Chapter 12
Ancient Manu Sanskrityasya traivārṣikaṃ bhaktaṃ paryāptaṃ bhṛtyavṛttaye /
adhikaṃ vāpi vidyeta sa somaṃ pātum arhati // Mn_11.7[06M] //
ataḥ svalpīyasi dravye yaḥ somaṃ pibati dvijaḥ /
sa pītasomapūrvo 'pi na tasyāpnoti tatphalam // Mn_11.8[07M] //
śaktaḥ parajane dātā svajane duḥkhajīvini /
madhvāpāto viṣāsvādaḥ sa dharmapratirūpakaḥ // Mn_11.9[08M] //
bhṛtyānām uparodhena yat karoty aurdhvadehikam /
tad bhavaty asukhodarkaṃ jīvataś ca mṛtasya ca // Mn_11.10[09M] //
yajñaś cet pratiruddhaḥ syād ekenāṅgena yajvanaḥ /
brāhmaṇasya viśeṣena dhārmike sati rājani // Mn_11.11[10M] //
yo vaiśyaḥ syād bahupaśur hīnakratur asomapaḥ /
kuṭumbāt tasya tad dravyam āhared yajñasiddhaye // Mn_11.12[11M] //
āharet trīṇi vā dve vā kāmaṃ śūdrasya veśmanaḥ /
na hi śūdrasya yajñeṣu kaś cid asti parigrahaḥ // Mn_11.13[12M] //
yo 'nāhitāgniḥ śatagur ayajvā ca sahasraguḥ /
tayor api kuṭumbābhyām āhared avicārayan // Mn_11.14[13M] //
ādānanityāc cādātur āhared aprayacchataḥ /
tathā yaśo 'sya prathate dharmaś caiva pravardhate // Mn_11.15[14M] //
tathāaiva saptame bhakte bhaktāni ṣaḍ anaśnatā /
aśvastanavidhānena hartavyaṃ hīnakarmaṇaḥ // Mn_11.16[15M] //
khalāt kṣetrād agārād vā yato vāpy upalabhyate /
ākhyātavyaṃ tu tat tasmai pṛcchate yadi pṛcchati // Mn_11.17[16M] //
brāhmaṇasvaṃ na hartavyaṃ kṣatriyeṇa kadā cana /
dasyuniṣkriyayos tu svam ajīvan hartum arhati // Mn_11.18[17M] //
yo 'sādhubhyo 'rtham ādāya sādhubhyaḥ saṃprayacchati /
sa kṛtvā plavam ātmānaṃ saṃtārayati tāv ubhau // Mn_11.19[18M] //
yad dhanaṃ yajñaśīlānāṃ devasvaṃ tad vidur budhāḥ /
ayajvanāṃ tu yad vittam āsurasvaṃ tad ucyate // Mn_11.20[19M] //
na tasmin dhārayed daṇḍaṃ dhārmikaḥ pṛthivīpatiḥ /
kṣatriyasya hi bāliśyād brāhmaṇaḥ sīdati kṣudhā // Mn_11.21[20M] //
tasya bhṛtyajanaṃ jñātvā svakuṭumbān mahīpatiḥ /
śrutaśīle ca vijñāya vṛttiṃ dharmyāṃ prakalpayet // Mn_11.22[21M] //
kalpayitvāsya vṛttiṃ ca rakṣed enaṃ samantataḥ /
rājā hi dharmaṣaḍbhāgaṃ tasmāt prāpnoti rakṣitāt // Mn_11.23[22M] //
na yajñārthaṃ dhanaṃ śūdrād vipro bhikṣeta karhi cit /
yajamāno hi bhikṣitvā caṇḍālaḥ pretya jāyate // Mn_11.24[23M] //
yājñārtham arthaṃ bhikṣitvā yo na sarvaṃ prayacchati /
sa yāti bhāsatāṃ vipraḥ kākatāṃ vā śataṃ samāḥ // Mn_11.25[24M] //
devasvaṃ brāhmaṇasvaṃ vā lobhenopahinasti yaḥ /
sa pāpātmā pare loke gṛdhrocchiṣṭena jīvati // Mn_11.26[25M] //
iṣṭiṃ vaiśvānarīṃ nityaṃ nirvaped abdaparyaye /
kḷptānāṃ paśusomānāṃ niṣkṛtyartham asaṃbhave // Mn_11.27[26M] //
āpatkalpena yo dharmaṃ kurute 'nāpadi dvijaḥ /
sa nāpnoti phalaṃ tasya paratreti vicāritam // Mn_11.28[27M] //
viśvaiś ca devaiḥ sādhyaiś ca brāhmaṇaiś ca maharṣibhiḥ /
āpatsu maraṇād bhītair vidheḥ pratinidhiḥ kṛtaḥ // Mn_11.29[28M] //
prabhuḥ prathamakalpasya yo 'nukalpena vartate /
na sāṃparāyikaṃ tasya durmater vidyate phalam // Mn_11.30[29M] //
na brāhmaṇo vedayeta kiṃ cid rājani dharmavit /
svavīryeṇaiva tāñ śiṣyān mānavān apakāriṇaḥ // Mn_11.31[30M] //
svavīryād rājavīryāc ca svavīryaṃ balavattaram /
tasmāt svenaiva vīryeṇa nigṛhṇīyād arīn dvijaḥ // Mn_11.32[31M] //
śrutīr atharvāṅgirasīḥ kuryād ity avicārayan /
vākśastraṃ vai brāhmaṇasya tena hanyād arīn dvijaḥ // Mn_11.33[32M] //
kṣatriyo bāhuvīryeṇa tared āpadam ātmanaḥ /
dhanena vaiśyaśūdrau tu japahomair dvijottamaḥ // Mn_11.34[33M] //
vidhātā śāsitā vaktā maitro brāhmaṇa ucyate /
tasmai nākuśalaṃ brūyān na śuṣkāṃ giram īrayet // Mn_11.35[34M] //
na vai kanyā na yuvatir nālpavidyo na bāliśaḥ /
hotā syād agnihotrasya nārto nāsaṃskṛtas tathā // Mn_11.36[35M] //
narake hi patanty ete juhvantaḥ sa ca yasya tat /
tasmād vaitānakuśalo hotā syād vedapāragaḥ // Mn_11.37[36M] //
prājāpatyam adattvāśvam agnyādheyasya dakṣiṇām /
anāhitāgnir bhavati brāhmaṇo vibhave sati // Mn_11.38[37M] //
puṇyāny anyāni kurvīta śraddadhāno jitendriyaḥ /
na tv alpadakṣiṇair yajñair yajeteha kathaṃ cana // Mn_11.39[38M] //
indriyāṇi yaśaḥ svargam āyuḥ kīrtiṃ prajāḥ paśūn /
hanty alpadakṣiṇo yajñas tasmān nālpadhano yajet // Mn_11.40[39M] //
agnihotry apavidhyāgnīn brāhmaṇaḥ kāmakārataḥ /
cāndrāyaṇaṃ caren māsaṃ vīrahatyāsamaṃ hi tat // Mn_11.41[40M] //
ye śūdrād adhigamyārtham agnihotram upāsate /
ṛtvijas te hi śūdrāṇāṃ brahmavādiṣu garhitāḥ // Mn_11.42[41M] //
teṣāṃ satatam ajñānāṃ vṛṣalāgnyupasevinām /
padā mastakam ākramya dātā durgāṇi saṃtaret // Mn_11.43[42M] //
akurvan vihitaṃ karma ninditaṃ ca samācaran /
prasaktaś cendriyārtheṣu prāyaścittīyate naraḥ // Mn_11.44[43M] //
akāmataḥ kṛte pāpe prāyaścittaṃ vidur budhāḥ /
kāmakārakṛte 'py āhur eke śrutinidarśanāt // Mn_11.45[44M] //
akāmataḥ kṛtaṃ pāpaṃ vedābhyāsena śudhyati /
kāmatas tu kṛtaṃ mohāt prāyaścittaiḥ pṛthagvidhaiḥ // Mn_11.46[45M] //
prāyaścittīyatāṃ prāpya daivāt pūrvakṛtena vā /
na saṃsargaṃ vrajet sadbhiḥ prāyaścitte 'kṛte dvijaḥ // Mn_11.47[46M] //
iha duścaritaiḥ ke cit ke cit pūrvakṛtais tathā /
prāpnuvanti durātmāno narā rūpaviparyayam // Mn_11.48[47M] //
suvarṇacauraḥ kaunakhyaṃ surāpaḥ śyāvadantatām /
brahmahā kṣayarogitvaṃ dauścarmyaṃ gurutalpagaḥ // Mn_11.49[48M] //
piśunaḥ pautināsikyaṃ sūcakaḥ pūtivaktratām /
dhānyacauro 'ṅgahīnatvam ātiraikyaṃ tu miśrakaḥ // Mn_11.50[49M] //
annahartāmayāvitvaṃ maukyaṃ vāgapahārakaḥ /
vastrāpahārakaḥ śvaitryaṃ paṅgutām aśvahārakaḥ // Mn_11.51[50M] //
evaṃ karmaviśeṣeṇa jāyante sadvigarhitāḥ /
jaḍamūkāndhabadhirā vikṛtākṛtayas tathā // Mn_11.52[51M] //
caritavyam ato nityaṃ prāyaścittaṃ viśuddhaye /
nindyair hi lakṣaṇair yuktā jāyante 'niṣkṛtainasaḥ // Mn_11.53[52M] //
brahmahatyā surāpānaṃ steyaṃ gurvaṅganāgamaḥ /
mahānti pātakāny āhuḥ saṃsargaś cāpi taiḥ saha // Mn_11.54[53M] //
anṛtaṃ ca samutkarṣe rājagāmi ca paiśunam /
guroś cālīkanirbandhaḥ samāni brahmahatyayā // Mn_11.55[54M] //
brahmojjhatā vedanindā kauṭasākṣyaṃ suhṛdvadhaḥ /
garhitānādyayor jagdhiḥ surāpānasamāni ṣaṭ // Mn_11.56[55M] //
nikṣepasyāpaharaṇaṃ narāśvarajatasya ca /
bhūmivajramaṇīnāṃ ca rukmasteyasamaṃ smṛtam // Mn_11.57[56M] //
retaḥsekaḥ svayonīṣu kumārīṣv antyajāsu ca /
sakhyuḥ putrasya ca strīṣu gurutalpasamaṃ viduḥ // Mn_11.58[57M] //
govadho 'yājyasaṃyājyaṃ pāradāryātmavikrayaḥ /
gurumātṛpitṛtyāgaḥ svādhyāyāgnyoḥ sutasya ca // Mn_11.59[58M] //
parivittitānuje 'nūḍhe parivedanam eva ca /
tayor dānaṃ ca kanyāyās tayor eva ca yājanam // Mn_11.60[59M] //
kanyāyā dūṣaṇaṃ caiva vārdhuṣyaṃ vratalopanam /
taḍāgārāmadārāṇām apatyasya ca vikrayaḥ // Mn_11.61[60M] //
vrātyatā bāndhavatyāgo bhṛtyādhyāpanam eva ca /
bhṛtyā cādhyayanādānam apaṇyānāṃ ca vikrayaḥ // Mn_11.62[61M] //
sarvākāreṣv adhīkāro mahāyantrapravartanam /
hiṃsauṣadhīnāṃ stryājīvo 'bhicāro mūlakarma ca // Mn_11.63[62M] //
indhanārtham aśuṣkāṇāṃ drumāṇām avapātanam /
ātmārthaṃ ca kriyārambho ninditānnādanaṃ tathā // Mn_11.64[63M] //
anāhitāgnitā steyam ṛṇānām anapakriyā /
asacchāṣṭrādhigamanaṃ kauśīlavyasya ca kriyā // Mn_11.65[64M] //
dhānyakupyapaśusteyaṃ madyapastrīniṣevaṇam /
strīśūdraviṭkṣatravadho nāstikyaṃ copapātakam // Mn_11.66[65M] //
brāhmaṇasya rujaḥ kṛtvā ghrātir aghreyamadyayoḥ /
jaihmyaṃ ca maithunaṃ puṃsi jātibhraṃśakaraṃ smṛtam // Mn_11.67[66M] //
kharāśvoṣṭramṛgebhānām ajāvikavadhas tathā /
saṃkarīkaraṇaṃ jñeyaṃ mīnāhimahiṣasya ca // Mn_11.68[67M] //
ninditebhyo dhanādānaṃ vāṇijyaṃ śūdrasevanam /
apātrīkaraṇaṃ jñeyam asatyasya ca bhāṣaṇam // Mn_11.69[68M] //
kṛmikīṭavayohatyā madyānugatabhojanam /
phalaidhaḥkusumasteyam adhairyaṃ ca malāvaham // Mn_11.70[69M] //
etāny enāṃsi sarvāṇi yathoktāni pṛthak pṛthak /
yair yair vratair apohyante tāni samyaṅ nibodhata // Mn_11.71[70M] //
brahmahā dvādaśa samāḥ kuṭīṃ kṛtvā vane vaset /
bhaikṣāśy ātmaviśuddhyarthaṃ kṛtvā śavaśiro dhvajam // Mn_11.72[71M] //
lakṣyaṃ śastrabhṛtāṃ vā syād viduṣām icchayātmanaḥ /
prāsyed ātmānam agnau vā samiddhe trir avākśirāḥ // Mn_11.73[72M] //
yajeta vāśvamedhena svarjitā gosavena vā /
abhijidviśvajidbhyāṃ vā trivṛtāgniṣṭutāpi vā // Mn_11.74[73M] //
japan vānyatamaṃ vedaṃ yojanānāṃ śataṃ vrajet /
brahmahatyāpanodāya mitabhuṅ niyatendriyaḥ // Mn_11.75[74M] //
sarvasvaṃ vedaviduṣe brāhmaṇāyopapādayet /
dhanaṃ hi jīvanāyālaṃ gṛhaṃ vā saparicchadam // Mn_11.76[75M] //
haviṣyabhug vānusaret pratisrotaḥ sarasvatīm /
japed vā niyatāhāras trir vai vedasya saṃhitām // Mn_11.77[76M] //
kṛtavāpano nivased grāmānte govraje 'pi vā /
āśrame vṛkṣamūle vā gobrāhmaṇahite rataḥ // Mn_11.78[77M] //
brāhmaṇārthe gavārthe vā sadyaḥ prāṇān parityajet /
mucyate brahmahatyāyā goptā gor brāhmaṇasya ca // Mn_11.79[78M] //
trivāraṃ pratiroddhā vā sarvasvam avajitya vā /
viprasya tannimitte vā prāṇālābhe vimucyate // Mn_11.80[79M] //
evaṃ dṛḍhavrato nityaṃ brahmacārī samāhitaḥ /
samāpte dvādaśe varṣe brahmahatyāṃ vyapohati // Mn_11.81[80M] //
śiṣṭvā vā bhūmidevānāṃ naradevasamāgame /
svam eno 'vabhṛthasnāto hayamedhe vimucyate // Mn_11.82[81M] //
dharmasya brāhmaṇo mūlam agraṃ rājanya ucyate /
tasmāt samāgame teṣām eno vikhyāpya śudhyati // Mn_11.83[82M] //
brahmaṇaḥ saṃbhavenaiva devānām api daivatam /
pramāṇaṃ caiva lokasya brahmātraiva hi kāraṇam // Mn_11.84[83M] //
teṣāṃ vedavido brūyus trayo 'py enaḥ suniṣkṛtim /
sā teṣāṃ pāvanāya syāt pavitrā viduṣāṃ hi vāk // Mn_11.85[84M] //
ato 'nyatamam āsthāya vidhiṃ vipraḥ samāhitaḥ /
brahmahatyākṛtaṃ pāpaṃ vyapohaty ātmavattayā // Mn_11.86[85M] //
hatvā garbham avijñātam etad eva vrataṃ caret /
rājanyavaiśyau cejānāv ātreyīm eva ca striyam // Mn_11.87[86M] //
uktvā caivānṛtaṃ sākṣye pratirudhya guruṃ tathā /
apahṛtya ca niḥkṣepaṃ kṛtvā ca strīsuhṛdvadham // Mn_11.88[87M] //
iyaṃ viśuddhir uditā pramāpyākāmato dvijam /
kāmato brāhmaṇavadhe niṣkṛtir na vidhīyate // Mn_11.89[88M] //
surāṃ pītvā dvijo mohād agnivarṇāṃ surāṃ pibet /
tayā sa kāye nirdagdhe mucyate kilbiṣāt tataḥ // Mn_11.90[89M] //
gomūtram agnivarṇaṃ vā pibed udakam eva vā /
payo ghṛtaṃ vā maraṇād gośakṛdrasam eva vā // Mn_11.91[90M] //
kaṇān vā bhakṣayed abdaṃ piṇyākaṃ vā sakṛn niśi /
surāpānāpanuttyarthaṃ vālavāsā jaṭī dhvajī // Mn_11.92[91M] //
surā vai malam annānāṃ pāpmā ca malam ucyate /
tasmād brāhmaṇarājanyau vaiśyaś ca na surāṃ pibet // Mn_11.93[92M] //
gauḍī paiṣṭī ca mādhvī ca vijñeyā trividhā surā /
yathaivaikā tathā sarvā na pātavyā dvijottamaiḥ // Mn_11.94[93M] //
yakṣarakṣaḥpiśācānnaṃ madyaṃ māṃsaṃ surāsavam /
tad brāhmaṇena nāttavyaṃ devānām aśnatā haviḥ // Mn_11.95[94M] //
amedhye vā paten matto vaidikaṃ vāpy udāharet /
akāryam anyat kuryād vā brāhmaṇo madamohitaḥ // Mn_11.96[95M] //
yasya kāyagataṃ brahma madyenāplāvyate sakṛt /
tasya vyapaiti brāhmaṇyaṃ śūdratvaṃ ca sa gacchati // Mn_11.97[96M] //
eṣā vicitrābhihitā surāpānasya niṣkṛtiḥ /
ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi suvarṇasteyaniṣkṛtim // Mn_11.98[97M] //
suvarṇasteyakṛd vipro rājānam abhigamya tu /
svakarma khyāpayan brūyān māṃ bhavān anuśāstv iti // Mn_11.99[98M] //
gṛhītvā musalaṃ rājā sakṛd dhanyāt tu taṃ svayam /
vadhena śudhyati steno brāhmaṇas tapasaiva tu // Mn_11.100[99M] //
tapasāpanunutsus tu suvarṇasteyajaṃ malam /
cīravāsā dvijo 'raṇye cared brahmahaṇo vratam // Mn_11.101[100M] //
etair vratair apoheta pāpaṃ steyakṛtaṃ dvijaḥ /
gurustrīgamanīyaṃ tu vratair ebhir apānudet // Mn_11.102[101M] //
gurutalpy abhibhāṣyainas tapte svapyād ayomaye /
sūrmīṃ jvalantīṃ svāśliṣyen mṛtyunā sa viśudhyati // Mn_11.103[102M] //
svayaṃ vā śiṣṇavṛṣaṇāv utkṛtyādhāya cāñjalau /
nairṛtīṃ diśam ātiṣṭhed ā nipātād ajihmagaḥ // Mn_11.104[103M] //
khaṭvāṅgī cīravāsā vā śmaśrulo vijane vane /
prājāpatyaṃ caret kṛcchram abdam ekaṃ samāhitaḥ // Mn_11.105[104M] //
cāndrāyaṇaṃ vā trīn māsān abhyasyen niyatendriyaḥ /
haviṣyeṇa yavāgvā vā gurutalpāpanuttaye // Mn_11.106[105M] //
etair vratair apoheyur mahāpātakino malam /
upapātakinas tv evam ebhir nānāvidhair vrataiḥ // Mn_11.107[106M] //
upapātakasaṃyukto goghno māsaṃ yavān pibet /
kṛtavāpo vased goṣṭhe carmaṇā tena saṃvṛtaḥ // Mn_11.108[107M] //
caturthakālam aśnīyād akṣāralavaṇaṃ mitam /
gomūtreṇācaret snānaṃ dvau māsau niyatendriyaḥ // Mn_11.109[108M] //
divānugacched gās tās tu tiṣṭhann ūrdhvaṃ rajaḥ pibet /
śuśrūṣitvā namaskṛtya rātrau vīrāsanaṃ vaset // Mn_11.110[109M] //
tiṣṭhantīṣv anutiṣṭhet tu vrajantīṣv apy anuvrajet /
āsīnāsu tathāsīno niyato vītamatsaraḥ // Mn_11.111[110M] //
āturām abhiśastāṃ vā cauravyāghrādibhir bhayaiḥ /
patitāṃ paṅkalagnaṃ vā sarvopāyair vimocayet // Mn_11.112[111M] //
uṣṇe varṣati śīte vā mārute vāti vā bhṛśam /
na kurvītātmanas trāṇaṃ gor akṛtvā tu śaktitaḥ // Mn_11.113[112M] //
ātmano yadi vānyeṣāṃ gṛhe kṣetre 'tha vā khale /
bhakṣayantīṃ na kathayet pibantaṃ caiva vatsakam // Mn_11.114[113M] //
anena vidhinā yas tu goghno gām anugacchati /
sa gohatyākṛtaṃ pāpaṃ tribhir māsair vyapohati // Mn_11.115[114M] //
vṛṣabhaikādaśā gāś ca dadyāt sucaritavrataḥ /
avidyamāne sarvasvaṃ vedavidbhyo nivedayet // Mn_11.116[115M] //
etad eva vrataṃ kuryur upapātakino dvijāḥ /
avakīrṇivarjyaṃ śuddhyarthaṃ cāndrāyaṇam athāpi vā // Mn_11.117[116M] //
avakīrṇī tu kāṇena gardabhena catuṣpathe /
pākayajñavidhānena yajeta nirṛtiṃ niśi // Mn_11.118[117M] //
hutvāgnau vidhivad dhomān antataś ca samety ṛcā /
vātendraguruvahnīnāṃ juhuyāt sarpiṣāhutīḥ // Mn_11.119[118M] //
kāmato retasaḥ sekaṃ vratasthasya dvijanmanaḥ /
atikramaṃ vratasyāhur dharmajñā brahmavādinaḥ // Mn_11.120[119M] //
mārutaṃ puruhūtaṃ ca guruṃ pāvakam eva ca /
caturo vratino 'bhyeti brāhmaṃ tejo 'vakīrṇinaḥ // Mn_11.121[120M] //
etasminn enasi prāpte vasitvā gardabhājinam /
saptāgārāṃś cared bhaikṣaṃ svakarma parikīrtayan // Mn_11.122[121M] //
tebhyo labdhena bhaikṣeṇa vartayann ekakālikam /
upaspṛśaṃs triṣavaṇaṃ tv abdena sa viśudhyati // Mn_11.123[122M] //
jātibhraṃśakaraṃ karma kṛtvānyatamam icchayā /
caret sāṃtapanaṃ kṛcchraṃ prājāpatyam anicchayā // Mn_11.124[123M] //
saṃkarāpātrakṛtyāsu māsaṃ śodhanam aindavam /
malinīkaraṇīyeṣu taptaḥ syād yāvakais tryaham // Mn_11.125[124M] //
turīyo brahmahatyāyāḥ kṣatriyasya vadhe smṛtaḥ /
vaiśye 'ṣṭamāṃśo vṛttasthe śūdre jñeyas tu ṣoḍaśaḥ // Mn_11.126[125M] //
akāmatas tu rājanyaṃ vinipātya dvijottamaḥ /
vṛṣabhaikasahasrā gā dadyāt sucaritavrataḥ // Mn_11.127[126M] //
tryabdaṃ cared vā niyato jaṭī brahmahaṇo vratam /
vasan dūratare grāmād vṛkṣamūlaniketanaḥ // Mn_11.128[127M] //
etad eva cared abdaṃ prāyaścittaṃ dvijottamaḥ /
pramāpya vaiśyaṃ vṛttasthaṃ dadyāc caikaśataṃ gavām // Mn_11.129[128M] //
etad eva vrataṃ kṛtsnaṃ ṣaṇmāsāñ śūdrahā caret /
vṛṣabhaikādaśā vāpi dadyād viprāya gāḥ sitāḥ // Mn_11.130[129M] //
mārjāranakulau hatvā cāṣaṃ maṇḍūkam eva ca /
śvagodholūkakākāṃś ca śūdrahatyāvrataṃ caret // Mn_11.131[130M] //
payaḥ pibet trirātraṃ vā yojanaṃ vādhvano vrajet /
upaspṛśet sravantyāṃ vā sūktaṃ vābdaivataṃ japet // Mn_11.132[131M] //
abhriṃ kārṣṇāyasīṃ dadyāt sarpaṃ hatvā dvijottamaḥ /
palālabhārakaṃ ṣaṇḍhe saisakaṃ caikamāṣakam // Mn_11.133[132M] //
ghṛtakumbhaṃ varāhe tu tiladroṇaṃ tu tittirau /
śuke dvihāyanaṃ vatsaṃ krauñcaṃ hatvā trihāyanam // Mn_11.134[133M] //
hatvā haṃsaṃ balākāṃ ca bakaṃ barhiṇam eva ca /
vānaraṃ śyenabhāsau ca sparśayed brāhmaṇāya gām // Mn_11.135[134M] //
vāso dadyād dhayaṃ hatvā pañca nīlān vṛṣān gajam /
ajameṣāv anaḍvāhaṃ kharaṃ hatvaikahāyanam // Mn_11.136[135M] //
kravyādāṃs tu mṛgān hatvā dhenuṃ dadyāt payasvinīm /
akravyādān vatsatarīm uṣṭraṃ hatvā tu kṛṣṇalam // Mn_11.137[136M] //
jīnakārmukabastāvīn pṛthag dadyād viśuddhaye /
caturṇām api varṇānāṃ nārīr hatvānavasthitāḥ // Mn_11.138[137M] //
dānena vadhanirṇekaṃ sarpādīnām aśaknuvan /
ekaikaśaś caret kṛcchraṃ dvijaḥ pāpāpanuttaye // Mn_11.139[138M] //
asthimatāṃ tu sattvānāṃ sahasrasya pramāpaṇe /
pūrṇe cānasy anasthnāṃ tu śūdrahatyāvrataṃ caret // Mn_11.140[139M] //
kiṃ cid eva tu viprāya dadyād asthimatāṃ vadhe /
anasthnāṃ caiva hiṃsāyāṃ prāṇāyāmena śudhyati // Mn_11.141[140M] //
phaladānāṃ tu vṛkṣāṇāṃ chedane japyam ṛkśatam /
gulmavallīlatānāṃ ca puṣpitānāṃ ca vīrudhām // Mn_11.142[141M] //
annādyajānāṃ sattvānāṃ rasajānāṃ ca sarvaśaḥ /
phalapuṣpodbhavānāṃ ca ghṛtaprāśo viśodhanam // Mn_11.143[142M] //
kṛṣṭajānām oṣadhīnāṃ jātānāṃ ca svayaṃ vane /
vṛthālambhe 'nugacched gāṃ dinam ekaṃ payovrataḥ // Mn_11.144[143M] //
etair vratair apohyaṃ syād eno hiṃsāsamudbhavam /
jñānājñānakṛtaṃ kṛtsnaṃ śṛṇutānādyabhakṣaṇe // Mn_11.145[144M] //
ajñānād vāruṇīṃ pītvā saṃskāreṇaiva śudhyati /
matipūrvam anirdeśyaṃ prāṇāntikam iti sthitiḥ // Mn_11.146[145M] //
apaḥ surābhājanasthā madyabhāṇḍasthitās tathā /
pañcarātraṃ pibet pītvā śaṅkhapuṣpīśṛtaṃ payaḥ // Mn_11.147[146M] //
spṛṣṭva dattvā ca madirāṃ vidhivat pratigṛhya ca /
śūdrocchiṣṭāś ca pītvāpaḥ kuśavāri pibet tryaham // Mn_11.148[147M] //
brāhmaṇas tu surāpasya gandham āghrāya somapaḥ /
prāṇān apsu trir āyamya ghṛtaṃ prāśya viśudhyati // Mn_11.149[148M] //
ajñānāt prāśya viṇmūtraṃ surāsaṃspṛṣṭam eva ca /
punaḥ saṃskāram arhanti trayo varṇā dvijātayaḥ // Mn_11.150[149M] //
vapanaṃ mekhalā daṇḍo bhaikṣacaryā vratāni ca /
nivartante dvijātīnāṃ punaḥsaṃskārakarmaṇi // Mn_11.151[150M] //
abhojyānāṃ tu bhuktvānnaṃ strīśūdrocchiṣṭam eva ca /
jagdhvā māṃsam abhakṣyaṃ ca saptarātraṃ yavān pibet // Mn_11.152[151M] //
śuktāni ca kaṣāyāṃś ca pītvā medhyāny api dvijaḥ /
tāvad bhavaty aprayato yāvat tan na vrajaty adhaḥ // Mn_11.153[152M] //
viḍvarāhakharoṣṭrāṇāṃ gomāyoḥ kapikākayoḥ /
prāśya mūtrapurīṣāṇi dvijaś cāndrāyaṇaṃ caret // Mn_11.154[153M] //
śuṣkāṇi bhuktvā māṃsāni bhaumāni kavakāni ca /
ajñātaṃ caiva sūnāstham etad eva vrataṃ caret // Mn_11.155[154M] //
kravyādasūkaroṣṭrāṇāṃ kukkuṭānāṃ ca bhakṣaṇe /
narakākakharāṇāṃ ca taptakṛcchraṃ viśodhanam // Mn_11.156[155M] //
māsikānnaṃ tu yo 'śnīyād asamāvartako dvijaḥ /
sa trīṇy ahāny upavased ekāhaṃ codake vaset // Mn_11.157[156M] //
brahmacārī tu yo 'śnīyān madhu māṃsaṃ kathaṃ cana /
sa kṛtvā prākṛtaṃ kṛcchraṃ vrataśeṣaṃ samāpayet // Mn_11.158[157M] //
biḍālakākākhūcchiṣṭaṃ jagdhvā śvanakulasya ca /
keśakīṭāvapannaṃ ca pibed brahmasuvarcalām // Mn_11.159[158M] //
abhojyam annaṃ nāttavyam ātmanaḥ śuddhim icchatā /
ajñānabhuktaṃ tūttāryaṃ śodhyaṃ vāpy āśu śodhanaiḥ // Mn_11.160[159M] //
eṣo 'nādyādanasyokto vratānāṃ vividho vidhiḥ /
steyadoṣāpahartṝṇāṃ vratānāṃ śrūyatāṃ vidhiḥ // Mn_11.161[160M] //
dhānyānnadhanacauryāṇi kṛtvā kāmād dvijottamaḥ /
svajātīyagṛhād eva kṛcchrābdena viśudhyati // Mn_11.162[161M] //
manuṣyāṇāṃ tu haraṇe strīṇāṃ kṣetragṛhasya ca /
kūpavāpījalānāṃ ca śuddhiś cāndrāyaṇaṃ smṛtam // Mn_11.163[162M] //
dravyāṇām alpasārāṇāṃ steyaṃ kṛtvānyaveśmataḥ /
caret sāṃtapanaṃ kṛcchraṃ tan niryāty ātmaśuddhaye // Mn_11.164[163M] //
bhakṣyabhojyāpaharaṇe yānaśayyāsanasya ca /
puṣpamūlaphalānāṃ ca pañcagavyaṃ viśodhanam // Mn_11.165[164M] //
tṛṇakāṣṭhadrumāṇāṃ ca śuṣkānnasya guḍasya ca /
celacarmāmiṣāṇāṃ ca trirātraṃ syād abhojanam // Mn_11.166[165M] //
maṇimuktāpravālānāṃ tāmrasya rajatasya ca /
ayaḥkāṃsyopalānāṃ ca dvādaśāhaṃ kaṇānnatā // Mn_11.167[166M] //
kārpāsakīṭajorṇānāṃ dviśaphaikaśaphasya ca /
pakṣigandhauṣadhīnāṃ ca rajjvāś caiva tryahaṃ payaḥ // Mn_11.168[167M] //
etair vratair apoheta pāpaṃ steyakṛtaṃ dvijaḥ /
agamyāgamanīyaṃ tu vratair ebhir apānudet // Mn_11.169[168M] //
gurutalpavrataṃ kuryād retaḥ siktvā svayoniṣu /
sakhyuḥ putrasya ca strīṣu kumārīṣv antyajāsu ca // Mn_11.170[169M] //
paitṛsvaseyīṃ bhaginīṃ svasrīyāṃ mātur eva ca /
mātuś ca bhrātus tanayāṃ gatvā cāndrāyaṇaṃ caret // Mn_11.171[170M] //
etās tisras tu bhāryārthe nopayacchet tu buddhimān /
jñātitvenānupeyās tāḥ patati hy upayann adhaḥ // Mn_11.172[171M] //
amānuṣīṣū puruṣa udakyāyām ayoniṣu /
retaḥ siktvā jale caiva kṛcchraṃ sāṃtapanaṃ caret // Mn_11.173[172M] //
maithunaṃ tu samāsevya puṃsi yoṣiti vā dvijaḥ /
goyāne 'psu divā caiva savāsāḥ snānam ācaret // Mn_11.174[173M] //
caṇḍālāntyastriyo gatvā bhuktvā ca pratigṛhya ca /
pataty ajñānato vipro jñānāt sāmyaṃ tu gacchati // Mn_11.175[174M] //
vipraduṣṭāṃ striyaṃ bhartā nirundhyād ekaveśmani /
yat puṃsaḥ paradāreṣu tac caināṃ cārayed vratam // Mn_11.176[175M] //
sā cet punaḥ praduṣyet tu sadṛśenopamantritā /
kṛcchraṃ cāndrāyaṇaṃ caiva tad asyāḥ pāvanaṃ smṛtam // Mn_11.177[176M] //
yat karoty ekarātreṇa vṛṣalīsevanād dvijaḥ /
tad bhaikṣabhug japan nityaṃ tribhir varṣair vyapohati // Mn_11.178[177M] //
eṣā pāpakṛtām uktā caturṇām api niṣkṛtiḥ /
patitaiḥ saṃprayuktānām imāḥ śṛṇuta niṣkṛtīḥ // Mn_11.179[178M] //
saṃvatsareṇa patati patitena sahācaran /
yājanādhyāpanād yaunān na tu yānāsanāśanāt // Mn_11.180[179M] //
yo yena patitenaiṣāṃ saṃsargaṃ yāti mānavaḥ /
sa tasyaiva vrataṃ kuryāt tatsaṃsargaviśuddhaye // Mn_11.181[180M] //
patitasyodakaṃ kāryaṃ sapiṇḍair bāndhavair bahiḥ /
nindite 'hani sāyāhne jñātirtviggurusaṃnidhau // Mn_11.182[181M] //
dāsī ghaṭam apāṃ pūrṇaṃ paryasyet pretavat padā /
ahorātram upāsīrann aśaucaṃ bāndhavaiḥ saha // Mn_11.183[182M] //
nivarteraṃś ca tasmāt tu saṃbhāṣaṇasahāsane /
dāyādyasya pradānaṃ ca yātrā caiva hi laukikī // Mn_11.184[183M] //
jyeṣṭhatā ca nivarteta jyeṣṭhāvāpyaṃ ca yad dhanam /
jyeṣṭhāṃśaṃ prāpnuyāc cāsya yavīyān guṇato 'dhikaḥ // Mn_11.185[184M] //
prāyaścitte tu carite pūrṇakumbham apāṃ navam /
tenaiva sārdhaṃ prāsyeyuḥ snātvā puṇye jalāśaye // Mn_11.186[185M] //
sa tv apsu taṃ ghaṭaṃ prāsya praviśya bhavanaṃ svakam /
sarvāṇi jñātikāryāṇi yathāpūrvaṃ samācaret // Mn_11.187[186M] //
etad eva vidhiṃ kuryād yoṣitsu patitāsv api /
vastrānnapānaṃ deyaṃ tu vaseyuś ca gṛhāntike // Mn_11.188[187M] //
enasvibhir anirṇiktair nārthaṃ kiṃ cit sahācaret /
kṛtanirṇejanāṃś caiva na jugupseta karhi cit // Mn_11.189[188M] //
bālaghnāṃś ca kṛtaghnāṃś ca viśuddhān api dharmataḥ /
śaraṇāgatahantṝṃś ca strīhantṝṃś ca na saṃvaset // Mn_11.190[189M] //
yeṣāṃ dvijānāṃ sāvitrī nānūcyeta yathāvidhi /
tāṃś cārayitvā trīn kṛcchrān yathāvidhy upanāyayet // Mn_11.191[190M] //
prāyaścittaṃ cikīrṣanti vikarmasthās tu ye dvijāḥ /
brahmaṇā ca parityaktās teṣām apy etad ādiśet // Mn_11.192[191M] //
yad garhitenārjayanti karmaṇā brāhmaṇā dhanam /
tasyotsargeṇa śudhyanti japyena tapasaiva ca // Mn_11.193[192M] //
japitvā trīṇi sāvitryāḥ sahasrāṇi samāhitaḥ /
māsaṃ goṣṭhe payaḥ pītvā mucyate 'satpratigrahāt // Mn_11.194[193M] //
upavāsakṛśaṃ taṃ tu govrajāt punar āgatam /
praṇataṃ prati pṛccheyuḥ sāmyaṃ saumyecchasīti kim // Mn_11.195[194M] //
satyam uktvā tu vipreṣu vikired yavasaṃ gavām /
gobhiḥ pravartite tīrthe kuryus tasya parigraham // Mn_11.196[195M] //
vrātyānāṃ yājanaṃ kṛtvā pareṣām antyakarma ca /
abhicāram ahīnaṃ ca tribhiḥ kṛcchrair vyapohati // Mn_11.197[196M] //
śaraṇāgataṃ parityajya vedaṃ viplāvya ca dvijaḥ /
saṃvatsaraṃ yavāhāras tat pāpam apasedhati // Mn_11.198[197M] //
śvaśṛgālakharair daṣṭo grāmyaiḥ kravyādbhir eva ca /
narāśvoṣṭravarāhaiś ca prāṇāyāmena śudhyati // Mn_11.199[198M] //
ṣaṣṭhānnakālatā māsaṃ saṃhitājapa eva vā /
homāś ca sakalā nityam apāṅktyānāṃ viśodhanam // Mn_11.200[199M] //
uṣṭrayānaṃ samāruhya kharayānaṃ tu kāmataḥ /
snātvā tu vipro digvāsāḥ prāṇāyāmena śudhyati // Mn_11.201[200M] //
vinādbhir apsu vāpy ārtaḥ śārīraṃ saṃniṣevya ca /
sacailo bahir āplutya gām ālabhya viśudhyati // Mn_11.202[201M] //
vedoditānāṃ nityānāṃ karmaṇāṃ samatikrame /
snātakavratalope ca prāyaścittam abhojanam // Mn_11.203[202M] //
huṅkāraṃ brāhmaṇasyoktvā tvamkāraṃ ca garīyasaḥ /
snātvānaśnann ahaḥ śeṣam abhivādya prasādayet // Mn_11.204[203M] //
tāḍayitvā tṛṇenāpi kaṇṭhe vābadhya vāsasā /
vivāde vā vinirjitya praṇipatya prasādayet // Mn_11.205[204M] //
avagūrya tv abdaśataṃ sahasram abhihatya ca /
jighāṃsayā brāhmaṇasya narakaṃ pratipadyate // Mn_11.206[205M] //
śoṇitaṃ yāvataḥ pāṃsūn saṃgṛhṇāti mahītale /
tāvanty abdasahasrāṇi tatkartā narake vaset // Mn_11.207[206M] //
avagūrya caret kṛcchram atikṛcchraṃ nipātane /
kṛcchrātikṛcchrau kurvīta viprasyotpādya śoṇitam // Mn_11.208[207M] //
anuktaniṣkṛtīnāṃ tu pāpānām apanuttaye /
śaktiṃ cāvekṣya pāpaṃ ca prāyaścittaṃ prakalpayet // Mn_11.209[208M] //
yair abhyupāyair enāṃsi mānavo vyapakarṣati /
tān vo 'bhyupāyān vakṣyāmi devarṣipitṛsevitān // Mn_11.210[209M] //
tryahaṃ prātas tryahaṃ sāyaṃ tryaham adyād ayācitam /
tryahaṃ paraṃ ca nāśnīyāt prājāpatyaṃ caran dvijaḥ // Mn_11.211[210M] //
gomūtraṃ gomayaṃ kṣīraṃ dadhi sarpiḥ kuśodakam /
ekarātropavāsaś ca kṛcchraṃ sāṃtapanaṃ smṛtam // Mn_11.212[211M] //
ekaikaṃ grāsam aśnīyāt tryahāṇi trīṇi pūrvavat /
tryahaṃ copavased antyam atikṛcchraṃ caran dvijaḥ // Mn_11.213[212M] //
taptakṛcchraṃ caran vipro jalakṣīraghṛtānilān /
pratitryahaṃ pibed uṣṇān sakṛtsnāyī samāhitaḥ // Mn_11.214[213M] //
yatātmano 'pramattasya dvādaśāham abhojanam /
parāko nāma kṛcchro 'yaṃ sarvapāpāpanodanaḥ // Mn_11.215[214M] //
ekaikaṃ hrāsayet piṇḍaṃ kṛṣṇe śukle ca vardhayet /
upaspṛśaṃs triṣavaṇam etac cāṇdrāyaṇaṃ smṛtam // Mn_11.216[215M] //
etam eva vidhiṃ kṛtsnam ācared yavamadhyame /
śuklapakṣādiniyataś caraṃś cāndrāyaṇaṃ vratam // Mn_11.217[216M] //
aṣṭāv aṣṭau samaśnīyāt piṇḍān madhyaṃdine sthite /
niyatātmā haviṣyāśī yaticāndrāyaṇaṃ caran // Mn_11.218[217M] //
caturaḥ prātar aśnīyāt piṇḍān vipraḥ samāhitaḥ /
caturo 'stam ite sūrye śiśucāndrāyaṇaṃ smṛtam // Mn_11.219[218M] //
yathā kathaṃ cit piṇḍānāṃ tisro 'śītīḥ samāhitaḥ /
māsenāśnan haviṣyasya candrasyaiti salokatām // Mn_11.220[219M] //
etad rudrās tathādityā vasavaś cācaran vratam /
sarvākuśalamokṣāya marutaś ca maharṣibhiḥ // Mn_11.221[220M] //
mahāvyāhṛtibhir homaḥ kartavyaḥ svayam anvaham /
ahiṃsā satyam akrodham ārjavaṃ ca samācaret // Mn_11.222[221M] //
trir ahnas trir niśāyāṃ ca savāsā jalam āviśet /
strīśūdrapatitāṃś caiva nābhibhāṣeta karhi cit // Mn_11.223[222M] //
sthānāsanābhyāṃ vihared aśakto 'dhaḥ śayīta vā /
brahmacārī vratī ca syād gurudevadvijārcakaḥ // Mn_11.224[223M] //
sāvitrīṃ ca japen nityaṃ pavitrāṇi ca śaktitaḥ /
sarveṣv eva vrateṣv evaṃ prāyaścittārtham ādṛtaḥ // Mn_11.225[224M] //
etair dvijātayaḥ śodhyā vratair āviṣkṛtainasaḥ /
anāviṣkṛtapāpāṃs tu mantrair homaiś ca śodhayet // Mn_11.226[225M] //
khyāpanenānutāpena tapasādhyayanena ca /
pāpakṛn mucyate pāpāt tathā dānena cāpadi // Mn_11.227[226M] //
yathā yathā naro 'dharmaṃ svayaṃ kṛtvānubhāṣate /
tathā tathā tvacevāhis tenādharmeṇa mucyate // Mn_11.228[227M] //
yathā yathā manas tasya duṣkṛtaṃ karma garhati /
tathā tathā śarīraṃ tat tenādharmeṇa mucyate // Mn_11.229[228M] //
kṛtvā pāpaṃ hi saṃtapya tasmāt pāpāt pramucyate /
naivaṃ kuryāṃ punar iti nivṛttyā pūyate tu saḥ // Mn_11.230[229M] //
evaṃ saṃcintya manasā pretya karmaphalodayam /
manovāṅgūrtibhir nityaṃ śubhaṃ karma samācaret // Mn_11.231[230M] //
ajñānād yadi vā jñānāt kṛtvā karma vigarhitam /
tasmād vimuktim anvicchan dvitīyaṃ na samācaret // Mn_11.232[231M] //
yasmin karmaṇy asya kṛte manasaḥ syād alāghavam /
tasmiṃs tāvat tapaḥ kuryād yāvat tuṣṭikaraṃ bhavet // Mn_11.233[232M] //
tapomūlam idaṃ sarvaṃ daivamānuṣakaṃ sukham /
tapomadhyaṃ budhaiḥ proktaṃ tapo'ntaṃ vedadarśibhiḥ // Mn_11.234[233M] //
brāhmaṇasya tapo jñānaṃ tapaḥ kṣatrasya rakṣaṇam /
vaiśyasya tu tapo vārtā tapaḥ śūdrasya sevanam // Mn_11.235[234M] //
ṛṣayaḥ saṃyatātmānaḥ phalamūlānilāśanāḥ /
tapasaiva prapaśyanti trailokyaṃ sacarācaram // Mn_11.236[235M] //
auṣadhāny agado vidyā daivī ca vividhā sthitiḥ /
tapasaiva prasidhyanti tapas teṣāṃ hi sādhanam // Mn_11.237[236M] //
yad dustaraṃ yad durāpaṃ yad durgaṃ yac ca duṣkaram /
sarvaṃ tu tapasā sādhyaṃ tapo hi duratikramam // Mn_11.238[237M] //
mahāpātakinaś caiva śeṣāś cākāryakāriṇaḥ /
tapasaiva sutaptena mucyante kilbiṣāt tataḥ // Mn_11.239[238M] //
kītāś cāhipataṃgāś ca paśavaś ca vayāṃsi ca /
sthāvarāṇi ca bhūtāni divaṃ yānti tapobalāt // Mn_11.240[239M] //
yat kiṃ cid enaḥ kurvanti manovāṅgūrtibhir janāḥ /
tat sarvaṃ nirdahanty āśu tapasaiva tapodhanāḥ // Mn_11.241[240M] //
tapasaiva viśuddhasya brāhmaṇasya divaukasaḥ /
ijyāś ca pratigṛhṇanti kāmān saṃvardhayanti ca // Mn_11.242[241M] //
prajāpatir idaṃ śāstraṃ tapasaivāsṛjat prabhuḥ /
tathaiva vedān ṛṣayas tapasā pratipedire // Mn_11.243[242M] //
ity etat tapaso devā mahābhāgyaṃ pracakṣate /
sarvasyāsya prapaśyantas tapasaḥ puṇyam uttamam // Mn_11.244[243M] //
vedābhyāso 'nvahaṃ śaktyā mahāyajñakriyā kṣamā /
nāśayanty āśu pāpāni mahāpātakajāny api // Mn_11.245[244M] //
yathaidhas tejasā vahniḥ prāptaṃ nirdahati kṣaṇāt /
tathā jñānāgninā pāpaṃ sarvaṃ dahati vedavit // Mn_11.246[245M] //
ity etad enasām uktaṃ prāyaścittaṃ yathāvidhi /
ata ūrdhvaṃ rahasyānāṃ prāyaścittaṃ nibodhata // Mn_11.247[246M] //
savyāhṛtipraṇavakāḥ prāṇāyāmās tu ṣoḍaśa /
api bhrūṇahanaṃ māsāt punanty ahar ahaḥ kṛtāḥ // Mn_11.248[247M] //
kautsaṃ japtvāpa ity etad vasiṣṭhaṃ ca pratīty ṛcam /
māhitraṃ śuddhavatyaś ca surāpo 'pi viśudhyati // Mn_11.249[248M] //
sakṛj japtvāsyavāmīyaṃ śivasaṃkalpam eva ca /
apahṛtya suvarṇaṃ tu kṣaṇād bhavati nirmalaḥ // Mn_11.250[249M] //
haviṣpāntīyam abhyasya na tamaṃ ha itīti ca /
japitvā pauruṣaṃ sūktaṃ mucyate gurutalpagaḥ // Mn_11.251[250M] //
enasāṃ sthūlasūkṣmāṇāṃ cikīrṣann apanodanam /
avety ṛcaṃ japed abdaṃ yat kiṃ cedam itīti vā // Mn_11.252[251M] //
pratigṛhyāpratigrāhyaṃ bhuktvā cānnaṃ vigarhitam /
japaṃs taratsamandīyaṃ pūyate mānavas tryahāt // Mn_11.253[252M] //
somāraudraṃ tu bahvenāḥ māsam abhyasya śudhyati /
sravantyām ācaran snānam aryamṇām iti ca tṛcam // Mn_11.254[253M] //
abdārdham indram ity etad enasvī saptakaṃ japet /
apraśastaṃ tu kṛtvāpsu māsam āsīta bhaikṣabhuk // Mn_11.255[254M] //
mantraiḥ śākalahomīyair abdaṃ hutvā ghṛtaṃ dvijaḥ /
sugurv apy apahanty eno japtvā vā nama ity ṛcam // Mn_11.256[255M] //
mahāpātakasaṃyukto 'nugacched gāḥ samāhitaḥ /
abhyasyābdaṃ pāvamānīr bhaikṣāhāro viśudhyati // Mn_11.257[256M] //
araṇye vā trir abhyasya prayato vedasaṃhitām /
mucyate pātakaiḥ sarvaiḥ parākaiḥ śodhitas tribhiḥ // Mn_11.258[257M] //
tryahaṃ tūpavased yuktas trir ahno 'bhyupayann apaḥ /
mucyate pātakaiḥ sarvais trir japitvāghamarṣaṇam // Mn_11.259[258M] //
yathāśvamedhaḥ kraturāṭ sarvapāpāpanodanaḥ /
tathāghamarṣaṇaṃ sūktaṃ sarvapāpāpanodanam // Mn_11.260[259M] //
hatvā lokān apīmāṃs trīn aśnann api yatas tataḥ /
ṛgvedaṃ dhārayan vipro nainaḥ prāpnoti kiṃ cana // Mn_11.261[260M] //
ṛksaṃhitāṃ trir abhyasya yajuṣāṃ vā samāhitaḥ /
sāmnāṃ vā sarahasyānāṃ sarvapāpaiḥ pramucyate // Mn_11.262[261M] //
yathā mahāhradaṃ prāpya kṣiptaṃ loṣṭaṃ vinaśyati /
tathā duścaritaṃ sarvaṃ vede trivṛti majjati // Mn_11.263[262M] //
ṛco yajūṃṣi cānyāni sāmāni vividhāni ca /
eṣa jñeyas trivṛdvedo yo vedainaṃ sa vedavit // Mn_11.264[263M] //
ādyaṃ yat tryakṣaraṃ brahma trayī yasmin pratiṣṭhitā /
sa guhyo 'nyas trivṛdvedo yas taṃ veda sa vedavit // Mn_11.265[264M] //
cāturvarṇyasya kṛtsno 'yam ukto dharmas tvayānaghaḥ /
karmaṇāṃ phalanirvṛttiṃ śaṃsa nas tattvataḥ parām // Mn_12.1 //
sa tān uvāca dharmātmā maharṣīn mānavo bhṛguḥ /
asya sarvasya śṛṇuta karmayogasya nirṇayam // Mn_12.2 //
śubhāśubhaphalaṃ karma manovāgdehasaṃbhavam /
karmajā gatayo nṝṇām uttamādhamamadhyamaḥ // Mn_12.3 //
tasyeha trividhasyāpi tryadhiṣṭhānasya dehinaḥ /
daśalakṣaṇayuktasya mano vidyāt pravartakam // Mn_12.4 //
paradravyeṣv abhidhyānaṃ manasāniṣṭacintanam /
vitathābhiniveśaś ca trividhaṃ karma mānasam // Mn_12.5 //
pāruṣyam anṛtaṃ caiva paiśunyaṃ cāpi sarvaśaḥ /
asaṃbaddhapralāpaś ca vāṅmayaṃ syāc caturvidham // Mn_12.6 //
adattānām upādānaṃ hiṃsā caivāvidhānataḥ /
paradāropasevā ca śārīraṃ trividhaṃ smṛtam // Mn_12.7 //
mānasaṃ manasaivāyam upabhuṅkte śubhāśubham /
vācā vācā kṛtaṃ karma kāyenaiva ca kāyikam // Mn_12.8 //
śarīrajaiḥ karmadoṣair yāti sthāvaratāṃ naraḥ /
vācikaiḥ pakṣimṛgatāṃ mānasair antyajātitām // Mn_12.9 //
vāgdaṇḍo 'tha manodaṇḍaḥ kāyadaṇḍas tathaiva ca /
yasyaite nihitā buddhau tridaṇḍīti sa ucyate // Mn_12.10 //
tridaṇḍam etan nikṣipya sarvabhūteṣu mānavaḥ /
kāmakrodhau tu saṃyamya tataḥ siddhiṃ niyacchati // Mn_12.11 //
yo 'syātmanaḥ kārayitā taṃ kṣetrajñaṃ pracakṣate /
yaḥ karoti tu karmāṇi sa bhūtātmocyate budhaiḥ // Mn_12.12 //
jīvasaṃjño 'ntarātmānyaḥ sahajaḥ sarvadehinām /
yena vedayate sarvaṃ sukhaṃ duḥkhaṃ ca janmasu // Mn_12.13 //
tāv ubhau bhūtasaṃpṛktau mahān kṣetrajña eva ca /
uccāvaceṣu bhūteṣu sthitaṃ taṃ vyāpya tiṣṭhataḥ // Mn_12.14 //
asaṃkhyā mūrtayas tasya niṣpatanti śarīrataḥ /
uccāvacāni bhūtāni satataṃ ceṣṭayanti yāḥ // Mn_12.15 //
pañcabhya eva mātrābhyaḥ pretya duṣkṛtināṃ nṛṇām /
śarīraṃ yātanārthīyam anyad utpadyate dhruvam // Mn_12.16 //
tenānubhūya tā yāmīḥ śarīreṇeha yātanāḥ /
tāsv eva bhūtamātrāsu pralīyante vibhāgaśaḥ // Mn_12.17 //
so 'nubhūyāsukhodarkān doṣān viṣayasaṅgajān /
vyapetakalmaṣo 'bhyeti tāv evobhau mahaujasau // Mn_12.18 //
tau dharmaṃ paśyatas tasya pāpaṃ cātandritau saha /
yābhyāṃ prāpnoti saṃpṛktaḥ pretyeha ca sukhāsukham // Mn_12.19 //
yady ācarati dharmaṃ sa prāyaśo 'dharmam alpaśaḥ /
tair eva cāvṛto bhūtaiḥ svarge sukham upāśnute // Mn_12.20 //
yadi tu prāyaśo 'dharmaṃ sevate dharmam alpaśaḥ /
tair bhūtaiḥ sa parityakto yāmīḥ prāpnoti yātanāḥ // Mn_12.21 //
yāmīs tā yātanāḥ prāpya sa jīvo vītakalmaṣaḥ /
tāny eva pañca bhūtāni punar apyeti bhāgaśaḥ // Mn_12.22 //
etā dṛṣṭvāsya jīvasya gatīḥ svenaiva cetasā /
dharmato 'dharmataś caiva dharme dadhyāt sadā manaḥ // Mn_12.23 //
sattvaṃ rajas tamaś caiva trīn vidyād ātmano guṇān /
yair vyāpyemān sthito bhāvān mahān sarvān aśeṣataḥ // Mn_12.24 //
yo yadaiṣāṃ guṇo dehe sākalyenātiricyate /
sa tadā tadguṇaprāyaṃ taṃ karoti śarīriṇam // Mn_12.25 //
sattvaṃ jñānaṃ tamo 'jñānaṃ rāgadveṣau rajaḥ smṛtam /
etad vyāptimad eteṣāṃ sarvabhūtāśritaṃ vapuḥ // Mn_12.26 //
tatra yat prītisaṃyuktaṃ kiṃ cid ātmani lakṣayet /
praśāntam iva śuddhābhaṃ sattvaṃ tad upadhārayet // Mn_12.27 //
yat tu duḥkhasamāyuktam aprītikaram ātmanaḥ /
tad rajo pratīpaṃ vidyāt satataṃ hāri dehinām // Mn_12.28 //
yat tu syān mohasaṃyuktam avyaktaṃ viṣayātmakam /
apratarkyam avijñeyaṃ tamas tad upadhārayet // Mn_12.29 //
trayāṇām api caiteṣāṃ guṇānāṃ yaḥ phalodayaḥ /
agryo madhyo jaghanyaś ca taṃ pravakṣyāmy aśeṣataḥ // Mn_12.30 //
vedābhyāsas tapo jñānaṃ śaucam indriyanigrahaḥ /
dharmakriyātmacintā ca sāttvikaṃ guṇalakṣaṇam // Mn_12.31 //
ārambharucitādhairyam asatkāryaparigrahaḥ /
viṣayopasevā cājasraṃ rājasaṃ guṇalakṣaṇam // Mn_12.32 //
lobhaḥ svapno 'dhṛtiḥ krauryaṃ nāstikyaṃ bhinnavṛttitā /
yāciṣṇutā pramādaś ca tāmasaṃ guṇalakṣaṇam // Mn_12.33 //
trayāṇām api caiteṣāṃ guṇānāṃ triṣu tiṣṭhatām /
idaṃ sāmāsikaṃ jñeyaṃ kramaśo guṇalakṣaṇam // Mn_12.34 //
yat karma kṛtvā kurvaṃś ca kariṣyaṃś caiva lajjati /
taj jñeyaṃ viduṣā sarvaṃ tāmasaṃ guṇalakṣaṇam // Mn_12.35 //
yenāsmin karmanā loke khyātim icchati puṣkalām /
na ca śocaty asaṃpattau tad vijñeyaṃ tu rājasam // Mn_12.36 //
yat sarveṇecchati jñātuṃ yan na lajjati cācaran /
yena tuṣyati cātmāsya tat sattvaguṇalakṣaṇam // Mn_12.37 //
tamaso lakṣaṇaṃ kāmo rajasas tv artha ucyate /
sattvasya lakṣaṇaṃ dharmaḥ śraiṣṭhyam eṣāṃ yathottaram // Mn_12.38 //
yena yas tu guṇenaiṣāṃ saṃsarān pratipadyate /
tān samāsena vakṣyāmi sarvasyāsya yathākramam // Mn_12.39 //
devatvaṃ sāttvikā yānti manuṣyatvaṃ ca rājasāḥ /
tiryaktvaṃ tāmasā nityam ity eṣā trividhā gatiḥ // Mn_12.40 //
trividhā trividhaiṣā tu vijñeyā gauṇikī gatiḥ /
adhamā madhyamāgryā ca karmavidyāviśeṣataḥ // Mn_12.41 //
sthāvarāḥ kṛmikīṭāś ca matsyāḥ sarpāḥ sakacchapāḥ /
paśavaś ca mṛgāś caiva jaghanyā tāmasī gatiḥ // Mn_12.42 //
hastinaś ca turaṅgāś ca śūdrā mlecchāś ca garhitāḥ /
siṃhā vyāghrā varāhāś ca madhyamā tāmasī gatiḥ // Mn_12.43 //
cāraṇāś ca suparṇāś ca puruṣāś caiva dāmbhikāḥ /
rakṣāṃsi ca piśācāś ca tāmasīṣūttamā gatiḥ // Mn_12.44 //
jhallā mallā naṭāś caiva puruṣāḥ śastravṛttayaḥ /
dyūtapānaprasaktāś ca jaghanyā rājasī gatiḥ // Mn_12.45 //
rājānaḥ kṣatriyāś caiva rājñāṃ caiva purohitāḥ /
vādayuddhapradhānāś ca madhyamā rājasī gatiḥ // Mn_12.46 //
gandharvā guhyakā yakṣā vibudhānucarāś ca ye /
tathaivāpsarasaḥ sarvā rājasīṣūttamā gatiḥ // Mn_12.47 //
tāpasā yatayo viprā ye ca vaimānikā gaṇāḥ /
nakṣatrāṇi ca daityāś ca prathamā sāttvikī gatiḥ // Mn_12.48 //
yajvāna ṛṣayo devā vedā jyotīṃṣi vatsarāḥ /
pitaraś caiva sādhyāś ca dvitīyā sāttvikī gatiḥ // Mn_12.49 //
brahmā viśvasṛjo dharmo mahān avyaktam eva ca /
uttamāṃ sāttvikīm etāṃ gatim āhur manīṣiṇaḥ // Mn_12.50 //
eṣa sarvaḥ samuddiṣṭas triprakārasya karmaṇaḥ /
trividhas trividhaḥ kṛtsnaḥ saṃsāraḥ sārvabhautikaḥ // Mn_12.51 //
indriyāṇāṃ prasaṅgena dharmasyāsevanena ca /
pāpān saṃyānti saṃsārān avidvāṃso narādhamāḥ // Mn_12.52 //
yāṃ yāṃ yoniṃ tu jīvo 'yaṃ yena yeneha karmaṇā /
kramaśo yāti loke 'smiṃs tat tat sarvaṃ nibodhata // Mn_12.53 //
bahūn varṣagaṇān ghorān narakān prāpya tatkṣayāt /
saṃsārān pratipadyante mahāpātakinas tv imān // Mn_12.54 //
śvasūkarakharoṣṭrāṇāṃ go'jāvimṛgapakṣiṇāṃ /
caṇḍālapukkasānāṃ ca brahmahā yonim ṛcchati // Mn_12.55 //
kṛmikīṭapataṅgānāṃ viḍbhujāṃ caiva pakṣiṇām /
hiṃsrāṇāṃ caiva sattvānāṃ surāpo brāhmaṇo vrajet // Mn_12.56 //
lūtāhisaraṭānāṃ ca tiraścāṃ cāmbucāriṇām /
hiṃsrāṇāṃ ca piśācānāṃ steno vipraḥ sahasraśaḥ // Mn_12.57 //
tṛṇagulmalatānāṃ ca kravyādāṃ daṃṣṭriṇām api /
krūrakarmakṛtāṃ caiva śataśo gurutalpagaḥ // Mn_12.58 //
hiṃsrā bhavanti kravyādāḥ kṛmayo 'medhyabhakṣiṇaḥ /
parasparādinaḥ stenāḥ pretyāntyastrīniṣeviṇaḥ // Mn_12.59 //
saṃyogaṃ patitair gatvā parasyaiva ca yoṣitam /
apahṛtya ca viprasvaṃ bhavati brahmarākṣasaḥ // Mn_12.60 //
maṇimuktāpravālāni hṛtvā lobhena mānavaḥ /
vividhāṇi ca ratnāni jāyate hemakartṛṣu // Mn_12.61 //
dhānyaṃ hṛtvā bhavaty ākhuḥ kāṃsyaṃ haṃso jalaṃ plavaḥ /
madhu daṃśaḥ payaḥ kāko rasaṃ śvā nakulo ghṛtam // Mn_12.62 //
māṃsaṃ gṛdhro vapāṃ madgus tailaṃ tailapakaḥ khagaḥ /
cīrīvākas tu lavaṇaṃ balākā śakunir dadhi // Mn_12.63 //
kauśeyaṃ tittirir hṛtvā kṣaumaṃ hṛtvā tu darduraḥ /
kārpāsatāntavaṃ krauñco godhā gāṃ vāggudo guḍam // Mn_12.64 //
chucchundariḥ śubhān gandhān patraśākaṃ tu barhiṇaḥ /
śvāvit kṛtānnaṃ vividham akṛtānnaṃ tu śalyakaḥ // Mn_12.65 //
bako bhavati hṛtvāgniṃ gṛhakārī hy upaskaram /
raktāni hṛtvā vāsāṃsi jāyate jīvajīvakaḥ // Mn_12.66 //
vṛko mṛgebhaṃ vyāghro 'śvaṃ phalamūlaṃ tu markaṭaḥ /
strīm ṛkṣaḥ stokako vāri yānāny uṣṭraḥ paśūn ajaḥ // Mn_12.67 //
yad vā tad vā paradravyam apahṛtya balān naraḥ /
avaśyaṃ yāti tiryaktvaṃ jagdhvā caivāhutaṃ haviḥ // Mn_12.68 //
striyo 'py etena kalpena hṛtvā doṣam avāpnuyuḥ /
eteṣām eva jantūnāṃ bhāryātvam upayānti tāḥ // Mn_12.69 //
svebhyaḥ svebhyas tu karmabhyaś cyutā varṇā hy anāpadi /
pāpān saṃsṛtya saṃsārān preṣyatāṃ yānti śatruṣu // Mn_12.70 //
vāntāśy ulkāmukhaḥ preto vipro dharmāt svakāc cyutaḥ /
amedhyakuṇapāśī ca kṣatriyaḥ kaṭapūtanaḥ // Mn_12.71 //
maitrākṣajyotikaḥ preto vaiśyo bhavati pūyabhuk /
cailāśakaś ca bhavati śūdro dharmāt svakāc cyutaḥ // Mn_12.72 //
yathā yathā niṣevante viṣayān viṣayātmakāḥ /
tathā tathā kuśalatā teṣāṃ teṣūpajāyate // Mn_12.73 //
te 'bhyāsāt karmaṇāṃ teṣāṃ pāpānām alpabuddhayaḥ /
saṃprāpnuvanti duḥkhāni tāsu tāsv iha yoniṣu // Mn_12.74 //
tāmisrādiṣu cogreṣu narakeṣu vivartanam /
asipatravanādīni bandhanachedanāni ca // Mn_12.75 //
vividhāś caiva saṃpīḍāḥ kākolūkaiś ca bhakṣaṇam /
karambhavālukātāpān kumbhīpākāṃś ca dāruṇān // Mn_12.76 //
saṃbhavāṃś ca viyonīṣu duḥkhaprāyāsu nityaśaḥ /
śītātapābhighātāṃś ca vividhāni bhayāni ca // Mn_12.77 //
asakṛd garbhavāseṣu vāsaṃ janma ca dāruṇam /
bandhanāni ca kāṣṭhāni parapreṣyatvam eva ca // Mn_12.78 //
bandhupriyaviyogāṃś ca saṃvāsaṃ caiva durjanaiḥ /
dravyārjanaṃ ca nāśaṃ ca mitrāmitrasya cārjanam // Mn_12.79 //
jarāṃ caivāpratīkārāṃ vyādhibhiś copapīḍanam /
kleśāṃś ca vividhāṃs tāṃs tān mṛtyum eva ca durjayam // Mn_12.80 //
yādṛśena tu bhāvena yad yat karma niṣevate /
tādṛśena śarīreṇa tat tat phalam upāśnute // Mn_12.81 //
eṣa sarvaḥ samuddiṣṭaḥ karmaṇāṃ vaḥ phalodayaḥ /
naiḥśreyasakaraṃ karma viprasyedaṃ nibodhata // Mn_12.82 //
vedābhyāsas tapo jñānam indriyāṇāṃ ca saṃyamaḥ /
ahiṃsā gurusevā ca niḥśreyasakaraṃ param // Mn_12.83 //
sarveṣām api caiteṣāṃ śubhānām iha karmaṇām /
kiṃ cic chreyaskarataraṃ karmoktaṃ puruṣaṃ prati // Mn_12.84 //
sarveṣām api caiteṣām ātmajñānaṃ paraṃ smṛtam /
tad dhy agryaṃ sarvavidyānāṃ prāpyate hy amṛtaṃ tataḥ // Mn_12.85 //
ṣaṇṇām eṣāṃ tu sarveṣāṃ karmaṇāṃ pretya ceha ca /
śreyaskarataraṃ jñeyaṃ sarvadā karma vaidikam // Mn_12.86 //
vaidike karmayoge tu sarvāṇy etāny aśeṣataḥ /
antarbhavanti kramaśas tasmiṃs tasmin kriyāvidhau // Mn_12.87 //
sukhābhyudayikaṃ caiva naiḥśreyasikam eva ca /
pravṛttaṃ ca nivṛttaṃ ca dvividhaṃ karma vaidikam // Mn_12.88 //
iha cāmutra vā kāmyaṃ pravṛttaṃ karma kīrtyate /
niṣkāmaṃ jñātapūrvaṃ tu nivṛttam upadiśyate // Mn_12.89 //
pravṛttaṃ karma saṃsevyaṃ devānām eti sāmyatām /
nivṛttaṃ sevamānas tu bhūtāny atyeti pañca vai // Mn_12.90 //
sarvabhūteṣu cātmānaṃ sarvabhūtāni cātmani /
samaṃ paśyann ātmayājī svārājyam adhigacchati // Mn_12.91 //
yathoktāny api karmāṇi parihāya dvijottamaḥ /
ātmajñāne śame ca syād vedābhyāse ca yatnavān // Mn_12.92 //
etad dhi janmasāphalyaṃ brāhmaṇasya viśeṣataḥ /
prāpyaitat kṛtakṛtyo hi dvijo bhavati nānyathā // Mn_12.93 //
pitṛdevamanuṣyāṇāṃ vedaś cakṣuḥ sanātanam /
aśakyaṃ cāprameyaṃ ca vedaśāstram iti sthitiḥ // Mn_12.94 //
yā vedabāhyāḥ smṛtayo yāś ca kāś ca kudṛṣṭayaḥ /
sarvās tā niṣphalāḥ pretya tamoniṣṭhā hi tāḥ smṛtāḥ // Mn_12.95 //
utpadyante cyavante ca yāny ato 'nyāni kāni cit /
tāny arvākkālikatayā niṣphalāny anṛtāni ca // Mn_12.96 //
cāturvarṇyaṃ trayo lokāś catvāraś cāśramāḥ pṛthak /
bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyaṃ ca sarvaṃ vedāt prasidhyati // Mn_12.97 //
śabdaḥ sparśaś ca rūpaṃ ca raso gandhaś ca pañcamaḥ /
vedād eva prasūyante prasūtir guṇakarmataḥ // Mn_12.98 //
bibharti sarvabhūtāni vedaśāstraṃ sanātanam /
tasmād etat paraṃ manye yaj jantor asya sādhanam // Mn_12.99 //
senāpatyaṃ ca rājyaṃ ca daṇḍanetṛtvam eva ca /
sarvalokādhipatyaṃ ca vedaśāstravid arhati // Mn_12.100 //
yathā jātabalo vahnir dahaty ārdrān api drumān /
tathā dahati vedajñaḥ karmajaṃ doṣam ātmanaḥ // Mn_12.101 //
vedaśāstrārthatattvajño yatra tatrāśrame vasan /
ihaiva loke tiṣṭhan sa brahmabhūyāya kalpate // Mn_12.102 //
ajñebhyo granthinaḥ śreṣṭhā granthibhyo dhāriṇo varāḥ /
dhāribhyo jñāninaḥ śreṣṭhā jñānibhyo vyavasāyinaḥ // Mn_12.103 //
tapo vidyā ca viprasya niḥśreyasakaraṃ param /
tapasā kilbiṣaṃ hanti vidyayāmṛtam aśnute // Mn_12.104 //
pratyakṣaṃ cānumānaṃ ca śāstraṃ ca vividhāgamam /
trayaṃ suviditaṃ kāryaṃ dharmaśuddhim abhīpsatā // Mn_12.105 //
ārṣaṃ dharmopadeśaṃ ca vedaśāstrāvirodhinā /
yas tarkeṇānusaṃdhatte sa dharmaṃ veda netaraḥ // Mn_12.106 //
naiḥśreyasam idaṃ karma yathoditam aśeṣataḥ /
mānavasyāsya śāstrasya rahasyam upadiśyate // Mn_12.107 //
anāmnāteṣu dharmeṣu kathaṃ syād iti ced bhavet /
yaṃ śiṣṭā brāhmaṇā brūyuḥ sa dharmaḥ syād aśaṅkitaḥ // Mn_12.108 //
dharmeṇādhigato yais tu vedaḥ saparibṛṃhaṇaḥ /
te śiṣṭā brāhmaṇā jñeyāḥ śrutipratyakṣahetavaḥ // Mn_12.109 //
daśāvarā vā pariṣad yaṃ dharmaṃ parikalpayet /
tryavarā vāpi vṛttasthā taṃ dharmaṃ na vicālayet // Mn_12.110 //
traividyo hetukas tarkī nairukto dharmapāṭhakaḥ /
trayaś cāśramiṇaḥ pūrve pariṣat syād daśāvarā // Mn_12.111 //
ṛgvedavid yajurvic ca sāmavedavid eva ca /
tryavarā pariṣaj jñeyā dharmasaṃśayanirṇaye // Mn_12.112 //
eko 'pi vedavid dharmaṃ yaṃ vyavasyed dvijottamaḥ /
sa vijñeyaḥ paro dharmo nājñānām udito 'yutaiḥ // Mn_12.113 //
avratānām amantrāṇāṃ jātimātropajīvinām /
sahasraśaḥ sametānāṃ pariṣattvaṃ na vidyate // Mn_12.114 //
yaṃ vadanti tamobhūtā mūrkhā dharmam atadvidaḥ /
tatpāpaṃ śatadhā bhūtvā tadvaktṝn anugacchati // Mn_12.115 //
etad vo 'bhihitaṃ sarvaṃ niḥśreyasakaraṃ param /
asmād apracyuto vipraḥ prāpnoti paramāṃ gatim // Mn_12.116 //
evaṃ sa bhagavān devo lokānāṃ hitakāmyayā /
dharmasya paramaṃ guhyaṃ mamedaṃ sarvam uktavān // Mn_12.117 //
sarvam ātmani saṃpaśyet sac cāsac ca samāhitaḥ /
sarvaṃ hy ātmani saṃpaśyan nādharme kurute manaḥ // Mn_12.118 //
ātmaiva devatāḥ sarvāḥ sarvam ātmany avasthitam /
ātmā hi janayaty eṣāṃ karmayogaṃ śarīriṇām // Mn_12.119 //
khaṃ saṃniveśayet kheṣu ceṣṭanasparśane 'nilam /
paktidṛṣṭyoḥ paraṃ tejaḥ snehe 'po gāṃ ca mūrtiṣu // Mn_12.120 //
manasīnduṃ diśaḥ śrotre krānte viṣṇuṃ bale haram /
vācy agniṃ mitram utsarge prajane ca prajāpatim // Mn_12.121 //
praśāsitāraṃ sarveṣām aṇīyāṃsam aṇor api /
rukmābhaṃ svapnadhīgamyaṃ vidyāt taṃ puruṣaṃ param // Mn_12.122 //
etam eke vadanty agniṃ manum anye prajāpatim /
indram eke pare prāṇam apare brahma śāśvatam // Mn_12.123 //
eṣa sarvāṇi bhūtāni pañcabhir vyāpya mūrtibhiḥ /
janmavṛddhikṣayair nityaṃ saṃsārayati cakravat // Mn_12.124 //
evaṃ yaḥ sarvabhūteṣu paśyaty ātmānam ātmanā /
sa sarvasamatām etya brahmābhyeti paraṃ padam // Mn_12.125 //
ity etan mānavaṃ śāstraṃ bhṛguproktaṃ paṭhan dvijaḥ /
bhavaty ācāravān nityaṃ yatheṣṭāṃ prāpnuyād gatim // Mn_12.126 //