Chapter 80

[prakīrṇakam]

pūrvoktād uktaśeṣaṃ syād adhikāracyutaṃ ca yat /

āhṛtya paratantrārhta- nibaddham asamañjasam // K_944 //

dṛṣṭāntatvena śāstrānte punar uktakriyāsthitam /

anena vidhinā yac ca vākyaṃ tat syāt prakīrṇakam // K_945 //

rājadharmān svadharmāṃś ca saṃdigdhānāṃ ca bhāṣaṇam /

pūrvoktād uktaśeṣaṃ ca sarvaṃ tat syāt prakīrṇakam // K_946 //

sadbhāgakaraśulkaṃ ca garte deyaṃ tathaiva ca /

saṃgrāmacaurabhedī ca paradārābhimardanam // K_947 //

gobrāhmaṇajighāṃsā ca śasyavyāghātakṛt tathā /

etān daśāparādhāṃs tu nṛpatiḥ svayam anviṣet // K_948 //

niṣkṛtīnām akaraṇam ājñāsedhavyatikramaḥ /

varṇāśramavilopaś ca prarṇasaṅkaralopanam // K_949 //

nidhir niṣphalavittaṃ ca daridrasya dhanāgamaḥ /

etāṃś cāraiḥ suviditān svayaṃ rājā nivārayet // K_950 //

anāmnā tāni kāryāṇi kriyāvādāṃś ca vādinām /

prakṛtīnāṃ prakopaś ca saṅketaś ca parasparam // K_951 //

aśāstravihitaṃ yac ca prajāyāṃ saṃpravartate /

upāyaiḥ sāmabhedād yair etāni śamaye nṛpaḥ // K_952 //

mitrādiṣu prayuñjīta vāgdaṇḍaṃ dhik tapasvini /

yathoktaṃ tasya tat kuryād anuktaṃ sādhu kalpitam // K_953 //

pramāṇena tu kūṭena mudrayā vāpi kūṭayā /

kāryaṃ tu sādhayed yo vai sa dāpyo damam uttamam // K_954 //

rājakrīḍāsu ye saktā rājavṛttyupajīvinaḥ /

apriyasya ca yo vaktā vadhaṃ teṣāṃ pravartayet // K_955 //

pratirūpasya kartāraḥ prekṣakāḥ prakarāś ca ye /

rājārthamoṣakāś caiva prāpnuyur vividhaṃ vadham // K_956 //

pravrajyāvasitaṃ śūdraṃ japahomaparaṃ tathā /

vadhena śāsayet pāpaṃ daṇḍyo vā dviguṇaṃ damam // K_957 //

sacihnam api pāpaṃ tu pṛcchet pāpasya kāraṇam /

tadā daṇḍaṃ prakalpeta doṣam āropya yatnataḥ // K_958 //

sadvṛttānām tu sarveṣām aparādho yadā bhavet /

avaśenaiva daivāt tu tatra daṇḍaṃ na kalpayet // K_959 //

samyagdaṇḍapraṇetāro nṛpāḥ pūjyāḥ surair api /

ārambhe pradhamaṃ dadyāt pravṛttau madhyamaḥ smṛtaḥ /

yasya yo vihito daṇḍaḥ paryāptasya sa vai bhavet // K_960 //

rājāno mantriṇaś caiva viśeṣād evam āpnuyuḥ /

aśāsanāt tu pāpānāṃ natānāṃ daṇḍadhāraṇāt // K_961 //

paratantrāś ca ye kecid dāsatvaṃ ye ca saṃsthitāḥ /

anāthās te tu nirdiṣṭās teṣāṃ daṇḍas tu tāḍanam // K_962 //

tāḍanaṃ vandhanaṃ caiva tathaiva ca viḍambanam /

eṣa daṇḍo hi dāsasya nārthadaṇḍo vidhīyate // K_963 //

suvarṇaśatam ekaṃ tu vadhārho daṇḍam arhati /

aṅgacchede tad ardhaṃ tu vivāse pañcaviṃśatim // K_964 //

kulīnāryaviśiṣṭteṣu nikṛṣṭeṣv anusārataḥ /

sarvasvaṃ vā nigṛhyaitān purāt śīghraṃ pravāsayet // K_965 //

nirdhanā bandhane sthāpyā vadhaṃ naiva pravartayet /

sarveṣāṃ pāpayuktānāṃ viśeṣārthaś ca śāstrataḥ // K_966 //

vadhāṅgacchedārhavipro niḥsaṅge bandhane viśet /

tad akarmaviyuto 'sau vṛttas tasya damo hi saḥ // K_967 //

kūṭasākṣy api nirvāsyo vikhyāpyo 'satpratigrahī /

aṅgacchedī viyojyaḥ syāt svadharme bandhanena tu // K_968 //

etaiḥ samāparādhānāṃ tatrāpy evaṃ prakalpayet /

bālavṛddhāturastrīṇāṃ na daṇḍas tāḍanaṃ damaḥ // K_969 //

strīdhanaṃ dāpayed daṇḍaṃ dhārmikaḥ pṛthivīpatiḥ /

nirdhanā prāptadoṣā strī tāḍanaṃ daṇḍam arhati // K_970 //

anyāyopārjitaṃ nyastaṃ koṣe koṣaṃ niveśayet /

kāryārthe kāryanāśaḥ syād buddhimān nopapātayet // K_971 //

dattvā dhanaṃ tad viprebhyaḥ sarvaṃ daṇḍasamutthitam /

putre rājyaṃ samāsajya kurvīta prāyaṇaṃ vane // K_972 //

evaṃ caret sadā yukto rājā dharmeṣu pārthivaḥ /

hiteṣu caiva lokasya sarvān bhṛtyān niyojayet // K_973 //