiving — corage finds courage.

    Cover for Kātyāyana Smṛti

    Kātyāyana Smṛti

    Chapter 26

    Kātyāyana

    [lekhyaparīkṣā]

    rājājñayā samāhūya yathānyāyaṃ vicārayet /

    lekhyācāreṇa likhitaṃ sākṣyācāreṇa sākṣiṇaḥ // K_266 //

    varṇavākyakriyāyuktam asaṃdigdhaṃ sphuṭākṣaram /

    ahīnakramacihnaṃ ca lekhyaṃ tatsiddhim āpnuyāt // K_267 //

    deśācārayutaṃ varṣam āsapakṣādivṛddhimat /

    ṛṇisākṣilekhakānām hastāṅgam lekhyam ucyate // K_268 //

    sthānabhraṣṭās tv apaṅktisthāḥ saṃdigdhā lakṣaṇacyutāḥ /

    yadā tu saṃsthitā varṇāḥ kūṭalekhyaṃ tadā bhavet // K_269 //

    deśācāraviruddhaṃ yat saṃdigdhaṃ kramavarjitam /

    kṛtam asvāminā yac ca sādhyahīnaṃ ca duṣyati // K_270 //

    mattenopādhibhītena tathonmattena pīḍitaiḥ /

    strībhir bālāsvatantraiś ca kṛtaṃ lekhyaṃ na sidhyati // K_271 //

    khyāpitaṃ ced dvitīye 'hni na kaścid vinivartayet /

    tathā tat syāt pramāṇaṃ tu mattonmattakṛtād ṛte // K_272 //

    sākṣidoṣād bhaved duṣṭaṃ patraṃ vai lekhakasya vā /

    dhanikasyopadhādoṣāt tathā dhāraṇikasya vā // K_273 //

    duṣṭair duṣṭaṃ bhavel lekhyaṃ śuddhaṃ śuddhair vinirdiśet /

    tat patram upadhāduṣṭaiḥ sākṣilekhakakārakaiḥ // K_274 //

    pramāṇasya hi ye doṣā vaktavyās te vivādinā /

    gūḍhās tu prakaṭāḥ sabhyaiḥ kāle śāstrapradarśanāt // K_275 //

    sākṣilekhakakartāraḥ kūṭatāṃ yānti te yathā /

    tathā doṣāḥ prayoktavyā duṣṭair lekhyaṃ praduṣyāta // K_276 //

    na lekhakena likhitaṃ na dṛṣṭaṃ sākṣibhis tathā /

    evaṃ pratyarthinokte tu kūṭalekhyaṃ prakīrtitam // K_277 //

    nātathyena pramāṇaṃ tu doṣeṇaiva tu dūṣayet /

    mithyābhiyoge daṇḍyaḥ syāt sādhyārthāc cāpi hīyate // K_278 //

    evaṃ duṣṭaṃ nṛpasthāne yasmiṃs tad dhi vicāryate /

    vimṛśya brāhmaṇaiḥ sārdhaṃ patradoṣān nirūpayet // K_279 //

    yena te kūṭatāṃ yānti sākṣilekhakakārakāḥ /

    tena duṣṭaṃ bhavel lekhyaṃ śuddhaiḥ śuddhiṃ vinirdiśet // K_280 //

    dhanikena svahastena likhitaṃ sākṣivarjitam /

    bhavet kūṭaṃ na cet kartā kṛtaṃ hīti vibhāvayet // K_281 //

    dattaṃ lekhye svahastaṃ tu ṛṇiko yadi nihnate /

    patrasthaiḥ sākṣibhir vācyo lekhakasya matena vā // K_282 //

    kṛtākṛtavivādeṣu sākṣibhiḥ patranirṇayaḥ /

    dūṣite patrake vādī tadārūḍhāṃs tu nirdiśet // K_283 //

    trividhasyāpi lekhyasya bhrāntiḥ sañjāyate nṛṇām /

    ṛṇisākṣilekhakānāṃ hastoktyā sādhayet tataḥ // K_284 //

    atha pañcatvam āpanno lekhakaḥ saha sākṣibhiḥ /

    tatsvahastādibhis teṣāṃ viśudhyet tu na saṃśayaḥ // K_285 //

    ṛṇisvahastasaṃdehe jīvato vā mṛtasya vā /

    tatsvahastakṛtair anyaiḥ patrais tallekhyanirṇayaḥ // K_286 //

    samudre 'pi lekhye mṛtāḥ sarve 'pi te sthitāḥ (?) /

    likhitaṃ tatpramāṇaṃ tu mṛteṣv api hi teṣu ca // K_287 //

    pratyakṣam anumānena na kadācit prabādhyate /

    tasmāl lekhyasya duṣṭasya vacobhiḥ sākṣiṇāṃ bhavet // K_288 //

    nirṇayaḥ svadhanārthaṃ hi patraṃ dūṣayati svayam /

    likhitaṃ likhitenaiva sākṣimatsākṣibhir haret // K_289 //

    kūṭoktau sākṣiṇāṃ vākyāl lekhakasya ca patrakam /

    nayec chuddhiṃ na yaḥ kūṭaṃ sa dāpyo damam uttamam // K_290 //

    āḍhyasya nikaṭasthasya yac chaktena na yācitam /

    śuddharṇaśaṅkayā tat tu lekhyaṃ durbalatām iyāt // K_291 //

    lekhyaṃ triṃśatsamātītam adṛṣṭāśrāvitaṃ ca yat /

    na tat siddhim avāpnoti tiṣṭhatsv api hi sākṣiṣu // K_292 //

    prayukte śāntalābhe tu likhitaṃ yo na darśayet /

    naiva yāceta ṛṇikaṃ na tat siddhim avāpnuyāt // K_293 //

    paścāt kāranibaddhaṃ yat tad yatnena vicārayet /

    yadi syād yuktiyuktaṃ tu pramāṇaṃ likhitaṃ tadā // K_294 //

    anyathā dūrataḥ kāryaṃ punar eva vinirṇayet /

    atathyaṃ tathyabhāvena sthāpitaṃ jñānavibhramāt /

    nivartyaṃ tatpramāṇaṃ syād yatnenāpi kṛtaṃ nṛpaiḥ // K_295 //

    mudrāśuddhaṃ kriyāśuddhaṃ bhuktiśuddhaṃ sacihnakam /

    rājñaḥ svahastasaṃśuddhaṃ śuddhim āyāti śāsanam // K_296 //

    nirdoṣaṃ prathitaṃ yat tu lekhyaṃ tat siddhim āpnuyāt // K_297 //

    dṛṣṭe patre sphuṭān doṣān noktav ānṛṇiko yadi /

    tato viṃśativarṣāṇi sthitaṃ patraṃ sthiraṃ bhavet // K_298 //

    śaktasya saṃnidhāv arthe yena lekhyena bhujyate /

    varṣāṇi viṃśatiṃ yāvat tat patraṃ doṣavarjitam // K_299 //

    atha viṃśativarṣāṇi ādhir bhuktaḥ suniścitam /

    tena lekhyena tat siddhir lekhyadoṣavivarjitā // K_300 //

    sīmāvivāde nirṇīte sīmāpatraṃ vidhīyate /

    tasya doṣāḥ pravaktavyā yāvad varṣāṇi viṃśatiḥ // K_301 //

    ādhānasahitaṃ yatra ṛṇaṃ lekhye niveśitam /

    mṛtasākṣi pramāṇaṃ tu svalpabhogeṣu tadviduḥ // K_302 //

    prāptaṃ vānena cet kiñcid dānaṃ cāpy anirūpitam /

    vināpi mudrayā lekhyaṃ pramāṇaṃ mṛtasākṣikam // K_303 //

    yadi labdhaṃ bhavet kiñcit prajñaptir vā kṛtā bhavet /

    pramāṇam eva likhitaṃ mṛtā yady api sākṣiṇaḥ // K_304 //

    darśitaṃ pratikālaṃ yad grāhitaṃ smāritaṃ tathā /

    lekhyaṃ sidhyati sarvatra mṛteṣv api ca sākṣiṣu // K_305 //

    na divyaiḥ sākṣibhir vāpi hīyate likhitaṃ kvacit /

    lekhyadharmaḥ sadā śreṣṭho hy ato nānyena hīyate // K_306 //

    tadyuktapratilekhyena tadviśiṣṭena vā sadā /

    lekhyakriyā nirasyeta nirasyānyena na kvacit // K_307 //

    darpaṇasthaṃ yathā bimbam asatsad iva dṛśyate /

    tathā lekhyasya bimbāni kurvanti kuśalā janāḥ // K_308 //

    dravyaṃ gṛhītvā yal lekhyaṃ parasmai saṃpradīyate /

    channam anyena cārūḍhaṃ saṃyataṃ cānyaveśmani // K_309 //

    datte vṛtte 'tha vā dravye kvacillikhitapūrvake /

    eṣa eva vidhir jñeyo lekhyaśuddhivinirṇaye // K_310 //

    sthāvare vikrayādhāne lekhyaṃ kūṭaṃ karoti yaḥ /

    sa samyagbhāvitaḥ kāryo jihvāpāṇyaṅghrivarjitaḥ // K_311 //

    malair yad bheditaṃ dagdhaṃ chidritaṃ vītam eva vā /

    tad anyat kārayel lekhyaṃ svedenollikhitaṃ tathā // K_312 //