Chapter 52

[pitrādibhiḥ kṛtam ṛṇaṃ kena pratideyam]

kuṭumbārtham aśaktena gṛhītaṃ vyādhitena vā /

upaplavanimitte ca vidyād āpatkṛte tu tat // K_542 //

kanyāvaivāhikaṃ caiva pretakārye ca yatkṛtam /

etat sarvaṃ pradātavyaṃ kuṭumbena kṛtaṃ prabhoḥ // K_543 //

ṛṇaṃ putrakṛtaṃ pitrā na deyam iti dharmataḥ /

deyaṃ pratiśrutaṃ yat syāt yac ca syād anumoditam // K_544 //

proṣitasyāmatenāpi kuṭumbārtham ṛṇaṃ kṛtam /

dāsastrīmātṛśiṣyair vā dadyāt putreṇa vā bhṛguḥ // K_545 //

bhartrā putreṇa vā sārdhaṃ kevalenātmanā kṛtam /

ṛṇam evaṃvidhaṃ deyaṃ nānyathā tatkṛtaṃ striyā // K_546 //

martukāmena yā bhartrā proktā deyam ṛṇaṃ tvayā /

aprapannāpi sā dāpyā dhanaṃ yady āśritaṃ striyām // K_547 //

vidyamāneapi rogārte svadeśāt proṣite 'pi vā /

viṃśāt saṃvatsarād deyaṃ ṛṇaṃ pitṛkṛtaṃ sutaiḥ // K_548 //

vyādhitonmattavṛddhānāṃ tathā dīrghapravāsinām /

ṛṇam evaṃvidhaṃ putrāñ jīvatām api dāpayet // K_549 //

sāṃnidhye 'pi pituḥ putrair ṛṇaṃ deyaṃ vibhāvitam /

jātyandhapatitonmatta- kṣayaśvitrādirogiṇaḥ // K_550 //

pitṝṇāṃ sūnubhir jātair dānenaivādhamād ṛṇāt /

vimokṣas tu yatas tasmād icchanti pitaraḥ sutān // K_551 //

nāprāptavyavahāreṇa pitary uparate kvacit /

kāle tu vidhinā deyaṃ vaseyur narake 'nyathā // K_552 //

aprāptavyavahāraś cet svatantro 'pīha narṇabhāk /

svātantryaṃ hi smṛtaṃ jyeṣṭhe jyaiṣṭhe guṇavayaḥkṛtam // K_553 //

yad dṛṣṭaṃ dattaśeṣaṃ vā deyaṃ paitāmahaṃ tu tat /

sadoṣaṃ vyāhataṃ pitrā naiva deyam ṛṇaṃ kvacit // K_554 //

pitrā dṛṣṭam ṛṇaṃ yat tu kramāyātaṃ pitāmahāt /

nirdoṣaṃ noddhṛtaṃ putrair deyaṃ pautrais tu tadbhṛguḥ // K_555 //

paitāmahaṃ tu yat putrair na dattaṃ rogibhiḥ sthitaiḥ /

tasmād evaṃvidhaṃ pautrair deyaṃ paitāmahaṃ samam // K_556 //

ṛṇaṃ tu dāpayet putraṃ yadi syān nirupadravaḥ /

draviṇārhaś ca dhuryaś ca nānyathā dāpayet sutam // K_557 //

yad deyaṃ pitṛbhir nityaṃ tadabhāve tu taddhanāt /

tad dhanaṃ putraputrair vā deyaṃ tatsvāmine tadā // K_558 //

pitrarṇe vidyamāne tu na ca putro dhanaṃ haret /

deyaṃ taddhanike dravyaṃ mṛte gṛhṇaṃs tu dāpyate // K_559 //

putrābhāve tu dātavyam ṛṇaṃ pautreṇa yatnataḥ /

caturthena na dātavyaṃ tasmāt tad vinirvartate // K_560 //

prātibhāvyāgataṃ pautrair dātavyaṃ na tu tatkvacit /

putreṇāpi samaṃ deyam ṛṇaṃ sarvatra paitṛkam // K_561 //

rikthahartrā ṛṇaṃ deyaṃ tadabhāve ca yoṣitaḥ /

putraiś ca tadabhāve 'nyai rikthabhāgbhir yathākramam // K_562 //

yāvan na paitṛkaṃ dravyaṃ vidyamānaṃ labhet sutaḥ /

susamṛddo 'pi dāpyaḥ syāt tāvan naivādhamarṇikaḥ // K_563 //

likhitaṃ muktakaṃ vāpi deyaṃ yat tu pratiśrutam /

parapūrvastriyai yat tu vidyāt kāmakṛtaṃ nṛṇām // K_564 //

yatra hiṃsāṃ samutpādya krodhād dravyaṃ vināśya vā /

uktaṃ tuṣṭikaraṃ yat tu vidyād krodhakṛtaṃ tu tat // K_565 //

svasthenārtena vā deyaṃ bhāvitaṃ dharmakāraṇāt /

adattvā tu mṛte dāpyas tatsuto nātra saṃśayaḥ // K_566 //

nirdhanair anapatyais tu yat kṛtaṃ śauṇḍikādibhiḥ /

tatstrīṇām upabhoktā tu dadyāt tadṛṇam eva hi // K_567 //

śauṇḍikavyādhajanaka- gopanāvikayoṣitām /

adhiṣṭhātā ṛṇaṃ dāpyas tāsāṃ bhartṛkriyāsu tat // K_568 //

na ca bhāryākṛtam ṛṇaṃ kathaṃcit patyur ābhavet /

āpatkṛtād ṛte puṃsāṃ kuṭumbārthe hi vistaraḥ // K_569 //

anyatra rajakavyādha- gopaśauṇḍikayoṣitām /

teṣāṃ tu tatparā vṛttiḥ kuṭumbaṃ ca tadāśrayam // K_570 //

amatenaiva putrasya pradhanā yānyam āśrayet /

putreṇaivāpahāryaṃ tad- dhanaṃ duhitṛbhir vinā // K_571 //

ṛṇārtham āharet tantuṃ na sukhārthaṃ kadācana /

ayukte kāraṇe yasmāt pitarau tu na dāpayet // K_572 //

yā svaputraṃ tu jahyāt strī samartham api putriṇī /

āhṛtya strīdhanaṃ tatra pitryarṇaṃ śodhayen manuḥ // K_573 //

bālaputrādhikārthā ca bhartāraṃ yānyam āśritā /

āśritas tadṛṇaṃ dadyād bālaputrāvidhiḥ smṛtaḥ // K_574 //

dīrghapravāsinirbandhu- jaḍonmattārtaliṅginām /

jīvatām api dātavyaṃ tatstrīdravyasamāśritaiḥ // K_575 //

vyasanābhiplute putre bālo vā yatna dṛśyate /

dravyahṛd dāpyate tatra tasyābhāve purandhrihṛt // K_576 //

pūrvaṃ dadyād dhanagrāhaḥ putras tasmād anantaram /

yoṣidgrāhaḥ sutābhāve putro vātyantanirdhanaḥ // K_577 //

deyaṃ bhāryākṛtam ṛṇaṃ bhartrā putreṇa mātṛkam /

bhartur arthe kṛtaṃ yat syād abhidhāya gate diśam // K_578 //

deyaṃ putrakṛtaṃ tat syād yac ca syād anuvarṇitam /

kṛtāsaṃvāditaṃ yac ca śrutvā caivānucoditam // K_579 //