Andreas

Verse Indeterminate Saxon

Hwæt! We gefrunan      on fyrndagum twelfe under tunglum      tireadige hæleð, þeodnes þegnas.      No hira þrym alæg camprædenne þonne cumbol hneotan, 5 syððan hie gedældon,      swa him dryhten sylf, heofona heahcyning, hlyt getæhte. þæt wæron mære      men ofer eorðan, frome folctogan      ond fyrdhwate, rofe rincas,      þonne rond ond hand 10 on herefelda      helm ealgodon, on meotudwange.      Wæs hira Matheus sum, se mid Iudeum ongan      godspell ærest wordum writan      wundorcræfte. þam halig god      hlyt geteode 15 ut on þæt igland      þær ænig þa git ellþeodigra      eðles ne mihte blædes brucan.      Oft him bonena hand on herefelda      hearde gesceode. Eal wæs þæt mearcland      morðre bewunden, 20 feondes facne,      folcstede gumena, hæleða eðel.      Næs þær hlafes wist werum on þam wonge,      ne wæteres drync to bruconne,      ah hie blod ond fel, fira flæschoman,      feorrancumenra, 25 ðegon geond þa þeode.      Swelc wæs þeaw hira þæt hie æghwylcne      ellðeodigra dydan him to mose      meteþearfendum, þara þe þæt ealand      utan sohte. Swylc wæs þæs folces      freoðoleas tacen, 30 unlædra eafoð,      þæt hie eagena gesihð, hettend heorogrimme, heafodgimmas agetton gealgmode      gara ordum. Syððan him geblendan bitere tosomne, dryas þurh dwolcræft,      drync unheorne, 35 se onwende gewit,      wera ingeþanc, heortan on hreðre,      (hyge wæs oncyrred), þæt hie ne murndan      æfter mandreame, hæleþ heorogrædige,      ac hie hig ond gærs for meteleaste      meðe gedrehte. 40 þa wæs Matheus      to þære mæran byrig cumen in þa ceastre.      þær wæs cirm micel geond Mermedonia,      manfulra hloð, fordenera gedræg,      syþþan deofles þegnas geascodon      æðelinges sið. 45 Eodon him þa togenes,      garum gehyrsted, lungre under linde,      (nalas late wæron), eorre æscberend,      to þam orlege. Hie þam halgan þær      handa gebundon ond fæstnodon      feondes cræfte, 50 hæleð hellfuse,      ond his heafdes segl abreoton mid billes ecge.      Hwæðre he in breostum þa git herede in heortan      heofonrices weard, þeah ðe he atres drync      atulne onfenge. Eadig ond onmod,      he mid elne forð 55 wyrðode wordum      wuldres aldor, heofonrices weard,      halgan stefne, of carcerne.      Him wæs Cristes lof on fyrhðlocan      fæste bewunden. He þa wepende      weregum tearum 60 his sigedryhten      sargan reorde grette, gumena brego,      geomran stefne, weoruda wilgeofan,      ond þus wordum cwæð: "Hu me elþeodige      inwitwrasne searonet seowað! A ic symles wæs 65 on wega gehwam      willan þines georn on mode;      nu ðurh geohða sceal dæde fremman      swa þa dumban neat. þu ana canst      ealra gehygdo, meotud mancynnes,      mod in hreðre. 70 Gif þin willa sie,      wuldres aldor, þæt me wærlogan      wæpna ecgum, sweordum, aswebban,      ic beo sona gearu to adreoganne      þæt ðu, drihten min, engla eadgifa,      eðelleasum, 75 dugeða dædfruma,      deman wille. Forgif me to are,      ælmihtig god, leoht on þissum life,      þy læs ic lungre scyle, ablended in burgum,      æfter billhete þurh hearmcwide      heorugrædigra, 80 laðra leodsceaðena,      leng þrowian edwitspræce.      Ic to anum þe, middangeardes weard,      mod staþolige, fæste fyrhðlufan,      ond þe, fæder engla, beorht blædgifa,      biddan wille 85 ðæt ðu me ne gescyrige      mid scyldhetum, werigum wrohtsmiðum,      on þone wyrrestan, dugoða demend,      deað ofer eorðan." æfter þyssum wordum      com wuldres tacen halig of heofenum,      swylce hadre segl 90 to þam carcerne.      þær gecyðed wearð þæt halig god      helpe gefremede, ða wearð gehyred      heofoncyninges stefn wrætlic under wolcnum,      wordhleoðres sweg mæres þeodnes.      He his maguþegne 95 under hearmlocan      hælo ond frofre beadurofum abead      beorhtan stefne: "Ic þe, Matheus,      mine sylle sybbe under swegle.      Ne beo ðu on sefan to forht, ne on mode ne murn.      Ic þe mid wunige 100 ond þe alyse      of þyssum leoðubendum, ond ealle þa menigo      þe þe mid wuniað on nearonedum.      þe is neorxnawang, blæda beorhtost,      boldwela fægrost, hama hyhtlicost,      halegum mihtum 105 torht ontyned.      þær ðu tyres most, to widan feore      willan brucan. Geþola þeoda þrea!      Nis seo þrah micel þæt þe wærlogan      witebendum, synnige ðurh searocræft,      swencan motan. 110 Ic þe Andreas      ædre onsende to hleo ond to hroðre      in þas hæðenan burg. He ðe alyseð      of þyssum leodhete. Is to þære tide      tælmet hwile emne mid soðe      seofon ond twentig 115 nihtgerimes,      þæt ðu of nede most, sorgum geswenced,      sigore gewyrðod, hweorfan of henðum      in gehyld godes." Gewat him þa se halga      helm ælwihta, engla scyppend,      to þam uplican 120 eðelrice.      He is on riht cyning, staðolfæst styrend,      in stowa gehwam. ða wæs Matheus      miclum onbryrded niwan stefne.      Nihthelm toglad, lungre leorde.      Leoht æfter com, 125 dægredwoma.      Duguð samnade, hæðne hildfrecan,      heapum þrungon, (guðsearo gullon,      garas hrysedon), bolgenmode,      under bordhreoðan. Woldon cunnian      hwæðer cwice lifdon 130 þa þe on carcerne      clommum fæste hleoleasan wic      hwile wunedon, hwylcne hie to æte      ærest mihton æfter fyrstmearce      feores berædan. Hæfdon hie on rune      ond on rimcræfte 135 awriten, wælgrædige,      wera endestæf, hwænne hie to mose      meteþearfendum on þære werþeode      weorðan sceoldon. Cirmdon caldheorte,      (corðor oðrum getang), reðe ræsboran.      Rihtes ne gimdon, 140 meotudes mildse.      Oft hira mod onwod under dimscuan      deofles larum, þonne hie unlædra eafeðum gelyfdon. Hie ða gemetton      modes glawne, haligne hæle,      under heolstorlocan 145 bidan beadurofne þæs him beorht cyning, engla ordfruma,      unnan wolde. ða wæs first agan      frumrædenne þinggemearces      butan þrim nihtum, swa hit wælwulfas      awriten hæfdon 150 þæt hie banhringas      abrecan þohton, lungre tolysan      lic ond sawle, ond þonne todælan      duguðe ond geogoðe, werum to wiste      ond to wilþege, fæges flæschoman.      Feorh ne bemurndan, 155 grædige guðrincas,      hu þæs gastes sið æfter swyltcwale      geseted wurde. Swa hie symble ymb þritig      þing gehedon nihtgerimes;      wæs him neod micel þæt hie tobrugdon      blodigum ceaflum 160 fira flæschoman      him to foddorþege. þa wæs gemyndig,      se ðe middangeard gestaðelode      strangum mihtum, hu he in ellþeodigum      yrmðum wunode, belocen leoðubendum,      þe oft his lufan adreg 165 for Ebreum      ond Israhelum; swylce he Iudea      galdorcræftum wiðstod stranglice.      þa sio stefn gewearð gehered of heofenum,      þær se halga wer in Achaia,      Andreas, wæs, 170 (leode lærde      on lifes weg), þa him cirebaldum      cininga wuldor, meotud mancynnes,      modhord onleac, weoruda drihten,      ond þus wordum cwæð: "ðu scealt feran      ond frið lædan, 175 siðe gesecan,      þær sylfætan eard weardigað,      eðel healdaþ morðorcræftum.      Swa is þære menigo þeaw þæt hie uncuðra      ængum ne willað on þam folcstede      feores geunnan 180 syþþan manfulle      on Mermedonia onfindaþ feasceaftne.      þær sceall feorhgedal, earmlic ylda cwealm,      æfter wyrþan. ðær ic seomian wat      þinne sigebroðor mid þam burgwarum      bendum fæstne. 185 Nu bið fore þreo niht      þæt he on þære þeode sceal fore hæðenra      handgewinne þurh gares gripe      gast onsendan, ellorfusne,      butan ðu ær cyme." ædre him Andreas      agef andsware: 190 "Hu mæg ic, dryhten min,      ofer deop gelad fore gefremman      on feorne weg swa hrædlice,      heofona scyppend, wuldres waldend,      swa ðu worde becwist? ðæt mæg engel þin      eað geferan, 195 halig of heofenum      con him holma begang, sealte sæstreamas ond swanrade, waroðfaruða gewinn      ond wæterbrogan, wegas ofer widland.      Ne synt me winas cuðe, eorlas elþeodige,      ne þær æniges wat 200 hæleða gehygdo,      ne me herestræta ofer cald wæter      cuðe sindon." Him ða ondswarude      ece dryhten: "Eala, Andreas,      þæt ðu a woldest þæs siðfætes      sæne weorþan! 205 Nis þæt uneaðe      eallwealdan gode to gefremmanne      on foldwege, ðæt sio ceaster hider      on þas cneorisse under swegles gang      aseted wyrðe, breogostol breme,      mid þam burgwarum, 210 gif hit worde becwið      wuldres agend. Ne meaht ðu þæs siðfætes      sæne weorðan, ne on gewitte to wac,      gif ðu wel þencest wið þinne waldend      wære gehealdan, treowe tacen.      Beo ðu on tid gearu; 215 ne mæg þæs ærendes      ylding wyrðan. ðu scealt þa fore geferan      ond þin feorh beran in gramra gripe,      ðær þe guðgewinn þurh hæðenra      hildewoman, beorna beaducræft,      geboden wyrðeð. 220 Scealtu æninga      mid ærdæge, emne to morgene,      æt meres ende ceol gestigan      ond on cald wæter brecan ofer bæðweg.      Hafa bletsunge ofer middangeard      mine, þær ðu fere!" 225 Gewat him þa se halga      healdend ond wealdend, upengla fruma,      eðel secan, middangeardes weard,      þone mæran ham, þær soðfæstra      sawla moton æfter lices hryre      lifes brucan. 230 þa wæs ærende      æðelum cempan aboden in burgum,      ne wæs him bleað hyge, ah he wæs anræd      ellenweorces, heard ond higerof,      nalas hildlata, gearo, guðe fram,      to godes campe. 235 Gewat him þa on uhtan      mid ærdæge ofer sandhleoðu      to sæs faruðe, þriste on geþance,      ond his þegnas mid, gangan on greote.      Garsecg hlynede, beoton brimstreamas.      Se beorn wæs on hyhte, 240 syðþan he on waruðe      widfæðme scip modig gemette.      þa com morgentorht beacna beorhtost      ofer breomo sneowan, halig of heolstre.      Heofoncandel blac ofer lagoflodas.      He ðær lidweardas, 245 þrymlice þry      þegnas gemette, modiglice menn,      on merebate sittan siðfrome,      swylce hie ofer sæ comon. þæt wæs drihten sylf,      dugeða wealdend, ece ælmihtig,      mid his englum twam. 250 Wæron hie on gescirplan      scipferendum, eorlas onlice      ealiðendum, þonne hie on flodes fæðm      ofer feorne weg on cald wæter      ceolum lacað. Hie ða gegrette,      se ðe on greote stod, 255 fus on faroðe, fægn reordade: "Hwanon comon ge      ceolum liðan, macræftige menn,      on mereþissan, ane ægflotan?      Hwanon eagorstream ofer yða gewealc      eowic brohte?" 260 Him ða ondswarode      ælmihti god, swa þæt ne wiste,      se ðe þæs wordes bad, hwæt se manna wæs      meðelhegendra, þe he þær on waroðe      wiðþingode: "We of Marmedonia      mægðe syndon 265 feorran geferede.      Us mid flode bær on hranrade      heahstefn naca, snellic sæmearh,      snude bewunden, oðþæt we þissa leoda      land gesohton, wære bewrecene,      swa us wind fordraf." 270 Him þa Andreas      eaðmod oncwæð: "Wolde ic þe biddan,      þeh ic þe beaga lyt, sincweorðunga,      syllan meahte, þæt ðu us gebrohte      brante ceole, hea hornscipe,      ofer hwæles eðel 275 on þære mægðe.      Bið ðe meorð wið god, þæt ðu us on lade      liðe weorðe." Eft him ondswarode      æðelinga helm of yðlide,      engla scippend: "Ne magon þær gewunian      widferende, 280 ne þær elþeodige      eardes brucað, ah in þære ceastre      cwealm þrowiað, þa ðe feorran þyder      feorh gelædaþ, ond þu wilnast nu      ofer widne mere þæt ðu on þa fægðe      þine feore spilde." 285 Him þa Andreas      agef ondsware: "Usic lust hweteð      on þa leodmearce, mycel modes hiht,      to þære mæran byrig, þeoden leofesta,      gif ðu us þine wilt on merefaroðe      miltse gecyðan." 290 Him ondswarode      engla þeoden, neregend fira,      of nacan stefne: "We ðe estlice      mid us willað ferigan freolice      ofer fisces bæð efne to þam lande      þær þe lust myneð 295 to gesecanne,      syððan ge eowre gafulrædenne      agifen habbað, sceattas gescrifene,      swa eow scipweardas, aras ofer yðbord,      unnan willað." Him þa ofstlice      Andreas wið, 300 wineþearfende,      wordum mælde: "Næbbe ic fæted gold      ne feohgestreon, welan ne wiste      ne wira gespann, landes ne locenra beaga,      þæt ic þe mæge lust ahwettan, willan in worulde,      swa ðu worde becwist." 305 Him þa beorna breogo,      þær he on bolcan sæt, ofer waroða geweorp      wiðþingode: "Hu gewearð þe þæs,      wine leofesta, ðæt ðu sæbeorgas      secan woldes, merestreama gemet,      maðmum bedæled, 310 ofer cald cleofu      ceoles neosan? Nafast þe to frofre      on faroðstræte hlafes wiste      ne hlutterne drync to dugoðe.      Is se drohtað strang þam þe lagolade      lange cunnaþ." 315 ða him Andreas      ðurh ondsware, wis on gewitte,      wordhord onleac: "Ne gedafenað þe,      nu þe dryhten geaf welan ond wiste      ond woruldspede, ðæt ðu ondsware      mid oferhygdum, 320 sece sarcwide.      Selre bið æghwam þæt he eaðmedum      ellorfusne oncnawe cuðlice,      swa þæt Crist bebead, þeoden þrymfæst.      We his þegnas synd gecoren to cempum.      He is cyning on riht, 325 wealdend ond wyrhta      wuldorþrymmes, an ece god      eallra gesceafta, swa he ealle befehð      anes cræfte, hefon ond eorðan,      halgum mihtum, sigora selost.      He ðæt sylfa cwæð, 330 fæder folca gehwæs,      ond us feran het geond ginne grund      gasta streonan: 'Farað nu geond ealle      eorðan sceatas emne swa wide      swa wæter bebugeð, oððe stedewangas      stræte gelicgaþ. 335 Bodiað æfter burgum      beorhtne geleafan ofer foldan fæðm.      Ic eow freoðo healde. Ne ðurfan ge on þa fore      frætwe lædan, gold ne seolfor.      Ic eow goda gehwæs on eowerne agenne dom      est ahwette.' 340 Nu ðu seolfa miht      sið userne gehyran hygeþancol.      Ic sceal hraðe cunnan hwæt ðu us to duguðum gedon wille." Him þa ondswarode ece dryhten: "Gif ge syndon þegnas      þæs þe þrym ahof 345 ofer middangeard,      swa ge me secgaþ, ond ge geheoldon þæt eow      se halga bead, þonne ic eow mid gefean      ferian wille ofer brimstreamas,      swa ge benan sint." þa in ceol stigon      collenfyrhðe, 350 ellenrofe,      æghwylcum wearð on merefaroðe      mod geblissod. ða ofer yða geswing      Andreas ongann mereliðendum      miltsa biddan wuldres aldor,      ond þus wordum cwæð: 355 "Forgife þe dryhten      domweorðunga, willan in worulde      ond in wuldre blæd, meotud manncynnes,      swa ðu me hafast on þyssum siðfæte      sybbe gecyðed!" Gesæt him þa se halga helmwearde neah, 360 æðele be æðelum.      æfre ic ne hyrde þon cymlicor      ceol gehladenne heahgestreonum.      Hæleð in sæton, þeodnas þrymfulle,      þegnas wlitige. ða reordode      rice þeoden, 365 ece ælmihtig,      heht his engel gan, mærne maguþegn,      ond mete syllan, frefran feasceafte ofer flodes wylm, þæt hie þe eað mihton      ofer yða geþring drohtaþ adreogan.      þa gedrefed wearð, 370 onhrered hwælmere.      Hornfisc plegode, glad geond garsecg,      ond se græga mæw wælgifre wand.      Wedercandel swearc, windas weoxon,      wægas grundon, streamas styredon,      strengas gurron, 375 wædo gewætte.      Wæteregsa stod þreata þryðum.      þegnas wurdon acolmode.      ænig ne wende þæt he lifgende      land begete, þara þe mid Andreas      on eagorstream 380 ceol gesohte.      Næs him cuð þa gyt hwa þam sæflotan      sund wisode. Him þa se halga      on holmwege ofer argeblond,      Andreas þa git, þegn þeodenhold,      þanc gesægde, 385 ricum ræsboran,      þa he gereordod wæs: "ðe þissa swæsenda      soðfæst meotud, lifes leohtfruma,      lean forgilde, weoruda waldend,      ond þe wist gife, heofonlicne hlaf,      swa ðu hyldo wið me 390 ofer firigendstream      freode gecyðdest! Nu synt geþreade      þegnas mine, geonge guðrincas.      Garsecg hlymmeð, geofon geotende.      Grund is onhrered, deope gedrefed, duguð is geswenced, 395 modigra mægen      myclum gebysgod." Him of helman oncwæð      hæleða scyppend: "Læt nu geferian      flotan userne, lid to lande      ofer lagufæsten, ond þonne gebidan      beornas þine, 400 aras on earde,      hwænne ðu eft cyme." Edre him þa eorlas      agefan ondsware, þegnas þrohthearde,      þafigan ne woldon ðæt hie forleton      æt lides stefnan leofne lareow      ond him land curon: 405 "Hwider hweorfað we      hlafordlease, geomormode,      gode orfeorme, synnum wunde,      gif we swicað þe? We bioð laðe      on landa gehwam, folcum fracoðe,      þonne fira bearn, 410 ellenrofe,      æht besittaþ, hwylc hira selost      symle gelæste hlaforde æt hilde,      þonne hand ond rond on beaduwange      billum forgrunden æt niðplegan      nearu þrowedon." 415 þa reordade      rice þeoden, wærfæst cining,      word stunde ahof: "Gif ðu þegn sie      þrymsittendes, wuldorcyninges,      swa ðu worde becwist, rece þa gerynu,      hu he reordberend 420 lærde under lyfte.      Lang is þes siðfæt ofer fealuwne flod;      frefra þine mæcgas on mode.      Mycel is nu gena lad ofer lagustream,      land swiðe feorr to gesecanne. Sund is geblonden, 425 grund wið greote.      God eaðe mæg heaðoliðendum      helpe gefremman." Ongan þa gleawlice      gingran sine, wuldorspedige weras      wordum trymman: "Ge þæt gehogodon,      þa ge on holm stigon, 430 þæt ge on fara folc      feorh gelæddon, ond for dryhtnes lufan      deað þrowodon, on ælmyrcna      eðelrice sawle gesealdon.      Ic þæt sylfa wat, þæt us gescyldeð      scyppend engla, 435 weoruda dryhten.      Wæteregesa sceal, geðyd ond geðreatod      þurh þryðcining, lagu lacende,      liðra wyrðan. Swa gesælde iu,      þæt we on sæbate ofer waruðgewinn      wæda cunnedan, 440 faroðridende.      Frecne þuhton egle ealada.      Eagorstreamas beoton bordstæðu,      brim oft oncwæð, yð oðerre.      Hwilum upp astod of brimes bosme      on bates fæðm 445 egesa ofer yðlid.      ælmihtig þær, meotud mancynnes,      on mereþyssan beorht basnode.      Beornas wurdon forhte on mode,      friðes wilnedon, miltsa to mærum.      þa seo menigo ongan 450 clypian on ceole,      cyning sona aras, engla eadgifa,      yðum stilde, wæteres wælmum.      Windas þreade, sæ sessade,      smylte wurdon merestreama gemeotu.      ða ure mod ahloh 455 syððan we gesegon      under swegles gang windas ond wægas      ond wæterbrogan forhte gewordne      for frean egesan. Forþan ic eow to soðe      secgan wille, þæt næfre forlæteð      lifgende god 460 eorl on eorðan,      gif his ellen deah." Swa hleoðrode      halig cempa, ðeawum geþancul.      þegnas lærde eadig oreta,      eorlas trymede, oððæt hie semninga      slæp ofereode, 465 meðe be mæste.      Mere sweoðerade, yða ongin      eft oncyrde, hreoh holmþracu.      þa þam halgan wearð æfter gryrehwile      gast geblissod. Ongan ða reordigan      rædum snottor, 470 wis on gewitte,      wordlocan onspeonn: "Næfre ic sælidan      selran mette, macræftigran,      þæs ðe me þynceð, rowend rofran,      rædsnotterran, wordes wisran.      Ic wille þe, 475 eorl unforcuð,      anre nu gena bene biddan,      þeah ic þe beaga lyt, sincweorðunga,      syllan mihte, fætedsinces.      Wolde ic freondscipe, þeoden þrymfæst, þinne, gif ic mehte, 480 begitan godne.      þæs ðu gife hleotest, haligne hyht      on heofonþrymme, gif ðu lidwerigum      larna þinra este wyrðest.      Wolde ic anes to ðe, cynerof hæleð,      cræftes neosan, 485 ðæt ðu me getæhte,      nu þe tir cyning ond miht forgef,      manna scyppend, hu ðu wægflotan      wære bestemdon, sæhengeste,      sund wisige. Ic wæs on gifeðe      iu ond nu þa 490 syxtyne siðum      on sæbate, mere hrerendum      mundum freorig, eagorstreamas,      (is ðys ane ma), swa ic æfre ne geseah      ænigne mann, þryðbearn hæleða, þe gelicne, 495 steoran ofer stæfnan.      Streamwelm hwileð, beateþ brimstæðo.      Is þes bat ful scrid, færeð famigheals,      fugole gelicost glideð on geofone.      Ic georne wat þæt ic æfre ne geseah      ofer yðlade 500 on sæleodan      syllicran cræft. Is þon geliccost      swa he on landsceare stille stande,      þær hine storm ne mæg, wind awecgan,      ne wæterflodas brecan brondstæfne,      hwæðere on brim snoweð 505 snel under segle.      ðu eart seolfa geong, wigendra hleo,      nalas wintrum frod, hafast þe on fyrhðe,      faroðlacende, eorles ondsware.      æghwylces canst worda for worulde      wislic andgit." 510 Him ondswarode      ece dryhten: "Oft þæt gesæleð,      þæt we on sælade, scipum under scealcum,      þonne sceor cymeð, brecað ofer bæðweg,      brimhengestum. Hwilum us on yðum      earfoðlice 515 gesæleð on sæwe,      þeh we sið nesan, frecne geferan.      Flodwylm ne mæg manna ænigne      ofer meotudes est lungre gelettan:      ah him lifes geweald, se ðe brimu bindeð,      brune yða 520 ðyð ond þreatað.      He þeodum sceal racian mid rihte,      se ðe rodor ahof ond gefæstnode      folmum sinum, worhte ond wreðede,      wuldras fylde beorhtne boldwelan,      swa gebledsod wearð 525 engla eðel      þurh his anes miht. Forþan is gesyne,      soð orgete, cuð oncnawen,      þæt ðu cyninges eart þegen geþungen,      þrymsittendes, forþan þe sona      sæholm oncneow, 530 garsecges begang,      þæt ðu gife hæfdes haliges gastes.      Hærn eft onwand, aryða geblond.      Egesa gestilde, widfæðme wæg.      Wædu swæðorodon seoðþan hie ongeton      þæt ðe god hæfde 535 wære bewunden, se ðe wuldres blæd gestaðolade      strangum mihtum." þa hleoðrade      halgan stefne cempa collenferhð,      cyning wyrðude, wuldres waldend,      ond þus wordum cwæð: 540 "Wes ðu gebledsod,      brego mancynnes, dryhten hælend!      A þin dom lyfað! Ge neh ge feor      is þin nama halig, wuldre gewlitegad      ofer werþeoda, miltsum gemærsod.      Nænig manna is 545 under heofonhwealfe,      hæleða cynnes, ðætte areccan mæg      oððe rim wite hu ðrymlice,      þeoda baldor, gasta geocend,      þine gife dælest. Huru is gesyne,      sawla nergend, 550 þæt ðu þissum hysse      hold gewurde ond hine geongne      geofum wyrðodest, wis on gewitte      ond wordcwidum. Ic æt efenealdum      æfre ne mette on modsefan      maran snyttro." 555 Him ða of ceole oncwæð      cyninga wuldor, frægn fromlice      fruma ond ende: "Saga, þances gleaw      þegn, gif ðu cunne, hu ðæt gewurde      be werum tweonum, þæt ða arleasan      inwidþancum, 560 Iudea cynn      wið godes bearne ahof hearmcwide.      Hæleð unsælige no ðær gelyfdon      in hira liffruman, grome gealgmode,      þæt he god wære, þeah ðe he wundra feala      weorodum gecyðde, 565 sweotulra ond gesynra.      Synnige ne mihton oncnawan þæt cynebearn,      se ðe acenned wearð to hleo ond to hroðre      hæleða cynne, eallum eorðwarum.      æþelinge weox word ond wisdom,      ah he þara wundra a, 570 domagende,      dæl nænigne frætre þeode      beforan cyðde." Him ða Andreas      agef andsware: "Hu mihte þæt gewyrðan      in werþeode, þæt ðu ne gehyrde      hælendes miht, 575 gumena leofost,      hu he his gif cyðde geond woruld wide,      wealdendes bearn? Sealde he dumbum gesprec,      deafe gehyrdon, healtum ond hreofum      hyge blissode, ða þe limseoce      lange wæron, 580 werige, wanhale,      witum gebundene, æfter burhstedum      blinde gesegon. Swa he on grundwæge      gumena cynnes manige missenlice      men of deaðe worde awehte.      Swylce he eac wundra feala 585 cynerof cyðde      þurh his cræftes miht. He gehalgode      for heremægene win of wætere      ond wendan het, beornum to blisse,      on þa beteran gecynd. Swylce he afedde      of fixum twam 590 ond of fif hlafum      fira cynnes fif ðusendo.      Feðan sæton, reonigmode, reste gefegon, werige æfter waðe,      wiste þegon, menn on moldan,      swa him gemedost wæs. 595 Nu ðu miht gehyran,      hyse leofesta, hu us wuldres weard      wordum ond dædum lufode in life,      ond þurh lare speon to þam fægeran gefean,      þær freo moton, eadige mid englum,      eard weardigan, 600 þa ðe æfter deaðe      dryhten secað." ða gen weges weard      wordhord onleac, beorn ofer bolcan,      beald reordade: "Miht ðu me gesecgan,      þæt ic soð wite, hwæðer wealdend þin      wundor on eorðan, 605 þa he gefremede      nalas feam siðum, folcum to frofre      beforan cyðde, þær bisceopas      ond boceras ond ealdormenn      æht besæton, mæðelhægende?      Me þæt þinceð, 610 ðæt hie for æfstum      inwit syredon þurh deopne gedwolan.      Deofles larum hæleð hynfuse      hyrdon to georne, wraðum wærlogan.      Hie seo wyrd beswac, forleolc ond forlærde.      Nu hie lungre sceolon, 615 werige mid werigum,      wræce þrowian, biterne bryne      on banan fæðme." Him ða Andreas      agef ondsware: "Secge ic ðe to soðe      ðæt he swiðe oft beforan fremede      folces ræswum 620 wundor æfter wundre      on wera gesiehðe, swylce deogollice      dryhten gumena folcræd fremede,      swa he to friðe hogode." Him ondswarode      æðelinga helm: "Miht ðu, wis hæleð,      wordum gesecgan, 625 maga mode rof,      mægen þa he cyðde, deormod on digle,      ða mid dryhten oft, rodera rædend,      rune besæton?" Him þa Andreas      ondsware agef: "Hwæt frinest ðu me,      frea leofesta, 630 wordum wrætlicum,      ond þe wyrda gehwære þurh snyttra cræft      soð oncnawest?" ða git him wæges weard      wiðþingode: "Ne frine ic ðe for tæle      ne ðurh teoncwide on hranrade,      ac min hige blissað, 635 wynnum wridað,      þurh þine wordlæðe, æðelum ecne.      Ne eom ic ana ðæt, ac manna gehwam      mod bið on hyhte, fyrhð afrefred,      þam þe feor oððe neah on mode geman      hu se maga fremede, 640 godbearn on grundum.      Gastas hweorfon, sohton siðfrome      swegles dreamas, engla eðel      þurh þa æðelan miht." Edre him Andreas      agef ondsware: "Nu ic on þe sylfum      soð oncnawe, 645 wisdomes gewit,      wundorcræfte sigesped geseald,      (snyttrum bloweð, beorhtre blisse,      breost innanweard), nu ic þe sylfum      secgan wille oor ond ende,      swa ic þæs æðelinges 650 word ond wisdom      on wera gemote þurh his sylfes muð      symle gehyrde. Oft gesamnodon      side herigeas, folc unmæte,      to frean dome, þær hie hyrcnodon      haliges lare. 655 ðonne eft gewat      æðelinga helm, beorht blædgifa,      in bold oðer, ðær him togenes,      god herigende, to ðam meðelstede      manige comon, snottre selerædend.      Symble gefegon, 660 beornas bliðheorte,      burhweardes cyme. Swa gesælde iu      þæt se sigedema ferde, frea mihtig.      Næs þær folces ma on siðfate,      sinra leoda, nemne ellefne      orettmæcgas, 665 geteled tireadige.      He wæs twelfta sylf. þa we becomon      to þam cynestole, þær getimbred wæs      tempel dryhtnes, heah ond horngeap,      hæleðum gefrege, wuldre gewlitegod.      Huscworde ongan 670 þurh inwitðanc      ealdorsacerd herme hyspan,      hordlocan onspeon, wroht webbade.      He on gewitte oncneow þæt we soðfæstes      swaðe folgodon, læston larcwide.      He lungre ahof 675 woðe wiðerhydig      wean onblonden: 'Hwæt, ge syndon earme      ofer ealle menn! Wadað widlastas,      weorn geferað earfoðsiða,      ellþeodiges nu butan leodrihte      larum hyrað, 680 eadiges orhlytte      æðeling cyðað, secgað soðlice      þæt mid suna meotudes drohtigen dæghwæmlice.      þæt is duguðum cuð hwanon þam ordfruman      æðelu onwocon. He wæs afeded      on þysse folcsceare, 685 cildgeong acenned      mid his cneomagum. þus syndon haten      hamsittende, fæder ond modur,      þæs we gefrægen habbað þurh modgemynd,      Maria ond Ioseph. Syndon him on æðelum      oðere twegen 690 beornas geborene,      broðorsybbum, suna Iosephes,      Simon ond Iacob.' Swa hleoðrodon      hæleða ræswan, dugoð domgeorne,      dyrnan þohton meotudes mihte.      Man eft gehwearf, 695 yfel endeleas,      þær hit ær aras. þa se þeoden gewat      þegna heape fram þam meðelstede      mihtum geswiðed, dugeða dryhten,      secan digol land. He þurh wundra feala      on þam westenne 700 cræfta gecyðde      þæt he wæs cyning on riht ofer middangeard,      mægene geswiðed, waldend ond wyrhta      wuldorþrymmes, an ece god      eallra gesceafta. Swylce he oðerra      unrim cyðde 705 wundorworca      on wera gesyhðe. Syþþan eft gewat      oðre siðe getrume mycle,      þæt he in temple gestod, wuldres aldor.      Wordhleoðor astag geond heahræced.      Haliges lare 710 synnige ne swulgon,      þeah he soðra swa feala tacna gecyðde,      þær hie to segon. Swylce he wrætlice      wundor agræfene, anlicnesse      engla sinra geseh, sigora frea,      on seles wage, 715 on twa healfe      torhte gefrætwed, wlitige geworhte.      He worde cwæð: 'ðis is anlicnes      engelcynna þæs bremestan þe mid þam burgwarum in þære ceastre is.      Cheruphim et Seraphim 720 þa on swegeldreamum      syndon nemned. Fore onsyne      ecan dryhtnes standað stiðferðe,      stefnum herigað, halgum hleoðrum,      heofoncyninges þrym, meotudes mundbyrd.      Her amearcod is 725 haligra hiw,      þurh handmægen awriten on wealle      wuldres þegnas.' þa gen worde cwæð      weoruda dryhten, heofonhalig gast,      fore þam heremægene: 'Nu ic bebeode      beacen ætywan, 730 wundor geweorðan      on wera gemange, ðæt þeos onlicnes      eorðan sece, wlitig of wage,      ond word sprece, secge soðcwidum,      (þy sceolon gelyfan eorlas on cyððe),      hwæt min æðelo sien.' 735 Ne dorste þa forhylman      hælendes bebod wundor fore weorodum,      ac of wealle ahleop, frod fyrngeweorc,      þæt he on foldan stod, stan fram stane.      Stefn æfter cwom, hlud þurh heardne,      hleoðor dynede, 740 wordum wemde.      Wrætlic þuhte stiðhycgendum      stanes ongin. Septe sacerdas      sweotolum tacnum, witig werede      ond worde cwæð: 'Ge synd unlæde,      earmra geþohta 745 searowum beswicene,      oððe sel nyton, mode gemyrde.      Ge mon cigað godes ece bearn, þone þe grund ond sund, heofon ond eorðan      ond hreo wægas, salte sæstreamas      ond swegl uppe 750 amearcode      mundum sinum. þis is se ilca      ealwalda god ðone on fyrndagum      fæderas cuðon. He Abrahame      ond Isace ond Iocobe      gife bryttode, 755 welum weorðode,      wordum sægde ærest Habrahame      æðeles geþingu, þæt of his cynne      cenned sceolde weorðan wuldres god.      Is seo wyrd mid eow open, orgete,      magan eagum nu 760 geseon sigores god,      swegles agend.' æfter þyssum wordum      weorud hlosnode geond þæt side sel,      (swigodon ealle), ða ða yldestan      eft ongunnon secgan synfulle,      (soð ne oncneowan), 765 þæt hit drycræftum      gedon wære, scingelacum,      þæt se scyna stan mælde for mannum.      Man wridode geond beorna breost,      brandhata nið weoll on gewitte,      weorm blædum fag, 770 attor ælfæle.      þær orcnawe wearð þurh teoncwide      tweogende mod, mæcga misgehygd      morðre bewunden. ða se þeoden bebead      þryðweorc faran, stan on stræte      of stedewange, 775 ond forð gan      foldweg tredan, grene grundas,      godes ærendu larum lædan      on þa leodmearce to Channaneum,      cyninges worde beodan Habrahame      mid his eaforum twæm 780 of eorðscræfe      ærest fremman, lætan landreste,      leoðo gadrigean, gaste onfon      ond geogoðhade, edniwinga      andweard cuman, frode fyrnweotan,      folce gecyðan, 785 hwylcne hie god mihtum      ongiten hæfdon. Gewat he þa feran,      swa him frea mihtig, scyppend wera,      gescrifen hæfde, ofer mearcpaðu,      þæt he on Mambre becom beorhte blican,      swa him bebead meotud, 790 þær þa lichoman      lange þrage, heahfædera hra,      beheled wæron. Het þa ofstlice      up astandan Habraham ond Isaac,      æðeling þriddan Iacob of greote      to godes geþinge, 795 sneome of slæpe þæm fæstan.      Het hie to þam siðe gyrwan, faran to frean dome.      Sceoldon hie þam folce gecyðan hwa æt frumsceafte      furðum teode eorðan eallgrene      ond upheofon, hwær se wealdend wære      þe þæt weorc staðolade. 800 Ne dorston þa gelettan      leng owihte wuldorcyninges word.      Geweotan ða ða witigan þry modige mearcland tredan.      Forlætan moldern wunigean open eorðscræfu,      woldon hie ædre gecyðan frumweorca fæder.      þa þæt folc gewearð 805 egesan geaclod,      þær þa æðelingas wordum weorðodon      wuldres aldor. Hie ða ricene het      rices hyrde to eadwelan      oþre siðe secan mid sybbe      swegles dreamas, 810 ond þæs to widan feore      willum neotan. Nu ðu miht gehyran,      hyse leofesta, hu he wundra worn      wordum cyðde, swa þeah ne gelyfdon      larum sinum modblinde menn.      Ic wat manig nu gyt 815 mycel mære spell      ðe se maga fremede, rodera rædend,      ða ðu aræfnan ne miht, hreðre behabban,      hygeþances gleaw." þus Andreas      ondlangne dæg herede hleoðorcwidum      haliges lare, 820 oððæt hine semninga      slæp ofereode on hronrade      heofoncyninge neh. ða gelædan het      lifes brytta ofer yða geþræc      englas sine, fæðmum ferigean      on fæder wære 825 leofne mid lissum      ofer lagufæsten, oððæt sæwerige      slæp ofereode. þurh lyftgelac      on land becwom to þære ceastre      þe him cining engla ða þa aras siðigean, 830 eadige on upweg,      eðles neosan. Leton þone halgan      be herestræte swefan on sybbe      under swegles hleo, bliðne bidan      burhwealle neh, his niðhetum,      nihtlangne fyrst, 835 oðþæt dryhten forlet      dægcandelle scire scinan.      Sceadu sweðerodon, wonn under wolcnum.      þa com wederes blæst, hador heofonleoma,      ofer hofu blican. Onwoc þa wiges heard,      (wang sceawode), 840 fore burggeatum.      Beorgas steape, hleoðu hlifodon,      ymbe harne stan tigelfagan trafu,      torras stodon, windige weallas.      þa se wisa oncneow þæt he Marmedonia      mægðe hæfde 845 siðe gesohte,      swa him sylf bebead, þa he him fore gescraf,      fæder mancynnes. Geseh he þa on greote      gingran sine, beornas beadurofe,      biryhte him swefan on slæpe.      He sona ongann 850 wigend weccean,      ond worde cwæð: "Ic eow secgan mæg      soð orgete, þæt us gystrandæge      on geofones stream ofer arwelan      æðeling ferede. In þam ceole wæs      cyninga wuldor, 855 waldend werðeode. Ic his word oncneow, þeh he his mægwlite      bemiðen hæfde." Him þa æðelingas      ondsweorodon, geonge gencwidum,      gastgerynum: "We ðe, Andreas,      eaðe gecyðað 860 sið userne,      þæt ðu sylfa miht ongitan gleawlice      gastgehygdum. Us sæwerige      slæp ofereode. þa comon earnas      ofer yða wylm faran on flyhte,      feðerum hremige, 865 us ofslæpendum      sawle abrugdon, mid gefean feredon      flyhte on lyfte, brehtmum bliðe,      beorhte ond liðe. Lissum lufodon      ond in lofe wunedon, þær wæs singal sang      ond swegles gong, 870 wlitig weoroda heap      ond wuldres þreat. Utan ymbe æðelne      englas stodon, þegnas ymb þeoden,      þusendmælum, heredon on hehðo      halgan stefne dryhtna dryhten.      Dream wæs on hyhte. 875 We ðær heahfæderas      halige oncneowon ond martyra      mægen unlytel, sungon sigedryhtne      soðfæstlic lof, dugoð domgeorne.      þær wæs Dauid mid, eadig oretta,      Essages sunu, 880 for Crist cumen,      cining Israhela. Swylce we gesegon      for suna meotudes, æðelum ecne,      eowic standan, twelfe getealde,      tireadige hæleð. Eow þegnodon      þrymsittende, 885 halige heahenglas.      ðam bið hæleða well þe þara blissa      brucan moton. þær wæs wuldres wynn,      wigendra þrym, æðelic onginn,      næs þær ænigum gewinn. þam bið wræcsið witod,      wite geopenad, 890 þe þara gefeana sceal      fremde weorðan, hean hwearfian,      þonne heonon gangaþ." þa wæs modsefa      myclum geblissod haliges on hreðre,      syðþan hleoðorcwide gingran gehyrdon,      þæt hie god wolde 895 onmunan swa mycles      ofer menn ealle, ond þæt word gecwæð      wigendra hleo: "Nu ic, god dryhten,      ongiten hæbbe þæt ðu on faroðstræte      feor ne wære, cyninga wuldur,      þa ic on ceol gestah, 900 ðeh ic on yðfare,      engla þeoden, gasta geocend,      ongitan ne cuðe. Weorð me nu milde,      meotud ælmihtig, bliðe, beorht cyning!      Ic on brimstreame spræc worda worn,      wat æfter nu 905 hwa me wyrðmyndum      on wudubate ferede ofer flodas.      þæt is frofre gast hæleða cynne.      þær is help gearu, milts æt mærum,      manna gehwylcum, sigorsped geseald,      þam þe seceð to him." 910 ða him fore eagum      onsyne wearð æðeling oðywed      in þa ilcan tid, cining cwicera gehwæs,      þurh cnihtes had. þa he worde cwæð,      wuldres aldor: "Wes ðu, Andreas, hal,      mid þas willgedryht, 915 ferðgefeonde!      Ic þe friðe healde, þæt þe ne moton      mangeniðlan, grame grynsmiðas,      gaste gesceððan." Feoll þa to foldan,      frioðo wilnode wordum wis hæleð,      winedryhten frægn: 920 "Hu geworhte ic þæt,      waldend fira, synnig wið seolfne,      sawla nergend, þæt ic þe swa godne      ongitan ne meahte on wægfære,      þær ic worda gespræc minra for meotude      ma þonne ic sceolde?" 925 Him andswarode      ealwalda god: "No ðu swa swiðe      synne gefremedest swa ðu in Achaia      ondsæc dydest, ðæt ðu on feorwegas      feran ne cuðe ne in þa ceastre      becuman mehte, 930 þing gehegan      þreora nihta fyrstgemearces,      swa ic þe feran het ofer wega gewinn.      Wast nu þe gearwor þæt ic eaðe mæg      anra gehwylcne fremman ond fyrþran      freonda minra 935 on landa gehwylc,      þær me leofost bið. Aris nu hrædlice,      ræd ædre ongit, beorn gebledsod,      swa þe beorht fæder geweorðað wuldorgifum      to widan aldre, cræfte ond mihte.      ðu in þa ceastre gong 940 under burglocan,      þær þin broðor is. Wat ic Matheus      þurh mænra hand hrinen heorudolgum, heafodmagan searonettum beseted.      þu hine secan scealt, leofne alysan      of laðra hete, 945 ond eal þæt mancynn      þe him mid wunige, elþeodigra      inwitwrasnum, bealuwe gebundene.      Him sceal bot hraðe weorþan in worulde      ond in wuldre lean, swa ic him sylfum ær      secgende wæs. 950 Nu ðu, Andreas, scealt      edre geneðan in gramra gripe.      Is þe guð weotod, heardum heoruswengum      scel þin hra dæled wundum weorðan,      wættre geliccost faran flode blod.      Hie þin feorh ne magon 955 deaðe gedælan,      þeh ðu drype ðolie, synnigra slege.      ðu þæt sar aber; ne læt þe ahweorfan      hæðenra þrym, grim gargewinn,      þæt ðu gode swice, dryhtne þinum.      Wes a domes georn; 960 læt ðe on gemyndum      hu þæt manegum wearð fira gefrege      geond feala landa, þæt me bysmredon      bennum fæstne weras wansælige.      Wordum tyrgdon, slogon ond swungon,      synnige ne mihton 965 þurh sarcwide      soð gecyðan. þa ic mid Iudeum      gealgan þehte, (rod wæs aræred),      þær rinca sum of minre sidan      swat ut forlet, dreor to foldan.      Ic adreah feala 970 yrmþa ofer eorðan.      Wolde ic eow on ðon þurh bliðne hige      bysne onstellan, swa on ellþeode      ywed wyrðeð. Manige syndon      in þysse mæran byrig þara þe ðu gehweorfest      to heofonleohte 975 þurh minne naman,      þeah hie morðres feala in fyrndagum      gefremed habban." Gewat him þa se halga      heofonas secan, eallra cyninga cining,      þone clænan ham, eaðmedum upp,      þær is ar gelang 980 fira gehwylcum,      þam þe hie findan cann. ða wæs gemyndig      modgeþyldig, beorn beaduwe heard,      eode in burh hraðe, anræd oretta,      elne gefyrðred, maga mode rof,      meotude getreowe, 985 stop on stræte,      (stig wisode), swa him nænig gumena      ongitan ne mihte, synfulra geseon.      Hæfde sigora weard on þam wangstede      wære betolden leofne leodfruman      mid lofe sinum. 990 Hæfde þa se æðeling      in geþrungen, Cristes cempa,      carcerne neh. Geseh he hæðenra      hloð ætgædere, fore hlindura      hyrdas standan, seofone ætsomne.      Ealle swylt fornam, 995 druron domlease.      Deaðræs forfeng hæleð heorodreorige. ða se halga gebæd bilwytne fæder,      breostgehygdum herede on hehðo      heofoncyninges þrym, godes dryhtendom.      Duru sona onarn 1000 þurh handhrine haliges gastes, ond þær in eode,      elnes gemyndig, hæle hildedeor.      Hæðene swæfon, dreore druncne,      deaðwang rudon. Geseh he Matheus      in þam morðorcofan, 1005 hæleð higerofne      under heolstorlocan, secgan dryhtne lof,      domweorðinga engla ðeodne.      He ðær ana sæt geohðum geomor      in þam gnornhofe. Geseh þa under swegle      swæsne geferan, 1010 halig haligne.      Hyht wæs geniwad. Aras þa togenes,      gode þancade þæs ðe hie onsunde      æfre moston geseon under sunnan.      Syb wæs gemæne bam þam gebroðrum,      blis edniwe. 1015 æghwæðer oðerne      earme beþehte, cyston hie ond clypton.      Criste wæron begen leofe on mode.      Hie leoht ymbscan halig ond heofontorht.      Hreðor innan wæs wynnum awelled.      þa worde ongan 1020 ærest Andreas      æðelne geferan on clustorcleofan      mid cwide sinum gretan godfyrhtne,      sæde him guðgeðingu, feohtan fara monna:      "Nu is þis folc on luste, hæleð hyder on 1025 gewyrht      eardes neosan." æfter þyssum wordum      wuldres þegnas, begen þa gebroðor,      to gebede hyldon, sendon hira bene      fore bearn godes. Swylce se halga      in þam hearmlocan 1030 his god grette ond him geoce bæd, hælend helpe,      ær þan hra crunge fore hæðenra      hildeþrymme, ond þa gelædde      of leoðobendum fram þam fæstenne      on frið dryhtnes 1035 tu ond hundteontig      geteled rime, swylce feowertig, generede fram niðe,      (þær he nænigne forlet under burglocan      bennum fæstne), ond þær wifa þa gyt,      weorodes to eacan, 1040 anes wana þe fiftig forhte gefreoðode.      Fægen wæron siðes, lungre leordan,      nalas leng bidon in þam gnornhofe      guðgeþingo. Gewat þa Matheus      menigo lædan 1045 on gehyld godes,      swa him se halga bebead. Weorod on wilsið      wolcnum beþehte, þe læs him scyldhatan      scyððan comon mid earhfare,      ealdgeniðlan. þær þa modigan mid him      mæðel gehedan, 1050 treowgeþoftan,      ær hie on tu hweorfan. ægðer þara eorla      oðrum trymede heofonrices hyht,      helle witu wordum werede.      Swa ða wigend mid him, hæleð higerofe,      halgum stefnum 1055 cempan coste      cyning weorðadon, wyrda waldend,      þæs wuldres ne bið æfre mid eldum      ende befangen. Gewat him þa Andreas      inn on ceastre glædmod gangan,      to þæs ðe he gramra gemot, 1060 fara folcmægen,      gefrægen hæfde, oððæt he gemette      be mearcpaðe standan stræte neah      stapul ærenne. Gesæt him þa be healfe,      hæfde hluttre lufan, ece upgemynd      engla blisse; 1065 þanon basnode      under burhlocan hwæt him guðweorca      gifeðe wurde. þa gesamnedon      side herigeas, folces frumgaras.      To þam fæstenne wærleasra werod      wæpnum comon, 1070 hæðne hildfrecan,      to þæs þa hæftas ær under hlinscuwan      hearm þrowedon. Wendan ond woldon      wiðerhycgende þæt hie on elþeodigum      æt geworhton, weotude wiste.      Him seo wen gelah, 1075 syððan mid corðre      carcernes duru eorre æscberend      opene fundon, onhliden hamera geweorc,      hyrdas deade. Hie þa unhyðige      eft gecyrdon, luste belorene,      laðspell beran, 1080 sægdon þam folce      þæt ðær feorrcundra, ellreordigra,      ænigne to lafe in carcerne      cwicne ne gemetton, ah þær heorodreorige      hyrdas lagan, gæsne on greote,      gaste berofene, 1085 fægra flæschaman.      þa wearð forht manig for þam færspelle      folces ræswa, hean, hygegeomor,      hungres on wenum, blates beodgastes.      Nyston beteran ræd, þonne hie þa belidenan him to lifnere 1090 deade gefeormedon.      Duruþegnum wearð in ane tid      eallum ætsomne þurh heard gelac      hildbedd styred. ða ic lungre gefrægn      leode tosomne burgwaru bannan.      Beornas comon, 1095 wiggendra þreat,      wicgum gengan, on mearum modige,      mæðelhegende, æscum dealle.      þa wæs eall geador to þam þingstede      þeod gesamnod. Leton him þa betweonum      taan wisian 1100 hwylcne hira ærest      oðrum sceolde to foddurþege      feores ongyldan; hluton hellcræftum,      hæðengildum teledon betwinum.      ða se tan gehwearf efne ofer ænne      ealdgesiða, 1105 se wæs uðweota      eorla dugoðe, heriges on ore.      Hraðe siððan wearð fetorwrasnum fæst,      feores orwena. Cleopode þa collenferhð      cearegan reorde, cwæð he his sylfes sunu      syllan wolde 1110 on æhtgeweald,      eaforan geongne, lifes to lisse.      Hie ða lac hraðe þegon to þance.      þeod wæs oflysted, metes modgeomre,      næs him to maðme wynn, hyht to hordgestreonum.      Hungre wæron 1115 þearle geþreatod,      swa se ðeodsceaða reow ricsode.      þa wæs rinc manig, guðfrec guma,      ymb þæs geongan feorh breostum onbryrded.      To þam beadulace wæs þæt weatacen      wide gefrege, 1120 geond þa burh bodad      beorne manegum, þæt hie þæs cnihtes cwealm      corðre gesohton, duguðe ond eogoðe,      dæl onfengon lifes to leofne.      Hie lungre to þæs, hæðene herigweardas,      here samnodan 1125 ceastrewarena.      Cyrm upp astah ða se geonga ongann      geomran stefne, gehæfted for herige,      hearmleoð galan, freonda feasceaft,      friðes wilnian. Ne mihte earmsceapen      are findan, 1130 freoðe æt þam folce,      þe him feores wolde, ealdres geunnan.      Hæfdon æglæcan sæcce gesohte.      Sceolde sweordes ecg, scerp ond scurheard,      of sceaðan folme, fyrmælum fag,      feorh acsigan. 1135 ða þæt Andrea      earmlic þuhte, þeodbealo þearlic      to geðolianne, þæt he swa unscyldig      ealdre sceolde lungre linnan.      Wæs se leodhete þrist ond þrohtheard.      þrymman sceocan, 1140 modige maguþegnas,      morðres on luste, woldon æninga,      ellenrofe, on þam hysebeorðre      heafolan gescenan, garum agetan.      Hine god forstod, halig of hehðo,      hæðenum folce. 1145 Het wæpen wera      wexe gelicost on þam orlege      eall formeltan, þy læs scyldhatan sceððan mihton, egle ondsacan,      ecga þryðum. Swa wearð alysed      of leodhete, 1150 geong of gyrne.      Gode ealles þanc, dryhtna dryhtne,      þæs ðe he dom gifeð gumena gehwylcum,      þara þe geoce to him seceð mid snytrum.      þær bið symle gearu freod unhwilen,      þam þe hie findan cann. 1155 þa wæs wop hæfen      in wera burgum, hlud heriges cyrm.      Hreopon friccan, mændon meteleaste,      meðe stodon, hungre gehæfte.      Hornsalu wunedon, weste winræced,      welan ne benohton 1160 beornas to brucanne      on þa bitran tid, gesæton searuþancle      sundor to rune ermðu eahtigan.      Næs him to eðle wynn. Fregn þa gelome      freca oðerne: "Ne hele se ðe hæbbe      holde lare, 1165 on sefan snyttro!      Nu is sæl cumen, þrea ormæte,      is nu þearf mycel þæt we wisfæstra      wordum hyran." þa for þære dugoðe      deoful ætywde, wann ond wliteleas,      hæfde weriges hiw. 1170 Ongan þa meldigan      morþres brytta, hellehinca,      þone halgan wer wiðerhycgende,      ond þæt word gecwæð: "Her is gefered      ofer feorne weg æðelinga sum      innan ceastre, 1175 ellþeodigra,      þone ic Andreas nemnan herde.      He eow neon gesceod ða he aferede      of fæstenne manncynnes ma      þonne gemet wære. Nu ge magon eaðe      oncyðdæda 1180 wrecan on gewyrhtum. Lætað wæpnes spor iren ecgheard, ealdorgeard sceoran, fæges feorhhord.      Gað fromlice þæt ge wiðerfeohtend      wiges gehnægan." Him þa Andreas      agef ondsware: 1185 "Hwæt, ðu þristlice      þeode lærest, bældest to beadowe!      Wæst þe bæles cwealm, hatne in helle,      ond þu here fysest, feðan to gefeohte.      Eart ðu fag wið god, dugoða demend.      Hwæt, ðu deofles stræl, 1190 icest þine yrmðo.      ðe se ælmihtiga heanne gehnægde,      ond on heolstor besceaf, þær þe cyninga cining      clamme belegde, ond þe syððan a Satan nemdon, ða ðe dryhtnes a      deman cuðon." 1195 ða gyt se wiðermeda      wordum lærde folc to gefeohte,      feondes cræfte: "Nu ge gehyrað      hæleða gewinnan, se ðyssum herige mæst      hearma gefremede. ðæt is Andreas,      se me on fliteð 1200 wordum wrætlicum      for wera menigo." ða wæs beacen boden      burhsittendum. Ahleopon hildfrome      heriges brehtme ond to weallgeatum      wigend þrungon, cene under cumblum,      corðre mycle 1205 to ðam orlege,      ordum ond bordum. þa worde cwæð      weoroda dryhten, meotud mihtum swið      sægde his magoþegne: "Scealt ðu, Andreas,      ellen fremman! Ne mið ðu for menigo,      ah þinne modsefan 1210 staðola wið strangum!      Nis seo stund latu þæt þe wælreowe      witum belecgaþ, cealdan clommum.      Cyð þe sylfne, herd hige þinne,      heortan staðola, þæt hie min on ðe      mægen oncnawan. 1215 Ne magon hie ond ne moton      ofer mine est þinne lichoman,      lehtrum scyldige, deaðe gedælan,      ðeah ðu drype þolige, mirce manslaga.      Ic þe mid wunige." æfter þam wordum com      werod unmæte, 1220 lyswe larsmeoðas,      mid lindgecrode, bolgenmode;      bæron ut hræðe ond þam halgan þær      handa gebundon. Siþþan geypped wæs      æðelinga wynn, ond hie andweardne      eagum meahton 1225 gesion sigerofne,      þær wæs sec manig on þam welwange      wiges oflysted leoda duguðe.      Lyt sorgodon hwylc him þæt edlean      æfter wurde. Heton þa lædan      ofer landsceare, 1230 ðragmælum teon,      torngeniðlan, swa hie hit frecnost      findan meahton. Drogon deormodne æfter dunscræfum, ymb stanhleoðo, stærcedferþne, efne swa wide swa      wegas to lagon, 1235 enta ærgeweorc,      innan burgum, stræte stanfage.      Storm upp aras æfter ceasterhofum,      cirm unlytel hæðnes heriges.      Wæs þæs halgan lic sarbennum soden,      swate bestemed, 1240 banhus abrocen.      Blod yðum weoll, hatan heolfre.      Hæfde him on innan ellen untweonde, wæs þæt æðele mod asundrad fram synnum,      þeah he sares swa feala deopum dolgslegum      dreogan sceolde. 1245 Swa wæs ealne dæg      oððæt æfen com sigetorht swungen.      Sar eft gewod ymb þæs beornes breost,      oðþæt beorht gewat sunne swegeltorht      to sete glidan. Læddan þa leode      laðne gewinnan 1250 to carcerne.      He wæs Criste swa þeah leof on mode.      Him wæs leoht sefa halig heortan neh,      hige untyddre. þa se halga wæs      under heolstorscuwan, eorl ellenheard,      ondlange niht 1255 searoþancum beseted.      Snaw eorðan band wintergeworpum.      Weder coledon heardum hægelscurum,      swylce hrim ond forst, hare hildstapan,      hæleða eðel lucon, leoda gesetu.      Land wæron freorig 1260 cealdum cylegicelum,      clang wæteres þrym ofer eastreamas,      is brycgade blæce brimrade.      Bliðheort wunode eorl unforcuð,      elnes gemyndig, þrist ond þrohtheard      in þreanedum 1265 wintercealdan niht.      No on gewitte blon, acol for þy egesan,      þæs þe he ær ongann, þæt he a domlicost      dryhten herede, weorðade wordum,      oððæt wuldres gim heofontorht onhlad.      ða com hæleða þreat 1270 to ðære dimman ding,      duguð unlytel, wadan wælgifre      weorodes brehtme. Heton ut hræðe      æðeling lædan in wraðra geweald,      wærfæstne hæleð. ða wæs eft swa ær      ondlangne dæg 1275 swungen sarslegum.      Swat yðum weoll þurh bancofan,      blodlifrum swealg, hatan heolfre.      Hra weorces ne sann, wundum werig.      þa cwom wopes hring þurh þæs beornes breost,      blat ut faran, 1280 weoll waðuman stream,      ond he worde cwæð: "Geseoh nu, dryhten god,      drohtað minne, weoruda willgeofa!      þu wæst ond const anra gehwylces      earfeðsiðas. Ic gelyfe to ðe,      min liffruma, 1285 þæt ðu mildheort me      for þinum mægenspedum, nerigend fira,      næfre wille, ece ælmihtig,      anforlætan, swa ic þæt gefremme,      þenden feorh leofað, min on moldan,      þæt ic, meotud, þinum 1290 larum leofwendum      lyt geswice. þu eart gescyldend wið sceaðan wæpnum, ece eadfruma,      eallum þinum; ne læt nu bysmrian      banan manncynnes, facnes frumbearn,      þurh feondes cræft 1295 leahtrum belecgan      þa þin lof berað." ða ðær ætywde      se atola gast, wrað wærloga.      Wigend lærde for þam heremægene      helle dioful awerged in witum,      ond þæt word gecwæð: 1300 "Sleað synnigne      ofer seolfes muð, folces gewinnan!      Nu to feala reordaþ." þa wæs orlege      eft onhrered, niwan stefne.      Nið upp aras oþðæt sunne gewat      to sete glidan 1305 under niflan næs.      Niht helmade, brunwann oferbræd      beorgas steape, ond se halga wæs      to hofe læded, deor ond domgeorn,      in þæt dimme ræced; sceal þonne in neadcofan      nihtlangne fyrst 1310 wærfæst wunian      wic unsyfre. þa com seofona sum      to sele geongan, atol æglæca      yfela gemyndig, morðres manfrea      myrce gescyrded, deoful deaðreow      duguðum bereafod, 1315 ongan þa þam halgan      hospword sprecan: "Hwæt hogodest ðu, Andreas,      hidercyme þinne on wraðra geweald?      Hwæt is wuldor þin, þe ðu oferhigdum      upp arærdest, þa ðu goda ussa gild gehnægdest? 1320 Hafast nu þe anum      eall getihhad land ond leode,      swa dyde lareow þin. Cyneþrym ahof,      þam wæs Crist nama, ofer middangeard,      þynden hit meahte swa. þone Herodes      ealdre besnyðede, 1325 forcom æt campe      cyning Iudea, rices berædde,      ond hine rode befealg, þæt he on gealgan      his gast onsende. Swa ic nu bebeode      bearnum minum, þegnum þryðfullum,      ðæt hie ðe hnægen, 1330 gingran æt guðe.      Lætað gares ord, earh ættre gemæl,      in gedufan in fæges ferð.      Gað fromlice, ðæt ge guðfrecan      gylp forbegan." Hie wæron reowe,      ræsdon on sona 1335 gifrum grapum.      Hine god forstod, staðulfæst steorend,      þurh his strangan miht. Syððan hie oncneowon      Cristes rode on his mægwlite,      mære tacen, wurdon hie ða acle      on þam onfenge, 1340 forhte, afærde,      ond on fleam numen. Ongan eft swa ær      ealdgeniðla, helle hæftling,      hearmleoð galan: "Hwæt wearð eow swa rofum,      rincas mine, lindgesteallan,      þæt eow swa lyt gespeow?" 1345 Him þa earmsceapen agef ondsware, fah fyrnsceaþa,      ond his fæder oncwæð: "Ne magan we him lungre      lað ætfæstan, swilt þurh searwe.      Ga þe sylfa to! þær þu gegninga      guðe findest, 1350 frecne feohtan,      gif ðu furður dearst to þam anhagan      aldre geneðan. We ðe magon eaðe,      eorla leofost, æt þam secgplegan      selre gelæran; ær ðu gegninga      guðe fremme, 1355 wiges woman,      weald, hu ðe sæle æt þam gegnslege.      Utan gangan eft, þæt we bysmrigen      bendum fæstne, oðwitan him his wræcsið.      Habbað word gearu wið þam æglæcan      eall getrahtod!" 1360 þa hleoðrade      hludan stefne, witum bewæled,      ond þæt word gecwæð: "þu þe, Andreas,      aclæccræftum lange feredes!      Hwæt, ðu leoda feala forleolce ond forlærdest!      Nu leng ne miht 1365 gewealdan þy weorce.      þe synd witu þæs grim weotud be gewyrhtum.      þu scealt werigmod, hean, hroðra leas,      hearm þrowigan, sare swyltcwale.      Secgas mine to þam guðplegan      gearwe sindon, 1370 þa þe æninga      ellenweorcum unfyrn faca      feorh ætþringan. Hwylc is þæs mihtig      ofer middangeard, þæt he þe alyse      of leoðubendum, manna cynnes,      ofer mine est?" 1375 Him þa Andreas      agef ondsware: "Hwæt, me eaðe      ælmihtig god, niða neregend,      se ðe in niedum iu gefæstnode      fyrnum clommum! þær ðu syððan a,      susle gebunden, 1380 in wræc wunne,      wuldres blunne, syððan ðu forhogedes      heofoncyninges word. þær wæs yfles or,      ende næfre þines wræces weorðeð.      ðu scealt widan feorh ecan þine yrmðu.      þe bið a symble 1385 of dæge on dæg      drohtaþ strengra." ða wearð on fleame      se ðe ða fæhðo iu wið god geara      grimme gefremede. Com þa on uhtan      mid ærdæge hæðenra hloð      haliges neosan 1390 leoda weorude.      Heton lædan ut þrohtheardne þegn      þriddan siðe, woldon aninga      ellenrofes mod gemyltan.      Hit ne mihte swa! ða wæs niowinga      nið onhrered, 1395 heard ond hetegrim.      Wæs se halga wer sare geswungen,      searwum gebunden, dolgbennum þurhdrifen,      ðendon dæg lihte. Ongan þa geomormod      to gode cleopian, heard of hæfte,      halgan stefne 1400 weop werigferð,      ond þæt word gecwæð: "Næfre ic geferde      mid frean willan under heofonhwealfe      heardran drohtnoð, þær ic dryhtnes æ      deman sceolde. Sint me leoðu tolocen,      lic sare gebrocen, 1405 banhus blodfag,      benne weallað, seonodolg swatige.      Hwæt, ðu sigora weard, dryhten hælend,      on dæges tide mid Iudeum      geomor wurde ða ðu of gealgan,      god lifigende, 1410 fyrnweorca frea,      to fæder cleopodest, cininga wuldor,      ond cwæde ðus: 'Ic ðe, fæder engla,      frignan wille, lifes leohtfruma,      hwæt forlætest ðu me?' Ond ic nu þry dagas      þolian sceolde 1415 wælgrim witu.      Bidde ic, weoroda god, þæt ic gast minne      agifan mote, sawla symbelgifa,      on þines sylfes hand. ðu ðæt gehete      þurh þin halig word, þa ðu us twelfe      trymman ongunne, 1420 þæt us heterofra      hild ne gesceode, ne lices dæl      lungre oððeoded, ne synu ne ban      on swaðe lagon, ne loc of heafde      to forlore wurde, gif we þine lare      læstan woldon. 1425 Nu sint sionwe toslopen,      is min swat adropen, licgað æfter lande      loccas todrifene, fex on foldan.      Is me feorhgedal leofre mycle      þonne þeos lifcearo." Him þa stefn oncwæð,      stiðhycgendum, 1430 wuldorcyninges      word hloðrode: "Ne wep þone wræcsið,      wine leofesta, nis þe to frecne.      Ic þe friðe healde, minre mundbyrde      mægene besette. Me is miht ofer eall, 1435 sigorsped geseald.      Soð þæt gecyðeð mænig æt meðle      on þam myclan dæge, þæt ðæt geweorðeð,      þæt ðeos wlitige gesceaft, heofon ond eorðe,      hreosaþ togadore, ær awæged sie      worda ænig 1440 þe ic þurh minne muð      meðlan onginne. Geseoh nu seolfes swæðe,      swa þin swat aget þurh bangebrec      blodige stige, lices lælan.      No þe laðes ma þurh daroða gedrep      gedon motan, 1445 þa þe heardra mæst      hearma gefremedan." þa on last beseah      leoflic cempa æfter wordcwidum      wuldorcyninges. Geseh he geblowene      bearwas standan blædum gehrodene,      swa he ær his blod aget. 1450 ða worde cwæð      wigendra hleo: "Sie ðe ðanc ond lof,      þeoda waldend, to widan feore      wuldor on heofonum, ðæs ðu me on sare,      sigedryhten min, ellþeodigne,      an ne forlæte." 1455 Swa se dædfruma      dryhten herede halgan stefne      oððæt hador sægl wuldortorht gewat      under waðu scriðan. þa þa folctogan      feorðan siðe, egle ondsacan,      æðeling læddon 1460 to þam carcerne,      woldon cræfta gehygd, magorædendes      mod oncyrran on þære deorcan niht.      þa com dryhten god in þæt hlinræced,      hæleða wuldor, ond þa wine synne      wordum grette 1465 ond frofre gecwæð,      fæder manncynnes, lifes lareow,      heht his lichoman hales brucan:      "Ne scealt ðu in henðum a leng searohæbbendra sar þrowian." Aras þa mægene rof,      sægde meotude þanc, 1470 hal of hæfte      heardra wita. Næs him gewemmed wlite,      ne wloh of hrægle lungre alysed, ne loc of heafde, ne ban gebrocen,      ne blodig wund lice gelenge,      ne laðes dæl, 1475 þurh dolgslege      dreore bestemed, ac wæs eft swa ær      þurh þa æðelan miht lof lædende,      ond on his lice trum. Hwæt, ic hwile nu      haliges lare, leoðgiddinga,      lof þæs þe worhte, 1480 wordum wemde,      wyrd undyrne ofer min gemet.      Mycel is to secganne, langsum leornung,      þæt he in life adreag, eall æfter orde.      þæt scell æglæwra mann on moldan      þonne ic me tælige 1485 findan on ferðe,      þæt fram fruman cunne eall þa earfeðo      þe he mid elne adreah, grimra guða.      Hwæðre git sceolon lytlum sticcum      leoðworda dæl furður reccan.      þæt is fyrnsægen, 1490 hu he weorna feala      wita geðolode, heardra hilda,      in þære hæðenan byrig. He be wealle geseah      wundrum fæste under sælwage sweras unlytle, stapulas standan,      storme bedrifene, 1495 eald enta geweorc.      He wið anne þæra, mihtig ond modrof, mæðel gehede, wis, wundrum gleaw,      word stunde ahof: "Geher ðu, marmanstan,      meotudes rædum, fore þæs onsyne      ealle gesceafte 1500 forhte geweorðað,      þonne hie fæder geseoð heofonas ond eorðan      herigea mæste on middangeard      mancynn secan. Læt nu of þinum staþole      streamas weallan, ea inflede,      nu ðe ælmihtig 1505 hateð, heofona cyning,      þæt ðu hrædlice on þis fræte folc      forð onsende wæter widrynig      to wera cwealme, geofon geotende.      Hwæt, ðu golde eart, sincgife, sylla!      On ðe sylf cyning 1510 wrat, wuldres god,      wordum cyðde recene geryno,      ond ryhte æ getacnode      on tyn wordum, meotud mihtum swið.      Moyse sealde, swa hit soðfæste      syðþan heoldon, 1515 modige magoþegnas,      magas sine, godfyrhte guman, Iosua ond Tobias. Nu ðu miht gecnawan      þæt þe cyning engla gefrætwode      furður mycle giofum geardagum      þonne eall gimma cynn. 1520 þurh his halige hæs      þu scealt hræðe cyðan gif ðu his ondgitan      ænige hæbbe." Næs þa wordlatu      wihte þon mare þæt se stan togan.      Stream ut aweoll, fleow ofer foldan.      Famige walcan 1525 mid ærdæge      eorðan þehton, myclade mereflod.      Meoduscerwen wearð æfter symbeldæge,      slæpe tobrugdon searuhæbbende. Sund grunde onfeng, deope gedrefed.      Duguð wearð afyrhted 1530 þurh þæs flodes fær.      Fæge swulton, geonge on geofene      guðræs fornam þurh sealtne weg. þæt wæs sorgbyrþen, biter beorþegu.      Byrlas ne gældon, ombehtþegnas.      þær wæs ælcum genog 1535 fram dæges orde      drync sona gearu. Weox wæteres þrym.      Weras cwanedon, ealde æscberend.      Wæs him ut myne fleon fealone stream,      woldon feore beorgan, to dunscræfum      drohtað secan, 1540 eorðan ondwist.      Him þæt engel forstod, se ða burh oferbrægd      blacan lige, hatan heaðowælme.      Hreoh wæs þær inne beatende brim.      Ne mihte beorna hloð of þam fæstenne      fleame spowan. 1545 Wægas weoxon, wadu hlynsodon, flugon fyrgnastas,      flod yðum weoll. ðær wæs yðfynde      innan burgum geomorgidd wrecen.      Gehðo mændan forhtferð manig,      fusleoð golon. 1550 Egeslic æled      eagsyne wearð, heardlic hereteam,      hleoðor gryrelic. þurh lyftgelac      leges blæstas weallas ymbwurpon,      wæter mycladon. þær wæs wop wera      wide gehyred, 1555 earmlic ylda gedræg.      þa þær an ongann, feasceaft hæleð,      folc gadorigean, hean, hygegeomor,      heofende spræc: "Nu ge magon sylfe      soð gecnawan, þæt we mid unrihte      ellþeodigne 1560 on carcerne      clommum belegdon, witebendum.      Us seo wyrd scyðeð, heard ond hetegrim.      þæt is her swa cuð, is hit mycle selre,      þæs þe ic soð talige, þæt we hine alysan      of leoðobendum, 1565 ealle anmode,      (ofost is selost), ond us þone halgan      helpe biddan, geoce ond frofre.      Us bið gearu sona sybb æfter sorge,      gif we secaþ to him." þa þær Andrea      orgete wearð 1570 on fyrhðlocan      folces gebæro, þær wæs modigra mægen forbeged, wigendra þrym.      Wæter fæðmedon, fleow firgendstream,      flod wæs on luste, oþþæt breost oferstag,      brim weallende, 1575 eorlum oð exle.      þa se æðeling het streamfare stillan,      stormas restan ymbe stanhleoðu.      Stop ut hræðe cene collenferð,      carcern ageaf, gleawmod, gode leof.      Him wæs gearu sona 1580 þurh streamræce      stræt gerymed. Smeolt wæs se sigewang,      symble wæs dryge folde fram flode,      swa his fot gestop. Wurdon burgware      bliðe on mode, ferhðgefeonde.      þa wæs forð cumen 1585 geoc æfter gyrne. Geofon swaðrode þurh haliges hæs,      hlyst yst forgeaf, brimrad gebad.      þa se beorg tohlad, eorðscræf egeslic,      ond þær in forlet flod fæðmian,      fealewe wægas, 1590 geotende gegrind      grund eall forswealg. Nalas he þær yðe      ane bisencte, ach þæs weorodes eac      ða wyrrestan, faa folcsceaðan,      feowertyne gewiton mid þy wæge      in forwyrd sceacan 1595 under eorþan grund.      þa wearð acolmod, forhtferð manig      folces on laste. Wendan hie wifa ond wera cwealmes, þearlra geþinga      ðrage hnagran, syððan mane faa,      morðorscyldige, 1600 guðgelacan      under grund hruron. Hie ða anmode      ealle cwædon: "Nu is gesyne      ðæt þe soð meotud, cyning eallwihta,      cræftum wealdeð, se ðisne ar      hider onsende 1605 þeodum to helpe.      Is nu þearf mycel þæt we gumcystum      georne hyran." þa se halga ongann      hæleð blissigean, wigendra þreat      wordum retan: "Ne beoð ge to forhte,      þeh þe fell curen 1610 synnigra cynn.      Swylt þrowode, witu be gewyrhtum.      Eow is wuldres leoht torht ontyned,      gif ge teala hycgað." Sende þa his bene      fore bearn godes, bæd haligne      helpe gefremman 1615 gumena geogoðe,      þe on geofene ær þurh flodes fæðm      feorh gesealdon, ðæt þa gastas,      gode orfeorme, in wita forwyrd,      wuldre bescyrede, in feonda geweald      gefered ne wurdan. 1620 þa ðæt ærende      ealwealdan gode æfter hleoðorcwidum      haliges gastes wæs on þanc sprecen,      ðeoda ræswan. Het þa onsunde      ealle arisan, geonge of greote,      þa ær geofon cwealde. 1625 þa þær ofostlice      upp astodon manige on meðle,      mine gefrege, eaforan unweaxne,      ða wæs eall eador leoðolic ond gastlic,      þeah hie lungre ær þurh flodes fær      feorh aleton. 1630 Onfengon fulwihte      ond freoðuwære, wuldres wedde      witum aspedde, mundbyrd meotudes.      þa se modiga het, cyninges cræftiga,      ciricean getimbran, gerwan godes tempel,      þær sio geogoð aras 1635 þurh fæder fulwiht      ond se flod onsprang. þa gesamnodon      secga þreate weras geond þa winburg      wide ond side, eorlas anmode,      ond hira idesa mid, cwædon holdlice      hyran woldon, 1640 onfon fromlice      fullwihtes bæð dryhtne to willan,      ond diofolgild, ealde eolhstedas,      anforlætan. þa wæs mid þy folce      fulwiht hæfen, æðele mid eorlum,      ond æ godes 1645 riht aræred,      ræd on lande mid þam ceasterwarum,      cirice gehalgod. þær se ar godes      anne gesette, wisfæstne wer,      wordes gleawne, in þære beorhtan byrig      bisceop þam leodum, 1650 ond gehalgode      fore þam heremægene þurh apostolhad,      Platan nemned, þeodum on þearfe,      ond þriste bebead þæt hie his lare      læston georne, feorhræd fremedon.      Sægde his fusne hige, 1655 þæt he þa goldburg      ofgifan wolde, secga seledream      ond sincgestreon, beorht beagselu,      ond him brimþisan æt sæs faroðe secan wolde. þæt wæs þam weorode weorc to geþoligenne, 1660 þæt hie se leodfruma      leng ne wolde wihte gewunian.      þa him wuldres god on þam siðfæte      sylfum ætywde, ond þæt word gecwæð,      weoruda dryhten: "folc of firenum? Is him fus hyge 1665 gað geomriende,      geohðo mænað weras wif samod.      Hira wop becom, murnende mod fore sneowan. Ne scealt ðu þæt eowde      anforlætan 1670 on swa niowan gefean,      ah him naman minne on ferðlocan      fæste getimbre. Wuna in þære winbyrig,      wigendra hleo, salu sinchroden,      seofon nihta fyrst. Syððan ðu mid mildse      minre ferest." 1675 þa eft gewat      oðre siðe modig, mægene rof,      Marmedonia ceastre secan.      Cristenra weox word ond wisdom,      syððan wuldres þegn, æþelcyninges ar,      eagum sawon. 1680 Lærde þa þa leode      on geleafan weg, trymede torhtlice,      tireadigra wenede to wuldre      weorod unmæte, to þam halgan ham      heofona rices, þær fæder ond sunu      ond frofre gast 1685 in þrinnesse      þrymme wealdeð in woruld worulda      wuldorgestealda. Swylce se halga      herigeas þreade, deofulgild todraf      ond gedwolan fylde. þæt wæs Satane      sar to geþolienne, 1690 mycel modes sorg,      þæt he ða menigeo geseah hweorfan higebliðe      fram helltrafum þurh Andreas      este lare to fægeran gefean,      þær næfre feondes ne bið, gastes gramhydiges,      gang on lande. 1695 þa wæron gefylde      æfter frean dome dagas on rime,      swa him dryhten bebead, þæt he þa wederburg      wunian sceolde. Ongan hine þa fysan      ond to flote gyrwan, blissum hremig,      wolde on brimþisan 1700 Achaie      oðre siðe sylfa gesecan,      þær he sawulgedal, beaducwealm gebad.      þæt þam banan ne wearð hleahtre behworfen,      ah in helle ceafl sið asette,      ond syððan no, 1705 fah, freonda leas,      frofre benohte. ða ic lædan gefrægn      leoda weorode leofne lareow      to lides stefnan, mæcgas modgeomre.      þær manegum wæs hat æt heortan      hyge weallende. 1710 Hie ða gebrohton      æt brimes næsse on wægþele      wigan unslawne. Stodon him ða on ofre      æfter reotan þendon hie on yðum      æðelinga wunn ofer seolhpaðu      geseon mihton, 1715 ond þa weorðedon      wuldres agend, cleopodon on corðre,      ond cwædon þus: "An is ece god      eallra gesceafta! Is his miht ond his æht      ofer middangeard breme gebledsod,      ond his blæd ofer eall 1720 in heofonþrymme      halgum scineð, wlitige on wuldre      to widan ealdre, ece mid englum.      þæt is æðele cyning!"