Chapter 1

[Vol. I, Part 1:]

ācārakāṇḍam

cāturvarṇyācāram

athāto himaśailāgre devadāruvanālaye /

vyāsam ekāgram āsīnam apṛcchann ṛṣayaḥ purā (I,1, p. 37) // Par_1.1 //

mānuṣāṇāṃ hitaṃ dharmaṃ vartamāne kalau yuge /

śaucācāraṃ yathāvac ca vada satyavatīsuta // Par_1.2 //

tac chrutvā ṛṣivākyaṃ tu saśiṣyo 'gnyarkasaṃnibhaḥ /

pratyuvāca mahātejāḥ śrutismṛtiviśāradaḥ (I,1, p. 65) // Par_1.3 //

na cāhaṃ sarvatattvajñaḥ kathaṃ dharmaṃ vadāmy ahaṃ /

asmatpitaiva praṣṭavya iti vyāsaḥ suto 'bravīt // Par_1.4 //

tatas ta ṛṣayaḥ sarve dharmatattvārthakāṅkṣiṇaḥ /

ṛṣiṃ vyāsaṃ puraskṛtya gatā badarikāśramam (I,1, p. 68) // Par_1.5 //

nānāpuṣpalatākīrṇaṃ phalavṛṣkair alaṃkṛtam /

nadīprasravaṇopetaṃ puṇyatīrthopaśobhitaṃ (I,1, p. 70) // Par_1.6 //

mṛgapakṣininādāḍhyaṃ devatāyatanāvṛtam /

yakṣagandharvasiddhaiś ca nṛtyagītair alaṃkṛtam // Par_1.7 //

tasminn ṛṣisabhāmadhye śaktiputraṃ parāśaram /

sukhāsīnaṃ mahātejā munimukhyagaṇāvṛtam (I,1, p. 73) // Par_1.8 //

kṛtāñjalipuṭo bhūtvā vyāsas tu ṛṣibhiḥ saha /

pradakṣiṇābhivādaiś ca stutibhiḥ samapūjayat // Par_1.9 //

tataḥ saṃtuṣṭahṛdayaḥ parāśaramahāmuniḥ /

āha susvāgataṃ brūhīty āsīno munipuṅgavaḥ (I,1, p. 75) // Par_1.10 //

kuśalaṃ samyag ity uktvā vyāsaḥ pṛcchaty anantaram /

yadi jānāsi bhaktiṃ me snehād vā bhaktavatsala (I,1, p. 77) // Par_1.11 //

dharmaṃ kathaya me tāta anugrāhyo hy ahaṃ tava /

śrutā me mānavā dharmā vāsiṣṭhā kāśyapās tathā (I,1, p. 78) // Par_1.12 //

gargeyā gautamīyāś ca tathā cośanasā smṛtāḥ /

atrer viṣṇoś ca saṃvartād dakṣād aṅgirasas tathā // Par_1.13 //

śātātapāc ca hārītād yājñavalkyāt tathaiva ca /

āpastambakṛtā dharmā śaṅkhasya likhitasya ca // Par_1.14 //

kātyāyanakṛtāś caiva tathā prācetasān muneḥ /

śrutā hy ete bhavatproktāḥ śrutyarthā me na vismṛtāḥ (I,1, p. 79) // Par_1.15 //

asmin manvantare dharmāḥ kṛtatretādike yuge /

sarve dharmāḥ kṛte jātāḥ sarve naṣṭāḥ kalau yuge (I,1, p. 80) // Par_1.16 //

cāturvarṇyasamācāraṃ kiṃcit sādhāraṇaṃ vada /

caturṇām api varṇānāṃ kartavyaṃ dharmakovidaiḥ (I,1, p. 87) // Par_1.17 //

brūhi dharmasvarūpajña sūkṣmaṃ sthūlaṃ ca vistarāt /

vyāsavākyāvasāne tu munimukhyaḥ parāśaraḥ (I,1, p. 92) // Par_1.18 //

dharmasya nirṇayaṃ prāha sūkṣmaṃ sthūlaṃ ca vistarāt /

śṛṇu putra pravakṣyāmi śṛṇvantu munayas tathā (I,1, p. 93) // Par_1.19 //

kalpe kalpe kṣayotpattyā brahmaviṣṇumaheśvarāḥ /

śrutismṛtisadācāra- nirṇetāraś ca sarvadā // Par_1.20 //

na kaścid vedakartā ca vedaṃ smṛtvā caturmukhaḥ /

tathaiva dharmān smarati manuḥ kalpāntare 'ntare (I,1, p. 112) // Par_1.21 //

anye kṛtayuge dharmās tretāyāṃ dvāpare yuge /

anye kaliyuge nṝṇāṃ yugarūpānusārataḥ (I,1, p. 117) // Par_1.22 //

tapaḥ paraṃ kṛtayuge tretāyāṃ jñānam ucyate /

dvāpare yajñam evāhuḥ dānam eva kalau yuge (I,1, p. 119) // Par_1.23 //

kṛte tu mānavā dharmās tretāyāṃ gautamāḥ smṛtāḥ /

dvāpare śāṅkhalikhitāḥ kalau pārāśarāḥ smṛtāḥ (I,1, p. 122) // Par_1.24 //

tyajed deśaṃ kṛtayuge tretāyāṃ grāmam utsṛjet /

dvāpare kulam ekaṃ tu kartāraṃ tu kalau yuge // Par_1.25 //

kṛte saṃbhāṣaṇād eva tretāyāṃ sparśanena ca /

dvāpare tv annam ādāya kalau patati karmaṇā (I,1, p. 123) // Par_1.26 //

kṛte tātkālikaḥ śāpas tretāyāṃ daśabhir dinaiḥ /

dvāpare caikamāsena kalau saṃvatsareṇa tu // Par_1.27 //

abhigamya kṛte dānaṃ tretāsv āhūya dīyate /

dvāpare yācamānāya sevayā dīyate kalau // Par_1.28 //

abhigamyottamaṃ dānam āhūyaiva tu madhyamam /

adhamaṃ yācamānāya sevādānaṃ tu niṣphalam (I,1, p. 124) // Par_1.29 //

jito dharmo hy adharmeṇa satyaṃ caivānṛtena ca /

jitāś coraiś ca rājānaḥ strībhiś ca puruṣāḥ kalau // Par_1.30 //

sīdanti cāgnihotrāṇi gurupūjā praṇaśyati /

kumāryaś ca prasūyante asmin kaliyuge sadā (I,1, p. 125) // Par_1.31 //

kṛte tv asthigatāḥ prāṇās tretāyāṃ māṃsam āśritāḥ /

dvāpare rudhiraṃ caiva kalau tv annādiṣu sthitāḥ (I,1, p. 126) // Par_1.32 //

yuge yuge ca ye dharmās tatra tatra ca ye dvijāḥ /

teṣāṃ nindā na kartavyā yugarūpā hi te dvijāḥ (I,1, p. 128) // Par_1.33 //

yuge yuge tu sāmarthyaṃ śeṣaṃ munivibhāṣitam /

parāśareṇa cāpy uktaṃ prāyaścittaṃ vidhīyate (I,1, p. 131) // Par_1.34 //

aham adyaiva tat sarvam anusmṛtya bravīmi vaḥ /

cāturvarṇyasamācāraṃ śṛṇvantu ṛṣipuṅgavāḥ (I,1, p. 140) // Par_1.35 //

parāśaramataṃ puṇyaṃ pavitraṃ pāpanāśanam /

cintitaṃ brāhmaṇārthāya dharmasaṃsthāpanāya ca (I,1, p. 141) // Par_1.36 //

caturṇām api varṇānām ācāro dharmapālakaḥ /

ācārabhraṣṭadehānāṃ bhaved dharmaḥ parāṅmukhaḥ (I,1, p. 143) // Par_1.37 //

ṣaṭkarmābhirato nityaṃ devatātithipūjakaḥ /

hutaśeṣaṃ tu bhuñjāno brāhmaṇo nāvasīdati (I,1, p. 145) // Par_1.38 //

saṃdhyāsnānaṃ japo homo devatātithipūjanam /

ātithyaṃ vaiśvadevaṃ ca ṣaṭkarmāṇi dine dine (I,1, p. 218) // Par_1.39 //

iṣṭo vā yadi vā dveṣyo mūrkhaḥ paṇḍita eva vā /

saṃprāpto vaiśvadevānte so 'tithiḥ svargasaṃgramaḥ (I,1, p. 395) // Par_1.40 //

dūrādhvopagataṃ śrāntaṃ vaiśvadeva upasthitam /

atithiṃ taṃ vijānīyān nātithiḥ pūrvam āgataḥ (I,1, p. 396) // Par_1.41 //

naikagrāmīṇam atithiṃ saṃgṛhṇīta kadācana /

anityam āgato yasmāt tasmād atithir ucyate (I,1, p. 398) // Par_1.42 //

atithiṃ tatra saṃprāptaṃ pūjayet svāgatādinā /

arghyāsanapradānena pādaprakṣālanena ca (I,1, p. 399) // Par_1.43 //

śraddhayā cānnadānena priyapraśnottareṇa ca /

gacchantaṃ cānuyānena prītim utpādayed gṛhī (I,1, p. 400) // Par_1.44 //

atithir yasya bhagnāśo gṛhāt pratinivartate /

pitaras tasya nāśnanti daśa varṣāṇi pañca ca (I,1, p. 401) // Par_1.45 //

kāṣṭhabhārasahasreṇa ghṛtakumbhaśatena ca /

atithir yasya bhagnāśas tasya homo nirarthakaḥ (I,1, p. 402) // Par_1.46 //

sukṣetre vāpayed bījaṃ supātre nikṣiped dhanam /

sukṣetre ca supātre ca hy uptaṃ dattaṃ na naśyati (I,1, p. 403) // Par_1.47 //

na pṛcched gotracaraṇe na svādhyāyaṃ śrutaṃ tathā /

hṛdaye kalpayed devaṃ sarvadevamayo hi saḥ (I,1, p. 404) // Par_1.48 //

apūrvaḥ suvratī vipro hy apūrvaś cātitihir yathā /

vedābhyāsarato nityaṃ tāv apūrvau dine dine (I,1, p. 406) // Par_1.49 //

vaiśvadeve tu saṃprāpte bhikṣuke gṛham āgate /

uddhṛtya vaiśvadevārthaṃ bhikṣukaṃ tu visarjayet (I,1, p. 408) // Par_1.50 //

yatiś ca brahmacārī ca pakvānnasvāmināv ubhau /

tayor annam adattvā tu bhuktvā cāndrāyaṇaṃ caret // Par_1.51 //

dadyāc ca bhikṣātritayaṃ parivrāḍ brahmacāriṇām /

icchayā ca tato dadyād vibhave satyavāritam (I,1, p. 409) // Par_1.52 //

yatihaste jalaṃ dadyād bhaikṣaṃ dadyāt punar jalam /

tad bhaikṣyaṃ meruṇā tulyaṃ taj jalaṃ sāgaropamam // Par_1.53 //

yasya chatraṃ hayaś caiva kuñjarāroham ṛddhimat /

aindraṃ sthānam upāsīta tasmāt taṃ na vicārayet (I,1, p. 410) // Par_1.54 //

vaiśvadevakṛtaṃ pāpaṃ śakto bhikṣur vyapohitum /

na hi bhikṣukṛtān doṣān vaiśvadevo vyapohati (I,1, p. 411) // Par_1.55 //

akṛtvā vaiśvadevaṃ tu bhuñjate ye dvijādhamāḥ /

sarve te niṣphalā jñeyāḥ patanti narake 'śucau (I,1, p. 412) // Par_1.56 //

vaiśvadevavihīnā ye ātithyena bahiṣkṛtāḥ /

sarve te narakaṃ yānti kākayoniṃ vrajanti ca // Par_1.57 //

pāpo vā yadi caṇḍālo vipraghnaḥ pitṛghātakaḥ /

vaiśvadeve tu saṃprāptaḥ so 'tithiḥ svargasaṃkramaḥ // Par_1.58 //

yo veṣṭitaśirā bhuṅkte yo bhuṅkte dakṣiṇāmukhaḥ /

vāmapāde karaṃ nyasya tad vai rakṣāṃsi bhuñjate (I,1, p. 413) // Par_1.59 //

avratā hy anadhīyānā yatra bhaikṣacarā dvijāḥ /

taṃ grāmaṃ daṇḍayed rājā corabhaktaprado hi saḥ (I,1, p. 445) // Par_1.60 //

kṣatriyo hi prajā rakṣañ śastrapāṇiḥ pradaṇḍavān /

nirjitya parasainyāni kṣitiṃ dharmeṇa pālayet // Par_1.61 //

puṣpaṃ puṣpaṃ vicinuyān mūlacchedaṃ na kārayet /

mālākāra ivārāme na yathāṅgārakārakaḥ // Par_1.62 //

lābhakarma tathā ratnaṃ gavāṃ ca paripālanam /

kṛṣikarma ca vāṇijyaṃ vaiśyavṛttir udāhṛtā (I,1, p. 476) // Par_1.63 //

śūdrasya dvijaśuśrūṣā paramo dharma ucyate /

anyathā kurute kiṃcit tad bhavet tasya niṣphalam (I,1, p. 480) // Par_1.64 //

lavaṇaṃ madhutailaṃ ca dadhitakraṃ ghṛtaṃ payaḥ /

na duṣyec chūdrajātīnāṃ kuryāt sarveṣu vikrayam (I,1, p. 484) // Par_1.65 //

vikrīṇan madhyamāṃsāni hy abhakṣasya ca bhakṣaṇam /

kurvann agamyā gamanaṃ śūdraḥ patati tatkṣaṇāt (I,1, p. 486) // Par_1.66 //

kapilākṣīrapānena brāhmaṇīgamanena ca /

vedākṣaravicāreṇa śūdraś cāṇḍālatāṃ vrajet // Par_1.67 //