Chapter 4

[dharmavyavahāracaritrarājaśāsanādīṇāṃ balābalavicāraḥ]

doṣakārī tu kartṛtvaṃ dhanasvāmī svakaṃ dhanam /

vivāde prāpnuyād yatra dharmeṇaiva sa nirṇayaḥ // K_035 //

smṛtiśāstraṃ tu yat kiṃcit prathitaṃ dharmasādhakaiḥ /

kāryāṇāṃ nirṇayārthe tu vyavahāraḥ smṛto hi saḥ // K_036 //

yad yad ācaryate yena dharmyaṃ vādharmyam eva vā /

deśasyācaraṇān nityaṃ caritraṃ tatprakīrtitam // K_037 //

nyāyaśāstrāvirodhena deśadṛṣṭes tathaiva ca /

yaṃ dharmaṃ sthāpayed rājā nyāyyaṃ tadrājaśāsanam // K_038 //

yuktiyuktaṃ tu kāryaṃ syād divyaṃ yatra vivarjitam /

dharmas tu vyavahāreṇa bādhyate tatra nānyathā // K_039 //

pratilomaprasūteṣu tathā durganivāsiṣu /

viruddhaṃ niyataṃ prāhus taṃ dharmaṃ na vicālayet // K_040 //

nirṇayaṃ tu yadā kuryāt tena dharmeṇa pārthivaḥ /

vyavahāraś caritreṇa tadā tenaiva bādhyate // K_041 //

viruddhaṃ nyāyato yat tu caritraṃ kalpyate nṛpaiḥ /

evaṃ tatra nirasyeta caritraṃ tu nṛpājñayā // K_042 //

anena vidhinā yuktaṃ bādhakaṃ yad yad uttaram /

anyathābādhanaṃ yatra tatra dharmo vihanyate // K_043 //

asvargyā lokanāśāya parānīkabhayāvahā /

āyurbījaharī rājñāṃ sati vākye svayaṃ kṛtiḥ // K_044 //

tasmāc chāstrānusāreṇa rājā kāryāṇi sādhayet /

vākyābhāve tu sarveṣāṃ deśadṛṣṭena sannayet // K_045 //

yasya deśasya yo dharmaḥ pravṛttaḥ sārvakālikaḥ /

śrutismṛtyavirodhena deśadṛṣṭaḥ sa ucyate // K_046 //

deśapattanagoṣṭheṣu puragrāmeṣu vāsinām /

teṣāṃ svasamayair dharma- śāstrato 'nyeṣu taiḥ saha // K_047 //

deśasyānumatenaiva vyavasthā yā nirūpitā /

likhitā tu sadā dhāryā mudritā rājam udrayā // K_048 //

śāstravad yatnato rakṣyā tāṃ nirīkṣya vinirṇayet /

naigamasthais tu yat kāryaṃ likhitaṃ yad vyavasthitam // K_049 //

tasmāt tat saṃpravarteta nānyathaiva pravartayet /

pramāṇadeśadṛṣṭaṃ tu yad evam iti niścitam // K_050 //

aprvṛttaṃ kṛtaṃ yatra śrutismṛtyanumoditam /

nānyathā tat punaḥ kāryaṃ nyāyāpetaṃ vivarjayet // K_051 //