Bṛhaspati Smṛti

[śrī brhaspatismṛtiḥ]

[Brh_1,vyavahārakāṇḍam]

[Brh_1,1]

[Brh_1,1.][p.1]

dharmapradhānāḥ puruṣāḥ pūrvam āsann ahiṃsakāḥ /

lobhadveṣābhibhūtānāṃ vyavahāraḥ pravartitaḥ // Brh_1,1.1 //

prayacchec ced bhṛtiṃ svāmī bhṛtyānāṃ karma kurvatām /

na kurvanti ca bhṛtyāś cet tatra vādaḥ pravartate // Brh_1,1.2 //

hiṃsāṃ vā kurute kaś cid deyaṃ vā na prayacchati /

dve hi sthāne vivādasya tayor bahutarā gatiḥ // Brh_1,1.3 //

yato dravyaṃ vinikrīya ṛṇārthaṃ caiva gṛhyate /

tanmūlyam uttamarṇena vyavahāra iti smṛtaḥ // Brh_1,1.4 //

[Brh_1,1.1 rājaguṇāḥ]

guṇadharmān ato rājñaḥ kathayāmy anupūrvaśaḥ /

dhanikarṇikasaṃdigdhau pratibhūlekhyasākṣiṇaḥ // Brh_1,1.5 //

vicārayati yaḥ samyak tasyotpattiṃ nibodhata /

somāgnyarkānilendrāṇāṃ vittāpattyor yamasya ca // Brh_1,1.6 //

tejomātraṃ samuddhṛtya rājño mūrtir hi nirmitā /

tasya savāṇi bhūtāni carāṇi sthāvarāṇi ca // Brh_1,1.7 //

bhayād bhogāya kalpante svadharmān na calanti ca /

nārājake kṛṣivaṇik- kusīdaparipālanam // Brh_1,1.8 //

tasmād varṇāśramāṇāṃ tu netāsau nirmitaḥ purā /

[Brh_1,1.2 vyavahārapadāni]

dvipado vyavahāraḥ syāt dhanahiṃsāsamudbhavaḥ // Brh_1,1.9 //

dvisaptako'rthamūlas tu hiṃsāmūlaś caturvidhaḥ /

pāruṣye dve vadhaś caiva parastrīsaṃgrahas tathā // Brh_1,1.10 //

kusīdanidhideyād yaṃ saṃbhūyotthānam eva ca /

bhṛtyadānam aśuśrūṣā bhūvādo 'svāmivikriyaḥ // Brh_1,1.11 //

krayavikrayānuśayaḥ samayātikramas tathā /

strīpuṃsayogaḥ steyaṃ ca dāyabhāgo'kṣadevanam // Brh_1,1.12 //

etāny arthasamutthāni padāni tu caturdaśa /

punar evaṃ prabhinnāni kriyābhedād anekadahā // Brh_1,1.13 //

pāruṣye dve sāhasaṃ ca parastrīsaṃgrahas tathā /

hiṃsodbhavapadāny evaṃ catvāry āha bṛhaspatiḥ // Brh_1,1.14 //

hīnamadhyottamatvena prabhinnāni pṛthak pṛthak /

viśeṣa eṣāṃ nirdiṣṭaś caturṇām apy anukramāt // Brh_1,1.15 //

padāny aṣṭādaśaitāni dharmaśāstroditāni tu /

mūlaṃ sarvavivādānāṃ ye vidus te parīkṣakāḥ // Brh_1,1.16 //

pūrvapakṣaḥ smṛtaḥ pādo dvitīyas tūttaras tathā /

kriyāpādas tathā vācyaś caturtho nirṇayas tathā // Brh_1,1.17 //

[Brh_1,1.3 dharmādicatuṣṭayabalābalam]

dharmeṇa vyavahāreṇa cāritreṇa nṛpājñayā /

catuṣprakāro'bhihitaḥ saṃdigdhe 'rthe vinirṇayaḥ // Brh_1,1.18 //

śāstraṃ kevalam āśritya kriyate yatra nirṇayaḥ /

vyavahāraḥ sa vijñeyo dharmas tenāpi vardhate // Brh_1,1.19 //

deśasthityānumānena naigamānumatena ca /

kriyate nirṇayas tatra vyavahāras tu bādhyate // Brh_1,1.20 //

vihāya caritācāraṃ yatra kuryāt punar nṛpaḥ /

nirṇayaṃ sā tu rājājñā caritaṃ bādhyate tayā // Brh_1,1.21 //

dharmaśāstrānusāreṇa sāmātyaḥ sa purohitaḥ /

vyavahārān nṛpaḥ paśyet prajāsaṃrakṣaṇāya ca /

krodhalobhavihīnas tu satyavādī jitendriyaḥ // Brh_1,1.22 //

[Brh_1,1.4 dharmādhikaraṇam]

saptaprakṛtikaṃ yat tu vijigīṣor areś ca yat /

caturdaśakam evedaṃ maṇḍalaṃ paricakṣate // Brh_1,1.23 //

catvāraḥ pṛthivīpālāḥ pṛthaṅmitraiḥ sahāṣṭakam /

amātyādibhir ete ca jagaty akṣarasaṃhitāḥ // Brh_1,1.24 //

prātar utthāya nṛpatiḥ śaucaṃ kṛtvā vidhānataḥ /

gurūn jyotirvido vaidyān devān viprān purohitān // Brh_1,1.25 //

yathārham etān saṃpūjya supuṣpābharaṇāmbaraiḥ /

abhinandya ca gurvādīn sumukhaḥ praviśet sabhām // Brh_1,1.26 //

rājā kāryāṇi saṃpaśyet sadbhir eva tribhir vṛtaḥ /

sabhām eva praviśyāgryām āsīnaḥ sthita eva vā // Brh_1,1.27 //

[Brh_1,1.5 durgalakṣaṇam]

ātmadārārthalokānāṃ saṃcitānāṃ tu guptaye /

nṛpatiḥ kārayed durgaṃ prākāradvayasaṃyutam // Brh_1,1.28 //

bhūpānām indhanarasair vetraśaṣpānnavāhanaiḥ /

yantrāyudhaiś ca vividhaiḥ snigdhaiḥ śūrair narair yutam // Brh_1,1.29 //

vedavidyāvido viprān kṣatriyān agnihotriṇaḥ /

āhṛtya sthāpayet tatra teṣāṃ vṛttiṃ prakalpayet // Brh_1,1.30 //

anācchedyāḥ karās tebhyaḥ pradeyā gṛhabhūmayaḥ /

muktā bhāvyāś ca nṛpater lekhayitvā svaśāsane // Brh_1,1.31 //

nityaṃ naimittikaṃ kāmyaṃ śāntikaṃ pauṣṭikaṃ tathā /

paurāṇāṃ karma kuryus te saṃdigdhavinayaṃ tathā // Brh_1,1.32 //

samā nimnonnatā vāpi yatra bhūmir yathāvidhā /

śālāṭṭaparikhādyāś ca kartavyāś ca tathāvidhāḥ // Brh_1,1.33 //

samantāt tatra veśmāni kuryuḥ prakṛtayas tataḥ /

dvijavaiśyavaṇicchilpi- kārukā rakṣakās tathā // Brh_1,1.34 //

shalāvasthānaniṣkāśa- bhramaśvabhracatuṣpathān /

samājavikrayasthāna- govrajāṃś caiva kalpayet // Brh_1,1.35 //

guṇavān iti yaḥ proktaḥ khyāpito janasaṃsadi /

kathaṃ tenaiva vaktreṇa nirguṇaḥ parikathyate // Brh_1,1.36 //

tasmāt prabhutvaṃ vṛttiṃ ca nirdoṣasya na cālayet /

anavasthāprasaṅgaḥ syān naśyetopagrahas tathā // Brh_1,1.37 //

[Brh_1,1.6 prajāpālanalakṣaṇam][p.7]

samyaṅ niviṣṭadeśas tu kṛtadurgas tu śāstrataḥ /

kaṇṭakoddharaṇe nityam ātiṣṭhed balam uttamam // Brh_1,1.38 //

tat prajāpālanaṃ proktaṃ trividhaṃ nyāyavedibhiḥ /

paracakrāc caurabhayād balino'nyāyavartinaḥ // Brh_1,1.39 //

parānīkastenabhayam upāyaiḥ śamayen nṛpaḥ /

balavat paribhūtānāṃ pratyahaṃ nyāyadarśanaiḥ // Brh_1,1.40 //

yad adhīte yad yajate yaj juhoti yad arcati /

tasya ṣaḍbhāgabhāg rājā samyag bhavati rakṣaṇāt // Brh_1,1.41 //

rakṣan dharmeṇa bhūtāni rājā vadhyāṃś ca ghātayan /

yajate 'harahar yajñaiḥ sahasraśatadakṣiṇaiḥ // Brh_1,1.42 //

daśāṣṭaṣaṣṭhaṃ nṛpater bhāgaṃ dadyāt kṛṣīvalam /

khilād varṣāvasantāc ca kṛṣyamāṇād yathākramam // Brh_1,1.43 //

deśasthityā baliṃ dadyur bhūtaṃ ṣaṇmāsavārṣikam /

eṣa dharmaḥ samākhyātaḥ kīnāśānāṃ purātanaḥ // Brh_1,1.44 //

[Brh_1,1.7 sabhāniveśanaprakāraḥ]

audakaṃ pārvataṃ vārkṣyam airaṇaṃ dhānvanaṃ tathā /

durgamadhye gṛhaṃ kuryāj jalavṛkṣāvṛtaṃ pṛthak // Brh_1,1.45 //

prāgdiśi prāṅmukhīṃ tasya lakṣaṇyāṃ kalpayet sabhām /

mālyadhūpāsanopetāṃ bījaratnasamanvitām // Brh_1,1.46 //

pratimālekhyadevaiś ca yuktām agnyambunā tathā /

lakṣaṇyāṃ vāstuśāstrokta- lakṣaṇena tu lakṣitām // Brh_1,1.47 //

bhadrāsanam adhiṣṭhāya saṃvītāṅgaḥ samāhitaḥ /

praṇamya lokapālebhyaḥ kāryadarśanam ārabhet // Brh_1,1.48 //

vipro dharmadrumasyādiḥ skandhaśākhe mahīpatiḥ /

sacivāḥ patrapuṣpāṇi phalaṃ nyāyena pālanam // Brh_1,1.49 //

yaśo vittaṃ phalaraso bhogopagrahapūjanam /

ajeyatvaṃ lokapaṅktiḥ svarge sthānaṃ ca śāśvatam // Brh_1,1.50 //

vodotvaitān nyāyarasān samo bhūtvā vivādanam /

tyaktalobhādikaṃ rājā dharmaṃ kuryād vinirṇayam // Brh_1,1.51 //

rājā vṛttivivādānāṃ svayam eva pradarśanam /

śāstradṛṣṭena mārgeṇa sa vidvadbhiḥ prasevyate // Brh_1,1.52 //

tasmān nyāyena rājā tu samyag yatnena pālayet /

tasmād arthaṃ ca rājyaṃ ca [yaśaś ca] vipulaṃ labhet // Brh_1,1.53 //

satyaṃ devāḥ samāsena manuṣyās tv anṛtaṃ viduḥ /

ihaiva tasya devatvaṃ yasya satye sthitā matiḥ // Brh_1,1.54 //

paśvājyyartvigādīnāṃ saṃyogāj jāyate 'dhvaraḥ /

yathā saṃbadhyate tena vyavahāras tathocyate // Brh_1,1.55 //

prāḍvivākasadasyānām upajīvya matāni tu /

tadyuktiyogād yo 'rtheṣu nirṇaye na sa daṇḍabhāk // Brh_1,1.56 //

[Brh_1,1.8 sabhāprabhedāḥ]

pratiṣṭhitāpratiṣṭhā ca mudritā śāsitā tathā /

caturvidhā sabhā proktā sabhyāś caiva tathāvidhāḥ // Brh_1,1.57 //

pratiṣṭhitā pure grāme calā nāmāpratiṣṭhitā /

mudritā adhyakṣasaṃyuktā rājayuktā ca śāsitā // Brh_1,1.58 //

nyāyān paśyet kṛtamatiḥ sā sabhādhvarasaṃmitā /

[Brh_1,1.9 sabhyāḥ]

lokavedāṅgadharmajñāḥ sapta pañca trayo 'pi vā /

yatropaviṣṭā viprāgryāḥ sā yajñasadṛśī sabhā // Brh_1,1.59 //

kuryād alagnakau rakṣed arthiprathyarthinau sadā /

etad daśāṅgaṃ karaṇaṃ yasyām adhyāsta pārthivaḥ // Brh_1,1.60 //

dvisasyāṣṭamaṃ bhāgaṃ muktvā kālaṃ susaṃviśet /

sa kālo vyavahārāṇāṃ śāstradṛṣṭaḥ paraḥ smṛtaḥ // Brh_1,1.61 //

sādhukarmakriyāyuktāḥ satyadharmaparāyaṇāḥ /

akrodhalobhāḥ śāstrajñāḥ sabhyāḥ kāryā mahībhujā // Brh_1,1.62 //

sapta pañca trayo vā sabhāsado bhavanti // Brh_1,1.63 //

deśācārānabhijñā ye nāstikāḥ śāstravarjitāḥ /

unmattakruddhalubdhārtā na praṣṭavyā vinirṇaye // Brh_1,1.64 //

rājā kāryāṇi saṃpaśyet prāḍvivāko 'tha vā dvijaḥ /

nyāyāṅgāny agrataḥ kṛtvā sabhyaśāstramate sthitaḥ // Brh_1,1.65 //

balena caturaṅgena yato rañjayate prajāḥ /

dīpyamānaḥ svavapuṣā tena rājābhidhīyate // Brh_1,1.66 //

ekas tv anekadhā prokto vyavahāro manīṣibhiḥ /

tasya nirṇayakṛd rājā brāhmaṇaś ca bahuśrutaḥ // Brh_1,1.67 //

vyavahārāśritaṃ praśnaṃ pṛcchati prāḍ iti śrutiḥ /

vivadet tatra yas tasmin prāḍvivākas tu sa smṛtaḥ // Brh_1,1.68 //

vivāde pṛcchati praśnaṃ pratipraśnaṃ tathaiva ca /

priyapūrvaṃ prāg vadati prāḍvivākas tataḥ smṛtaḥ // Brh_1,1.69 //

saprāḍvivākaḥ sāmātyaḥ sabrāhmaṇapurohitaḥ /

sasabhyaḥ prekṣako rājā svarge tiṣṭhati dharmataḥ // Brh_1,1.70 //

sarvaśāstrārthavettāram alubdhaṃ nyāyabhāṣiṇam /

vipraṃ prājñaṃ kramāyātam amātyaṃ sthāpayed dvijam // Brh_1,1.71 //

dvijān vihāya yaḥ paśyet kāryāṇi vṛṣalaiḥ saha /

tasya prakṣarate rāṣṭraṃ balaṃ kośaṃ ca naśyati // Brh_1,1.72 //

ye cāraṇyacarās teṣām araṇye karaṇaṃ bhavet /

senāyāṃ sainikānāṃ tu sārtheṣu baṇijāṃ tathā // Brh_1,1.73 //

kīnāśāḥ kārukā mallāḥ kusīdaśreṇivartakāḥ /

liṅginas taskarāś caiva svena dharmeṇa nirṇayaḥ // Brh_1,1.74 //

kulāni śreṇayaś caiva gaṇās tv adhikṛto nṛpaḥ /

pratiṣṭhā vyavahārāṇāṃ gurvebhyas tūttarottaram // Brh_1,1.75 //

tapasvināṃ tu kāryāṇi traividyair eva kārayet /

māyāyogavidāṃ caiva na svayaṃ kopakāraṇāt // Brh_1,1.76 //

adaṇḍyān daṇḍayan rājā daṇḍyāṃś caivāpy adaṇḍayan /

ayaśo mahad āpnoti narakaṃ caiva gacchati // Brh_1,1.77 //

api bhrātā suto 'rghyo vā śvaśuro māturo 'pi vā /

nādaṇḍyo nāma rājño 'sti dharmād vicalitaḥ svakāt // Brh_1,1.78 //

yatra vipro na vidvān syāt kṣatriyaṃ tatra yojayet /

vaiśyaṃ vā dharmaśāstrajñaṃ śūdraṃ yatnena varjayet // Brh_1,1.79 //

dharmakarmavihīnas tu brāhmair liṅgair vivarjitaḥ /

bravīti brāhmaṇo 'smīti tam āhur brāhmaṇabruvam // Brh_1,1.80 //

śabdābhidhānatattvajñau gaṇanākuśalau śucī /

nānālipijñau kartavyau rājñā gaṇakalekhakau // Brh_1,1.81 //

akāraṇe rakṣaṇe ca sākṣyarthipravādinām /

sabhyādhīnaḥ satyavādī kartavyas tu sa pūruṣaḥ // Brh_1,1.82 //

etad daśāṅgakaraṇaṃ yasyām adhyāsya pārthivaḥ /

nyhāyaṃ paśyet kṛtamatiḥ sā sabhādhvarasaṃmitā // Brh_1,1.83 //

eṣāṃ mūrdhā nṛpo 'ṅgānāṃ mukhaṃ cādhikṛtaḥ smṛtaḥ /

bāhū sabhyāḥ smṛtir hastau jaṅghe gaṇakalekhakau // Brh_1,1.84 //

hemāgnyambudṛśau hṛc ca pādau svapuruṣas tathā // Brh_1,1.85 //

hiraṇyam agnim udakaṃ dharmaśāstrāṇi caiva hi /

tanmadhye sthāpayed rājā puṇyāni ca hitāni ca // Brh_1,1.86 //

ādityacandradevādi dikpālān tatra kalpayet /

hemāgnyambusvapuruṣāḥ sādhanāṅgāni vai daśa // Brh_1,1.87 //

daśānām api caiteṣāṃ karma proktaṃ pṛthak pṛthak /

vaktādhyakṣo nṛpaḥ śāstā sabhyaḥ kāryaparīkṣakaḥ // Brh_1,1.88 //

smṛtir vinirṇayaṃ brūte jayadānaṃ damaṃ tathā /

śapathārthe hiraṇyāgnī ambu tṛṣitajantuṣu // Brh_1,1.89 //

gaṇako gaṇayed arthaṃ likhen nyāyaṃ ca lekhakaḥ /

partyarthisabhyānayanaṃ sākṣiṇam ca svapūruṣaḥ // Brh_1,1.90 //

vāgdaṇḍaś caiva dhigdaṇḍo viprādhīnau tu tāūbhau /

arthadaṇḍavadhāv uktau rājāyatāv ubhāv api // Brh_1,1.91 //

rājñā ye viditāḥ samyak kulaśreṇigaṇādayaḥ /

sāhasanyāyavarjyāni kuryuḥ kāryāṇi te nṛṇām // Brh_1,1.92 //

kulaśreṇigaṇādhyakṣāḥ proktā nirṇayakārakāḥ /

vicārya śreṇibhiḥ kāryaṃ kulair yan na vicāritam // Brh_1,1.93 //

gaṇaiś ca śreṇy avijñātaṃ gaṇājñātaṃ niyuktakaiḥ /

kulādibhyo 'dhikāḥ sabhyās tebhyo 'dhyakṣaḥ smṛto 'dhikaḥ // Brh_1,1.94 //

sarveṣām adhiko rājā dharmaṃ yatnena niścitam /

uttamādhamamadhyānāṃ vivādānāṃ vicāraṇāt // Brh_1,1.95 //

uparyupari buddhīnāṃ carantīśvarabuddhayaḥ /

ajñānatimiropetān saṃdehapaṭalānvitān // Brh_1,1.96 //

nirāmayān yaḥ kurute śāstrāñjanaśalākayā /

iha kīrtiṃ rājapūjāṃ labhate svargatiṃ ca saḥ // Brh_1,1.97 //

lobhadveṣādikaṃ tyaktvā yaḥ kuryāt kāryanirṇayam /

śāstroditena vidhinā tasya yajñaphalaṃ bhavet // Brh_1,1.98 //

adharmataḥ pravṛttaṃ tu nopekṣeran sabhāsadaḥ /

upekṣamāṇās te bhūpā narakaṃ yānty adhomukhāḥ // Brh_1,1.99 //

nyāyamārgād apetaṃ tu jñātvā cittaṃ mahīpateḥ /

vaktavyaṃ tv apriyaṃ tatra na sabhyaḥ kilbiṣī tataḥ // Brh_1,1.100 //

sabhyena tāvad vaktavyaṃ dharmārthasahitaṃ vacaḥ /

śṛṇoti yadi no rājā syāt tu sabhyas tato 'naghaḥ // Brh_1,1.101 //

anirṇīteṣu yady evaṃ saṃbhāṣeta raho 'rthinā /

prāḍvivāko 'pi daṇḍyaḥ syāt sabhyāś caiva viśeṣataḥ // Brh_1,1.102 //

snetāc cājñānato vāpi mohād vā lobhato 'pi vā /

yatra sabhyo 'nyathāvādī daṇḍyo 'sabhyaḥ smṛto hi saḥ // Brh_1,1.103 //

lekhyaṃ yatra na vidyeta na sākṣī na ca bhuktayaḥ /

pramāṇāni na santy ekaṃ pramāṇaṃ tatra pārthivaḥ // Brh_1,1.104 //

niścetuṃ ye na śakyāḥ syur vādāḥ saṃdigdharūpiṇaḥ /

teṣāṃ nṛpaḥ pramāṇ aṃ syāt sa sarvasya prabhur yataḥ // Brh_1,1.105 //

vyavahārān svayaṃ paśyet sabhyaiḥ parivṛto 'nvaham // Brh_1,1.106 //

anyāyavādinaḥ sabhyās tathaivotkocajīvinaḥ /

viśvaste vañcakāś caiva nirvāsyāḥ sarva eva te // Brh_1,1.107 //

niyukto vāniyukto vā śāstrajño vaktum arhati /

yat tena sadasi proktaṃ sa dharmo nātra saṃśayaḥ // Brh_1,1.108 //

pūrvāmukhas tūpaviśed rājā sabhyā udaṅmukhāḥ /

gaṇakaḥ paścimā yas tu lekhako dakṣiṇāmukhaḥ // Brh_1,1.109 //

yathā yamaḥ priyadveṣyau prāpte kāle niyacchati /

tathā rājñā niyantavyāḥ prajās tad dhi yamavratam // Brh_1,1.110 //

dharmaśāstrārthaśāstrābhyām avirodhena pārthivaḥ /

samīkṣamāṇo nipuṇaṃ vyavahāragatiṃ nayet // Brh_1,1.111 //

nyāyaśāstram atikramya sabhyair atra tu niścitam /

tatra dharmo hato hanti sarvān eva na saṃśayaḥ // Brh_1,1.112 //

dhāryaṃ manvādikaṃ śāstraṃ nārthaśāstraṃ kathaṃcana /

dvayor virodhe kartavyaṃ dharmaśāstroditaṃ vacaḥ // Brh_1,1.113 //

kevalaṃ śāstram āśritya na kartavyo vinirṇayaḥ /

yuktihīne vicāre tu dharmahāniḥ prajāyate // Brh_1,1.114 //

pūrvāhṇe tām adhiṣṭhāya vṛddhāmātyānujīvibhiḥ /

paśyet purāṇadharmārtha- śāstrāṇi śṛṇuyāt tathā // Brh_1,1.115 //

cauro 'cauraḥ sādhv asādhu jāyate vyavahārataḥ /

yuktiṃ vinā vicāreṇa māṇḍavyaś coratāṃ gataḥ // Brh_1,1.116 //

asatyāḥ satyasadṛśāḥ satyāś cāsatyasaṃnibhāḥ /

dṛśyante bhrāntijanakās tasmād yuktyā vicārayet// Brh_1,1.117 //

yajñe saṃpūjyate viṣṇur vyavahāre mahīpatiḥ /

jayī tu yajamāno 'tra jitaḥ paśur udāhṛtaḥ // Brh_1,1.118 //

pūrvapakṣottarāv ādyaṃ pratijñā ca haviḥ smṛtaḥ /

trayī śāstrāṇi sabhyās tu ṛtvijo dakṣiṇā damaḥ // Brh_1,1.119 //

tathā caivopadṛṣṭārau jñeyau gaṇakalekhakau /

eṣo 'dhvarasamaḥ prokto vyavahāraḥ samāhṛtaḥ // Brh_1,1.120 //

smṛtyācāravyapetena mārgenādharṣitaḥ paraiḥ /

āvedayati ced rājñe vyavahārapadaṃ hi tat // Brh_1,1.121 //

patitādikṛtaś caiva yaś ca na prakṛtiṃ gataḥ /

asvatantrakṛtaś caiva pūrvapakṣo na sidhyati // Brh_1,1.122 //

mattonmattārtavyasani- bālavṛddhaprayojitaḥ /

asaṃbandhakṛtaś caiva vyavahāro na sidhyati // Brh_1,1.123 //

guruśiṣyau pitāputrau dampatī svāmibhṛtyakau /

eteṣāṃ samavetānāṃ vyavahāro na sidhyati // Brh_1,1.124 //

evaṃ parīkṣitaṃ sabhyaiḥ pūrvpakṣaṃ tu lekhayet /

aprasiddhaṃ puradviṣṭaṃ vivādaṃ na vicārayet // Brh_1,1.125 //

[Brh_1,1.10 deśajātidharmās tathaiva pālanīyāḥ]

pratilomaprasūtānāṃ tathā durganivāsinām /

deśajātikulādīnāṃ ye dharmās tatpravartitāḥ // Brh_1,1.126 //

tathaiva te pālanīyāḥ prajā prakṣubhyate 'nyathā /

janāparaktir bhavati balaṃ kośaś ca naśyati // Brh_1,1.127 //

uduhyate dākṣiṇātyair mātulasya sutā dvijaiḥ /

madhyadeśe karmakarāḥ śilpinaś ca gavāśinaḥ // Brh_1,1.128 //

matsyādāś ca narāḥ pūrve vyabhicāraratāḥ striyaḥ /

uttare madyapā nāryaḥ spṛśyā nṝṇāṃ rajasvalāḥ // Brh_1,1.129 //

sahajātāḥ pragṛhṇanti bhrātṛbhāryām abhartṛkām /

anena karmaṇā naite prāyaścittadamārhakāḥ // Brh_1,1.130 //

vihitākaraṇān nityaṃ pratiṣiddhaniṣevaṇāt /

bhaktācchādaṃ pradāyaiṣāṃ śeṣaṃ gṛhṇīta pārthivaḥ // Brh_1,1.131 //

[pratilomaprasūtānāṃ tathā durganivāsinām] /

śāstravad yatnato rakṣyā saṃdigdhau sādhanaṃ tu sā // Brh_1,1.132 //

tāṃ dṛṣṭvā nirṇayaṃ kuryāt prāṅ niviṣṭavyavasthayā /

sabhā śulkocitadame māsaṣāṇmāsike kare // Brh_1,1.133 //

maryādā lekhitā kāryā naigamādhiṣṭhitā sadā /

arthinaś ca vacaḥ kāryaṃ vacaḥ pratyarthinas tathā /

parīkṣya padam ādadyād anyathā narakaṃ vrajet // Brh_1,1.134 //

ekasya bahubhiḥ sardhaṃ strībhiḥ prekṣakarais tathā /

anādeyo bhaved vādo dharmavidbhir udāhṛtaḥ // Brh_1,1.135 //

[Brh_1,1.11 anāsedhyāḥ]

satrodvāhodyato rogī śokārtonmattabālakāḥ /

matto vṛddho 'nuyuktaś ca nṛpakāryodyato vratī // Brh_1,1.136 //

āsanne sainikaḥ saṃkhye karṣako vāpasaṃgrahe /

viṣamasthāś ca nāsedhyāḥ strīsanāthās tathaiva ca // Brh_1,1.137 //

aprāptavyavahāraś ca dūto dānonmukho vratī /

viṣamasthāś ca nāsedhyāḥ strīsanāthās tathaiva ca // Brh_1,1.138 //

vaṇigvikrītapaṇyas tu sasye jāte kṛṣīvalaḥ /

satrodyatāś caiva tathā dāpanīyāḥ kṛtakriyāḥ // Brh_1,1.139 //

matir notsahate yatra vivādaṃ kartum icchate /

dātavyas tasya kālaḥ syād arthipratyarthinor api // Brh_1,1.140 //

yasyābhiyogaṃ kurute tathyenāśaṅkayāpi vā /

tam evānāyayed rājā sudrayā puruṣeṇa vā // Brh_1,1.141 //

apragalbhajaḍonmāta- vṛddhastrībālarogiṇām /

pūrvottaraṃ vaded bandhur niyukto 'nyo 'tha vā naraḥ // Brh_1,1.142 //

ṛtvigvāde niyuktaś ca samau saṃparikīrtinau /

yajñe svāmyāpnuyāt puṇyaṃ hāniṃ vāde 'tha vā jayam // Brh_1,1.143 //

[Brh_1,1.12 āhvānam][p.24]

āhūto yas tu nāgacched darpād bandhubalānvitaḥ /

abhiyogānurūpeṇa tasya daṇḍaṃ prakalpayet // Brh_1,1.144 //

kāle kāryārthinaṃ pṛcchet praṇataṃ purataḥ sthitam /

kiṃ kāryaṃ kā ca te pīḍā mā bhaiṣīr brūhi mānava // Brh_1,1.145 //

evaṃ pṛṣṭaḥ sa yad brūyāt tat sabhyaiḥ brāhmaṇaiḥ saha /

vimṛśya kāryaṃ nyāyyaṃ ced āhvānārtham ataḥ param // Brh_1,1.146 //

mudrāṃ dadyād yathā patraṃ puruṣaṃ vā samādiśet /

āhūtas tv avamanyeta yaḥ śakto rājaśāsanam /

abhiyogānurūpeṇa tasya daṇḍaṃ prakalpayet // Brh_1,1.147 //

akalpabālasthavira- viṣamasthakriyākulān /

hīne karmaṇi pañcāśan madhyameṣu śatāvaraḥ /

gurukāryeṣu daṇḍyaḥ syātn nityaṃ pañcaśatāvaraḥ // Brh_1,1.148 //

parānīkahate deśe durbhikṣe vyādhipīḍite /

kurvīta punarāhvānaṃ daṇḍaṃ na parikalpayet // Brh_1,1.149 //

kāryātipātivyasani- nṛpakāryotsavākulān // Brh_1,1.150 //

djarmodyatān abhyudaye parādhīnaśaṭhākṛtīn /

mattonmattapramattāṃś ca bhṛtyān nāhvāyayen nṛpaḥ // Brh_1,1.151 //

na ca bhrātā na ca pitā na putro na niyogakṛt /

parārthavādī daṇḍyaḥ syād vyavahāreṣu vibruvan // Brh_1,1.152 //

na hīnapakṣāṃ yuvatiṃ kule jātāṃ prasūtikām /

sarvavarṇottamāṃ kanyāṃ tāḥ jñātiprabhuktāḥ smṛtāḥ // Brh_1,1.153 //

kālaṃ deśañ ca [?] vijñāya kāryāṇāṃ ca balāvalam /

akalpādīn api śanair yānair āhvāpayen nṛpaḥ // Brh_1,1.154 //

tadadhīnakuṭumbivyaḥ svairiṇyo gaṇikāś ca yāḥ /

niṣkulā yāś ca patitās tāsām āhvānam iṣyate // Brh_1,1.155 //

ubhayoḥ pratibhūr grāhyaḥ samarthaḥ kāryanirṇaye // Brh_1,1.156 //

jñātvābhiyogaṃ ye 'pi syur vane pravrajitādayaḥ /

tān apy āhvāpayet rājā gurukāryeṣv akopayan // Brh_1,1.157 //

vaktavye 'rthe na tiṣṭhantam utkrāmantaṃ ca tadvacaḥ /

āsedhayed vivādārthī yāvad āhvānadarśanam // Brh_1,1.158 //

sthānāsedhaḥ kālkṛtaḥ pravāsāt karmaṇas tathā /

caturvidhaḥ syād āsedhaḥ āsiddhas taṃ na laṅghayet // Brh_1,1.159 //

kṣetrārāmagṛhādīni dhanadhānyādikaṃ tathā /

anyāyavādināṃ tv etāny āsedhavyāni vādinām // Brh_1,1.160 //

āseddhā tu svam āsedhaṃ svayam evotsṛjed yadi /

na tasyātikramād doṣo na ca daṇḍaṃ prakalpayet // Brh_1,1.161 //

rājñe nivedanād ūrdhvaṃ āseddhā notsṛjed svayam /

utsṛjec ced damo dāpya āsiddhaś ca na laṅghayet // Brh_1,1.162 //

nadīsaṃtārakāntāra- durdeśopaplavādiṣu /

āsiddhas tu parāsedham utkrāman nāparādhnuyāt // Brh_1,1.163 //

niveṣṭukāmo rogārto yiyakṣur vyasane sthitaḥ /

abhiyuktas tathānyena rājakāryodyatas tathā // Brh_1,1.164b //

gavām pracāre gopālāḥ sasyārambhe kṛṣīvalāḥ /

śilpinaś cāpi tatkāle āyudhīyāś ca vigrahe // Brh_1,1.165 //

vṛkṣaṃ parvatam ārūḍhā hastyaśvarathanausthitāḥ /

viṣamasthāś ca te sarve nāsedhyāḥ kāryasādhakaiḥ // Brh_1,1.166 //

yas tv indriyanirodhenāpy āhārocchvasanādibhiḥ /

āsedhayed anāsedhaiḥ sa daṇḍyo na tv atikramī // Brh_1,1.167 //

āsedhayogya āsedham utkrāman daṇḍam arhati /

āsedhayaṃs tu nāsedhyaṃ rājñā śāsya iti sthitiḥ // Brh_1,1.168 //

āgatānāṃ vivadatām asakṛdvādināṃ nṛpaḥ /

vādān paśyen nātmakṛtān na cādhyakṣaniveditān // Brh_1,1.169 //

[Brh_1,1.13 vādiprativādinor uktikramaḥ][p.27]

pīḍitaḥ svayam āyātaḥ śastreṇārthī yadā bhavet /

prāḍvivākas tu taṃ pṛcchet puruṣo vā śanaiḥ śanaiḥ // Brh_1,1.170 //

yo 'dattavyavahāratvād aniyuktaḥ pravartate /

vacanṃ tasya na grāhyaṃ likhitapreṣitād ṛte // Brh_1,1.171 //

ahaṃ pūrvikayā yātāv arthipratyarthinau yadā /

vādo varṇānupūrvyeṇa grāhyaḥ pīḍām avekṣya vā // Brh_1,1.172 //

unmattamattanirdhūtā mahāpātakadūṣitāḥ /

jaḍātivṛddhabālaś ca vijñeyās tu niruttarāḥ // Brh_1,1.173 //

pakṣaḥ proktas tv anādeyo vādī cānuttaras tathā /

yādṛgvādī yaś ca pakṣo grāhyas tat kathayāmy aham // Brh_1,1.174 //

pīḍātiśayam āśritya yad bravīti vivakṣitam /

svārthasiddhiparo vādī pūrvapakṣaḥ sa ucyate // Brh_1,1.175 //

[Brh_1,2. Catuṣpādvyavahāropakramaḥ][p.29]

[Brh_1,2.]

bhāṣāpādottarapadau kriyāpādas tathaiva ca /

pratyākalitapādaś ca vyavahāraś catuṣpadaḥ // Brh_1,2.1 //

mithyāsaṃpratipattiś ca pratyavaskandanaṃ tathā /

prāṅnyāyaś cottarāḥ proktāś catvāraḥ śāstravedibhiḥ // Brh_1,2.2 //

mithyāyāṃ ca catuṣpādaḥ pratyavaskandane tathā /

prāṅnyāye ca sa vijñeyo dvipāt saṃpratipattiṣu // Brh_1,2.3 //

upāyaiś codyamānas tu na dadyād uttaraṃ tu yaḥ /

atikrānte saptarātre jito 'sau daṇdam arhati // Brh_1,2.4 //

[Brh_1,2.1 pakṣalakṣaṇam]

upasthite tatas tasmin vādī pakṣaṃ prakalpayet /

niravadyaṃ sapratijñaṃ pramāṇāgamasaṃyutam // Brh_1,2.5 //

deśasthānasamāmāsa- pakṣāhonāmajātibhiḥ /

dravyasaṃkhyodayaṃ pīḍāṃ kṣāmaliṅgaṃ ca lekhayet // Brh_1,2.6 //

yaṃ ca artham abhiyuñjīta na taṃ viprakṛtiṃ nayet /

na ca pakṣāntaraṃ gacchet gacchan pūrvāt sa hīyate // Brh_1,2.7 //

[Brh_1,2.2 pakṣadoṣāḥ]

aprasiddhaṃ sadoṣaṃ ca nirarthaṃ niṣprayojanam /

asādhyaṃ vā viruddhaṃ vā pakṣaṃ rājā vivarjayet // Brh_1,2.8 //

na kenacit kṛto yas tu so 'prasiddha udāhṛtaḥ /

anyārthaḥ svārthahīnaś ca sadoṣaḥ parikīrtitaḥ // Brh_1,2.9 //

svalpāparādhaḥ svalpārtho nirarthaka iti smṛtaḥ /

kāryabādhāvihīnas tu vijñeyo niṣprayojanaḥ // Brh_1,2.10 //

kusīdādyaiḥ padair hīno vyavahāro nirarthakaḥ /

vākpārṣyādibhiś caiva vijñeyo niṣprayojanaḥ // Brh_1,2.11 //

mamānena pradātavyaṃ śaśaśṛṅgakṛtaṃ dhanuḥ /

asaṃbhāvyam asādhyaṃ taṃ pakṣam āhur manīṣiṇaḥ // Brh_1,2.12 //

yasminn āvedite pakṣe prāḍvivāke ca rājani /

pure rāṣṭre virodhaḥ syād viruddhaḥ so 'bhidhīyate // Brh_1,2.13 //

pratijñādoṣanirmuktaṃ sādhyaṃ satkāraṇānvitaṃ /

viścitaṃ lokasiddhaṃ ca pakṣaṃ pakṣavido viduḥ // Brh_1,2.14 //

svalpākṣaraprabhūtārthā nissaṃdigdho nirākulaḥ /

virodhikāraṇair mukto virodhipratiṣedhakaḥ // Brh_1,2.15 //

vacanasya pratijñātvaṃ tadarthasya hi pakṣatā /

asaṃkareṇa vaktavye vyavahāreṣu vādibhiḥ // Brh_1,2.16 //

mohād vā yadi vā śāṭhyād yan noktaṃ pūrvavādinā /

uttarāntargataṃ vāpi tad grāhyam ubhayor api // Brh_1,2.17 //

evamādiguṇān samyag ālocya ca suniścitaḥ /

pakṣaḥ kṛtaḥ samādeyaḥ pakṣābhāsas tato 'nyathā // Brh_1,2.18 //

deśakālavihīnaś ca dravyasaṃkhyāvivarjitaḥ /

sādhyapramāṇahīnaś ca pakṣo 'nādeya iṣyate // Brh_1,2.19 //

mṛṣāyukti kriyāhīnam asādhyādyartham ākulam /

pūrvaṃ pakṣaṃ lekhyato vādahāniḥ prajāyate // Brh_1,2.20 //

apadiśyābhiyogaṃ yas tam atītyāparaṃ vadet /

kriyām uktvānyathā [?] brūyāt sa vādī hānim āpnuyāt // Brh_1,2.21 //

ūnādhikaṃ pūrvapkṣe tāvad vādī viśodhayet /

na dadyād uttaraṃ yāvat pratyarthī sabhyasaṃnidhau // Brh_1,2.22 //

brahmahatyāsurāpāna- steyagurvaṅganāgame /

anyeṣv asabhyavādeṣu prativādī na dīyate // Brh_1,2.23 //

manuṣyamāraṇe steye paradārābhimarśane /

abhakṣyabhakṣaṇe caiva kanyāharaṇadūṣane // Brh_1,2.24 //

pāruṣye kūṭakaraṇe nṛpadrohe tathaiva ca [p.33] /

praṇivādī na dāpyaḥ syāt kartā tu vivadet svayam // Brh_1,2.25 //

aṣṭādaśapado vādo vicāryo viniveditaḥ /

santy anyāni padāny atra tāni rājā viśet svayam // Brh_1,2.26 //

ṣaḍbhāgaharaṇaṃ śuddhaṃ samayāvikramo nidhiḥ /

vadhaḥ saṃharaṇaṃ steyam āsedhājñāvyatikramaḥ // Brh_1,2.27 //

svayaṃ notpādayet kāryaṃ rājā vā sāsya pūruṣaḥ /

adhikāc chātayed arthān nyūnāṃś ca paripūrayet // Brh_1,2.28 //

bhūmau niveśayet tāvad yāvad artho viniścitaḥ /

śrutaṃ ca likhitaṃ caiva śodhitaṃ ca vicāritam // Brh_1,2.29 //

pūrvapakṣaṃ svabhāvoktaṃ prāḍvivāko 'tha lekhayet /

pāṇḍulekhyena phalake tataḥ patre viśodhitam // Brh_1,2.30 //

āvedya tu gṛhīte 'rthe praśamaṃ yānti ye mithaḥ /

abhiyogānurūpeṇa teṣāṃ daṇḍaṃ prakalpayet // Brh_1,2.31 //

anye vā ye puragrāma- mahārājanavirodhakāḥ /

anadeyās tu te sarve vyavahārāḥ prakīrttitāḥ // Brh_1,2.32 //

pāṇḍulekhena phalake bhūmyāṃ vā prathamaṇ likhet /

nyūnādhikaṃ tu saṃśodhya paścāt patre niveśayet // Brh_1,2.33 //

abhiyoktāpragalbhatvād vaktuṃ notsahate yadā /

tasya kālaḥ pradātavyaḥ kālaśaktyanurūpataḥ // Brh_1,2.34 //

yadi notsahate yatra vivādaṃ kartum icchatoḥ /

dātavyas tatra kālaḥ syād arthipratyarthinor api // Brh_1,2.35 //

caturvidhaḥ pūrvapakṣaḥ pratipakṣas tathaiva ca /

caturdhā nirṇayaḥ proktaḥ kaś cid aṣṭavidhaḥ smṛtaḥ // Brh_1,2.36 //

deśaḥ kālas tathā sthānaṃ saṃniveśas tathaiva ca /

jñātṛsaṃjñā nivāsaś ca pramāṇaṃ kṣetranāma ca // Brh_1,2.37 //

pitṛpaitāmahaṃ caiva pūrvarājānukīrtanam /

sthāvareṣu vivādeṣu daśaitāni niveśayet // Brh_1,2.38 //

śvolekhanaṃ vā labhate tryahaṃ saptāham eva vā /

matir utpadyate yāvat vivāde vaktum icchataḥ // Brh_1,2.39 //

bahupratijñaṃ yat kāryaṃ vyavahāreṣu niścitaṃ [p.35] /

kāmaṃ tad api gṛhṇīyād rājā tattvabṛbhutsayā // Brh_1,2.40 //

śaṅkābhiyogas tathyaṃ ca lakṣye 'rthe 'bhyarthanaṃ tathā /

vṛtte vāde punar nyāyaḥ pakṣo jñeyaś caturvidhaḥ // Brh_1,2.41 //

bhrāntiḥ śaṅkā samuddiṣṭā vaśyaṃ naṣṭārthadarśanam /

labdhe 'rthe 'bhyarthanaṃ mohas tathā vṛtte punaḥ kriyāḥ // Brh_1,2.42 //

rājñāpavarjito yas tu yaś ca pauravirodhakṛt /

rāṣṭrasya vā samas tasya prakṛtīnāṃ tathaiva ca // Brh_1,2.43 //

nyāyaṃ va necchate kartum anyāyaṃ vā karoti yaḥ /

na lekhayati yas tv evaṃ tasya pakṣī na sidhyati // Brh_1,2.44 //

viruddhaṃ cāviruddhaṃ ca dvāv apy arthau niveśitau /

ekasmin yatra dṛśyete taṃ pakṣaṃ dūratas tyajet // Brh_1,2.45 //

[Brh_1,3. uttaram]

[Brh_1,3.]

yadā tv evaṃvidhaḥ pakṣaḥ kalpitaḥ pūrvavādinā /

dadyāt tatpakṣasaṃbaddhaṃ prativādī tadottaram // Brh_1,3.1 //

viniścite pūrvapakṣe grāhyāgrāhyaviśeṣite /

pratijñāte sthirībhūte lekhayed uttaraṃ tataḥ // Brh_1,3.2 //

[Brh_1,3.1 prārthayamānāya kālo deyaḥ]

śālīnatvād bhayāt tadvat pratyarthī smṛtivibhramāt /

kālaṃ prārthayate yatra tatremaṃ labdhum arhati // Brh_1,3.3 //

ekāhatryahapañcāha- saptāhaṃ pakṣam eva vā /

māsaṃ catus trayaṃ varṣaṃ labhate śaktyapekṣayā // Brh_1,3.4 //

pakṣasya vyāpakaṃ sāram asaṃdigdham anākulam [p.37] /

avyākhyānagamyam etad uttaraṃ tadvido viduḥ // Brh_1,3.5 //

uttaraṃ caturvidhaṃ saṃprati [ṣatmu?]raṃ, /

mithyottaraṃ prāṅnyāya- uttaraṃ kāraṇottaraṃ ceti // Brh_1,3.6 //

pūrvapakṣe yathārthaṃ tu na dadyād uttaraṃ tu yaḥ /

pratyakṣī dāpanīyaḥ syāt sāmādibhir upakramaiḥ // Brh_1,3.7 //

priyapūrvaṃ vacaḥ sāma bhedas tu bhayadarśanam /

arthāpakarṣaṇaṃ daṇḍas tāḍanaṃ bandhanaṃ tathā // Brh_1,3.8 //

sāhasasteyapāruṣya- go'bhiśāpe tathātyaye /

bhūmau vivādayet kṣipram akāle 'pi bṛhaspatiḥ // Brh_1,3.9 //

anyavādī kriyādveṣī nopasthāyī niruttaraḥ /

āhutaḥ prapalāyī ca hīnaḥ pañcavidhaḥ smṛtaḥ // Brh_1,3.10 //

kanyāyā dūṣaṇe steye kalahe sāhaseṣu ca /

upadhau kūṭasākṣye ca sadya eva vivādayet // Brh_1,3.11 //

dhenāvanaḍuhi kṣetre strīṣu prajanane tathā /

nyāse yācitake datte tathaiva krayavikraye // Brh_1,3.12 //

prāṅnyāye kāraṇoktau ca pratyarthī nirdiśet kriyām /

mithyoktau pūrvavādī tu pratipattau na saṃbhavet // Brh_1,3.13 //

anuktvā kāraṇaṃ yatra pakṣaṃ vādī prapadyate /

pratipattis tu sā jñeyā kāraṇaṃ tūttaraṃ pṛthak // Brh_1,3.14 //

sarvālāpaṃ tu yaḥ kṛtvā mitho 'lpam api saṃvadet /

sarvam eva tu dāpyaḥ syād abhiyukto bṛhaspatiḥ // Brh_1,3.15 //

vākpāruṣye ca bhūmyau ca divyaṃ tu parivarjayet /

vikrayādānasaṃbandhe kriyādānam anicchati // Brh_1,3.16 //

[Brh_1,3.2 caturvidham uttaram]

abhiyukto 'bhiyogasya yadi kuryāt tu nihnavam /

mithyā tat tu vijānīyād uttaraṃ vyavahārataḥ // Brh_1,3.17 //

śrutvābhiyogaṃ pratyarthī yadi tat pratipadyate /

sā tu saṃpratipattis tu śāstravidbhir udāhṛtā // Brh_1,3.18 //

arthinābhihito yo 'rthaḥ pratyarthī yadi taṃ tathā /

prapadya kāraṇaṃ brūyāt pratyavaskandanaṃ hi tat // Brh_1,3.19 //

yo 'rthinārthaḥ prabhāṣyeta pratyarthī yadi taṃ tathā /

prapadya kāraṇaṃ brūyād ādharyaṃ manur abravīt // Brh_1,3.20 //

ācāreṇāvasanno 'pi punar lekhayate yadi /

sa vineyo jitaḥ pūrvaṃ prāṅnyāyas tu sa ucyate // Brh_1,3.21 //

tathye tathyaṃ prayuñjīta mithyāyāṃ cāpi lekhayet /

kāraṇaṃ kāraṇopete prāgjaye tu jayaṃ tathā // Brh_1,3.22 //

bhayadṛṣṭodbhavā mithyā garhitā śāstravedibhiḥ /

satyā saṃpratipattis tu dharmyā sā parikīrtitā // Brh_1,3.23 //

prāṅnyāyakaraṇe tathyaṃ ślāghyaṃ sadbhir udāhṛtam /

viparītam adharmyaṃ syāt pratyarthī hānim āpnuyāt // Brh_1,3.24 //

ahaṃpūurvikayā yātāv arthipratyarthinau yadā /

vādo varṇānupūrvyeṇa grāhyaḥ pīḍām avekṣya ca // Brh_1,3.25 //

ekakāle samānīte pratyarthī sabhyasaṃnidhau /

pūrvapakṣākṣarasamaṃ lekhayed uttaraṃ tataḥ // Brh_1,3.26 //

pratyarthavidhir ākhyātaḥ saṃgatārthaprapādane /

caturvidhasyāpy adhunā yat tad grāhyaṃ tad ucyate // Brh_1,3.27 //

prastutād anyan madhyasthaṃ nyūnādhikam asaṃgatam /

avācyasāraṃ saṃdigdhaṃ pratipakṣaṃ na lakṣayet // Brh_1,3.28 //

bhayaṃ karoti bhedaṃ vā bhīṣaṇaṃ vā nirodhanam /

etāni vādino 'rthasya vyavahāre sa hīyate // Brh_1,3.29 //

ṛtvigādir niyuktas tu samau saṃparikīrtitau /

yajñe svāmy āpnuyāt puṇyaṃ hāniṃ vāde 'tha vā jayaṃ // Brh_1,3.30 //

pūrvottare 'bhilikhite yatra vādī pramīyate /

pratyarthī vā sutas tābhyāṃ vyavahāraṃ viśodhayet // Brh_1,3.31 //

anirṇīte vivāde tu vipralabdho bhaven nṛpaḥ [p.41] /

jayadānaṃ samaṃ na syāt tasmāt kāryāṇi nirṇayet // Brh_1,3.32 //

sākṣiṇas tu samuddiśya yas tu tān na vivādayet /

triṃsadrātrāt tripakṣād vā tasya hāniḥ prajāyate // Brh_1,3.33 //

āhūtaprapalāyī ca maunī sākṣiparājitaḥ /

svavākyapratipannaś ca hīnavādī caturvidhaḥ // Brh_1,3.34 //

prapalāyī tripakṣeṇa maunī vā saptabhir dinaiḥ /

sākṣibhinnas tatkṣaṇena pratipannaś ca hīyate // Brh_1,3.35 //

niveditasya akathanam anupasthānam eva ca /

pakṣārthidoṣau maunaṃ ca hīyamānasya lakṣaṇam // Brh_1,3.36 //

mahāpāpopapāpābhyāṃ pātakenātha saṃsadi /

yo 'bhiśastas tat kṣamate saṃyuktaṃ tam vidur janāḥ // Brh_1,3.37 //

tasmād yatnena kartavyaṃ budhenātmaviśodhanam /

yad yad gurutaraṃ kāryaṃ tat tat pūrvaṃ viśodhayet // Brh_1,3.38 //

mahāpāpābhiśasto yaḥ pātakāt tartum icchati /

pūrvam aṅgīkṛtaṃ tena jito 'sau daṇḍam arhati // Brh_1,3.39 //

ācārakaraṇe divye kṛtvopasthānaniścayam /

nopasthito yadā kaś cic chalaṃ tatra na kārayet // Brh_1,3.40 //

daivarājakṛto doṣas tatkāle tu yadā bhavet /

avadhityāgamātreṇa na bhavet sa parājitaḥ // Brh_1,3.41 //

purvottare saṃniviṣṭe vicāre saṃpravartite /

praśamaṃ ye mitho yānti dāpyas te dviguṇaṃ damam // Brh_1,3.42 //

pūrvottarārthe likhite prakrānte kāryanirṇaye /

dvayoḥ saṃtaptayoḥ sandhiḥ syād ayaḥkhaṇḍayor iva // Brh_1,3.43 //

[Brh_1,3.3 sandhivicāraḥ]

sākṣisabhyavikalpas tu bhavet tatrobhayor api [p.43] /

dolāyamānayoḥ sandhiḥ prakuryātāṃ vicakṣaṇaiḥ // Brh_1,3.44 //

pramāṇasamatā yatra bhedaḥ śāstracaritrayoḥ /

tatra rājāmayā sandhir ubhayor api śasyate // Brh_1,3.45 //

yatra sāṃśāyiko dharmo vyavahāraś ca pārthive /

sandhis tatra tu kartavyo 'yasoḥ saṃtaptayor yathā // Brh_1,3.46 //

samaḥ sandhis tadā kāryo viṣamas tu nivartate /

dharmārthopagrahaḥ kīrtiḥ bhavet sāmyena bhūbhṛtaḥ /

na kliśyante sākṣisabhyā airaṃ ca vinivartate // Brh_1,3.47 //

nigrahānugrahaṃ daṇḍaṃ dharmaṃ prāpya yaśo 'yaśaḥ /

vigrahāj jāyate nṛṇāṃ punardoṣas tathaiva ca // Brh_1,3.48 //

tasmāt kulagaṇādhyakṣā dharmajñāḥ samadṛṣṭayaḥ /

adveṣalobhā yad brūyus tat kartavyaṃ vijānatā // Brh_1,3.49 //

[Brh_1,4. kriyāpādaḥ]

[Brh_1,4.]

śodhite likhite samyag iti nirdoṣa uttare /

pratyarthino 'rthino vāpi kriyā kāraṇam iṣyate // Brh_1,4.1 //

ye tu tiṣṭhanti karaṇe teṣām sabhyair vibhāvanā /

kathayitvottaraṃ samyag dātavyaikasya vādinaḥ // Brh_1,4.2 //

[Brh_1,4.1 pramāṇānāṃ balābalam]

pratijñāṃ bhāvayed vādī pratyarthī kāraṇaṃ tathā /

prāgvṛttavādī vijayaṃ jayapattreṇa bhāvayet // Brh_1,4.3 //

pūrvapāde vilikhitaṃ yathākṣaram aśeṣataḥ /

arthī tṛtīyapāde tu kriyayā pratipādayet // Brh_1,4.4 //

śrutvā pūrvottaraṃ sabhyair nirdiṣṭā yasya bhāvanā /

vibhāvayet pratijñātaṃ so 'khilaṃ likhitādinā // Brh_1,4.5 //

dviprakārā kriyā proktā mānuṣīi daivikī tathā /

ekaikānekadhā bhinnā ṛṣibhis tattvavedibhiḥ // Brh_1,4.6 //

sākṣiṇo likhitaṃ bhuktir mānuṣaṃ trividhaṃ smṛtam /

dhaṭād yā dharmajāntā tu daivī navavidhā kriyā // Brh_1,4.7 //

sākṣilekhyānumānaṃ ca mānuṣī trividhā kriyā /

sākṣī dvādaśa bhedas tu likhitaṃ tv aṣṭadhā smṛtam // Brh_1,4.8 //

anumānaṃ tridhā proktaṃ navadhā daivikī kriyā /

prathame vā tṛtīye vā pramāṇaṃ daivamānuṣam // Brh_1,4.9 //

uttare syāc caturthe tu sasākṣijayapatrakam /

ṛṇādikeṣu kāryeṣu kalpayen mānuṣīṃ kriyām // Brh_1,4.10 //

prāṅnyāye pratyavaskande pratyarthī sādhayet svayam /

uttarārthaṃ pratijñārthaṃ arthī mithyottare punaḥ // Brh_1,4.11 //

kriyā na daivikī proktā vidyamāneṣu sākṣiṣu [p.47] /

lekhye ca sati vādeṣu na syād divyaṃ na sākṣiṇaḥ // Brh_1,4.12 //

vākpāruṣye mahīvāde niṣiddhā daivikī kriyā /

pradātavyā prayatnena sāhaseṣu caturṣv api // Brh_1,4.13 //

nṛpadrohe sāhase ca kalpayed daivikīṃ kriyām // Brh_1,4.14 //

maṇimuktāpravālānāṃ kūṭahṛtpāśahārakaḥ /

hiṃsako 'nyāṅganāsevī parīkṣyaḥ śapathaiḥ sadā // Brh_1,4.15 //

mahāpāpābhiśāpeṣu nikṣepe haraṇe tathā /

divyaiḥ kāryaṃ parīkṣeta rājā satsv api sākṣiṣu // Brh_1,4.16 //

likhite sākṣivāde ca saṃdigdhir jāyate yadi /

anumāne ca saṃbhrānte tatra divyaṃ viśodhanam // Brh_1,4.17 //

dyūte samāhvaye caiva vivāde samupasthite /

sākṣiṇaḥ sādhanaṃ proktaṃ na divyaṃ na ca lekhakam // Brh_1,4.18 //

yathālābhopapannais tair nirṇayaṃ kārayen nṛpaḥ /

prakānte sāhase vāde pāruṣye daṇḍavācike /

balodbhūteṣu kāryeṣu sākṣiṇo divyam eva ca // Brh_1,4.19 //

ṛṇe lekhyaṃ sākṣiṇo vā yuktileśādayo 'pi vā /

daivikī vā kriyā proktā prajānāṃ hitakāmyayā // Brh_1,4.20 //

cirantanopāṃśukṛte ciranaṣṭeṣu sākṣiṣu /

praduṣṭeṣv anumāneṣu divyaiḥ kāryaṃ viśodhayet // Brh_1,4.21 //

[Brh_1,5. sākṣiṇaḥ]

[Brh_1,5.]

nava sapta ca pañca syuś catvāras traya eva vā /

ubhau vā śrotriyau khyātau naikaṃ pṛcchet kadā cana // Brh_1,5.1 //

dyūtakaḥ śaṭikāgrāhī kāryamadhyagatas tathā /

eka eva pramāṇaṃ syān nṛpo 'dhyakṣas tathaiva ca // Brh_1,5.2 //

stenāḥ sāhasikāḥ ṣaṇḍāḥ kitavāḥ sūcakās tathā /

na sākṣiṇas te duṣṭātvāt teṣu sākṣiyaṃ na vidyate // Brh_1,5.3 //

[Brh_1,5.1 sākṣibhedāḥ]

likhito likhito gūḍhaḥ smāritaḥ kulyadūtakau /

yadṛcchaś cottaraś caiva kāryamadhyagato 'paraḥ // Brh_1,5.4 //

nṛpo 'dhyakṣas tathā grāmaḥ sākṣī dvādaśadhā smṛtaḥ /

prabhedam eṣāṃ vakṣyāmi yathāvad anupūrvaśaḥ // Brh_1,5.5 //

jātināmādilikhitaṃ yena svaṃ pitryam eva ca /

nivāsaś ca vijñeyaḥ sākṣī likhitasaṃjñakaḥ // Brh_1,5.6 //

arthinā ca kriyā bhedais tasya kṛtvā ṛṇādikam /

pratyakṣaṃ likhyate yas tu lekhitaḥ sa udāhṛtaḥ // Brh_1,5.7 //

kuḍyavyavahito yas tu śrāvyate ṛṇabhāṣitam /

vinihnuto yathābhūtaṃ gūḍhaḥ sākṣī sa ucyate // Brh_1,5.8 //

āhūya yaḥ kṛtaḥ sākṣī ṛṇanyāsakriyādike [p.51] /

smāryate ca muhuryaś ca smāritaḥ sa udāhṛtaḥ // Brh_1,5.9 //

vibhāgadāne vipaṇe jñātir yaś copayujyate /

dvayoḥ samāno dharmajñaḥ kulyaḥ sa parikīrtitaḥ // Brh_1,5.10 //

arthipratyarthivacanaṃ śṛṇuyāt preṣitas tu yaḥ /

ubhayoḥ saṃmataḥ sādhuḥ dūtakaḥ sa udāhṛtaḥ // Brh_1,5.11 //

kriyamāṇe tu kartavye yaḥ kaś cit svayam āgataḥ /

atra sākṣī tvam asmākam ukto yādṛcchikas tu saḥ // Brh_1,5.12 //

yatra sākṣī diśaṃ gacchen mumūrṣur vā yathākramam /

anyaṃ saṃśrāvayet taṃ tu vidyād uttarasākṣiṇam // Brh_1,5.13 //

sākṣiṇām api yaḥ sākṣyam upary upari bhāṣatām /

śravaṇāc chravaṇād vāpi sa sākṣy uttarasaṃjñitaḥ // Brh_1,5.14 //

ubhābhyāṃ yasya viśvastaṃ kāryaṃ cāpi niveditam /

gūḍhadhārī sa vijñeyaḥ kāryamadhyāgatas tathā // Brh_1,5.15 //

arthipratyarthinor vākyaṃ yac chrutaṃ bhūbhṛtā svayam /

sa eva tatra sākṣī syād visaṃvāde dvayor api // Brh_1,5.16 //

nirṇīte vyavahāre tu punar nyāyo yadā bhavet /

adhyakṣaḥ sabhyasahitaḥ sākṣī syāt tatra nānyathā // Brh_1,5.17 //

vyuṣitaṃ chāditaṃ yatra sīmāyāṃ ca samantataḥ [p.53] /

sa kṛtto 'pi bhavet sākṣī grāmas tatra na saṃśayaḥ // Brh_1,5.18 //

likhitau dvau tathā gūḍhau tricatuḥpañca lekhitāḥ /

yadṛccha smāritāḥ kulyās tathā cottarasākṣiṇaḥ // Brh_1,5.19 //

dūtakaḥ svaṭikāgrāhī- kāryamadhyagatas tathā /

eka eva pramāṇaṃ syān nṛpo 'dhyakṣas tathaiva ca // Brh_1,5.20 //

[Brh_1,5.2 sākṣidoṣakathanaṃ duṣṭānāṃ daṇḍaś ca]

sākṣiṇo 'rthasamuddiṣṭān yas tu doṣeṇa dūṣayet /

aduṣṭaṃ dūṣayan vādī tatsamaṃ daṇḍam arhati // Brh_1,5.21 //

lekhyadoṣās tu ye kecit sākṣiṇām caiva ye smṛtāḥ /

vādakāle tu vaktavyāḥ paścād uktān na dūṣayet // Brh_1,5.22 //

sākṣidoṣāḥ prayoktavyāḥ saṃsadi prativādinā /

patre vilikhya tān sarvān vācyaṃ pratyuttaraṃ tataḥ // Brh_1,5.23 //

pratipattau na sākṣitvam arhanti tu kadā cana /

ato 'nyathā bhāvanīyāḥ kriyāyāṃ prativādinā // Brh_1,5.24 //

abhāvayan damaṃ dāpyaḥ pratyarthī sākṣiṇā sphuṭam /

bhāvitāḥ sākṣiṇaḥ sarve sākṣidharmanirākṛtāḥ // Brh_1,5.25 //

pratyarthino 'rthino vāpi sākṣidūṣaṇasādhane /

prastutārthopayogena vyavahārāntaraṃ na ca // Brh_1,5.26 //

jitaḥ sa vinayaṃ dāpyaḥ śāstradṛṣṭena karmaṇā /

yadi vādī nirākāṅkṣaḥ sākṣī satye vyavasthitaḥ // Brh_1,5.27 //

ukte 'rthe sākṣiṇo yas tu dūṣayan prāgadūṣitān /

na ca tatkāraṇaṃ brūyāt prāpnuyāt pūrvasāhasam // Brh_1,5.28 //

lekhyaṃ vā sākṣiṇo vāpi vivāde yasya dūṣitāḥ /

tasya kāryaṃ na śodhyaṃ tu yāvat tan na viśodhayet // Brh_1,5.29 //

sākṣibhir gaditaiḥ sabhyaiḥ prakrānte nirṇaye tu yaḥ /

punarvivādaṃ kurute rājā tatra vicārayet // Brh_1,5.30 //

sākṣisaṃdūṣaṇe kāryaṃ pūrvaṃ sākṣiviśodhanam [p.55] /

śuddheṣu sākṣiṣu tataḥ paścāt kāryaṃ viśodhayet // Brh_1,5.31 //

satyapraśaṃsāvacanair anṛtasyāpavarjanaiḥ /

sabhyaiḥ saṃbodhanīyās tu dharmaśāstrārthavedibhiḥ // Brh_1,5.32 //

ā janmanaś cā maraṇāt sukṛtaṃ yat tvayārjitam /

tat sarvaṃ nāśam āyāti vitathasyābhiśaṃsanāt // Brh_1,5.33 //

kūṭasab hyaḥ kūṭasākṣī brahmahā ca samāḥ smṛtāḥ /

bhrūṇahā mitrahā caiṣāṃ nādhikaḥ samudāhṛtaḥ // Brh_1,5.34 //

evaṃ viditvā yaḥ sākṣī sa yathārthaṃ vadet tataḥ /

teneha kīrtim āpnoti paratra ca śubhāṃ gatim // Brh_1,5.35 //

puruṣāḥ santi lobhād ye kāryaṃ prabrūyur anyathā /

santi cānye durātmānḥ kūṭalekhyakṛto narāḥ // Brh_1,5.36 //

praṣṭavyāḥ sākṣiṇo ye tu varjyāś caiva narādhamāḥ /

tān ahaṃ kathayiṣyāmi sāṃprataṃ śāstracotitān // Brh_1,5.37 //

śrautasmārtakriyāyuktāḥ lobhadveṣavivarjitāḥ /

kulīnāḥ sākṣiṇo 'nindyās tapodānadayānvitāḥ // Brh_1,5.38 //

[Brh_1,5.3 asākṣiṇaḥ]

mātuḥ pitā pitṛvyaś ca bhāryāyā bhrātṛmātarau /

bhrātā sakhā ca jāmātā sarvavādeṣv asākṣiṇaḥ // Brh_1,5.39 //

parastrīpānasaktāś ca kitavāḥ pūrvadūṣitāḥ /

unmattārtāḥ sāhasikā nāstikāś ca na sākṣiṇaḥ // Brh_1,5.40 //

santo 'pi na pramāṇaṃ syur mṛte dhanini sākṣiṇaḥ /

putre tu śrāvitā ye syuḥ svayam āsannamṛtyunā // Brh_1,5.41 //

vihāyopānaduṣṇīṣaṃ dakṣiṇaṃ pāṇim uddharet /

hiraṇyaṃ gośakṛd darbhān samādāya ṛtaṃ vadet // Brh_1,5.42 //

upasthitāḥ parīkṣyāḥ syuḥ svarvarṇeṅgitādibhiḥ /

sakṛt pramādāparādhi- vipraṃ vyāpadi pīḍitam /

bhaṭādibhir vadhyamānaṃ rakṣed uktvānṛtāny api // Brh_1,5.43 //

yasyāśeṣaḥ pratijñārthaḥ sākṣibhiḥ prativarṇitaḥ [p.57] /

sa jayī syād anyathā tu sādhyārthaṃ na samāpnuyāt // Brh_1,5.44 //

āhūto yatra nāgacchet sākṣī rogavivarjitaḥ /

ṛṇaṃ damaṃ ca dāpyaḥ syāt tripakṣāt paratas tu saḥ // Brh_1,5.45 //

[Brh_1,5.4 sākṣyuktibalāblavicāraḥ]

sākṣidvaidhe prabhūtāḥ syur grāhyāḥ sāmye guṇānvitāḥ /

guṇidvaidhe kriyāyuktās tatsāmye śucimattarāḥ // Brh_1,5.46 //

apṛṣṭāḥ satyavacane praśnasyākathane tathā /

sākṣiṇaḥ san niroddhvyā garhyā daṇḍyāś ca dharmataḥ // Brh_1,5.47 //

deśakālavayodravya- saṃjñājātipramāṇataḥ /

anyūnaṃ cen nigaditaṃ siddhaṃ sādhyaṃ vinirdiśet // Brh_1,5.48 //

deśakālavayodravya- pramāṇākṛtijātiṣu /

yatra vipratipattiḥ syāt sākṣyaṃ tad api nānyathā // Brh_1,5.49 //

nirdiṣṭeṣv arthajāteṣu sākṣī cet sākṣya āgate /

na brūyād akṣasrasamaṃ na tan nigaditaṃ bhavet // Brh_1,5.50 //

pūrvapakṣe pratijñātam aśeṣaṃ pratibhāvayet /

ūnādhikaṃ tu yatroktaṃ na tan nigaditaṃ bhavet // Brh_1,5.51 //

ūnam abhyadhikaṃ vārtham vibrūyur yatra sākṣiṇaḥ /

tadarthānuktavijñeyam eṣa sākṣividhiḥ smṛtaḥ // Brh_1,5.52 //

sādhyārthāṃśe nigadite sākṣibhiḥ sakalaṃ bhavet /

strīsaṅge sāhase caurye yat sādhyaṃ parikalpyate // Brh_1,5.53 //

ūnādhikaṃ tu yatra syāt sākṣyaṃ tatra vivarjayet /

sākṣī tatra na daṇḍyaḥ syād abruvan daṇḍam arhati // Brh_1,5.54 //

[Brh_1,6. likhitam]

[Brh_1,6.]

sākṣiṇām eṣa nirdiṣṭaḥ saṃkhyālakṣaṇaniścayaḥ /

likhitasyādhunā vacmi vidhānam anupūrvaśaḥ // Brh_1,6.1 //

ṛṇādike 'pi samaye bhrāntiḥ saṃjāyate yataḥ /

dhātrākṣarāṇi sṛṣṭāni patrārūḍhāny ataḥ purā // Brh_1,6.2 //

[Brh_1,6.1 lekhyalakṣaṇam]

deśācārahutaṃ varṣa- māsapakṣādivṛddhimat /

ṛṇisākṣilekhakānaṃ hastāṅkaṃ lekhyam ucyate // Brh_1,6.3 //

[Brh_1,6.2 lekhyabhedāḥ]

rājalekhyaṃ sthānakṛtaṃ svahastalikhitaṃ tathā /

lekhyaṃ tat trividhaṃ proktaṃ bhinnaṃ tad bahudhā punaḥ // Brh_1,6.4 //

bhāgadānakrayādhināṃ saṃviddāsaṛṇādibhiḥ /

saptadhā laukikaṃ lekhyaṃ trividhaṃ rājaśāsanam // Brh_1,6.5 //

vibhāgapatram ity etad bhāgānāṃ nirṇaye kṛtam /

sīmāvivāde nirṇīte sīmāpatram iti smṛtam // Brh_1,6.6 //

dānalekhyaṃ bhāgalekhyaṃ sīmālekhyaṃ tathaiva ca /

krayalekhyaṃ dāsalekhyam ādhilekhyaṃ tataḥ param // Brh_1,6.7 //

saṃviduddāmlekhyaṃ ca jayapatrakam eva ca /

sandhipatraṃ tathaivaitat kriyābhedād anekadhā // Brh_1,6.8 //

ādhyartham ādhilekhyaṃ syād dāsārthaṃ dāsapatrakam // Brh_1,6.9 //

samīhitārthasiddhyarthaṃ grāmaśreṇigaṇādibhiḥ /

śāstrāvirodhi dharmārthe kṛtaṃ saṃvittipatrakam // Brh_1,6.10 //

bhrātaraḥ saṃvibhaktā ye svarucyā tu parasparam /

vibhāgapatraṃ kurvanti bhāgalekhyaṃ tad ucyate // Brh_1,6.11 //

bhūmiṃ dattvā yas tu patraṃ kuryāc candrārkakālikam [p.61] /

anācchedām anāhāryaṃ dānalekhyaṃ tu tad vidhuḥ // Brh_1,6.12 //

gṛhakṣetrādikaṃ krītvā tulyamūlyākṣarānvitam /

patraṃ kārayate yat tu krayalekhyaṃ tad ucyate // Brh_1,6.13 //

jaṅgamaṃ sthāvaram bandhaṃ dattvā lekhyaṃ karoti yat /

gopyabhogyakriyāyuktam ādhilekhyaṃ tu tat smṛtam // Brh_1,6.14 //

grāmo deśaś ca yat kuryān mattalekhyaṃ parasparam /

rājāvirodhi dharmārthe saṃvitpatraṃ vadanti tat // Brh_1,6.15 //

vastrānnahīnaḥ kāntāre likhitaṃ kurute tu yat /

karmāhaṃ te kariṣyāmi dāsapatraṃ tad iṣyate // Brh_1,6.16 //

dhanaṃ vṛdhyā gṛhītvā tu svayaṃ kuryāc ca kārayet /

uddhārapatraṃ tat proktam ṛṇalekhyaṃ manīṣibhiḥ // Brh_1,6.17 //

pūgaśreṇigaṇādīnāṃ yā sthitiḥ parikīrtitā /

tasyāstu sādhanaṃ lekhyaṃ na divyaṃ na ca sākṣiṇaḥ // Brh_1,6.18 //

pūgaśreṇyādikānāṃ tu samayasya sthiteḥ kṛtam /

sthitipatraṃ tu tat proktaṃ manvādismṛtivedibhiḥ // Brh_1,6.19 //

[Brh_1,6.3 rājño dānaśāsanam]

dattvā bhyymyādikaṃ rājā tāmrapatre paṭe 'tha vā /

śāsanaṃ kārayed dharmaṃ sthānavaṃśādisaṃyutam // Brh_1,6.20 //

mātāpitror ātmanaś ca puṇyāyāmukasūnave /

dattaṃ mayāmukāyādya dānaṃ sabrahmacāriṇe // Brh_1,6.21 //

anācchedyam anāhāryaṃ sarvaṃ bhāvyavivarjitam [p.63] /

candrārkasamakālīnaṃ putrapautrānvayānugam // Brh_1,6.22 //

dātuḥ pālayituḥ svargaṃ hartur narakam eva ca /

ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi dānacchedaphalaṃ likhet // Brh_1,6.23 //

samudrāvarṣamāsādi dhanādhyakṣākṣarānvitam /

jñātaṃ mayeti likhitaṃ sandhivigrahalekhakaiḥ // Brh_1,6.24 //

evaṃvidhaṃ rājakṛtaṃ śāsanaṃ tad udāhṛtam /

[Brh_1,6.4 prasādalikhitam]

deśādikaṃ yasya rājā likhitaṃ tu prayacchati // Brh_1,6.25 //

sevāśauryādinā tuṣṭaḥ prasādalikhitaṃ hi tat /

[Brh_1,6.5 jayapatram]

pūrvottarakriyāvāda- nirṇayānte yadā nṛpaḥ /

pradadyāj jayine lekhyaṃ jayapatraṃ tad ucyate // Brh_1,6.26 //

yad vṛttaṃ vyavahāre tu pūrvapakṣottarādikam /

kriyāvadadhāraṇopetaṃ jayapatro 'khilaṃ likhet // Brh_1,6.27 //

sādhayet sādhyam arthaṃ tu catuṣpādanvitaṃ jaye /

rājamudrānvitaṃ caiva jayapatrakam iṣyate // Brh_1,6.28 //

anyavādyādihīnebhya itareṣām pradīyate /

vṛttānuvādasaṃsiddhaṃ tac ca syāj jayapatrakam // Brh_1,6.29 //

[Brh_1,6.6 lekhyadūṣaṇāni]

mumūruṣuhīnaluptārthair unmātavyasanāturaiḥ /

viṣopadhibalāt kāra- kṛtaṃ lekhyaṃ na sidhyati // Brh_1,6.30 //

dūṣito garhitaḥ sākṣī yatraiko viniveśitaḥ [p.65] /

kūṭalekhyaṃ tu tat prāha lekhako vāpi tādṛśaḥ // Brh_1,6.31 //

yad ujvalaṃ cirakṛtaṃ malinaṃ svalpakālikam /

bhagnaṃ mliṣtākṣarayutaṃ lekhyaṃ kūṭatvam āpnuyāt // Brh_1,6.32 //

darpaṇasthaṃ yathā bimbam asat sad iva dṛśyate /

tathā lekhyasabimb āni kurvanti kuśalā janāḥ // Brh_1,6.33 //

tathyena hi pramāṇaṃ tu doṣeṇaiva tu dūṣaṇam /

evaṃ duṣṭaṃ nṛpasthāne yasmiṃs tad dhi vicāryate // Brh_1,6.34 //

vimṛśya brāhmaṇaiḥ sārdhaṃ vaktṛdoṣaṃ nirūpayet // Brh_1,6.35 //

yena te kūṭatāṃ yānti sākṣilekhakakārakāḥ /

tena duṣṭaṃ bhavel lekhyaṃ śuddhaiḥ śuddhaṃ vinirdiśet // Brh_1,6.36 //

dattaṃ lekhye svahastaṃ tu ṛṇiko yadi nihnute /

patrasthaiḥ sākṣibhir vācā lekhakasya matena ca // Brh_1,6.37 //

sthānabhraṣṭās tv akāntisthāḥ saṃdigdhā lakṣaṇacyutāḥ /

yatraivaṃ syuḥ sthitā varṇā lekhyaṃ duṣṭaṃ tadā bhṛguḥ // Brh_1,6.38 //

uddharel lekhyam āhartā tatputro bhuktim eva tu /

abhiyuktaḥ pramītaś cet tatputras tat samuddharet // Brh_1,6.39 //

jñātvā kāryaṃ deśakāla- kuśalāḥ kūṭakārakāḥ /

kurvantisadṛśaṃ lekhyaṃ tad yatnena vicārayet // Brh_1,6.40 //

lekhyam ālekhyavat kecil likhanti kuśalā janāḥ /

tasmān na lekhyasāmarthyāt siddhir aikāntikī matā // Brh_1,6.41 //

strībālārtān lipyavijñān vañcayanti svabāndhavāḥ /

lekhyaṃ kṛtvā svanāmāṅkaṃ jñeyaṃ yuktyāgamais tu tat // Brh_1,6.42 //

trividhasyāsya lekhyasya bhrāntiḥ saṃjāyate yadā /

ṛṇisākṣilekhakānāṃ hastoktyā śodhayet tataḥ // Brh_1,6.43 //

udyāmam udayādānād ādhānaṃ phalasaṃgrahāt [p.67] /

pratiyogidhanāḍhyatvāj jñeyaṃ yatropadhiḥ kṛtaḥ // Brh_1,6.44 //

darśitaṃ pratikālaṃ yac chrāvitaṃ smāritaṃ ca yat /

lekhyaṃ sidhyati sarvatra mṛteṣv api hi sākṣiṣu // Brh_1,6.45 //

vācakair yatra sāmarthyam akṣarāṇāṃ vihanyate /

kriyāṇāṃ sarvanāśaḥ syād anavasthā ca jāyate // Brh_1,6.46 //

lekhyaṃ triṃśat samātītam adṛṣṭāśrāvitaṃ ca yat /

na tatsiddhim avāpnoti tiṣṭhatsv api hi sākṣiṣu // Brh_1,6.47 //

prayukte śāntalābhe tu likhitaṃ yo na darśayet /

na yācate ca ṛṇikaṃ tat saṃdeham avāpnuyāt // Brh_1,6.48 //

kulaśreṇigaṇādīnāṃ yathākālaṃ pradarśitam /

śrāvayet smārayec caiva tathā syād balavattaram // Brh_1,6.49 //

yadi labdhaṃ bhavet kiñ cit prajñaptir vā tathā bhavet /

pramāṇam eva likhitaṃ mṛtā yady api sākṣiṇaḥ // Brh_1,6.50 //

āḍhyasya nikaṭasthasya yac chaktena na yācitam /

śuddharṇāśaṅkayā tatra lekhyaṃ durbalatām iyāt // Brh_1,6.51 //

unmattajaḍabalānāṃ rājabhītapravāsinām /

apragalbhabhayārtānāṃ na lekhyaṃ hānim āpnuyāt // Brh_1,6.52 //

atha pañcatvam āpanno lekhakaḥ sākṣibhiḥ saha /

tat svahastādibhis teṣām viśudhyate na saṃśayaḥ // Brh_1,6.53 //

ṛṇisvahastasaṃdehe jīvato vā mṛtasya vā /

tatsvahastakṛtair anyaiḥ patrais tallekhyaniṛṇayaḥ // Brh_1,6.54 //

lekhye saṃśayam āpanne sākṣilekhakakartṛbhiḥ /

duṣṭeṣu teṣu taddhasta- kṛtapūrvākṣarādibhiḥ // Brh_1,6.55 //

na jātu hīyate lekhyaṃ sākṣibhiḥ śapathena vā /

adarśanāśrāvitābhyāṃ hāniṃ prāpnoty upekṣayā // Brh_1,6.56 //

ataḥ parīkṣyam ubhayam etad rājñā viśeṣataḥ /

ekam eva bhavel lekhyam ekasyārthasya siddhaye // Brh_1,6.57 //

anekeṣu tu lekhyeṣu doṣam utpādayed api /

deśācāraviruddhaṃ yat saṃdigdhaṃ kramavarjitam /

kṛtam asvāminā yac ca sādhyahīnaṃ ca duṣyati // Brh_1,6.58 //

[Brh_1,7. bhuktiḥ]

[Brh_1,7.]

dhanamūlāḥ kriyāḥ sarvā yatnās tatsādhane matāḥ /

vardhanaṃ rakṣaṇaṃ bhoga iti tasya vidhikramaḥ // Brh_1,7.1 //

[Brh_1,7.1 dhanaprabhedāḥ]

tat punas trividhaṃ jñeyaṃ śuklaṃ śabaḷam eva ca /

kṛṣṇaṃ ca tatra vijñeyaḥ prabhedaḥ saptadhā punaḥ // Brh_1,7.2 //

śrutaśauryatapaḥ kanyā- śiṣyayājyānvayāgatam /

dhanaṃ saptavidhaṃ śulkam ubhayo hy asya tadvidhaḥ // Brh_1,7.3 //

kusīdakṛṣivāṇijya- śulkaśilpānuvṛttibhiḥ /

kṛtopakārād āptaṃ ca śabaḷaṃ samudāhṛtam // Brh_1,7.4 //

pāśakadyūtadūtārtha- pratirūpakasāhasaiḥ /

vyājenopārjitaṃ yac ca tat kṛṣṇaṃ samudāhṛtam // Brh_1,7.5 //

tena krayo vikrayaś ca dānaṃ grahaṇam eva ca /

vividhāś ca prayujyante kriyāsaṃbhogam eva ca // Brh_1,7.6 //

yathāvidhena dravyeṇa yat kiñ cit kurute naraḥ /

tathāvidham avāpnoti tatphalaṃ pretya ceha ca // Brh_1,7.7 //

tat punar dvādaśavidhaṃ prativarṇāśrayaṃ smṛtam /

sādhāraṇaṃ syāt trividhaṃ śeṣaṃ navavidhaṃ smṛtam // Brh_1,7.8 //

kramāgataṃ prītidāyaṃ prāptaṃ ca saha bhāryayā /

aviśeṣeṇa sarveṣāṃ varṇānāṃ trividhaṃ smṛtam // Brh_1,7.9 //

vaiśeṣikaṃ dhanaṃ jñeyaṃ brāhmaṇasya trilakṣaṇam [p.71] /

pratigrahaṇalabdhaṃ yad yājyaṃ tac chiṣyatas tathā // Brh_1,7.10 //

trividhaṃ kṣatriyasyāpi prāhur vaiśeṣikaṃ dhanam /

yuddhopalabdhaṃ karato daṇḍāc ca vyavahārataḥ // Brh_1,7.11 //

vaiśeṣikaṃ dhanaṃ jñeyaṃ vaiśyasyāpi trilakṣaṇam /

kṛṣigorakṣavāṇijyaṃ śūdrasyaiṣām anugrahāt // Brh_1,7.12 //

sarveṣām eva varṇānām evaṃ dharmyo dhanāgamaḥ /

viparyayād adharmaḥ syān na ced āpad garīyasī // Brh_1,7.13 //

āpatsv anantarāvṛttir brāhmaṇasya vidhīyate /

vaiśyavṛttiś ca tasyoktā na jaghanyā kathaṃ cana // Brh_1,7.14 //

kathaṃ cana na kurvīta brāhmaṇaḥ karma vārṣalam /

vṛṣalaḥ karma na brāhmaṃ patanīye hi te tayoḥ // Brh_1,7.15 //

utkṛṣṭaṃ cāpakṛṣṭaṃ tayoḥ karma na vidyate /

madhyame karmaṇī hitvā sarvasādhāraṇī hi te // Brh_1,7.16 //

āpadaṃ brāhmaṇas tīrtvā kṣatravṛttyā bhṛte jane /

utsṛjet kṣetravṛttiṃ tāṃ kṛtvā pāvanam ātmanaḥ // Brh_1,7.17 //

tasyām eva tu yo bhuktau brāhmaṇo ramate rasāt /

kāṇḍapṛṣṭhaś cyuto mārgād aṅkito 'yaṃ prakīrtitaḥ // Brh_1,7.18 //

svakulaṃ pṛṣṭhataḥ kṛtvā yo vai parakulaṃ vrajet /

tena duścaritenāsau kāṇḍapṛṣṭha iti smṛtaḥ // Brh_1,7.19 //

divākṛte kāryavidhau grāmeṣu nagareṣu ca /

saṃbhave sākṣiṇāṃ caiva na divyā bhavati kriyā // Brh_1,7.20 //

dvāramārgakriyābhoga- jalavāhādike tathā /

bhuktir eva tu gurvo syān na lekhyaṃ na ca sākṣiṇaḥ // Brh_1,7.21 //

etad vidhānam ākhyātaṃ sākṣiṇāṃ likhitasya ca /

saṃprati sthāvaraprāpter bhukteś ca vidhir ucyate // Brh_1,7.22 //

vidyayā krayabandhena śauryabhāgānvayāgatam /

sapiṇḍasyāprajasyāṃśaṃ sthāvaraṃ spatadhāpyate // Brh_1,7.23 //

[Brh_1,7.2 bhogāḥ saptavidhaḥ]

pitrye labhdakrayādhāne rikthaśauryapravedanāt /

prāpte saptavidhe bhogaḥ sāgamaḥ siddhim āpnuyāt // Brh_1,7.24 //

kramāgataḥ śāsanikaḥ krayādhānasamanvitaḥ /

evaṃvidhas tu yo bhogaḥ sa tu siddhim avāpnuyāt // Brh_1,7.25 //

saṃvibhāgakrayaprāptaṃ pitryaṃ labdhaṃ ca rājataḥ [p.73] /

sthāvaraṃ siddhim āpnoti bhuktvā hānim upekṣayā // Brh_1,7.26 //

prāptamātraṃ yena bhuktaṃ svīkṛtyāparipanthitam /

tasya tatsiddhim āpnoti hāniṃ copekṣayā yathā // Brh_1,7.27 //

adhyāsanāt samārabhya bhuktir yasyāvighātinī /

triṃśadvarṣāṇy avicchinnā tasya tāṃ na vicālayet // Brh_1,7.28 //

na strīṇām upabhogaḥ syād vinā lekhyaṃ kathaṃ cana /

rājaśrotriyavitte ca jaḍabāladhanena ca // Brh_1,7.29 //

bhuktyā kevalayā naiva bhuktiḥ siddhim avāpnuyāt /

āgamenāpi śuddhena dvābhyāṃ sidhyati nānyathā // Brh_1,7.30 //

bālaśrotriyavitte ca prāpte ca pitṛtaḥ kramāt /

nopabhoge balaṃ kāryam āhartrā tatsutena vā // Brh_1,7.31 //

paśustrīpuruṣādīnām iti dharmo vyavasthitaḥ /

yady ekaśāsane grāma- kṣetrārāmāś ca lekhitāḥ // Brh_1,7.32 //

ekadeśopabhoge 'pi sarve bhuktā bhavanti te /

āgamo 'pi balaṃ naiva bhuktiḥ stokāpi yatra no // Brh_1,7.33 //

anumānād varaḥ sākṣī sākṣibhyo likhitaṃ guru /

avyāhatā tripuruṣī bhuktir ebhyo garīyasī // Brh_1,7.34 //

anumānaṃ vasaty atra sākṣī cāmaraṇād bhavet /

avyāhataṃ lekhabhogaṃ pramāṇaṃ tu tripauruṣam // Brh_1,7.35 //

pitāpitāmaho yasya jīvec ca prapitāmahaḥ /

triṃśat samā tu yā bhuktā bhūmir avyāhatā paraiḥ // Brh_1,7.36 //

bhuktiḥ sā pauruṣī jñeyā dviguṇā ca dvipuruṣī /

tripūruṣī ca triguṇā parataḥ syāc cirantanā // Brh_1,7.37 //

yatrāhartābhiyuktaḥ syāl lekhyaṃ sākṣī tadā guruḥ /

tadabhāve tu putrāṇāṃ bhuktir ekā garīyasī // Brh_1,7.38 //

āhartā śodhayed bhuktim āgamaṃ vāpi saṃsadi [p.75] /

tatputro bhuktim evaikāṃ pautrādis tu na kiṃcana // Brh_1,7.39 //

rikthabhir vā parair dravyaṃ samakṣaṃ yasya dīyate /

anyasya bhuñjataḥ paścān na sa tal labdhum arhati // Brh_1,7.40 //

paśyann anyasya dadataḥ kṣitiṃ yo na nivārayet /

satāpi lekhyena bhuvaṃ na punar tām avāpnuyāt // Brh_1,7.41 //

ṛkthibhir vāparair vāpi dattaṃ tenaiva tad bhṛguḥ // Brh_1,7.42 //

bhuktis tripuruṣī sidhyet pareṣāṃ nātra saṃśayaḥ /

anivṛtte sapiṇḍatve sakulyānāṃ na sidhyati // Brh_1,7.43 //

asvāminā tu yad bhuktaṃ gṛhakṣetrāpaṇādikam /

suhṛdbandhusakulyasya na tadbhogena hīyate // Brh_1,7.44 //

dharmo 'kṣayaḥ śrotriyasya abhayaṃ rājapūruṣe /

snehaḥ suhṛdbāndhaveṣu bhuktam etair na hīyate // Brh_1,7.45 //

vaivāhya śrotriyair bhuktaṃ rājñāmātyais tathaiva ca /

sudīrghenāpi kālena teṣāṃ sidhyati tan na tu // Brh_1,7.46 //

aśaktālasarogārta- bālabhītapravāsinām /

śāsanārūḍham anyena bhuktaṃ bhuktyā na hīyate // Brh_1,7.47 //

chinnabhoge gṛhe kṣetre saṃdigdhaṃ yatra jāyate /

lekhyena bhogavidbhir vā sākṣibhiḥ śuddhim āharet // Brh_1,7.48 //

nāmaghāṭāgamaṃ saṃkhyāṃ kālaṃ digbhāgam eva ca /

bhogacchedanimittaṃ ca ye vidus tatra sākṣiṇaḥ // Brh_1,7.49 //

utpannāś cātyāsannā ye ye ca deśāntarasthitāḥ /

maulās te tu samuddiṣṭāḥ praṣṭavyāḥ kāryanirṇaye // Brh_1,7.50 //

aduṣṭās te tu yad brūyuḥ saṃdigdhe samadṛṣṭayaḥ /

tatpramāṇaṃ prakartavyam evaṃ dharmo na hīyate [p.77] // Brh_1,7.51 //

sthāvareṣu tad ākhyātaṃ lābhabhogaprasādhanam /

pramāṇahīnavāde tu nirdeśyā daivikī kriyā // Brh_1,7.52 //

rājāntarais tribhir bhuktaṃ pramāṇena vināpi yat /

brahmadeyaṃ na hartavyaṃ rājñā tasya kadā cana // Brh_1,7.53 //

bhuktis traipuruṣī yatra caturthe saṃpravartitā /

tadbhogaḥ sthiratāṃ yāti na pṛcched āgamāṃ kva cit // Brh_1,7.54 //

aniṣiddhena yad bhuktaṃ puruṣais tribhir eva tu /

tatra naivāgamaḥ kāryo bhuktis tatra garīyasī // Brh_1,7.55 //

sthāvareṣu vivādeṣu bhuktis tripuruṣī ca yā /

svatantraiva hi sā jñeyā pramāṇam sādhyanirṇaye // Brh_1,7.56 //

yasya tripuruṣā bhuktiḥ samyaglekhyasamanvitā /

evaṃvidhā brahmadeyā hartuṃ tasya na śakyate // Brh_1,7.57 //

yasya tripuruṣā bhuktiḥ pāraṃparyakramāgatā /

na sā cālayituṃ śakyā pūrvakāc chāsanād ṛte // Brh_1,7.58 //

tripuruṣaṃ bhujyate yena samakṣaṃ bhūravāritā /

tasya sā nāpahartavyā kṣamāliṅgaṃ na ced vadet // Brh_1,7.59 //

bhuktir balavatī śāstre hy avicchinnā cirantanī /

vicchinnāpi hi sa jñeyā yā tu pūrvaṃ prasādhitā // Brh_1,7.60 //

pitrā bhuktaṃ tu yad dravyaṃ bhuktyācāreṇa dharmataḥ /

tasmin prete 'pi tatprāptaṃ bhuktyā prāptaṃ tu tasya tat // Brh_1,7.61 //

tribhir eva tu yā bhuktā puruṣair bhūr yathāvidhi /

lekhyābhāve tu tāṃ tatra caturthaḥ samavāpnuyāt // Brh_1,7.62 //

sanābhibhir bāndhavaiś ca bhuktaṃ yat svajanais tathā /

bhogāt tatra na siddhiḥ syād bhogam anyeṣu kalpayet // Brh_1,7.63 //

sāgamo dīrghakālaś ca nicchidroparavo dhanam /

pratyarthisaṃnidhānaṃ ca paribhogo 'pi pañcadhā // Brh_1,7.64 //

catuṣpād dhanadhānyādi varṣād dhānim avāpnuyāt // Brh_1,7.65 //

bhūmer abhuktir lekhyasya yathākālam adarśanam /

sākṣyasyāsmaraṇaṃ caiva svārthahānikarāṇi tu // Brh_1,7.66 //

tasmād yatnena kartavyaṃ pramāṇaparipālanam /

tena kāryāṇi sidhyanti sthāvarāṇi carāṇi ca // Brh_1,7.67 //

asākṣike cirakṛte pṛcched uttarasākṣiṇaḥ /

śapathair vānuyuñjīta upadhāṃ vā prayojayet // Brh_1,7.68 //

deśanāpratighātaṃ ca yuktileśas tathaiva ca // Brh_1,7.69 //

corāpahṛtaṃ tu sarvebhyo 'nviṣya arpaṇīyaṃ /

alābhe svakośād vā adadac corakilbiṣī syāt // Brh_1,7.70 //

[Brh_1,8. divyāni ]

[Brh_1,8.]

sthāvarasya tathākhyātaṃ lābhabhogaprasādhanam /

pramāṇahīne vāde tu nirdoṣā daivikī kriyā // Brh_1,8.1 //

praduṣṭeṣv anumāneṣu divyaiḥ kāryaṃ viśodhayet /

dhaṭādyā dharmajāntā ca daivī navavidhā smṛtā // Brh_1,8.2 //

dhaṭo 'gnir udakaṃ caiva viṣaṃ kośaś ca pañcamam /

ṣaṣṭhaṃ ca taṇḍulāḥ proktaṃ saptamaṃ taptamāṣakaḥ // Brh_1,8.3 //

aṣṭamaṃ kālam ity uktaṃ navamaṃ dharmakaṃ tathā /

divyenāyāti sarvāṇi nirdiṣṭāni svayambhuvā // Brh_1,8.4 //

[Brh_1,8.1 divyavyavasthā]

yasmād devaiḥ prayuktāni duṣkarārthe mahātmabhiḥ /

aham uddeśatāṃ vacmi saṃdigdhārthaviśuddhaye /

deśakālārthasaṃkhyābhiḥ prayuktāny anupūrvaśaḥ // Brh_1,8.5 //

aparādhānupūrvyeṇa sādhvasādhuvivakṣayā /

śāstroditena vidhinā pradātavyāni nānyathā // Brh_1,8.6 //

ṛṇādikeṣu kāryeṣu visaṃvāde parasparam /

dravyasaṃkhyānvitā deyā puruṣāpekṣayā tathā // Brh_1,8.7 //

loke saṃvyavahārārthaṃ saṃjñeyaṃ kathitā bhuvi /

tāmrakarṣakṛtā mudrā vijñeyaḥ kārṣikaḥ paṇaḥ // Brh_1,8.8 //

niṣkaṃ suvarṇāś catvāraḥ kārṣikas tāmrikaḥ paṇaḥ /

tāmrakarṣakṛtā mudrā vijñeyaḥ kārṣikaḥ paṇaḥ // Brh_1,8.9 //

sa eva cāndrikā proktā tāś catasras tu dhānakāḥ /

tā dvādaśa suvarṇas tu dīnārākhyaḥ sa eva tu // Brh_1,8.10 //

kārṣāpaṇasahasraṃ tu daṇḍa uttamasāhasaḥ /

tadardhaṃ madhyamaḥ proktas tadardham adhamaḥ smṛtaḥ // Brh_1,8.11 //

brāhmaṇasya dhaṭo deyaḥ kṣatriyasya hutāśanaḥ /

vaiśyasya salilaṃ deyaṃ śūdrasya viṣam eva tu // Brh_1,8.12 //

sādhāraṇaḥ samastānām kośaḥ prokto manīṣibhiḥ // Brh_1,8.13 //

snehāt krodhāl lobhato vā bhedam āyānti sākṣiṇaḥ /

vidhidattasya divyasya na bhedo jāyate kvacit // Brh_1,8.14 //

yathoktavidhinā deyaṃ divyaṃ divyaviśāradaiḥ /

ayathoktaṃ pradattaṃ cen na dattaṃ sādhyasādhane // Brh_1,8.15 //

adeśakāladattāni bahirvādikṛtāni ca /

vyabhicāraṃ sadārtheṣu kurvantīha na saṃśayaḥ // Brh_1,8.16 //

abhiyuktāya dātavyaṃ divyaṃ divyaviśāradaiḥ /

rucyā cānyataraḥ kuryād itaro vartayec chiraḥ // Brh_1,8.17 //

vināpi śīrṣakaṃ kuryān nṛpadrohe ca pātake /

divyapradānam uditam anyatra nṛpaśāsanāt /

na kaś cid abhiyoktāraṃ divyeṣv evaṃ niyojayet // Brh_1,8.18 //

[Brh_1,8.2 divyadevatāḥ] p.83

dharoddhruvas tathā soma āpaś caivānilo 'nalaḥ /

pratyūṣaś ca prabhāsaś ca vasavo 'ṣṭau prakīrtitāḥ // Brh_1,8.19 //

deveśeśānayor madhya ādityānāṃ tathāyanam /

dhātāryamā ca mitraś ca varuṇo 'ṃśo bhagas tathā // Brh_1,8.20 //

indro vivasvān pūṣā ca parjanyo daśamaḥ smṛtaḥ /

tatas tvaṣṭā tato viṣṇur ajaghanyo jaghanyajaḥ // Brh_1,8.21 //

ity ete dvādaśādityā nāmabhiḥ parikīrtitāḥ /

agneḥ paścimabhāge tu rudrāṇām ayanaṃ viduḥ /

vīrabhadraś ca śambhuś ca girīśaś ca mahāyaśāḥ // Brh_1,8.22 //

ajekapād [ajaikapād?] ahirbudhnyā pinākī cāprājitaḥ // Brh_1,8.23 //

bhuvanādhiśvarāś caiva kapālī ca viśāṃpatiḥ /

sthāṇur bhagaś ca bhagavān rudrāś caikādaśa smṛtāḥ // Brh_1,8.24 //

preteśarakśasor madhye mātṛsthānam prakalpayet /

brāhmī māheśvarī caiva kaumārī vaiṣṇavī tathā // Brh_1,8.25 //

vārāhī caiva māhendrī cāmuṇḍā gaṇasaṃyutā /

nirṛter uttare bhāge gaṇeśāyatanaṃ viduḥ // Brh_1,8.26 //

varuṇasyottare bhāge marutāṃ sthānam ucyate /

śvasanaḥ sparśano vāyur anilo mārutas tathā // Brh_1,8.27 //

[Brh_1,8.3 dravyasaṃkhyayā divyāni]

saṃkhyā raśmir ajomūlā manunā samudāhṛtā /

kārṣāpaṇāntā sā divye niyojyā vinayet tathā // Brh_1,8.28 //

viṣam sahasre 'pahṛte pādone ca hutāśanaḥ /

tripādone ca salilam ardhe deyo dhaṭaḥ sadā // Brh_1,8.29 //

catuḥśatābhiyoge ca dātavyas taptamāṣakaḥ /

triśate taṇḍulā deyāḥ kośaś caiva tadardhake // Brh_1,8.30 //

śate hṛte 'pahṛte ca dātavyaṃ dharmaśodhanam /

gocaurasya pradātavyaṃ sabhyaiḥ phālaḥ prayatnataḥ // Brh_1,8.31 //

yavārdhikasya vā nāśe tadardhasya ca taṇḍulāḥ [p.85] /

tato 'rdhārdhārdhanāśe ca laukikī ca kriyā matā // Brh_1,8.32 //

[Brh_1,8.4 śapathavidhiḥ]

satāṃ vāhanaśastrāṇi gobījakanakāni ca /

devabrāhmaṇapādāś ca putradāraśirāṃsi ca // Brh_1,8.33 //

ete ca śapathāḥ proktāḥ alpārthe sukarāḥ sadā /

sāhaseṣv abhiśāpeṣu divyāny āhur viśodhanam // Brh_1,8.34 //

brūhīti brāhmaṇaṃ brūyāt satyaṃ brūhīti pārthivam /

gobījakāñcanair vaiśyaṃ śūdraṃ sarvaiś ca pātakaiḥ // Brh_1,8.35 //

satyena śāpayed vipraṃ kṣatriyaṃ vāhanāyudhaiḥ /

gorakṣakān vāṇijakāṃs tathākārukuśīlavān /

preṣyān vārdhuṣikāṃś caiva viprāñ śūdravad ācaret // Brh_1,8.36 //

ye 'py apetāḥ svadharmebhyaḥ parapiṇḍopajīvinaḥ /

dvijatvam abhikāṅkṣante tāṃś ca śūdravad ācaret // Brh_1,8.37 //

varṇānurūpaiḥ śapathaiḥ śapanīyaṃ pṛthak pṛthak // Brh_1,8.38 //

kāminīṣu vivāheṣu gavāṃ bhukte tathendhane /

brāhmaṇābhyavapattau ca śapathe nāsti pātakḥ // Brh_1,8.39 //

sabhāntarsthair vaktavyaṃ sāksyaṃ nānyatra sākṣibhiḥ /

sarvasākṣyeṣv ayaṃ dharmo hy anyatra sthāvareṣu ca // Brh_1,8.40 //

vadhe cet prāṇinām sāksyaṃ vādayec chavasaṃnidhau /

tadabhāve tu cihnasya nānyathaiva vivādayet // Brh_1,8.41 //

nāpṛṣṭair aniyuktair vā samaṃ satyaṃ prayatnataḥ /

vaktavyaṃ sākṣibhiḥ sākṣyaṃ vivādasthānam āgataiḥ // Brh_1,8.42 //

svabhāvoktaṃ vacas teṣāṃ grāhyaṃ yad doṣavarjitam /

ukte tu sākṣiṇo rājñā na pṛṣṭavyāḥ punaḥ punaḥ // Brh_1,8.43 //

sākṣisabhyāvasannānāṃ naiva paunarbhāvo vidhiḥ // Brh_1,8.44 //

saptarṣayas tathendrādyāḥ puṣkararthe tapodhanāḥ /

śepuḥ śapatham avyagrāḥ parasparaviśuddhaye // Brh_1,8.45 //

saptāhe vā dvisaptāhe na vipadrājadaivikī /

bāndhvaveṣu sapiṇḍeṣu dhaneṣu śapathaiḥ śuciḥ // Brh_1,8.46 //

aśeṣamānuṣābhāve divyenaiva vinirṇayaḥ /

saṃbhave sākṣiṇāṃ prājño daivikīṃ tu vivarjayet // Brh_1,8.47 //

evam saṃkhyā nikṛṣṭānām madhyānāṃ dviguṇā smṛtā /

caturguṇottamānāṃ tu kalpanīyā parīkṣakaiḥ // Brh_1,8.48 //

[Brh_1,8.5 ghaṭavidhiḥ] [p.87]

dhaṭe 'bhiyuktas tulito hīnaś ced dhāni āpnuyāt /

tatsamas tu punas tulyo vardhito vijayī bhavet // Brh_1,8.49 //

śikyacchede 'kṣabhaṅge vā dayāc chikyaṃ punar nṛpaḥ /

sākṣiṇo brāhmaṇāḥ śreṣṭhā yathādṛṣṭārthavādinaḥ // Brh_1,8.50 //

jñātinaḥ śucayo lubdhāḥ niyoktavyā nṛpeṇa tu /

teṣāṃ vacanato gamyaḥ śudhyaśuddhivinirṇayaḥ // Brh_1,8.51 //

kakṣacchede tulābhaṅge dhaṭakarkaṭayos tathā /

rajjucchede 'kṣabhaṅge vā tathaivāśuddhim āpnuyāt // Brh_1,8.52 //

[Brh_1,8.6 agnividhiḥ]

agner vidhiṃ pravakṣyāmi yathāvad vidhicoditam /

kārayen maṇḍalāny aṣṭau purastān navame tathā // Brh_1,8.53 //

āgneyaṃ maṇḍalaṃ tv ādyaṃ dvitīyaṃ vāruṇaṃ smṛtam /

tṛtīyaṃ vāyudaivatyaṃ caturthaṃ yamadaivatam // Brh_1,8.54 //

pañcamaṃ tv indradaivatyaṃ ṣaṣṭhaṃ kauberam ucyate /

saptamaṃ somadaivatyam asṭamaṃ sarva[sūrya?]daivatam // Brh_1,8.55 //

purastān navamaṃ yat tu tan mahat pārthivam viduḥ /

gomayena kṛtāni syur adbhiḥ paryuṣitāni ca // Brh_1,8.56 //

dvātriṃśad aṅgulāny āhur maṇḍalān maṇḍalāntaram /

kartuḥ samapadaṃ kāryaṃ maṇḍalaṃ tu pramāṇataḥ // Brh_1,8.57 //

[Brh_1,8.7 toyavidhiḥ]

śaraprakṣepaṇasthānād yuvā javasamanvitaḥ /

gacchet paramayā śaktyā yatrāsau madhyamaḥ śaraḥ // Brh_1,8.58 //

madhyamaṃ śaram ādāya puruṣo 'nyas tathāvidhaḥ /

pratyāgacchet tu vegena yataḥ sa puruṣo gataḥ // Brh_1,8.59 //

āgantas tu śaragrāhī na paśyati yadā jale /

antarjalagataṃ samyak tadā śuddhim vinirdiśet // Brh_1,8.60 //

ānīte madhyame bāṇe magnāṅgaḥ śucitām iyāt /

anyathā na viśuddhaḥ syād ekāṅgasyāpi darśanāt /

sthānād vānyatra gamanād yasmin pūrvaṃ niveśayet // Brh_1,8.61 //

apsu praveśya purusaṃ preṣayet sāyakatrayam /

iṣūun na nikṣiped vidvān mārute vāti vai bhṛśam // Brh_1,8.62 //

viṣame bhūpradeśe ca vṛkṣasthāṇusamākule [p.89] /

tṛṇagulmalatāvallī- paṅkapāṣāṇasaṃyute // Brh_1,8.63 //

vidhidattaṃ viṣaṃ yena jīrṇaṃ mantrauṣadhaṃ vinā /

sa śuddhaḥ syād anyathā tu daṇḍyo dāpyaś ca taddhanam // Brh_1,8.64 //

saptāhād vā dvisaptāhād yasya hānir na jāyate /

putradāradhanānāṃ ca sa śuddhaḥ syān na saṃśayaḥ // Brh_1,8.65 //

[Brh_1,8.8 kośavidhiḥ]

yad bhaktaḥ so 'bhiyuktaḥ syāt tad evāyudhamaṇḍalam /

prakṣālya pāyayet tasmāj jalāt tu prasṛtitrayam // Brh_1,8.66 //

trirātraṃ pañcarātram vā puruṣaiḥ svair adhiṣthitam /

niruddhaṃ cārayet tatra kuhakāśaṅkayā nṛpaḥ // Brh_1,8.67 //

mahābhiyoge nirdharme kṛtaghne klībakutsite /

nāstike dṛṣṭadoṣe ca kośapānaṃ visarjayet // Brh_1,8.68 //

divyāni varjayen nityam ārtānāṃ tu gadair nṛṇām /

[Brh_1,8.9 taṇḍulavidhiḥ]

taṇḍulair nābhiyuñjīta prajānāṃ mukharogiṇām // Brh_1,8.69 //

sopavāsaḥ sūryagrahe taṇḍulān bhakṣayec chuciḥ /

śuddhaḥ syāc chuklaniṣṭḥīve viparīte tu doṣabhāk // Brh_1,8.70 //

śoṇitaṃ dṛśyate yatra hanus tālu ca śīryataḥ /

gātraṃ ca kampate yasya tam aśuddham vinirdiśet // Brh_1,8.71 //

[Brh_1,8.10 taptamāṣavidhiḥ]

samuddharet tailghṛtāt sutaptāt taptamāṣakam /

aṅguṣṭhāṅguliyogena satyam āmantrya vītabhīḥ // Brh_1,8.72 //

sauvarṇe rājate tāmre āyase mṛṇmaye 'pi vā /

gavyaṃ ghṛtam upādāya tad agnau tāpayec chuciḥ // Brh_1,8.73 //

sauvarṇīṃ rājtīṃ tāmrīm āyasīṃ vā suśobhanām /

salilena sakṛddhautāṃ prakṣipet tatra mudrikām // Brh_1,8.74 //

bhramadvīrītaraṅgāḍhye hy anakhasparśagocare /

parīkṣed ārdraparṇena carukāraṃ saghoṣakam // Brh_1,8.75 //

Brh_1,8.76a/tataś cānena mantreṇa sakṛt tad abhimantrayet [p.91]

paraṃ pavitram amṛtaṃ ghṛta tvaṃ yajñakarmasu // Brh_1,8.76 //

daha pāvaka pāpaṃ tvaṃ himaśī[to?]taḥ śucau bhava /

upoṣitaṃ tataḥ snātam ārdravāsasam āgatam /

grāhayen mudrikāṃ tāṃ tu ghṛtamadhyagatāṃ tathā // Brh_1,8.77 //

pradeśinīṃ ca tasyātha parīkṣeyuḥ parīkṣakāḥ /

karāgraṃ yo nu dhunuyāt visphoṭo vā na jāyate /

śuddho bhavati dharmeṇa pitāmahavaco yathā // Brh_1,8.78 //

[Brh_1,8.11 phālavidhiḥ]

āyasaṃ dvādaśapalaṃ ghaṭitaṃ phālam ucyate /

adagdhaś cec chuddhim iyād anyathā tv apahīyate // Brh_1,8.79 //

aṣṭāṅgulaṃ bhaved dīrghaṃ caturaṅgulavistṛtam /

agnivarṇaṃ tu tac coro jihvayā lelihet sakṛt /

na dagdhaś cec chuddhim iyād anyathā tu sa hīyate // Brh_1,8.80 //

gocarasya pradātavyaṃ sabhyaiḥ phālaṃ prayatnataḥ /

mahābhiyogeṣv etāni śīrsakasthe 'bhiyoktari // Brh_1,8.81 //

[Brh_1,8.12 dharmakavidhiḥ]

pattradvaye lekhanīyau dharmādharmau sitāsitau /

jīvadānādibhir mantraiḥ gāyatryādyaiś ca sāmabhiḥ // Brh_1,8.82 //

āmantrya pūjayed gandhaiḥ kusumaiś ca sitāsitaiḥ /

abhyukṣya pañcagavyena mṛtpiṇḍāntaritau tataḥ // Brh_1,8.83 //

samau kṛtvā tu tau kumbhe sthāpyau cānupalakṣitau /

tataḥ kumbhāt piṇḍam ekaṃ pragṛhṇītāvilambitaḥ // Brh_1,8.84 //

dharme gṛhīte śuddhaḥ syāt sa pūjyaś ca parīkṣakaiḥ /

adharme saṃgṛhīte tu daṇḍyo nirvāsya eva vā [p.93] // Brh_1,8.85 //

likhed bhūrjapaṭe vāpi dharmādharmau sitāsitau /

abhyukṣya pañcagavyena gandhamālyaiḥ samarcayet // Brh_1,8.86 //

sitapuṣpas tu dharmaḥ syād adharmo 'sitapuṣpadhṛt /

evaṃ vidhāyopalipya piṇḍayos tāni dhāpayet // Brh_1,8.87 //

gomayena mṛdā vāpi piṇḍau kāryau samau tataḥ /

mṛdbhāṇake 'nupahate sthāpyau cānupalakṣitau // Brh_1,8.88 //

upalipte śucau deśe devabrāhmaṇasaṃnidhau /

samarcayet tato devān lokapālāṃś ca pūrvavat // Brh_1,8.89 //

dharmāvāhanapūrvaṃ tu pratijñāpattrakaṃ likhet /

yadi pāpavimukto 'haṃ dharmaś cāyātu me kare // Brh_1,8.90 //

abhiśastas tayoś caikaṃ pragṛhṇītāvilambitaḥ /

dharme gṛhīte śuddhiḥ syād adharme tu sa hīyate // Brh_1,8.91 //

evaṃ vicārayan rājā dharmārthābhyāṃ na hīyate // Brh_1,8.92 //

[Brh_1,9. nirṇayaprakāraḥ]

[Brh_1,9.]

dharmeṇa vyavahāreṇa cāritreṇa nṛpājñayā /

catuṣprakāro 'bhihitaḥ saṃdigdhe 'rthe vinirṇayaḥ // Brh_1,9.1 //

ekaiko dvividhaḥ proktaḥ kriyābhedān manīṣibhiḥ /

aparādhānurūpaṃ tu daṇḍaṃ ca parikalpayet // Brh_1,9.2 //

samyag vicārya kāryaṃ tu yuktyā saṃparikalptam /

parīkṣitaṃ tu śapathaiḥ sa jñeyo dharmanirṇayaḥ // Brh_1,9.3 //

prativādī prapadyed yatra dharmaḥ sa nirṇayaḥ /

divyair viśodhitaḥ samyaṅ- nirṇayaḥ samudāhṛtaḥ // Brh_1,9.4 //

pramāṇaniścito yas tu vyavahāraḥ sa ucyate /

vākchalānuttaratvena dvitīyaḥ parikīrtitaḥ // Brh_1,9.5 //

anumānena nirṇītaṃ cāritram iti kathyate /

deśasthityā tṛtīyas tu śāstravidbhir udāhṛtaḥ // Brh_1,9.6 //

pramāṇasamatāyāṃ tu rājājñā nirṇayaḥ smṛtaḥ [p.95] /

śāstrasabhyāvirodhena caturthaḥ parikīrtitaḥ // Brh_1,9.7 //

dharmaśāstravirodhe tu yuktiyukto vidhiḥ smṛtaḥ // Brh_1,9.8 //

vadhādṛte brāhmaṇasya daṇḍo bhavati karhi cit /

avadhyā brāhmaṇā gāvo loke 'smin vaidikī smṛtiḥ // Brh_1,9.9 //

mahāpātakayukto 'pi na vipro vadham arhati /

nirvāsanāṅkane mauṇḍyaṃ tasya kuryān narādhipaḥ // Brh_1,9.10 //

mahāparādhayuktāṃś ca vadhadaṇḍena śāsayet // Brh_1,9.11 //

svalpe 'parādhe vāgdaṇḍo dhigdaṇḍaḥ pūrvasāhase /

madhyottame 'rdhadaṇḍas tu rājadrohe ca bandhanam // Brh_1,9.12 //

nirvāsanaṃ vadho vāpi kāryam ātmahitaiṣiṇā /

vyastāḥ samastā ekasya mahāpātakakāriṇe // Brh_1,9.13 //

mitrādiṣu prayuñjīta vāgdaṇḍaṃ dhik tapasvinām /

vivādino narāṃś cāpi dveṣiṇo 'rthena daṇḍayet // Brh_1,9.14 //

pitācāryaḥ suhṛn mātā bhāryā putraḥ purohitaḥ /

nādaṇḍyo nāma rājño 'sti dharmād vicalitaḥ svakāt // Brh_1,9.15 //

ṛtvikpurohitāmātyāḥ putrāḥ saṃbandhibāndhavāḥ /

dharmād vicalitā daṇḍyā nirvāsyā rājabhiḥ purāt // Brh_1,9.16 //

gurūn purohitān pūjyān vāgdaṇḍenaiva daṇḍayet /

vivādino narāṃś cānyān dhigdhanābhyāṃ ca daṇḍayet // Brh_1,9.17 //

pratilomās tathā cāntyāḥ puruṣāṇāṃ malāḥ smṛtāḥ /

brāhmaṇātikrame vadhyā na dātavyā damaṃ kva cit // Brh_1,9.18 //

vadhārhakaḥ svarṇaśataṃ damaṃ dāpyas tu pūruṣaḥ /

aṅgacchedārhakas tv ardhaṃ sadaṃśaśaś tadardhakam // Brh_1,9.19 //

tāḍanaṃ bandhanaṃ caiva tathaiva ca viḍannakam [p.97] /

eṣa daṇḍo hi śūdrasya nārthadaṇḍo bṛhaspatiḥ // Brh_1,9.20 //

pratijñā bhāvanād vādī prāḍvivākādipūjanāt /

jayapattrasya cādanāj jayī loke nigadyate // Brh_1,9.21 //

palāyanād anuttarād anyapakṣāśrayeṇa ca /

hīnasya gṛhyate vādo na svavākyajitasya ca // Brh_1,9.22 //

kulādibhir niścite 'pi na saṃtoṣaṃ gatas tu yaḥ /

vicārya tatkṛtaṃ rājā kukṛtaṃ punar uddharet // Brh_1,9.23 //

niścitya bahubhiḥ sārdhaṃ brāhmaṇaiḥ śāstrapāragaiḥ /

daṇḍayej jayinā sākaṃ pūrvasabhyāṃs tu doṣiṇaḥ // Brh_1,9.24 //

aparādhānurūpaś ca daṇḍo 'tra parikalpitaḥ /

sākṣilekhyānumānena samyag divyena vā jitaḥ // Brh_1,9.25 //

yo na dadyād deyadamaṃ sa nirvāsyas tataḥ purāt // Brh_1,9.26 //

lalāṭāṅkaṃ brāhmaṇasya nānyo daṇḍo vidhīyate /

mahāpātakayukto 'pi na vipro vadham arhati /

nirvāsanāṅkakaraṇe mauṇḍyaṃ kuryān narādhipaḥ // Brh_1,9.27 //

pramāṇaṃ tatkṛtaṃ sarvaṃ lābhālābhavyayodayam /

svadeśe vā videśe vā na svātantryaṃ visaṃvadet // Brh_1,9.28 //

yaḥ svāminā niyuktas tu dhanāyasyāpalāpane /

kusīdakṛṣivāṇijye nisṛṣṭārthas tu sa smṛtaḥ // Brh_1,9.29 //

rājñā yatnena kartavyaṃ saṃdigdhārthavicāraṇam /

trayas tatropacīyante hānir ekasya jāyate // Brh_1,9.30 //

jetāpnoti dhanaṃ pūjāṃ jito vinayanigraham /

jayaṃ dānaṃ damaṃ rājā sabhyāḥ puṇyam avāpnuyuḥ // Brh_1,9.31 //

evaṃ śāstroditaṃ rājā kurvan nirṇayapālanam /

vitatyeha yaśo loke mahendrasadṛśo bhavet // Brh_1,9.32 //

sākṣilekhyānumānena prakurvan kāryanirṇayam /

vitatyeha yaśo rājā bradhnasyāpnoti viṣṭapam // Brh_1,9.33 //

yatraivaṃ vetti nṛpatiḥ nirṇayaṃ tu batādhvaram /

so 'smin loke yaśaḥ prāpya yāti śakrasalokatām // Brh_1,9.34 //

[Brh_1,10 ṛṇādānam]

[Brh_1,10.][p.109]

padāṃśasahitas tv eṣa vyavahāraḥ prakīrtitaḥ /

vivādakāraṇānyasya padāni śṛṇutādhunā // Brh_1,10.1 //

ṛṇādānapradhānāni dyūtāhvānāntikāni ca /

kramaśaḥ saṃpravakṣyāmi kriyābhedāṃś ca tattvataḥ // Brh_1,10.2 //

ṛṇaṃ deyam adeyaṃ ca yena yatra yathā ca yat /

dānagrahaṇadharmau ca ṛṇādānam iti smṛtam // Brh_1,10.3 //

[Brh_1,10.1 vṛddhivicāraḥ]

aśītibhāgo vṛddhiḥ syān māsi māsi sabandhake /

varṇakramāc chataṃ dvitri- catuḥpañcakam anyathā // Brh_1,10.4 //

paripūrṇaṃ gṛhītvādhiṃ bandhaṃ vā sādhulagnakam /

lekhyārūḍhaṃ sākṣimad vā ṛṇaṃ dadyād dhanī sadā // Brh_1,10.5 //

kutsitāt sīdataś caiva nirviśaṅkaiḥ pragṛhyate /

caturguṇaṃ vāṣṭaguṇaṃ kusīdākhyam ataḥ smṛtam // Brh_1,10.6 //

purāṇe paṇam ... .... .... // Brh_1,10.7 //

[Brh_1,10.2 vṛddhiprabhedāḥ]

vṛddhiś caturvidhā proktā pañcadhānyaiḥ prakīrtitā /

ṣaḍvidhānyaiḥ samākhyātā tattvatas tā nibodhata // Brh_1,10.8 //

kāyikā kālikā caiva cakravṛddhir ato 'parā /

kāritā ca śikhāvṛddhir bhogalābhas tathaiva ca // Brh_1,10.9 //

kāyikā karmasaṃyuktā māsād grāhyā ca kālikā /

vṛddher vṛddhiś cakravṛddhiḥ kāritā ṛṇinā kṛtā // Brh_1,10.10 //

pratyahaṃ gṛhyate yā tu śikhāvṛddhis tu sā smṛtā /

śikheva vardhate nityaṃ śiraścchedān nivartate // Brh_1,10.11 //

ṛṇikena tu yā vṛddhir adhikā saṃprakalpitā /

āpatkālakṛtā nityaṃ dātavyā sā tu kāritā /

anyathā kāritā vṛddhir na dātavyā kathañ cana // Brh_1,10.12 //

śikheva vardhate nityaṃ śiraścchedān nivartate /

mūle datte tathaivaiṣā śikhāvṛddhis tataḥ smṛtā // Brh_1,10.13 //

gṛhī stomaḥ śadaḥ kṣetrād bhogalābhaḥ prakīrtitaḥ // Brh_1,10.14 //

kāyikā bhogavṛddhiṃ ca kāritāṃ ca śikhātmikām /

catuṣṭayīṃ vṛddhim āhuś cakravṛdhyā tu pañcamīm // Brh_1,10.15 //

śikhā vṛddhiṃ kāyikāṃ ca bhogalābhaṃ tathaiva ca /

dhanī tāvat samādadyād yāvan mūlaṃ na śodhitam // Brh_1,10.16 //

[Brh_1,10.3 hiraṇyadhānyādīnāṃ vṛddhiḥ]

hiraṇye dviguṇā vṛddhis triguṇā vastrakupyake /

dhānye caturguṇā proktā śadavāhyalaveṣu ca // Brh_1,10.17 //

uktapañcaguṇā śāke bīje 'kṣau ṣaḍguṇā smṛtā /

lavaṇasvedam adyeṣu vṛddhir aṣṭaguṇā matā /

guḍe madhuni caivoktā prayukte cirakālike // Brh_1,10.18 //

tailānāṃ caiva sarveṣāṃ madyānāṃ madhusarpiṣām /

vṛddhir aṣṭaguṇā proktā guḍasya lavaṇasya ca // Brh_1,10.19 //

syāt kośānāṃ pañcaguṇā kārpāsasya caturguṇā /

kāṣṭhānāṃ candanādīnāṃ vṛddhir aṣṭaguṇā bhavet // Brh_1,10.20 //

bhāgo yad dviguṇād ūrdhvaṃ cakravṛddhiś ca gṛhyate /

pūrṇe ca sodayaṃ paścād vārddhuṣyaṃ tad vigarhitam // Brh_1,10.21 //

aśītibhāgo vardheta lābhe dviguṇatām iyāt /

prayuktaṃ saptabhir varṣais tribhāgoanair na saṃśayaḥ // Brh_1,10.22 //

tṛṇakāṣṭheṣṭakāsūtra- kiṇvacarmāsthivarmaṇām /

hetipuṣpaphalānāṃ ca vṛddhis tu na nivartate // Brh_1,10.23 //

hiraṇyadhānyavastrāṇāṃ vṛddhir dvitricaturguṇā /

ghṛtasyāṣṭaguṇā vṛddhis tāmrādīnāṃ caturguṇā // Brh_1,10.24 //

śikhāvṛddhiṃ kāyikāṃ ca bhoge lābhaṃ tathaiva ca /

dhanī tāvat samādadyād yāvan mūlaṃ na śodhitam // Brh_1,10.25 //

pādopacayāt krameṇetareṣām // Brh_1,10.26 //

sarveṣv arthavivādeṣu vākcchale nāvasīdati /

parastrībhūmirṇādāne śāsyo 'py arthān na hīyate /

samavṛddhiḥ sadā kuryād viṣamas tu nivartate // Brh_1,10.27 //

[Brh_1,10.4 dhanavṛddhiḥ]

vasiṣṭhavacanaproktāṃ vṛddhiṃ vārddhuṣike śṛṇu /

pañca māṣās tu viṃśatyā evaṃ dharmo na hīyate // Brh_1,10.28 //

māṣo viṃśatibhāgas tu palasya parikīrtitaḥ // Brh_1,10.29 //

tatra tv idam upekṣāṃ vā yaḥ kaścit kurute naraḥ /

catuḥsuvarṇaṃ ṣaṇṇiṣkās tasya daṇḍo vidhīyate // Brh_1,10.30 //

samūhakāryasidhyarthaṃ rājādīnāṃ ca darśane /

tato labheta yat kiṃcit sarveṣām eva tat samam // Brh_1,10.31 //

sāntānikādiṣu tathā dharma eṣāṃ sanātanaḥ /

yatnaiḥ prāptaṃ rakṣitaṃ vā gaṇārthe vā ṛṇaṃ kṛtam // Brh_1,10.32 //

[Brh_1,10.5 akṛtavṛddhiḥ]

svadeśastho 'pi vā yas tu na dadyād yācito 'sakṛt /

sa tatra kāritāṃ vṛddhim anicchann api cāharet[?] // Brh_1,10.33 //

ṣāṇmāsyaṃ māsikaṃ vāpi vibhaktavyaṃ yathāṃśataḥ /

deyaṃ vā niḥsvavṛddhārta- strībālāturarogiṣu // Brh_1,10.34 //

ṛtutrayasyopariṣṭād dhanaṃ vṛddhim avāpnuyāt /

evam ādiṣv aśīti bhāgavṛddhir vivakṣitā // Brh_1,10.35 //

na niḥsravati yat tat syād dhaniko mūlabhāg bhavet /

dviguṇād api cotkarṣe kālikā yasya cādinām /

vivādanyāyatattvajñais tadā rājā vinirṇayet // Brh_1,10.36 //

[Brh_1,10.6 ādhiḥ]

ādhis tu bhujyate tāvad yāvat tan na pradīyate // Brh_1,10.37 //

ādhir bandhaḥ samākhyātaḥ sa ca proktaś caturvidhaḥ /

jaṅgamaḥ sthāvaraś caiva gopyo bhogyas tathaiva ca // Brh_1,10.38 //

yādṛcchikaḥ sāvadhiś ca lekhyāruḍho 'tha sākṣimān /

aśāntalābhe ca ṛṇe tathā pūrṇe 'vadhau dhanī // Brh_1,10.39 //

yo bhuṅkte bandhakaṃ lobhān na sa lābho bhavet punaḥ /

nyāsavat paripālyo 'sau vṛddhir naśyate hāpite // Brh_1,10.40 //

daivarājopaghāte ca yathādhir nāśam āpnuyāt /

tatrādhiṃ dāpayed dadyāt sodayaṃ dhanam anyathā // Brh_1,10.41 //

bandhahastasya yad deyaṃ citreṇa caritena vā /

adatte 'rthe 'khilaṃ bandhaṃ nākāmo dāpyate kvacit // Brh_1,10.42 //

bhukte cāsāratāṃ prāpte mūlahāniḥ prajāyate /

bahumūlyaṃ tatra naṣṭam ṛṇikaṃ tatra toṣayet // Brh_1,10.43 //

kṣetram ekaṃ dvayor bandhe dattaṃ yat samakālikam /

yena bhuktaṃ bhavet pūrvaṃ tasya siddhim avāpnuyāt // Brh_1,10.44 //

tulyakālopasthitayor dvayor api samaṃ bhavet /

pradāne vikraye caiva vidhiḥ sa parikīrtitaḥ // Brh_1,10.45 //

ādhānaṃ vikrayo dānaṃ sākṣilekhyakṛtaṃ yadā /

ekakriyānibandhena lekhyaṃ tatrāpahārakam // Brh_1,10.46 //

anirdiṣṭaṃ ca nirdiṣṭaṃ ekatra ca viśeṣitam /

viśeṣalikhitaṃ jyāya iti kātyāyano 'bravīt // Brh_1,10.47 //

hiraṇyaṃ dviguṇībhūte pūrṇe kāle dhṛtāvadhau /

bandhakasya dhanī svāmī dvisaptāhaṃ pratīkṣya tu // Brh_1,10.48 //

tadantarā dhanaṃ dattvā ṛṇī bandham avāpnuyāt /

pūrṇe vidhau sāntalābhe bandhasvāmī tato bhavet /

anirgate daśāhe tu ṛṇī mokṣitum arhati // Brh_1,10.49 //

gopyādhir dviguṇād ūrdhvaṃ kṛtakālo yathāvidhi /

śrāvayitvā ṛṇikule bhoktavyaḥ samanantaram // Brh_1,10.50 //

hiraṇye dviguṇībhūte naṣṭe caivādhamarṇake /

dravyaṃ tadīyaṃ saṃgṛhya vikrīṇīta sasākṣikam // Brh_1,10.51 //

rakṣed vā kṛtamūlyaṃ tu daśāhaṃ janasaṃsadi /

ṛṇānurūpāṃ parato gṛhītvānyaṃ tu varjayet // Brh_1,10.52 //

na bhuṅkte yaḥ svam ādhānaṃ nādadyān na nivedayet /

pramītasākṣī ṛṇikaḥ tasya lekhyam apārthakam // Brh_1,10.53 //

gṛhavāryāpaṇaṃ dhānyaṃ paśustrīvāhanāni ca /

upekṣayā vinaśyanti yānti cāsāratāṃ tathā // Brh_1,10.54 //

svadhanaṃ ca sthirīkṛtya gaṇanākuśalair nṛbhiḥ /

tadbandhujñātividitaṃ pragṛhṇann āparādhnuyāt // Brh_1,10.55 //

vivādo 'ṣṭādaśopetaḥ pūrvottaraviśeṣitaḥ /

vyākhyātas tv adhunā samyak- kriyābhedān nibodhata // Brh_1,10.56 //

pūrvaṃ kṛtā kriyā yā tu pālanīyā tathaiva sā /

anyathā kriyate yatra kriyābhedas tadā bhavet // Brh_1,10.57 //

vihāya karaṇaṃ pūrvaṃ dhaniko vādhamarṇikaḥ /

kuryān nyūnādhikaṃ tulyaṃ kriyābhedaḥ sa ucyate // Brh_1,10.58 //

dvikenārthaṃ samādāya prapannaḥ pañcakaṃ tu yaḥ /

lābhaṃ tatra pramāṇaṃ syāt paścimaṃ yad dhi niścitaṃ // Brh_1,10.59 //

asvāminā kṛto yas tu dāyo vikraya eva vā /

akṛtaḥ sa tu vijñeyo vyavahāre yathāsthitiḥ // Brh_1,10.60 //

uttarottarabandhena prāgbandhaḥ śithilo bhavet /

yaḥ paścimaḥ kriyākāraḥ sa pūrvād balavattaraḥ // Brh_1,10.61 //

nyāsaṃ kṛtvā paratrādhiṃ kṛtvā vādhiṃ karoti yaḥ /

vikrayaṃ vā kriyā tatra paścimā balavattarā // Brh_1,10.62 //

kṛtaṃ ced ekadivase vikrayādhipratigraham /

trayāṇām api saṃdigdhe kathaṃ tatra vicāraṇā // Brh_1,10.63 //

trīṇy evātra pramāṇāni vibhajeyur yathāṃśataḥ /

ubhau cārthānusāreṇa tribhāgena pratigrahī // Brh_1,10.64 //

sāmakaṃ karṣitaṃ tat syāt tadā na dhanabhāgdhanī /

ṛṇī ca na labhed bandhaṃ parasparamataṃ vinā // Brh_1,10.65 //

dhanaṃ mūlīkṛtaṃ dattvā yad ādhiṃ prārthayed ṛṇī /

tadaiva tasya moktavyas tv anyathā doṣabhāgdhanī // Brh_1,10.66 //

kṣetrādikaṃ yadā bhuktam utpannam adhikaṃ tataḥ /

mūlodayaṃ praviṣṭaṃ cet tad ādhiṃ prāpnuyād ṛṇī // Brh_1,10.67 //

prayojake 'sati dhanaṃ mūle nyasyādhim āpnuyāt /

paribhāṣya yadā kṣetraṃ dadyāt tu dhanine ṛṇī /

tadā tac chāntalābhe 'rthe moktavyam iti niścayaḥ // Brh_1,10.68 //

ādhis tu sodaye dravye pradātavyaṃ tvayā mama /

kusīdādhividhis tv eṣa dharmyaḥ saṃparikīrtitaḥ // Brh_1,10.69 //

yatrādhikaṃ gṛhakṣetraṃ bhogena prakarṣānvitam /

tatra rṇī cāpnuyād bandhaṃ dhanī caiva ṛṇaṃ tathā // Brh_1,10.70 //

pūrṇe prakarṣe tatsāmyam ubhayoḥ parikīrtitam /

apūrṇe tu prakuryātāṃ prasparamatena tau // Brh_1,10.71 //

yadi prakarṣitaṃ tat syāt tadā na dhanabhāgdhanī /

ṛṇī na labhate bandhaṃ parasparamataṃ vinā // Brh_1,10.72 //

[Brh_1,10.7. pratibhūḥ]

darśane pratyaye dāne ṛṇidravyārpaṇe tathā /

catuṣprakāraḥ pratibhūḥ śāstre dṛṣṭo manīṣibhiḥ // Brh_1,10.73 //

āhaiko darśayāmīti sādhur eṣo 'paro 'bravīt /

dātāham etad draviṇam arpatāmy aparo vadet // Brh_1,10.74 //

darśanapratibhūryas tu deśe kāle ca darśayet /

nibandhaṃ vāvahet tatra daivarājakṛtād ṛte // Brh_1,10.75 //

naṣṭasyānveṣaṇe kālaṃ dadyāt pratibhuve dhanī /

deśādhvarūpataḥ pakṣaṃ māsaṃ sārdham athāpi vā // Brh_1,10.76 //

yo yasya pratibhūs tiṣṭhed darśanāyeha mānavaḥ /

adarśayaṃ sa taṃ tasmai prayacchet svadhanād ṛṇam // Brh_1,10.77 //

ādyau tu vitathe dāpyau tatkālāveditaṃ dhanam /

uttarau tu visaṃvāde tau vinā tatsutau tathā // Brh_1,10.78 //

svāmīripuniruddhādhikṛtadaṇḍitasaṃśayāḥ /

rikthimātra[mitra]antāvasāyi[antevāsi]rājavṛttavītarāga

vratidaridrabālavṛddhastrīrugṇā na pratibhuvaḥ // Brh_1,10.79 //

upasthāpyavipattau upasthāpyasya punaḥ pratibhūḥ dāpyaḥ // Brh_1,10.80 //

putreṇāpi samaṃ deyam ṛṇaṃ sarvaṃ tu paitṛkam // Brh_1,10.81 //

pratibhāvyaṃ tu yo dadyāt pīḍitaḥ pratibhāvitaḥ /

tripakṣāt parataḥ so 'rthaṃ dviguṇaṃ labdhum arhati // Brh_1,10.82 //

sādhutvāc cen mandadhiya ṛṇaṃ dadyur abhāvitāḥ /

yad arthaṃ dāpitās tasmān na labheran kathañ cana // Brh_1,10.83 //

nātyantaṃ pīḍanīyāḥ syur ṛṇaṃ dāpyāḥ śanaiḥ śanaiḥ /

svasākṣyeṇa[e na] niyojyāḥ syur vidhiḥ pratibhuvām ayam // Brh_1,10.84 //

naṣṭe mṛte vā ṛṇike dhanī patraṃ pradarśayet /

tatkālāvadhisaṃyuktaṃ sthānalekhyaṃ ca kārayet // Brh_1,10.85 //

pratibhuvā tu yad dattam apṛṣṭam ṛṇike dhanam /

dviguṇaṃ na pratibhuve pradeyam ṛṇikena tu // Brh_1,10.86 //

dharmopadhibalāt kārair gṛhasaṃrodhanena ca /

pratipannam ṛṇaṃ dāpyaḥ sāmādibhir upakramaiḥ /

dharmopadhibalāt kārair gṛhasaṃrodhanena ca // Brh_1,10.87 //

suhṛtsaṃbandhisaṃdiṣṭaiḥ sāmoktyānugamena ca /

prāyeṇa dhanine dāpyo dharma eṣa udāhṛtaḥ // Brh_1,10.88 //

brāhmaṇas tu parikṣīṇaḥ śanair dāpyo yathodayam // Brh_1,10.89 //

chadmanā yācitaṃ cārtham ānīya ṛṇikād dhanī /

anvāhitādi vāhṛtya dāpyate yatra sopadhiḥ // Brh_1,10.90 //

yadā svagṛham ānīya tāḍanādyair upakramaiḥ /

ṛṇiko dāpyate yatra balāt kāraḥ sa kīrtitaḥ // Brh_1,10.91 //

karmaṇāpi samaṃ kuryād dhanikaṃ vādhamarṇikaḥ /

samo 'pakṛṣṭajātiś ca dadyāc cheyāṃs tu tacchanaiḥ // Brh_1,10.92 //

hīnajātiṃ parikṣīṇam ṛṇārthe karma kārayet /

brāhmaṇas tu parikṣīṇaḥ śanair dāpyo yathodayam // Brh_1,10.93 //

dāraputrapaśūn badhvā kṛtvā dvāropaveśanam /

yatrarṇī dāpyate 'rthaṃ svaṃ tad ācaritam ucyate // Brh_1,10.94 //

pratipannasya dharmo 'yaṃ vyapalāpī tu saṃsadi /

lekhyena sākṣibhir vāpi bhāvayitvā pradāpyate // Brh_1,10.95 //

pradātavyaṃ yad bhavati nyāyatas tad dadāmy aham /

evaṃ yatrarṇiko brūte kriyāvādī sa ucyate // Brh_1,10.96 //

na roddhavyaḥ kriyāvādī saṃdigdhe 'rthe kathañ cana /

āsedhayaṃs tv anāsedhyaṃ daṇḍyo bhavati dharmataḥ // Brh_1,10.97 //

rūpasaṃkhyādilābheṣu yatra bhrāntir dvayor bhavet /

deyānādeyayor vāpi saṃdigdho 'rthaḥ sa kīrtitaḥ // Brh_1,10.98 //

pūrṇāvadhau śāntalābhe ṛṇām udgrāhayed dhanī /

dhārayed vā ṛṇī lekhyaṃ cakravṛddhivyavasthayā // Brh_1,10.99 //

dviguṇasyopari yadā cakravṛddhiḥ pragṛhyate /

bhogalābhas tadā tatra mūlaṃ syāt sodayaṃ nṛṇām // Brh_1,10.100 //

anāvedya tu rājñe yaḥ saṃdigdhe 'rthe pravartate /

prasahya sa vineyaḥ syāt sa cāpy artho na sidhyati // Brh_1,10.101 //

parahastād gṛhītaṃ yat kuṣīdavidhinā ṛṇam /

yena yatra yathā deyam adeyaṃ cocyate 'dhunā // Brh_1,10.102 //

yācamānāya dātavyam alpakālam ṛṇaṃ kṛtam /

pūrṇe 'vadhau śāntalābham abhāve ca pituḥ sutaiḥ // Brh_1,10.103 //

tapasvī cāgnihotrī ca ṛṇavān mriyate yadi /

tapasyā cāgnihotraṃ ca sarvaṃ tad dhanino bhavet // Brh_1,10.104 //

nirdhanam ṛṇinaṃ karma gṛhamānīya kārayet /

śauṇḍikādyaṃ brāhmaṇas tu dāpanīyaḥ śanaiḥ śanaiḥ // Brh_1,10.105 //

dhanastrīhāriputrāṇāṃ pūrvībhāve yathottaraṃ ādhamarṇyaṃ // Brh_1,10.106 //

tadabhāve kramaśo 'nyeṣāṃ rikthabhājām // Brh_1,10.107 //

[Brh_1,10.8. deyāni ṛṇāni]

ṛṇaṃ dharmādito grāhyaṃ yas tūpari na lekhayet /

na caivopagataṃ dadyāt tasya tadvṛddhim āpnuyāt // Brh_1,10.108 //

vyādhitonmattavṛddhānāṃ tathā dīrghapravāsinām /

ṛṇam evaṃvidhaṃ putrān jīvatām api dāpayet // Brh_1,10.109 //

sāṃnidhye 'pi pituḥ putrair ṛṇaṃ deyaṃ vibhāvitam /

jātyandhapatitonmatta kṣayaśvitrādirogiṇaḥ // Brh_1,10.110 //

ekacchāyāpraviṣṭānāṃ dāpyo yas tatra dṛśyate /

proṣitasya sutaḥ sarvaṃ pitryam aṃśaṃ mṛtasya tu // Brh_1,10.111 //

ekacchāyākṛtaṃ sarvaṃ dadyāt tu preṣite sutaḥ /

mṛte pitari pitṛaṃśaṃ pararṇaṃ na kadācana // Brh_1,10.112 //

pitryam evāgrato deyaṃ paścād ātmīyam eva ca /

tayoḥ paitāmahaṃ pūrvaṃ deyam evam ṛṇaṃ sadā // Brh_1,10.113 //

ṛṇam ātmīyavat pitryaṃ putrair deyaṃ vibhāvitam /

paitāmahaṃ samaṃ deyam adeyaṃ tat sutasya tu // Brh_1,10.114 //

kuṭumbārthe 'dhyadhīno 'pi vyavahāraṃ samācaret /

svadeśe vā videśe vā taṃ vidvān na vicālayet // Brh_1,10.115 //

ataḥ putrena jātena svārtham utsṛjya yatnataḥ /

ṛṇāt pitā mocanīyo yathā na narakaṃ vrajet // Brh_1,10.116 //

pitary uparate putrā ṛṇaṃ dadyur yathāṃśataḥ /

vibhaktā avibhaktā vā yo vā tām udvahed dhuram // Brh_1,10.117 //

saurākṣikaṃ vṛthā dānaṃ kāmakrodhapratiśrutam /

prātibhāvyaṃ daṇḍaśulka- śeṣaṃ putraṃ na dāpayet // Brh_1,10.118 //

śauṇḍikavyādharajaka- gopanāpita[nāvika]yoṣitām /

adhiṣṭhātā ṛṇaṃ dāpyas tāsāṃ bhartṛkriyāsu tat // Brh_1,10.119 //

ṛṇabhāgdravyahārī ca yadi sopadravaḥ sutaḥ /

strīhārī tu tathaiva syād abhāve dhanahāriṇaḥ // Brh_1,10.120 //

pitṛvya bhrātṛputrastrī- dāsaśiṣyānujīvibhiḥ /

yad gṛhītaṃ kuṭumbārthe tad gṛhī dātum arhati // Brh_1,10.121 //

yaḥ svāminā niyuktas tu dhanāyavyayapālane /

kusīdakṛṣivāṇijye nisṛṣṭārthas tu sa smṛtaḥ // Brh_1,10.122 //

ujjāmādikam ādāya svāmine na dadāti yaḥ /

sa tasya dāsaḥ putraḥ strī paśuvī jāyate gṛhe // Brh_1,10.123 //

ṛṇaṃ putrakṛtaṃ pitrā śodhyaṃ yad anumoditam /

sutasnehena vā dadyān nānyathā dātum arhati // Brh_1,10.124 //

.... .... ṛṇī bandham avāpnuyāt /

phalabhogyaṃ pūrṇakālaṃ dattvā dravyaṃ tu sāmakam // Brh_1,10.125 //

yadi prakarṣitaṃ tat syāt tadā na dhanabhāgdhanī /

ṛṇī ca na labhet bandhaṃ parasparamataṃ vinā // Brh_1,10.126 //

adhamarṇo 'rthasidhyartham uttamarṇena vāditaḥ /

dāpayed dhanikasyārtham adhamarṇavibhāvitam // Brh_1,10.127 //

arthe 'pavyayamānaṃ tu karaṇena vibhāvitam /

dāpayed dhanikasyārthaṃ daṇḍakeśaṃ ca śaktitaḥ // Brh_1,10.128 //

yo yāvan nihnuvītārthaṃ mithyā yāvati vādayet /

tau nṛpeṇa hy adharmajñau dāpyau tad dviguṇaṃ damam // Brh_1,10.129 //

dharmyādinodgrāhya dhanaṃ yas tūpari na lekhayet /

na caivopagataṃ dadyāt tasya tad vṛddhim āpnuyāt // Brh_1,10.130 //

[Brh_1,11 nikṣepaḥ]

[Brh_1,11.]p.120)

ṛṇādānaṃ prayogādi- dāpanāntaṃ prakīrtitam /

nikṣepasyādhunā samyag- vidhānaṃ śrūyatām iti // Brh_1,11.1 //

[Brh_1,11.1 aupanidhikam]p.120)

anākhyātaṃ vyavahitam asaṃkhyātam adarśitam /

mudrāṅkitaṃ ca yad dattaṃ tadopanidhikaṃ smṛtam // Brh_1,11.2 //

[Brh_1,11.2 nyāsasvarūpam]

rājacaurārātibhayād dāyādānāṃ ca vañcanāt /

sthāpyate 'nyagṛhe dravyaṃ nyāsas tat parikīrtitam // Brh_1,11.3 //

[Brh_1,11.3 sthāpanaprakāraḥ]

sthānaṃ gṛhaṃ sthalaṃ caiva tad ṛṇaṃ vividhān guṇān /

satyaṃ śaucaṃ bandhujanaṃ parīkṣya sthāpayen nidhim // Brh_1,11.4 //

[Brh_1,11.4 tasya dvaividhyam]

sa punar dvividhaḥ proktaḥ sākṣimānitaras tathā /

pratidānaṃ tathaivāsya pratyayaḥ syād viparyaye // Brh_1,11.5 //

samākṣikaṃ rahodattaṃ dvividhaṃ tad udāhṛtam /

putravat paripālyaṃ tu vinaśyaty anavekṣayā // Brh_1,11.6 //

[Brh_1,11.5 nikṣepādirakṣaṇaṃ yatnena kartavyam]

dadato yad bhavet puṇyaṃ hemakupyāmbarādikam /

tat syāt pālayato nyāsaṃ tathā ca śaraṇāgatam // Brh_1,11.7 //

bhartur drohe yathā nāryāḥ puṃsaḥ putrasuhṛdvadhe /

doṣo bhavet tathā nyāse bhakṣitopekṣite nṛṇām // Brh_1,11.8 //

nyāsadravyaṃ na gṛhṇīyāt tannāśas tv ayaśaḥkaraḥ /

gṛhītaṃ pālayed yatnāt sakṛdyācitam arpayet // Brh_1,11.9 //

sthāpitaṃ yena vidhinā yena yac ca vibhāvitam /

tathaiva tasya dātavyam adeyaṃ pratyanantaram // Brh_1,11.10 //

[Brh_1,11.6 nikṣepanāśe vyavasthā]

devarājopaghātena yadi tan nāśam āpnuyāt /

grahītṛdravyasahitaṃ tatra doṣo na vidyate // Brh_1,11.11 //

bhedenopekṣayā nyāsaṃ grahītā yadi nāśayet /

yācyamāno na dadyād vā dāpyas tat sodayaṃ bhavet // Brh_1,11.12 //

[Brh_1,11.7 tasya bhogadaṇḍaḥ]

nyāsadravyeṇa yaḥ kaścit sādhayet kāryam ātmanaḥ /

daṇḍyaḥ sa rājño bhavati dāpyas tac cāpi sodayam // Brh_1,11.13 //

[Brh_1,11.8 apahnave nirṇayaḥ]

gṛhītvāpahnute yaś ca sākṣibhiḥ śapathena vā /

vibhāvya dāpayen nyāsaṃ tat samaṃ vinayaṃ tathā // Brh_1,11.14 //

raho datte nidhau yatra visaṃvādaḥ prajāyate /

vibhāvakaṃ tatra divyam ubhayor api ca smṛtam // Brh_1,11.15 //

mitho dāyaḥ kṛto yena gṛhīto mitha eva vā /

mitha eva pradātavyo yathā dāyas tathā grahaḥ // Brh_1,11.16 //

samudre nāpnuyāt kiṃcid yadi tasmān na saṃharet // Brh_1,11.17 //

anvāhite yācitake śilpinyāse sabandhake /

eṣa evodito dharmas tathā ca śaraṇāgate // Brh_1,11.18 //

yas tu saṃskriyate nyāso divasaiḥ pariniṣṭhitaiḥ /

tad ūrdhva sthāpayañ śilpī dāpyo daivahato 'pi tat // Brh_1,11.19 //

yācitaṃ svāmyanujñātaṃ pradadan nāparādhnuyāt // Brh_1,11.20 //

[Brh_1,12 asvāmivikrayaḥ]

[Brh_1,12.]p.125)

nikṣepānantaraṃ prokto bhṛguṇāsvāmivikrayaḥ /

śrūyatāṃ taṃ prayatnena saviśeṣaṃ bravīmy aham // Brh_1,12.1 //

[Brh_1,12.1 asvāmilakṣaṇam]

nikṣepānvāhitanyāsa- hṛtayācitabandhakam /

upāṃśujanavikrītam asvāmī so 'bhidhīyate // Brh_1,12.2 //

[Brh_1,12.2 adhyakṣaniveditakrayeṇa doṣaḥ]

yena krītaṃ tu mūlyena prāgadhyakṣaniveditam /

na vidyate tatra doṣaḥ stena syād upadhikrayāt // Brh_1,12.3 //

[Brh_1,12.3 upavikrayalakṣaṇam]

antar gṛhe bahir grāmān niśāyām asato janāt /

hīnamūlyaṃ ca yat krītaṃ jñeyo 'sāv upavikrayaḥ // Brh_1,12.4 //

[Brh_1,12.4 tatra kretṛśuddhinirṇayaḥ]

pūrvasvāmī tu tad dravyaṃ yad āgatya vicārayet /

tatra mūlyaṃ darśanīyaṃ kretuḥ śuddhis tato bhavet // Brh_1,12.5 //

mūle samāhṛte kretā nābhiyojyaḥ kathaṃcana /

mūlena saha vādas tu nāṣṭakasya vihīyate // Brh_1,12.6 //

vikretā darśito yatra hīyate vyavahārataḥ /

kretre rājñe mūlyadaṇḍau pradadyāt svāmine dhanam // Brh_1,12.7 //

paradravye 'bhilaṣati yo 'svāmī lobhasaṃyutaḥ /

abhāvayaṃs tataḥ paścād dāpyaḥ syād dviguṇaṃ damam // Brh_1,12.8 //

pramāṇahīne vāde tu puruṣāpekṣayā nṛpaḥ /

samanyūnādhikatvena svayaṃ kuryād vinirṇayam // Brh_1,12.9 //

vaṇigvīthīparigataṃ vijñātaṃ rājapūruṣaiḥ /

avijñātāśrayāt krītaṃ vikretā yatra vā mṛtaḥ // Brh_1,12.10 //

svāmī dattvārdhamūlyaṃ tu prakṛhṇīta svakaṃ dhanam /

ardhaṃ dvayor api hṛtaṃ tatra syād vyavahārataḥ // Brh_1,12.11 //

avijñātakrayo doṣas tathā cāparipālanam /

etad dvayaṃ samākhyātaṃ dravyahānikaraṃ buddhaiḥ // Brh_1,12.12 //

vaṇigvīthīparigataṃ vijñātaṃ rājapūruṣaiḥ /

divā gṛhītaṃ satkretā samṛddho labhate dhanam // Brh_1,12.13 //

vikrīyorvīṃ tu yat kretur bhuktiṃ yo na [ca] sādhayet /

sa tasmai tad dhanaṃ dadyād anyathā coradaṇḍabhāk // Brh_1,12.14 //

etad dvayaṃ samākhyātaṃ dravyahānikaraṃ buddhaiḥ /

avijñātaviśeṣatvād yatra mūlyaṃ na labhyate // Brh_1,12.15 //

hānis tatra samā kalpyā kretṛnāstikayor dvayoḥ // Brh_1,12.16 //

[Brh_1,13 saṃbhūyasamutthānam]

[Brh_1,13.1 saṃbhūyakaraṇe 'dhikāriṇaḥ]p.129)

kulīnadakṣānalasaiḥ prājñair nāṇakavedibhiḥ /

āyavyayajñaiḥ śucibhiḥ śūraiḥ kuryāt saha kriyāḥ // Brh_1,13.1 //

samo 'tirikto jīno vā yatrāṃśo yasya yādṛśaḥ /

kṣayavyayau tathā vṛddhis tasya tatra tathāvidhā // Brh_1,13.2 //

[Brh_1,13.2 anadhikāriṇaḥ]

aśaktālasarogārta- mandabhāgyanirāśrayaiḥ /

vaṇijyādyāḥ sahaitais tu na kartavyā budhaiḥ kriyāḥ // Brh_1,13.3 //

[Brh_1,13.3 dravyānuguṇyena lābhaḥ]

prayogaṃ kurvate ye tu hemadhānyarasādinā /

samanyūnādhikair aṃśair lābhas teṣāṃ tathāvidhaḥ // Brh_1,13.4 //

samo nyūno 'dhiko vāṃśo yena kṣiptas tathaiva saḥ /

vyayaṃ dadyāt karma kuryāl lābhaṃ gṛhṇīta caiva hi // Brh_1,13.5 //

[Brh_1,13.4 teṣu vāde nirṇayaḥ]

parīkṣakāḥ sākṣiṇaś ca ta evoktāḥ parasparam /

saṃdigdhe 'rthe 'vañcanāyāṃ na ced dvidveṣasaṃyutāḥ // Brh_1,13.6 //

yaḥ kaścid vañcakas teṣāṃ vijñātaḥ krayavikraye /

śapathaiḥ sa viśodhyaḥ syāt sarvavāde tv ayaṃ vidhiḥ // Brh_1,13.7 //

[Brh_1,13.5 dravyahānau nirṇayaḥ]

kṣayahānir yadā tatra daivarājakṛtād bhavet /

sarveṣām eva sā proktā kalpanīyā tathāṃśataḥ // Brh_1,13.8 //

anirdiṣṭo vāryamāṇaḥ pramādād yas tu nāśayet /

tenaiva tad bhaved deyaṃ sarveṣāṃ samavāyinām // Brh_1,13.9 //

rājñe dattvā tu ṣaḍbhāgaṃ labheraṃs te yatāṃśataḥ // Brh_1,13.10 //

[Brh_1,13.6 rakṣituḥ daśamāṃśam]

daivarājabhayād astu svaśaktyā paripālayet /

tasya aṃśaṃ daśamaṃ dattvā gṛhnīyus te 'ṃśato 'param // Brh_1,13.11 //

[Brh_1,13.7 śulkam]

śulkasthānaṃ vaṇik prāptaḥ śulkaṃ dadyād yathocitam /

na tad vyabhicaret rājñāṃ balir eṣa prakīrtitaḥ // Brh_1,13.12 //

naivaṃ taskararājāgni- vyasane samupasthite /

yas tu svaśaktyā rakṣet tu tasyāṃśo daśamaḥ smṛtaḥ // Brh_1,13.13 //

[Brh_1,13.8 saṃbhūyakarmakurvatāṃ ekasya hānau nirṇayaḥ]

yadā tatra vaṇik kaścit pramīyeta pramādataḥ /

tasya bhāṇḍaṃ darśanīyaṃ niyuktaiḥ rājapuruṣaiḥ // Brh_1,13.14 //

yadā kaścit samāgacchet tadā rikthaharo naraḥ /

svāmyaṃ vibhāvayed anyaiḥ sa tadā labdhum arhati // Brh_1,13.15 //

rājādadīta ṣaḍbhāgaṃ navamaṃ daśamaṃ tathā /

śūdraviṣkṣatrajātīnāṃ viprād gṛhṇīta viṃśakam // Brh_1,13.16 //

tryabdād ūrdhvaṃ tu nāgacched yatra svāmī kathaṃcana /

tadā gṛhṇīta tad rājā brahmasvaṃ brāhmaṇāñ śrayet // Brh_1,13.17 //

evaṃ kriyāpravṛttānāṃ yadā kaścid vipadyate /

tad bandhunā kriyā kāryā sarveṣāṃ sahakāribhiḥ // Brh_1,13.18 //

[Brh_1,13.9 ṛtvijaḥ]

rathaṃ hared yathādhvaryur brahmādhāne ca vājinam /

hotā nividvaraṃ cāśvam udgātā cāpyanaḥ kraye // Brh_1,13.19 //

sarveṣām ardhino mukhyās tad ardhenādhino 'pare /

tṛtīyinas tṛtīyāṃśāś caturthāṃśāś ca pādinaḥ // Brh_1,13.20 //

āgantukāḥ kramāyātās tathā caiva svayaṃkṛtāḥ /

trividhās te samākhyātā vartitavyaṃ tathaiva taiḥ // Brh_1,13.21 //

[Brh_1,13.10 saṃbhūyakarmaprakāraḥ]

bahūnāṃ saṃmato yas tu dadyād eko dhanaṃ naraḥ /

karaṇaṃ kārayed vāpi sarvair eva kṛtaṃ bhavet // Brh_1,13.22 //

jñātisaṃbandhisuhṛdām ṛṇaṃ deyaṃ sabandhakam /

anyeṣāṃ lagnakopetaṃ lekhyasākṣiyutaṃ tathā // Brh_1,13.23 //

svecchādeyaṃ hiraṇyaṃ tu rasadhānyaṃ tu sāvadhi /

deśasthityā pradātavyaṃ gṛhītavyaṃ tathaiva tat // Brh_1,13.24 //

samavetais tu yad dattaṃ prārthanīyaṃ tathaiva tat /

na yācate ca yaḥ kaścil lābhāt sa parihīyate // Brh_1,13.25 //

[Brh_1,13.11 saṃbhūya kṛṣikarma]

śrūyatāṃ karṣakādīnāṃ vidhānam idam ucyate // Brh_1,13.26 //

vāhyavāhakabījādyaiḥ kṣetropakaraṇena ca /

ye samāḥ syus tu taiḥ sārdhaṃ kṛṣiḥ kāryā vijānatā // Brh_1,13.27 //

bāhyabījātyayād yatra kṣetrahāniḥ prajāyate /

tenaiva sā pradātavyā sarveṣāṃ kṛṣijīvinām // Brh_1,13.28 //

parvate nagarābhyāse tathā rājapathasya ca /

uṣaraṃ mūṣikavyāptaṃ kṣetraṃ yatnena varjayet // Brh_1,13.29 //

gartānūpaṃ susekaṃ ca samantāt kṣetrasaṃyutam /

prakṛṣṭaṃ ca kṛtaṃ kāle vāpayan phalam aśnute // Brh_1,13.30 //

kṛśātivṛddhaṃ kṣūdraṃ ca rogiṇaṃ prapalāyinam /

kāṇaṃ khañjaṃ vinādadyāt bāhyaṃ prājñaḥ kṛṣīvalaḥ // Brh_1,13.31 //

eṣa dharmaḥ samākhyātaḥ kīnāśānāṃ purātanaḥ // Brh_1,13.32 //

[Brh_1,13.12 śilpinaḥ]

hiraṇyakupyasūtrāṇāṃ kāṣṭhapāṣāṇacarmaṇām /

saṃskartā tu kalābhijñaḥ śilpī prokto manīṣibhiḥ // Brh_1,13.33 //

hemakārādayo yatra śilpaṃ saṃbhūya kurvate /

karmānurūpaṃ nirveśa labheraṃs te yathāṃśataḥ // Brh_1,13.34 //

śikṣakābhijñakuśalā ācāryāś ceti śilpinaḥ /

ekadvitricaturbhāgān labheyus te yathottaram // Brh_1,13.35 //

harmyaṃ devagṛhaṃ vāpi dhārmikopaskarāṇi ca /

saṃbhūya kurvatāṃ caiṣāṃ pramukho dvyaṃśam arhati // Brh_1,13.36 //

nartakānām eṣa eva dharmaḥ sadbhir udāhṛtaḥ /

tālajño labhate 'dhyardhaṃ gāyanās tu samāṃśinaḥ // Brh_1,13.37 //

[Brh_1,13.13 corāṇāṃ lābhavibhāgaḥ]

svāmyājñayā tu yaś cauraiḥ paradeśāt samāhṛtam /

rājñe dattvā tu ṣaḍbhāgaṃ bhajeyus te yathāṃśataḥ // Brh_1,13.38 //

caturo 'ṃśāṃs tato mukhyaḥ śūrastryaṃśaṃ samāpnuyāt /

samarthas tu hared dvyaṃśaṃ śeṣāḥ sarve samāṃśinaḥ // Brh_1,13.39 //

[Brh_1,14 adeyadeyadattāni]

eṣākhilenābhihitā saṃbhūyotthānaniṣkṛtiḥ /

adeyadeyadattānām adattasya ca kathyate // Brh_1,14.1 //

sāmānyaṃ putradārādi sarvasvaṃ nyāsayācitam /

pratiśrutaṃ tathānyasya na deyaṃ tv aṣṭadhā smṛtam // Brh_1,14.2 //

kuṭumbabhaktavasanād deyaṃ yad atiricyate /

madhvāsvādo viṣaṃ paścād dātur dhamo 'nyathā bhavet // Brh_1,14.3 //

saptārāmād gṛhakṣetrād yad yat kṣetraṃ pracīyate /

pitrā vātha svayaṃ prāptaṃ tad dātavyaṃ vivakṣitam // Brh_1,14.4 //

svecchādeyaṃ svayaṃ prāptaṃ bandhācāreṇa bandhakam /

vaivāhike kramāyāte sarvadānaṃ na vidyate // Brh_1,14.5 //

saudāyikakramāyātaṃ śauryaprāptaṃ ca yad bhavet /

strījñātisvāmyanujñātaṃ dattaṃ siddhim avāpnuyāt // Brh_1,14.6 //

sarvasvagṛhavarjaṃ tu kuṭumbabharaṇādikam /

yad dravyaṃ tat svakaṃ deyam adeyaṃ syād ato 'nyathā // Brh_1,14.7 //

vibhaktā vāvibhaktā vā dāyādāḥ sthāvare samāḥ /

eko hy anīśaḥ sarvatra dānādāpanavikraye // Brh_1,14.8 //

bhṛtis tuṣṭyā paṇyamūlaṃ strīśulkam upakāriṇe /

śraddhānugrahasaṃprītyā dattam aṣṭavidhaṃ smṛtam // Brh_1,14.9 //

śūdre samaguṇaṃ dānaṃ vaiśye tad dviguṇaṃ smṛtam /

kṣatriye triguṇaṃ dānaṃ brāhmaṇe ṣaḍguṇaṃ smṛtam // Brh_1,14.10 //

śrotriye caiva sāhasram upādhyāye tu tad dvayam /

ācārye triguṇaṃ jñeyam āhitāgniṣu tad dvayam // Brh_1,14.11 //

ātmike jñātasāhasram anantaṃ tv agnihotriṇi /

somape śatasāhasram anantaṃ brahmavādini // Brh_1,14.12 //

strīdhanaṃ strī svakulyebhyaḥ prayaccchettaṃ tu varjayet /

kulyābhāve tu bandhubhyaḥ tadabhāve dvijātiṣu // Brh_1,14.13 //

madūrdhvam iti yad dattaṃ na tat sattvāvahaṃ bhavet /

tenedānīm adattatvān mṛte rikthinam āpatet // Brh_1,14.14 //

kruddhahṛṣṭapramattārta- bālonmattabhayāturaiḥ /

mattātivṛddhanirdhūtaiḥ saṃūḍhaiḥ śokavegibhiḥ // Brh_1,14.15 //

nandadattaṃ tathaitair yat tad adattaṃ prakīrtitam // Brh_1,14.16 //

pratilābhecchayā dattam apātre pātraśaṅkayā /

kārye vādharmasaṃyukte svāmī tat punar āpnuyāt // Brh_1,14.17 //

adattabhoktā daṇḍyaḥ syāt tathādeyapradāyakaḥ // Brh_1,14.18 //

[Brh_1,15 abhyupetyāśuśrūṣā]

[Brh_1,15. ]

adeyādikam ākhyātaṃ bhṛtānām ucyate vidhiḥ /

śuśrūṣām abhyūpetyaitat padam ādau nigadyate // Brh_1,15.1 //

abhyupetya tu śuśrūṣāṃ yas tāṃ na pratipadyate /

aśuśrūṣābhyupetyaitad vivādapadam ucyate // Brh_1,15.2 //

vetanasyānapākarma tadarthaṃ svāmipālayoḥ /

kramaśaḥ kalpyate vādo bhṛtabhedatrayaṃ tv idam // Brh_1,15.3 //

anekadhā tv abhihitā jātikarmānurūpataḥ /

vidyāvijñānakāmārtha- nimittena caturvidhā // Brh_1,15.4 //

ekaikaḥ punar eteṣāṃ kriyābhedāt prabhidyate // Brh_1,15.5 //

vidyā trayī samākhyātā ṛgyajuḥsāmalakṣaṇā /

tadarthaṃ guruśuśrūṣāṃ prakuryāc ca pracoditām // Brh_1,15.6 //

vijñānam ucyate śilpaṃ hemarūpyādisaṃskṛtiḥ /

nṛtyādikaṃ ca tatprāptaṃ kuryāt karma guror gṛhe // Brh_1,15.7 //

yo bhuṅkte paradāsīṃ tu sa jñeyo vaḍabābhṛtaḥ /

karma tatsvāminaḥ kuryād yathānnena bhṛto naraḥ // Brh_1,15.8 //

bahudhārthabhṛtaḥ proktas tathā bhāgabhṛto 'paraḥ /

hīnamadhyottamatvaṃ ca sarveṣām eva coditam // Brh_1,15.9 //

dinamāsārdhaṣaṇmāsa- trimāsābdabhṛtas tathā /

karma kuryāt pratijñātaṃ labhate paribhāṣitam // Brh_1,15.10 //

bhṛtakas trividho jñeya uttamo madhyamo 'dhamaḥ /

śaktibhaktyanurūpaiḥ syād eṣāṃ karmāśrayā bhṛtiḥ // Brh_1,15.11 //

uttamas tv āyudhīyo 'tra madhyamas tu kṛṣīvalaḥ /

adhamo bhāravāhaḥ syād ity eṣa trividho bhṛtaḥ // Brh_1,15.12 //

āyudhī tūttamaḥ prokto madhyamas tu kṛṣīvalaḥ /

bhāravāho 'dhamaḥ proktas tathā ca gṛhakarmakṛt // Brh_1,15.13 //

dviprakāro bhogabhṛtaḥ kṛṣigojīvināṃ smṛtaḥ /

jātasasyāt tathā kṣīrāt sa labheta na saṃśayaḥ // Brh_1,15.14 //

śubhakarmakarā hy ete catvāraḥ samudāhṛtāḥ /

[catvāraḥ śiṣyo 'ntevāsī bhṛtakaḥ karmakaraś ca] /

jadhanyakarmabhājas tu śeṣā dāsāstripañcakāḥ // Brh_1,15.15 //

karmāpi dvividhaṃ proktam aśubhaṃ śubham eva ca /

aśubhaṃ dāsakarmoktaṃ śubhaṃ karmakare smṛtam // Brh_1,15.16 //

gṛhadvārāśucisthāna- rathyāvaskaraśodhanam /

gṛhyāṅgasparśanocchiṣṭa- viṇmūtragrahaṇojjhanam // Brh_1,15.17 //

gacchataḥ svāminaḥ svāṅgair upasthānam athāntataḥ /

aśubhaṃ karma vijñeyaṃ śubham anyad ataḥ param // Brh_1,15.18 //

tataḥ prabhṛti vaktavyaḥ svāmyanugrahapālitaḥ /

bhojyānno 'tha pratigrāhyo bhavaty abhimataḥ satām // Brh_1,15.19 //

āvidyāgrahaṇāc śiṣyaḥ śuśrūṣet prayato gurum /

tad vṛttir gurudāreṣu guruputre tathaiva ca // Brh_1,15.20 //

samāvṛttaś ca gurave pradāya gurudakṣiṇām /

pratiyāti gṛhān eṣā śiṣyavṛttir udāhṛtaḥ // Brh_1,15.21 //

atra purvaś caturvargo dāsatvān na vimucyate /

prasādāt svāmino 'nyatra dāsyam eṣāṃ kramāgatam // Brh_1,15.22 //

vikrīṇīte svatantro yaḥ samātmānaṃ narādhamaḥ /

sa jaghanyatamas tv eṣāṃ so 'pi dāsyān na mucyate // Brh_1,15.23 //

dāsenoḍhā tva[sva]dāsī yā so 'pi dāsītvam āpnuyāt /

yasmād bhartā prabhus tasyāḥ svāmyadhīnaprabhur yataḥ // Brh_1,15.24 //

dāsīsutāś ca ye jātāḥ tasyāḥ patyā pareṇa vā /

utpādako yadi svāmī na dāsīṃ kārayet prabhuḥ // Brh_1,15.25 //

[Brh_1,16 vetanasyānapākarma]

[Brh_1,16.]

tribhāgaṃ pañcabhāgaṃ vā gṛhṇīyāt sīravāhakaḥ /

bhaktāc chādabhṛtaḥ sīrād bhāgaṃ gṛṇīta pañcamam // Brh_1,16.1 //

jātasasyāt tribhāgaṃ tu pragṛhṇīyād athābhṛtaḥ // Brh_1,16.2 //

bhṛtakas tu na kurvīta svāminaḥ śāṭhyam aṇv api /

bhṛtihānim avāpnoti tato vādaḥ pravartate // Brh_1,16.3 //

[Brh_1,16.1 bhṛtasya karmākaraṇanirṇayaḥ]

bhṛto 'nārto na kuryād yo darpāt karma yatheritam /

sa daṇḍyaḥ kṛṣṇalānaṣṭau na deyaṃ cāsya vetanam // Brh_1,16.4 //

[Brh_1,16.2 gṛhītavetanasya daṇḍaḥ]

gṛhītavetanaḥ karma na karoti yadā bhṛtaḥ /

samarthaś ced damaṃ dāpyo dviguṇaṃ tac ca vetanam // Brh_1,16.5 //

gṛhītavetanaḥ karma tyajan dviguṇam āvahet /

[Brh_1,16.3 agṛhītavetanasya daṇḍaḥ]

agṛhīte samaṃ dāpyo bhṛtai rakṣya upaskaraḥ // Brh_1,16.6 //

[Brh_1,16.4 pratiśrutyakaraṇe daṇḍaḥ]

pratiśrutya na kuryād yaḥ sa kāryaḥ syād balād api /

sa cen na kuryāt tatkarma prāpnuyād viṃśatiṃ damam // Brh_1,16.7 //

sa daṇḍyaḥ kṛṣṇalāny aṣṭau na deyaṃ cāsya vetanam // Brh_1,16.8 //

[Brh_1,16.5 bhṛtyadoṣābhāvaḥ]

prabhuṇā viniyuktaḥ san bhṛtako vidadhāti yat /

tadartham aśubhaṃ karma svāmī tatrāparādhnuyāt // Brh_1,16.9 //

[Brh_1,16.6 pālasya doṣābhāvasamayāḥ]

daivarājños tathā nyāye tathā rāṣṭrasya vibhrame /

yat praṇaṣṭaṃ bhṛtaṃ vā syān na pālas tatra kilbiṣī // Brh_1,16.10 //

[Brh_1,16.7 svāmino daṇḍasamayaḥ]

kṛte karmaṇi yaḥ svāmī na dadyād vetanaṃ bhṛteḥ /

rājñā dāpayitavyaḥ syād vinayaṃ cānurūpataḥ // Brh_1,16.11 //

[Brh_1,16.8 pāladoṣadaṇḍaḥ]

pāladoṣād vināśe tu pāle daṇḍo vidhīyate /

ardhatrayodaśapaṇaḥ svāmine dravyam eva ca // Brh_1,16.12 //

vyādhitā saśramā vyagrā rājakarmaparāyaṇā /

āmantritā ca nāgacchet avācyā baḍabā smṛtā // Brh_1,16.13 //

[Brh_1,16.9 svāmipāladharmāḥ]

tathā dhenubhṛtaḥ kṣīraṃ labhetāsyāṣṭame 'khilam /

sāyaṃ samarpayet sarvaṃ .... .... // Brh_1,16.14 //

avyāyacchann avikrośan svāmine cānivedayan /

voḍhum arhati gopas tāṃ vinayaṃ caiva rājani // Brh_1,16.15 //

kṛmicoravyāghrabhayād darīśvabhrāc ca pālayet /

āyacchec chaktitaḥ krośot- svāmine vā nivedayet // Brh_1,16.16 //

sasyān nivārayed gās tu cīrṇe doṣadvayaṃ bhavet /

svāmī śatadamaṃ dāpyaḥ pālas tāḍanam arhati /

śadaś ca sadamaṃ cīrṇe samūle kārṣabhakṣite // Brh_1,16.17 //

[Brh_1,17 saṃvidvyatikramaḥ]

[Brh_1,17. ]

eṣā hi svāmibhṛtyānāṃ vai kriyā parikīrtitā /

saṃvidvidhānam adhunā samāsena nibodhata // Brh_1,17.1 //

[Brh_1,17.1 sadbrāhmaṇasthāpanaṃ kṛtyaṃ ca]

vedavidyāvido viprāñ śrotriyān agnihotriṇaḥ /

āhṛtya sthāpayet tatra teṣāṃ vṛttiṃ prakalpayet // Brh_1,17.2 //

anācchedyakarās teṣāṃ pradadyād gṛhabhūmikāḥ /

muktā bhāvyāś ca nṛpatir lekhayitvā svaśāsanaiḥ // Brh_1,17.3 //

nityaṃ naimittikaṃ kāmyaṃ śāntikaṃ pauṣṭikaṃ tathā /

paurāṇāṃ karma kuryus te saṃdigdhe nirṇayaṃ tathā // Brh_1,17.4 //

[Brh_1,17.2 saṃbhūya dharmakāryakaraṇam]

grāmaśreṇigaṇārthaṃ tu saṃketasamayakriyā /

bādhākāle tu sā kāryā dharmakārye tathaiva ca // Brh_1,17.5 //

cāṭacorabhayaṃ bādhā sarvasādhāraṇā smṛtā /

tatropaśamanaṃ kāryaṃ sarvair naikena kena cit // Brh_1,17.6 //

[Brh_1,17.3 viśvāsotpādanam]

kośena lekhyakriyayā madhyasthair vā parasparam /

viśvāsaṃ prathamaṃ kṛtvā kuryuḥ kāryāṇy anantaram // Brh_1,17.7 //

vidveṣiṇo vyasaninaḥ śālīnālasabhīravaḥ /

[Brh_1,17.4 niyojyāniyojyāḥ]

lubdhātivṛddhabālāś ca na kāryāḥ kāryacintakāḥ // Brh_1,17.8 //

śucayo vedadharmajñā dakṣā dāntāḥ kulodbhavāḥ /

sarvakāryapravīṇāś ca kartavyās tu mahat tamāḥ // Brh_1,17.9 //

dvau trayaḥ pañca vā kāryāḥ samūhahitavādinaḥ /

kartavyaṃ vacanaṃ teṣāṃ grāmaśreṇigaṇādibhiḥ // Brh_1,17.10 //

[Brh_1,17.5 samayakriyā]

sabhāprapādevagṛha- taḍākārāmasaṃskṛtiḥ /

tathānāthadaridrāṇāṃ saṃskāro yojanakriyā // Brh_1,17.11 //

kulāyanaṃ nirodhaś ca kāryam asmābhir aṃśataḥ /

yat tv evaṃ likhitaṃ patraṃ dharmyā sā samayakriyā // Brh_1,17.12 //

pālanīyāḥ samarthais tu yaḥ samartho visaṃvadet /

sarvasvaharaṇaṃ daṇḍas tasya nirvāsanaṃ purāt // Brh_1,17.13 //

tatra bhedam upekṣāṃ vā yaḥ kaścit kurute naraḥ /

catuḥsuvarṇāḥ ṣaṇṇiṣkās tasya daṇḍo vidhīyate // Brh_1,17.14 //

yas tu sādhāraṇaṃ hiṃsyāt kṣipet traividyam eva vā /

saṃvitkriyāṃ vihanyāc ca sa nirvāsyaḥ purāt tataḥ // Brh_1,17.15 //

aruntudaḥ sūcakaś ca bhedakṛtsāhasī tathā /

śreṇipūganṛpadviṣṭaḥ kṣipraṃ nirvāsyate tataḥ // Brh_1,17.16 //

kulaśreṇiganādhyakṣāḥ puradurganivāsinaḥ /

vāgdhigdamaṃ parityāgaṃ prakuryuḥ pāpakāriṇām // Brh_1,17.17 //

taiḥ kṛtaṃ ca svadharmeṇa nigrahānugrahaṃ nṛṇām /

tadrājño 'py anumantavyaṃ nisṛṣṭārthā hi te smṛtāḥ // Brh_1,17.18 //

bādhāṃ kuryur yad ekasya saṃbhūtā dveṣasaṃyutāḥ // Brh_1,17.19 //

mukhyaiḥ saha samūhānāṃ visaṃvādo yadā bhavet /

tadā vicārayet rājā svamārge sthāpayec ca tān // Brh_1,17.20 //

.... .... yaḥ samartho visaṃvadet /

sarvasvaharaṇaṃ daṇḍas tasya nirvāsanaṃ purāt // Brh_1,17.21 //

saṃbhūyaikatamaṃ kṛtvā rājabhāvyaṃ haranti ye /

te tadaṣṭaguṇaṃ dāpyā vaṇijaś ca palāyinaḥ // Brh_1,17.22 //

tato labheta yat kiṃcit sarveṣām eva tat samam /

ṣāṇmāsikaṃ māsikaṃ vā vibhaktavyaṃ yathāṃśataḥ // Brh_1,17.23 //

deyaṃ vā niḥsvavṛddāndha- strībālāturarogiṣu /

sāntānikādiṣu tathā dharma eṣa sanātanaḥ // Brh_1,17.24 //

yatnaiḥ prāptaṃ rakṣitaṃ vā gaṇārthe vā paṇaṃ kṛtam /

rājaprasādalabdhaṃ vā sarveṣām eva tatsamam // Brh_1,17.25 //

[Brh_1,18 krayavikrayānuśayaḥ]

[Brh_1,18.]

samāsenoditas tv eṣa samayācāraniścayaḥ /

krayavikrayasaṃjāto vivādaḥ śrūyatām ayam // Brh_1,18.1 //

[Brh_1,18.1 paṇyam]

jaṅgamaṃ sthāvaraṃ caiva dravye dve samudāhṛte /

krayakāle paṇyaśabda ubhayor api ca smṛtaḥ // Brh_1,18.2 //

[Brh_1,18.2 sadoṣapaṇyakraye daṇḍaḥ]

jñātvā sadoṣaṃ yaḥ paṇyaṃ vikrīṇātyavicakṣaṇaḥ /

tad eva dviguṇaṃ dāpyas tatsamaṃ vinayaṃ tathā // Brh_1,18.3 //

[Brh_1,18.3 tyājyāni]

mattonmattena vikrīyaṃ hīnam ūlyaṃ bhayena vā /

asvatantreṇa mūḍhena tyājyaṃ tasya punar bhavet // Brh_1,18.4 //

yo 'nyahaste tu vikrīya anyasmai tat prayacchati /

so 'pi tad dviguṇaṃ dāpyo vinayaṃ tāvad eva tu // Brh_1,18.5 //

[Brh_1,18.4 parīkṣaṇakālāḥ]

daśaikapañcasaptāha- māsatryahārdhamāsikam [=Yv_2.177a] /

bījāyovāhyaratnastrī- dohyapuṃsāṃ parīkṣaṇam [=Yv_2.177b] // Brh_1,18.6 //

ato 'rvāk puṇyadoṣas tu yadi saṃjāyate kvacit /

vikretuḥ pratideyaṃ tat kretā mūlyam avāpnuyāt // Brh_1,18.7 //

avijñātaṃ tu yat krītaṃ duṣṭaṃ paścād vibhāvitam /

krītaṃ tat svāmine deyaṃ paṇyaṃ kāle 'nyathā na tu // Brh_1,18.8 //

parīkṣeta svayaṃ paṇyam anyeṣāṃ ca pradarśayet /

parīksitaṃ bahumataṃ gṛhītvā na punas tyajet // Brh_1,18.9 //

aśvarūpyahiraṇyānāṃ dhānyalohājavāsasām /

carmakāṣṭhavikārāṇām ekāhaṃ syāt parīkṣaṇam // Brh_1,18.10 //

marṇībhāśvāśvatariṇām āgamair mūlyakalpanā /

nṛpājñayāpaṇasthānāṃ gobhūmyor ubhayecchayā // Brh_1,18.11 //

saṃvibhāge vinimaye kṣetrayor ubhayor api /

anusmṛtikṛtā tābhyāṃ kāryasiddhir bhaviṣyati // Brh_1,18.12 //

praṣṭavyāḥ saṃnidhisthāś cet kretrā jñātyādayaḥ smṛtāḥ /

anyathā cet kṛtaṃ karma jñātīcchāṃ darśayet tataḥ // Brh_1,18.13 //

jñātyādipratyayenaiva sthāvarakraya iṣyate /

anyathā cet krayo yaḥ syād anyagrāme tripakṣakam // Brh_1,18.14 //

sodarāś ca sapiṇḍāś ca sodakāś ca sagotriṇaḥ /

sāmantā dhanikā grāhyāḥ saptaite yonayo matāḥ // Brh_1,18.15 //

mūlyaṃ dattvādhikaṃ nyūnaṃ mūlyasyānucitaṃ smṛtam /

krayasiddhes tu naiva syād vatsarāṇāṃ śatair api // Brh_1,18.16 //

[Brh_1,18.5 kṣetrakraye viśeṣaḥ]

vikrayeṣu ca sarveṣu kūpavṛkṣādi lekhayet /

jalamārgādi yat kiṃcid anyaiś caiva bṛhaspatiḥ // Brh_1,18.17 //

kṣetrādyupetaṃ paripakvasasyaṃ vṛkṣaṃ phalaṃ vāpy upabhogayogyam /

kūpaṃ taḍākaṃ gṛham unnataṃ ca kretre ca vikretur idaṃ vadanti // Brh_1,18.18 //

mattamūḍhānabhijñārta- mūḍhair vinimayaḥ kṛtaḥ /

yac cānucitamūlyaṃ syāt tat sarvaṃ vinivartayet // Brh_1,18.19 //

jñātisāmantadhanikāḥ kraye grāmāt bahir gatāḥ /

nārhanti te pratikroṣṭuṃ krāntaṃ pakṣatraye kramāt // Brh_1,18.20 //

tripakṣād atha vā māsāt tritayāt tu tad āpnuyāt // Brh_1,18.21 //

[Brh_1,19 sīmāvādaḥ]

[Brh_1,19.]

krayavikrayānuśaye vidhir eṣa pradarśitaḥ /

grāmakṣetragṛhādīnāṃ sīmāvādaṃ nibodhata // Brh_1,19.1 //

[Brh_1,19.1 sīmāsandhiṣu vṛkṣādayaḥ sthāpyāḥ]

sīmāvṛkṣāṃś ca kurvīran nyagrodhāśvatthakiṃśukān /

śālmalīśālatā[ḍāṃ? lāṃ]ś ca kṣīriṇaś caiva pādapān // Brh_1,19.2 //

gulmān veṇūṃś ca vividhāñ śamīvallīsthalāni ca /

śarān kubjakagulmāṃś ca tathā sīmā na naśyati // Brh_1,19.3 //

taḍāgāny udapānāni ..t prasravaṇāni ca /

sīmāsandhiṣu kāryāṇi devatāyatanāni ca // Brh_1,19.4 //

rājā kṣetraṃ dattvā cāturvaidyavaṇigvārikasarvagrāmīṇa tanmahattarasvāmipuruṣādhiṣṭhitaṃ paricchindyāt // Brh_1,19.5 //

yadi śūdro netā syāt taṃ klaibyenālaṃkāreṇa alaṃkṛtya śavabhasmanā mukhaṃ vilipyāgreyasya paśoḥ śoṇitenorasi pañcāṅgulāni kṛtvā grīvāyām antrāṇi pratimucya svyena pāṇinā sīmāloṣṭaṃ mūrdhni dhārayet // Brh_1,19.6 //

niveśakāle kartavyaḥ sīmābandhaviniścayaḥ /

prakāśopāṃśucihnaiś ca lakṣitaḥ saṃśayāpahaḥ // Brh_1,19.7 //

anaśvarāṇi dravyāṇi prakṛtyaivāvirodhataḥ /

vāpīkūpataḍāgāni caityārāmasurālayāḥ // Brh_1,19.8 //

sthalanimnanadīsrotaḥ śaragulmanagādayaḥ /

prakāśacihnāny etāni sīmāyāṃ kārayet sadā // Brh_1,19.9 //

[Brh_1,19.3 sīmāvāde sākṣiṇaḥ]

yadi saṃśaya eva syāl liṅgānām api darśane /

sākṣipratyaya eva syād vivāde sīmaniścayaḥ // Brh_1,19.10 //

sākṣyabhāve ca catvāro grāmasīmāntavāsinaḥ /

sīmāvinirṇayaṃ kuryuḥ prayatā rājasaṃnidhau // Brh_1,19.11 //

sāmantānām abhāve tu maulānāṃ sīmasākṣiṇām /

imān apy anuyuñjīta puruṣān vanagocarān // Brh_1,19.12 //

vyādhāñ śākunikān gopān kaivartān mūlakhānakān /

vyālagrāhān uñchavṛttīn anyāṃś ca vanagocarān // Brh_1,19.13 //

te pṛṣṭās tu yathā brūyuḥ sīmāsandhiṣu lakṣaṇam /

tat tathā sthāpayet rājā dharmeṇa grāmayor dvayoḥ // Brh_1,19.14 //

śirobhis te gṛhītvorvīṃ sragviṇo raktavāsasaḥ /

sukṛtaiḥ śāpitāḥ svaiḥ svaiḥ brūyus te tu samaṃjasam // Brh_1,19.15 //

nibadhnīyāt tathā sīmāṃ savīṃs tāṃś caiva nāmataḥ /

prakāśacihnāny etāni sīmāyāṃ kārayet sadā // Brh_1,19.16 //

[Brh_1,19.4 aprakāśacihnāni]

nihitāni tathānyāni yāni bhūmir na bhakṣayet /

upacchatrāni cānyāni sīmāliṅgāni kārayet // Brh_1,19.17 //

sīmājñāne tṛnaṃ vīkṣya loke nityaviparyayam /

śmaśāno 'sthīni gobālās tathā bhasmakapālikāḥ // Brh_1,19.18 //

karīṣam iṣṭakāṅgāra- śarkarā bālukāṃs tathā /

tāni sandhiṣu sīmāyā aprakāśāni kārayet // Brh_1,19.19 //

karīṣāsthituṣāṅgāra- śarkarāśmakapālikāḥ /

sikateṣṭakagobāla- kārpāsāsthīni bhasma ca // Brh_1,19.20 //

prakṣipya kumbheṣv etāni sīmānteṣu nidhāpayet /

[Brh_1,19.5 prayatnadarśitavyacihnāni]

tataḥ paugaṇḍabālānāṃ prayatnena pradarśayet // Brh_1,19.21 //

vārdhake ca śiśūnāṃ te darśayeyus tathaiva ca /

evaṃ paraṃparājñāne sīmābhrāntir na jāyate // Brh_1,19.22 //

kurute dānaharaṇaṃ bhāgyābhāgyavaśān nṛṇām /

ekatra kūlapātaṃ tu bhūmer anyatra saṃsthitiḥ // Brh_1,19.23 //

nadītīraṃ prakurute tasyaitāṃ na vicālayet /

kṣetraṃ sasasyam ullaṅghya bhūmiś cchinnā yadā bhavet // Brh_1,19.24 //

nadīsrotaḥpravāheṇa kṣetrasvāmī labheta tām /

yā rājñā krodhalobhena balān nyāyena vā hṛtā // Brh_1,19.25 //

[Brh_1,19.6 gṛhakṣetravivādasākṣinirṇayaḥ]

gṛhakṣetravivādeṣu sāmantebhyo vinirṇayaḥ /

nagaragrāmagaṇino ye ca vṛddhatamā narāḥ // Brh_1,19.26 //

kīnāśaśilpibhṛtakā gopavyādhoñchajīvinaḥ /

mūlakhānakakaivarta- kulyā bhedakabādhakāḥ // Brh_1,19.27 //

āgamaṃ ca pramāṇaṃ ca bhogaṃ kāmaṃ ca nāma ca /

bhūbhāgalakṣaṇaṃ caiva ye vidus te 'tra sākṣiṇaḥ // Brh_1,19.28 //

pradattānyasya tuṣṭena na sā siddhim avāpnuyāt /

[yā rājñā krodhalobhena chalān nyāyena vā hṛtā] // Brh_1,19.29 //

pramāṇarahitāṃ bhūmiṃ bhuñjato yasya yā hṛtā /

guṇādhikasya dattā vā tasya tāṃ naiva cālayet // Brh_1,19.30 //

śāpathaiḥ śāpitāḥ svaiḥ svaiḥ brūyuḥ sīmni viniścayam /

darśayeyur nidhānāni tat pramāṇam iti sthitiḥ // Brh_1,19.31 //

satyena śāpayed vipraṃ kṣatriyaṃ vāhanāyudhaiḥ [=Mn_8.113a] // Brh_1,19.32 //

jñātṛcihnair vinā sādhur eko 'py ubhayasaṃmataḥ /

raktamālyāmbaradharo mṛdam ādāya mūrdhani // Brh_1,19.33 //

satyavrataḥ sopavāsaḥ sīmāntaṃ darśayen naraḥ // Brh_1,19.34 //

[sāmantāś cen mṛṣā brūyuḥ setau vivadatāṃ nṛṇām] /

[sarve ca te pṛthagdaṇḍyā rājñā madhyam asāhasam] // Brh_1,19.35 //

[yathoktena nayantas te pūyante satyasākṣiṇaḥ] /

[viparītaṃ nayantas tu dāpyāḥ syur dviśataṃ damam] // Brh_1,19.36 //

sarvasmin sthāvare vāde vidhir eṣa prakīrtitaḥ // Brh_1,19.37 //

tadutpannāś ca sāmantā ye 'nyadeśe vyavasthitāḥ /

maulās te tu samuddiṣṭāḥ praṣṭavyāḥ kāryanirṇaye // Brh_1,19.38 //

aduṣṭās te tu yad brūyuḥ saṃdigdhau samavṛttayaḥ /

tat pramāṇaṃ tu kartavyam evaṃ dharmo na hīyate // Brh_1,19.39 //

anyagrāmāt samāhṛtya dattānyasya yadā mahī /

anyathā tu bhavel lābho narāṇāṃ rājadaivikaḥ // Brh_1,19.40 //

mahānadyāthavā rājñā kathaṃ tatra vicāraṇā /

nadyotsṛṣṭā rājadattā yasya tasyaiva sā mahī /

anyathā tu bhavel lābho narāṇāṃ rājadaivikaḥ // Brh_1,19.41 //

kṣayodayau jīvanaṃ ca daivarājavaśān nṛṇām /

tasmāt sarveṣu kāleṣu tatkṛtaṃ na vicālayet // Brh_1,19.42 //

grāmayor ubhayor yatra maryādā kalpitā nadī /

kurute dānaharaṇaṃ bhāgyābhāgyavaśān nṛṇām /

kṣayodayena cālpā ca cālayan daṇḍam arhati // Brh_1,19.43 //

daśagrāmaśatagrāma- sahasragrāmalakṣaṇām /

viṣamāṃ nṛpatiḥ kuryāc cihnaiḥ sīmāṃ viniścitām // Brh_1,19.44 //

niveśakālād ārabhya gṛhavaryāpaṇādikam /

yena yāvad yathā bhuktaṃ tasya tan na vicālayet // Brh_1,19.45 //

vātāyanapraṇālīs tu tathā niryūhavedikāḥ /

catuḥśālasyandanikāḥ prāṅniviṣṭā na cālayet // Brh_1,19.46 //

mekhalābhramaniṣkāsa- gavākṣān noparodhayet /

praṇālīṃ gṛhavāstuṃ ca pīḍayan daṇḍabhāg bhavet // Brh_1,19.47 //

niveśasamayād ūrdhvaṃ naite yojyāḥ kathaṃcana /

[Brh_1,19.7 gṛhanirmāṇe 'kāryāṇi]

dṛṣṭipātaṃ praṇālīṃ ca na kuryāt paraveśmani // Brh_1,19.48 //

varcasthānaṃ vahnim ayaṃ gartocchiṣṭāmbusecanam /

atyārāt parakuḍyasya na kartavyaṃ kadācana // Brh_1,19.49 //

viṇmūtrodakavaprāṃś ca vahniśvabhraniveśanam /

aratnidvayam utsṛjya parakuḍyāṃ niveśayet // Brh_1,19.50 //

yānty āyānti janā yena paśavaś cānivāritāḥ /

tad ucyate saṃsaraṇaṃ na roddhavyaṃ tu kenacit // Brh_1,19.51 //

yas tatra saṃkaraṃ śvabhraṃ vṛkṣāropaṇam eva ca /

kāmāt purīṣaṃ kuryāc ca tasya daṇḍas tu māṣakaḥ // Brh_1,19.52 //

gṛhītvā vāhayet kāle vāpagopanasaṃgrahān /

akurvan svāmine dāpyo madhyaṃ kṛṣṭaśadaṃ tu saḥ // Brh_1,19.53 //

kṣetraṃ gṛhītvā yaḥ kaścin na kuryān na ca kārayet /

svāmine sa śadaṃ dāpyo rājñe daṇḍaṃ ca tatsamam // Brh_1,19.54 //

cirāvasanne daśamaṃ kṛṣyamāṇe tathāṣṭamam /

susaṃskṛte tu ṣaṣṭhaṃ syāt parikalpya yathāvidhi // Brh_1,19.55 //

[Brh_1,20 vākpāruṣyam]

[Brh_1,20.]

apriyoktis tāḍanaṃ ca pāruṣyaṃ dvividhaṃ smṛtam /

ekaikaṃ tu tridhā bhinnaṃ damaś coktas trilakṣaṇaḥ // Brh_1,20.1 //

[Brh_1,20.1 vākpāruṣye traividham]

deśadharmakulādīnāṃ kṣepaḥ pāpena yojanam /

dravyaṃ vinā tu prathamaṃ vākpāruṣyaṃ tad ucyate // Brh_1,20.2 //

bhaginībhrātṛsaṃbaddham upapātakaśaṃsanam /

pāruṣyaṃ madhyamaṃ proktaṃ vācikaṃ śāstravedibhiḥ // Brh_1,20.3 //

abhakṣyāpeyakathanaṃ mahāpātakadūṣaṇam /

pāruṣyam uttamaṃ proktaṃ tīvram armābhipātanam // Brh_1,20.4 //

[Brh_1,20.2 daṇḍaḥ]

samajātiguṇānāṃ tu vākpāruṣye parasparam /

vinayo 'bhihitaḥ śāstre paṇas tv ardhatrayodaśaḥ // Brh_1,20.5 //

daṇḍaḥ kāṇakhañjādīnāṃ tathāvidhān api kārṣāpaṇadvayam // Brh_1,20.6 //

savarṇākrośane sārdhadvādaśapaṇo daṇḍaḥ /

hīnavarṇe kākiṇyadhikaṣaṭpaṇo daṇḍaḥ // Brh_1,20.7 //

[kāṇakhañjādīnāṃ tathā]

samānayoḥ samo daṇḍo nyūnasya dviguṇas tu saḥ /

uttamasyādhikaḥ prokto vākpāruṣye parasparam // Brh_1,20.8 //

kṣipan svasrādikaṃ dadyāt pañcāśatpaṇikaṃ damam /

guṇahīnasya pāruṣye brāhmaṇo nāparādhnuyāt // Brh_1,20.9 //

patitaṃ patitety uktvā coraṃ coreti vā punaḥ /

vacanāt tulyadoṣaḥ syāt .... .... // Brh_1,20.10 //

[Brh_1,20.3 varṇabhedena daṇḍabhedaḥ]

dharmopadeśaṃ dharmeṇa viprāṇām asya kurvataḥ /

taptam āsiñcayet tailaṃ vaktre śrotre ca pārthivaḥ // Brh_1,20.11 //

vipre śatārdhaṃ daṇḍas tu kṣatriyasyābhiśaṃsane /

viśas tathārdhapañcāśac- chūdrasyārdhatrayodaśa // Brh_1,20.12 //

sacchūdrasyāyam uddiṣṭo vinayo 'naparādhinaḥ /

guṇahīnasya pāruṣye brāhmaṇo nāparādhnuyāt // Brh_1,20.13 //

vaiśyasya kṣatriyākrośe daṇḍanīyaḥ prado bhavet /

tadardhaṃ kṣatriyo vaiśyaṃ kṣipan vinayam arhati // Brh_1,20.14 //

śūdrākrośe kṣatriyasya pañcaviṃśatiko damaḥ /

bṛhatve dviguṇaṃ tatra śāstravidbhir udāhṛtam // Brh_1,20.15 //

vaiśyam ākṣārayañ śūdro dāpyaḥ syāt prathamaṃ damam /

kṣatriyaṃ madhyamaṃ caiva vipram uttamasāhasam // Brh_1,20.16 //

deśādikaṃ kṣipan dāpyaḥ paṇān ardhatrayodaśa /

pāpena yojayan darpād dāpyaḥ prathamasāhasam // Brh_1,20.17 //

dharmopadeśakartā ca vedodāharaṇānvitaḥ /

ākrośakas tu viprāṇāṃ jihvāc chedena daṇḍyate // Brh_1,20.18 //

eṣa daṇḍaḥ samākhyātaḥ puruṣāpekṣayā mayā /

samanyūnādhikatvena kalpanīyo manīṣibhiḥ // Brh_1,20.19 //

[Brh_1,21 daṇḍapāruṣyam]

[Brh_1,21.]

hastapāṣāṇalaguḍair bhasmakardamapāṃsubhiḥ /

āyudhaiś ca praharaṇair daṇḍapāruṣyam ucyate // Brh_1,21.1 //

vākpāruṣye kṛte yasya yathā daṇḍo vidhīyate /

tasyaiva dviguṇaṃ daṇḍaṃ kārayen maraṇād ṛte // Brh_1,21.2 //

dvayoḥ praharator daṇḍaḥ samayos tu samaḥ smṛtaḥ /

ārambhako 'nubandhī ca dāpyaḥ syād adhikaṃ damam // Brh_1,21.3 //

pūrvākruṣṭaḥ samākrośaṃs tāḍitaḥ pratitāḍayan /

hatvātatāyinaṃ caiva nāparādhī bhaven naraḥ // Brh_1,21.4 //

vākpāruṣyādinā nīco yaḥ santam abhilaṅghayet /

sa eva tāḍayaṃs tasya nānveṣṭavyo mahībhujā // Brh_1,21.5 //

[Brh_1,21.1 prathamaṃ daṇḍapāruṣyam]

bhasmādīnāṃ prakṣipaṇaṃ tāḍanaṃ ca karādinā /

prathamaṃ daṇḍapāruṣyaṃ damaḥ kāryo 'tra māṣikaḥ // Brh_1,21.6 //

eṣa daṇḍaḥ sameṣūktaḥ parastrīṣv adhikeṣu ca /

dviguṇas triguṇo jñeyaḥ prādhānyāpekṣayā buddhaiḥ // Brh_1,21.7 //

udyate 'śmaśilākāṣṭhe kartavyaḥ prathamo damaḥ /

parasparaṃ hastapāde daśaviṃśatikas tathā // Brh_1,21.8 //

[Brh_1,21.2 madhyamam]

madhyamaḥ śastrasaṃdhāne saṃyojyaḥ kṣubdhayor dvayoḥ /

kāryaḥ kṛtānurūpas tu lagne ghāte damo budhaiḥ // Brh_1,21.9 //

iṣṭakopalakāṣṭhaiś ca tāḍane tu dvimāṣikaḥ /

dviguṇaḥ śoṇitodbhede daṇḍaḥ kāryo manīṣibhiḥ // Brh_1,21.10 //

tvagbhede prathamo daṇḍo māṃsabhede tu madhyamaḥ /

[Brh_1,21.3 uttamam]

uttamas tv asthibhede syād dhātena tu pramāpaṇam // Brh_1,21.11 //

karṇanāsākaracchede dantabhaṅge 'sthibhedane /

kartavyo madhyamo daṇḍo dviguṇaḥ patiteṣu tu // Brh_1,21.12 //

karṇauṣṭhaghrāṇapādākṣi- jihvāśiśnakarasya ca /

chedane cottamo daṇḍo bhedane madhyamo guruḥ // Brh_1,21.13 //

daṇḍas tv abhihitāyaiva daṇḍapāruṣyakalpitaḥ /

hṛte tad dviguṇaṃ cānyad- rājadaṇḍas tato 'dhikaḥ // Brh_1,21.14 //

aṅgāvabhedane caiva pīḍane chedane tathā /

samutthānavyayaṃ dāpyaḥ kalahāpahṛtaṃ ca yat // Brh_1,21.15 //

vivikte tāḍito yas tu hato dṛśyeta vā bhavet /

hantā tad anumānena vijñeyaḥ śapathena vā // Brh_1,21.16 //

antarveśmany araṇye vā niśāyāṃ yatra tāḍitaḥ /

śoṇitaṃ tatra dṛśyeta na pṛcchet tatra sākṣiṇaḥ // Brh_1,21.17 //

kaścit kṛtvātmanaś cihnaṃ dveṣāt param abhidravet /

hetvartham atisāmarthyais tatra yuktaṃ parīkṣaṇam // Brh_1,21.18 //

ākruṣṭas tu samākrośaṃs tāḍitaḥ pratitāḍayan /

hatvāparādhinaṃ caiva nāparādhī bhaven naraḥ // Brh_1,21.19 //

prātilomyās tathā cāntyāḥ puruṣāṇāṃ malāḥ smṛtāḥ /

brāhmaṇātikrame vadhyā na dātavyā dhanaṃ kvacit // Brh_1,21.20 //

śrāntān kṣudhārtān tṛṣitān akāle vāhayet tu yaḥ /

sa goghno niṣkṛtiṃ kāryo dāpyo vāpy athavā damam // Brh_1,21.21 //

samutthānavyayaṃ dāpyaḥ kalahāya kṛtaṃ ca yat /

yenāṅgena dvijātīnāṃ śūdraḥ praharate ruṣā /

chettavyaṃ tad bhavet tasya manunā samudāhṛtam // Brh_1,21.22 //

[Brh_1,22 steyam]

[Brh_1,22.]

prakāśāś cāprakāśāś ca taskarā dvividhā smṛtāḥ /

prajñāsāmarthyam āyābhiḥ prabhinnās te sahasradhā // Brh_1,22.1 //

[Brh_1,22.1 prakāśāprakāśataskarāḥ]

naigamā vaidyakitavāḥ sabhyotkocakavañcakāḥ /

daivotpātavido bhadrāḥ śilpajñāḥ pratirūpakāḥ // Brh_1,22.2 //

akriyākāriṇaś caiva madhyasthāḥ kūṭasākṣiṇaḥ /

prakāśataskarā hy ete tathā kuhakajīvinaḥ // Brh_1,22.3 //

sandhicchidaḥ pānthamuṣo dvicatuṣpadahāriṇaḥ /

utkṣepakāḥ sasyaharāḥ jñeyāḥ pracchannataskarāḥ // Brh_1,22.4 //

[Brh_1,22.2 teṣāṃ daṇḍaḥ]

saṃsargacihnarūpaiś ca vijñātā rājapūruṣaiḥ /

pradāpyāpahṛtaṃ daṇḍyā damaiḥ śāstrapracoditaiḥ // Brh_1,22.5 //

utkṣepakas tu saṃdaṃśair bhettavyo rājapūruṣaiḥ /

dhānyahartā daśaguṇaṃ dāpyaḥ syād dviguṇaṃ damam // Brh_1,22.6 //

ekasmin yatra nidhanaṃ prāpite duṣṭacāriṇi /

bahūnāṃ bhavati kṣemaḥ tasya puṇyaprado vadhaḥ // Brh_1,22.7 //

tathā pāntham uṣo vṛkṣe gale badhvāvalambayet // Brh_1,22.8 //

aṅgulīgranthibhedasya chedayet prathame grahe /

dvitīye hastacaraṇau tṛtīye vadham arhati // Brh_1,22.9 //

ajñātauṣadhimantras tu yaś ca vyādher atattvavit /

rogibhyo 'rthaṃ samādatte sa daṇḍyaś coravad bhiṣak // Brh_1,22.10 //

glahaḥ prakāśaḥ kartavyo nirvāsyāḥ kūṭadevinaḥ // Brh_1,22.11 //

kūṭākṣadevinaḥ kṣudrā rājabhāryāharāś ca ye /

gaṇakā vañcakāś caiva daṇḍyās te kitavā smṛtāḥ // Brh_1,22.12 //

pracchannadoṣavyāmiśraṃ punaḥ saṃskṛtavikrayī /

paṇye tad dviguṇaṃ dāpyo vaṇigdaṇḍaṃ ca tatsamam // Brh_1,22.13 //

anyāyavādinaḥ sabhyās tathaivotkocajīvinaḥ /

viśvastavañcakāś caiva nirvāsyāḥ sarva eva te // Brh_1,22.14 //

jyotir jñānaṃ tathotpātam aviditvā tu ye nṛṇām /

śrāvayanty arthalobhena vineyās te prayatnataḥ // Brh_1,22.15 //

daṇḍājinādibhir yuktam ātmānaṃ darśayanti ye /

hiṃsantaś cchadmanā nṛṇāṃ vadhyās te rājapūruṣaiḥ // Brh_1,22.16 //

alpamūlyaṃ tu saṃskṛtya nayanti bahumūlyatām /

strībālakān vañcayanti daṇḍyās te 'rthānurūpataḥ // Brh_1,22.17 //

hemamuktāprabālādyaṃ kṛtrimaṃ kurvate tu ye /

kretre mūlyaṃ pradāpyās te rājñā tad dviguṇaṃ damam // Brh_1,22.18 //

madhyasthā vañcayanty ekaṃ snehalobhādinā yadā /

sākṣiṇaś cānyathā brūyur dāpyās te dviguṇaṃ damam // Brh_1,22.19 //

mantrauṣadhibalāt kiṃcit saṃbhrāntiṃ darśayanti ye /

mūlakarma ca kurvanti nirvāsyās te mahībhujā // Brh_1,22.20 //

sandhicchedo hṛtaṃ tyājyāḥ śūlam āropayet tataḥ /

tathā pāntham uṣo vṛkṣe gale baddhvāvalambayet // Brh_1,22.21 //

manuṣyahāriṇo rājñā dagdhavyās te kaṭāgninā /

gohartur nāsikāṃ chindyāt badhvā vāmbhasi majjayet // Brh_1,22.22 //

dhānyaṃ daśabhyaḥ kumbhebhyo haraṇe 'bhyadhikaṃ vadhaḥ /

śeṣeṣv ekādaśaguṇaṃ dāpyas tasya ca taddhanam // Brh_1,22.23 //

dhānyahārī daśaguṇaṃ dāpyas tad dviguṇaṃ damam // Brh_1,22.24 //

tṛṇaṃ vā yadi vā kāṣṭhaṃ puṣpaṃ vā yadi vā phalam /

anāpṛcchya tu gṛhṇāno hastacchedanam arhati // Brh_1,22.25 //

vṛttasvādhyāyavān steyī bandhane kleśyate ciram /

svāmine tad dhanaṃ dāpyaḥ prāyaścittaṃ na kāryate // Brh_1,22.26 //

[Brh_1,23 sāhasam]

[Brh_1,23. sāhasam]

stenānām etad ākhyātaṃ sarveṣāṃ daṇḍanigraham /

sāhasasyādhunā samyak śrūyatāṃ vadhaśāsanam // Brh_1,23.1 //

manuṣyamāraṇaṃ cauryaṃ paradārābhimarśanam /

pāruṣyam ubhayaṃ caiva sāhasaṃ tu caturvidham // Brh_1,23.2 //

hīnamadhyottamatvena trividhaṃ tat prakīrtitam /

dravyāpekṣayā damās tatra prathamottamamadhyamāḥ // Brh_1,23.3 //

ātatāyidvijāgyāṇāṃ dharmayuddhena hiṃsanam /

imān dharmān kaliyuge varjyān āhur manīṣiṇaḥ // Brh_1,23.4 //

kṣetropakaraṇaṃ setuṃ mūlapuṣpaphalāni ca /

vināśayan haran daṇḍyaḥ śatodyam anurūpataḥ // Brh_1,23.5 //

paśuvastrānnapānāni gṛhopakaraṇaṃ tathā /

hiṃsayaṃś cauravad dāpyo dviśatodyaṃ damaṃ tathā // Brh_1,23.6 //

strīpuṃsau hemaratnāni devavipradhanaṃ tathā /

kauśeyaṃ cottamadravyam eṣāṃ mūlyasamo damaḥ // Brh_1,23.7 //

dviguṇo vā kalpanīyaḥ puruṣāpekṣayā nṛpaiḥ /

hantā vā ghātanīyaḥ syāt prasaṃgavinivṛttaye // Brh_1,23.8 //

sāhasaṃ pañcadhā proktaṃ vadhas tatrādhikaḥ smṛtaḥ /

tatkāriṇo nārthadamaiḥ śāsyā vadhyāḥ prayatnataḥ // Brh_1,23.9 //

prakāśaghātakā ye tu tathā copāṃśughātakāḥ /

jñātvā samyagdhanaṃ hṛtvā hantavyāḥ vividhair vadhaiḥ // Brh_1,23.10 //

[Brh_1,23.1 sāhasikāḥ daṇḍyāḥ]

mitraprāptyarthalābhe vā rājñā lokahitaiṣiṇā /

na moktavyāḥ sāhasikāḥ sarvalokabhayāvahāḥ // Brh_1,23.11 //

lobhād bhayād vā yo rājā na hanty anyāyakāriṇaḥ /

tasya prakṣubhyate rāṣṭraṃ rājyāc ca parihīyate // Brh_1,23.12 //

bandhāgniviṣaśastreṇa parān yas tu pramāpayet /

krodhādinā nimittena naraḥ sāhasikas tu saḥ // Brh_1,23.13 //

[Brh_1,23.2 saṃbhūyapraharaṇanirṇayaḥ]

ekasya bahavo yatra praharanti ruṣānvitāḥ /

marmaprahārado yas tu ghātakaḥ sa udāhṛtaḥ // Brh_1,23.14 //

marmaghātī tu yas teṣāṃ yathoktaṃ dāpayed damam /

ārambhakṛtsahāyaś ca tathā mārgānudeśakaḥ /

āśrayaḥ śastradātā ca bhaktadātā vikarmiṇām // Brh_1,23.15 //

yuddhopadeśakaś caiva tadvināśapradarśakaḥ /

upekṣī kāryayuktaś ca doṣavaktānumodakaḥ // Brh_1,23.16 //

[Brh_1,23.3 ātatāyivadhaḥ]

nātatāyivadhe hantā kilviṣaṃ prāpnuyāt kvacit /

vināśārthinam āyāntaṃ ghātayann āparādhnuyāt // Brh_1,23.17 //

ātatāyinam utkṛṣṭaṃ vṛttasvādhyāyasaṃyutam /

yo na hanyād vadhaprāptaṃ so 'śvamedhaphalaṃ labhet // Brh_1,23.18 //

svādhyāyinaṃ kule jātaṃ yo hanyād ātatāyinam /

ahatvā bhrūṇahā sa syān na hatvā bhrūṇahā bhavet // Brh_1,23.19 //

sāṃprataṃ sāhasaṃ steyaṃ śrūyatāṃ krodhalobhajam /

[Brh_1,23.4 ghātakādarśane nirṇayaḥ]

kṣatasyālpam ahatvaṃ ca marmasthānaṃ ca yatnataḥ /

sāmarthyaṃ cānubandhaṃ ca jñātvā cihnaiḥ prasādayet // Brh_1,23.20 //

hatas tu dṛśyate yatra ghātakaś ca na dṛśyate /

pūrvavairānusāreṇa jñātavyaḥ sa mahībhujā // Brh_1,23.21 //

samaghātī tu yas teṣāṃ yathoktaṃ dāpayed damam /

ārambhakṛtsahāyaś ca doṣabhājas tad ardhataḥ // Brh_1,23.22 //

prativeśyānuveśyau ca tasya mitrāribāndhavāḥ /

praṣṭavyā rājapuruṣaiḥ sāmādibhir upakramaiḥ // Brh_1,23.23 //

vijñeyo 'sādhusaṃsargāc cihnahoḍhena vā naraiḥ /

eṣoditā ghātakānāṃ taskarāṇāṃ ca bhāvanā // Brh_1,23.24 //

gṛhītaḥ śaṅkayā yas tu na tat kāryaṃ prapadyate /

śapathena viśoddhavyaḥ sarvavādeṣv ayaṃ vidhiḥ // Brh_1,23.25 //

divyair viśuddho medhyaḥ syād aśuddho vadham arhati /

nigrahānugrahair rājñaḥ kīrtir dharmaś ca vardhate // Brh_1,23.26 //

[Brh_1,24 strīsaṃgrahaṇam]

[Brh_1,24.]

pāruṣyaṃ dvividhaṃ proktaṃ sāhasaṃ ca dvilakṣaṇam /

pāpamūlaṃ saṃgrahaṇaṃ triprakāraṃ nibodhata // Brh_1,24.1 //

balopādhikṛte dve tu tṛtīyam anurāgajam /

tat punas trividhaṃ proktaṃ prathamaṃ madhyamottamam // Brh_1,24.2 //

anicchantyā yat kriyate suptonmattapramattayā /

pralapantyā vā rahasi balāt kārakṛtaṃ tu tat // Brh_1,24.3 //

chadmanā gṛham ānīya dattvā vā madyakārmaṇam /

saṃyogaḥ kriyate yasyās tadupādhikṛtaṃ viduḥ // Brh_1,24.4 //

anyonyacakṣūrāgeṇa dūtīsaṃpreṣaṇena ca /

kṛtaṃ rūpārthalobhena jñeyaṃ tadanurāgajam // Brh_1,24.5 //

tat punas trividhaṃ proktaṃ prathamaṃ madhyamottamam /

apāṅgaprekṣaṇaṃ hāsyaṃ dūtīsaṃpreṣaṇaṃ tathā /

sparśo bhūṣaṇavastrāṇāṃ saṃgrahaḥ prathamaḥ smṛtaḥ // Brh_1,24.6 //

preṣaṇaṃ gandhamālyānāṃ dhūpam adhvann avāsasām /

saṃbhāṣaṇaṃ ca rahasi madhyamaṃ saṃgrahaṃ viduḥ // Brh_1,24.7 //

ekaśāyyāsanaṃ krīḍā cumbanāliṅganaṃ tathā /

etat saṃgrahaṇaṃ proktam uttamaṃ śāstravedibhiḥ // Brh_1,24.8 //

preṣaṇaṃ gandhamālyānāṃ dhūpabhūṣaṇavāsasām /

pralobhanaṃ cānnapānair madhyamaḥ saṃgrahaḥ smṛtaḥ // Brh_1,24.9 //

preṣaṇaṃ gandhamālyānāṃ phalamadyānnavāsasām /

saṃbhāṣaṇaṃ ca rahasi madhyamaṃ saṃgrahaṃ viduḥ // Brh_1,24.10 //

trayāṇām api caiteṣāṃ prathamo madhya uttamaḥ /

vinayaḥ kalpanīyaḥ syād adhiko draviṇādhike // Brh_1,24.11 //

parapatnyā tu puruṣaḥ saṃbhāṣāṃ yojayan rahaḥ /

pūrvam ākṣārito doṣaiḥ prāpnuyāt pūrvasāhasam // Brh_1,24.12 //

sahamāyaḥ kāmayate dhanaṃ tasyākhilaṃ haret /

utkṛtya liṅgavṛṣaṇau bhrāmayed gardabhena tu // Brh_1,24.13 //

chadmanā kāmayed yas tu tasya sarvaharo damaḥ /

aṅkayitvā bhagāṅgena purān nirvāsayet tataḥ // Brh_1,24.14 //

damo neyaḥ sabhāyāṃ yo hīnāyām adhikas tataḥ /

puṃsaḥ kāryo 'dhikāyāṃ tu gamane saṃpramāpaṇam // Brh_1,24.15 //

gṛham āgatya yā nārī pralobhya sparśanādinā /

kāmayet tatra sā daṇḍyā narasyārdhadamaḥ smṛtaḥ // Brh_1,24.16 //

chinnanāsauṣṭhakarṇānāṃ paribhrāmyāpsu majjayet /

khādayed vā sārameyaiḥ saṃsthāne bahusaṃsthite // Brh_1,24.17 //

anicchantī tu yā bhuktā guptāṃ tāṃ vāsayed gṛhe /

malināṅgīm adhaḥ śayyāṃ piṇḍamātropajīvinīm // Brh_1,24.18 //

kārayen niṣkṛtiṃ kṛcchraṃ parākaṃ vā same gatām /

hīnavarṇopabhuktā yā tyājyā vadhyātha vā bhavet // Brh_1,24.19 //

[Brh_1,25 strīpuṃsavartanopāyaḥ]

[Brh_1,25.]

etat saṃgrahaṇasyoktaṃ vidhānaṃ saṃgrahas tathā /

strīpuṃsavartanopāyaḥ śrūyatāṃ gadato mama // Brh_1,25.1 //

sūkṣmebhyo 'pi prasaṅgebhyo nivāryā strī svabandhubhiḥ /

śvaśrvādibhir gurustrībhiḥ pālanīyā divāniśam // Brh_1,25.2 //

svakāme vartamānā tu yā snehān na nivāritā /

avaśyā sā bhavet paścād yathā vyādhir upekṣitā // Brh_1,25.3 //

[Brh_1,25.1 pitṛpatiputrāṇāṃ dharmāḥ]

aprayacchan pitā kāle patiś cānupayann ṛtau /

putraś cābhaktado mātuḥ gārhyo daṇḍyaś ca dharmataḥ // Brh_1,25.4 //

yatra striyo 'bhipūjyante ramante tatra devatāḥ /

saṃpadaś ca prajāḥ śuddhāḥ kriyā ca saphalā bhavet // Brh_1,25.5 //

āyavyaye 'nnasaṃskāre gṛhopaskārarakṣaṇe /

śauce 'gnikārye saṃyojyāḥ strīṇāṃ śuddhir iyaṃ smṛtā // Brh_1,25.6 //

bhartrā patnī samabhyarcyā vastrālaṃkārabhojanaiḥ /

utsave tu pitṛbhrātṛ- śvaśurādyaiś ca bandhubhiḥ // Brh_1,25.7 //

patiṃ yā nāticarati manovākkāyasaṃyutā /

sā bhartṛlokān āpnoti sadbhiḥ sādhvīti cocyate // Brh_1,25.8 //

[Brh_1,25.2 strīdūṣaṇāni]

bhartrā pitrā sutair na strī viyuktānyagṛhe vaset /

asatsaṅge viśeṣeṇa garhyatām eti sā dhruvam // Brh_1,25.9 //

pūrvotthānaṃ guruṣv arvāg bhojanavyañjanakriyā /

jaghanyāsanaśāyitvaṃ karma strīṇām udāhṛtam // Brh_1,25.10 //

pānāṭanadivāsvapnam akriyā dūṣaṇaṃ striyāḥ // Brh_1,25.11 //

ārtārte mudite hṛṣṭā proṣite malinā kṛśā /

mrte mriyeta yā patyau sā strī jñeyā pativratā // Brh_1,25.12 //

prasādhanaṃ nṛttagīta- samājotsavadarśanam /

māṃsamadyābhiyogaṃ ca na kuryāt proṣite prabhau // Brh_1,25.13 //

śarīrārdhaṃ smṛtā jāyā puṇyāpuṇyaphale samā /

anvārūḍhā jīvatī[ntī] ca sādhvī bhartur hittaya sā // Brh_1,25.14 //

vratopavāsaniratā brahmacarye vyavasthitā /

dharmadānaparā nityam aputrāpi divaṃ vrajet // Brh_1,25.15 //

[Brh_1,25.3 niyoganisedhaḥ]

uktvā niyogo manunā niṣiddhaḥ svayam eva tu /

yugahrāsād aśakyo 'yaṃ kartuṃ sarvair vidhānataḥ // Brh_1,25.16 //

tapojñānasamāyuktāḥ kṛte tretāyuge narāḥ /

dvāpare ca kalau nṛṇāṃ śaktihānir vinirmitā // Brh_1,25.17 //

[Brh_1,26 dāyabhāgaḥ]

[Brh_1,26.]

dadāti dīyate pitrā putrebhyaḥ svasya yad dhanam /

tad dāyaṃ ..... .... .... // Brh_1,26.1 //

ekāṃ strīṃ kārayet karma yathāṃśena gṛhe gṛhe /

bahvyaḥ samāṃśato deyā dāsānām apy ayaṃ vidhiḥ // Brh_1,26.2 //

uddhṛtya kūpavāpyambhas tv anusāreṇa gṛhyate /

tathā bhāgānusāreṇa setuḥ kṣetraṃ vibhajyate // Brh_1,26.3 //

yuktyā vibhajanīyaṃ tad anyathānarthakaṃ bhavet // Brh_1,26.4 //

[Brh_1,26.1 vibhaktalakṣaṇam]

ekapākena vasatāṃ pitṛdevadvijārcanam /

ekaṃ bhaved dvibhaktānāṃ tad eva syād gṛhe gṛhe // Brh_1,26.5 //

sāksitvaṃ pratibhāvyaṃ ca dānaṃ grahaṇam eva ca /

vibhaktā bhrātaraḥ kuryuḥ nāvibhaktāḥ parasparam // Brh_1,26.6 //

yeṣām etāḥ kriyā loke pravartante svarikthiṣu /

vibhaktān avagaccheyuḥ lekhyam apy antareṇa tān // Brh_1,26.7 //

kulānubandhavyāghāta- hodhaṃ sāhasasādhakam /

svasvabhogasthāvarasya vibhāgasya pṛthagdhanam // Brh_1,26.8 //

[Brh_1,26.2 vibhāgakālaḥ]

pitror abhāve bhrātṛṇāṃ vibhāgaḥ saṃpradarśitaḥ /

mātur nivṛtte rajasi prattasu bhaginīṣu ca // Brh_1,26.9 //

[Brh_1,26.3 vibhāgakramaḥ]

kramāgate gṛhakṣetre pitā putrāḥ samāṃśinaḥ /

paitṛke na vibhāgārhāḥ sutāḥ pitur anicchayā // Brh_1,26.10 //

samavarṇāsu ye jātāḥ sarve putrā dvijanmanām /

uddhāraṃ jyāyase dattvā bhajerann itare samam // Brh_1,26.11 //

vayovidyātapobhiś ca dvyaṃśaṃ hi labhate dhanam /

yathā yathā vibhāgāptaṃ dhanaṃ yāgārthatām iyāt /

tathā tathā vidhātavyaṃ vidvadbhir bhāgagauravam // Brh_1,26.12 //

tatputrā viṣamasamāḥ pitṛbhāgaharāḥ smṛtāḥ // Brh_1,26.13 //

dravye pitāmahopātte sthāvare jaṅgame 'pi vā /

samam aṃśitvam ākhyātaṃ pituḥ putrasya caiva hi // Brh_1,26.14 //

samanyūnādhikā bhāgāḥ pitrā yeṣāṃ prakalpitāḥ /

tathaiva te pālanīyā vineyās te syur anyathā // Brh_1,26.15 //

jīvadvibhāge tu pitā gṛhṇītāṃśadvayaṃ svakam // Brh_1,26.16 //

dviprakāro vibhāgas tu dāyādānāṃ prakīrtitaḥ /

vayojyeṣṭhakrameṇaikaḥ samā parāṃśakalpanā // Brh_1,26.17 //

samavetais tu yat prāptaṃ sarve tatra samāṃśinaḥ /

tatputrā viṣamasamāḥ pitṛbhāgaharāḥ smṛtāḥ // Brh_1,26.18 //

pitṛrikthaharāḥ putrāḥ sarva eva samāṃśinaḥ /

vidyākarmaratas teṣām adhikaṃ labdhum arhati // Brh_1,26.19 //

vidyāvijñānaśauryārthe jñānadānakriyāsu ca /

yasyeha prathitā kīrtitaḥ pitaras tena putriṇaḥ // Brh_1,26.20 //

janmavidyāguṇair jyeṣṭho dvyaṃśaṃ dāyād avāpnuyāt /

samāṃśabhāginas tv anye teṣāṃ pitṛsamas tu saḥ // Brh_1,26.21 //

tadabhāve tu jananī tanayāṃśasamāṃśinī /

samāṃśā mātaras teṣāṃ turīyāṃśā ca kanyakā // Brh_1,26.22 //

kanyakānāṃ tv adattānāṃ caturtho bhāga iṣyate /

putrāṇāṃ ca trayo bhāgāḥ sāmyaṃ tv alpadhane smṛtam // Brh_1,26.23 //

yady ekajātā bahavaḥ samānā jātisaṃkhyayā /

svadhanais tair vibhaktavyaṃ mātṛbhāgena dharmataḥ // Brh_1,26.24 //

savarṇā bhinnasaṃkhyā ye puṃbhāgas teṣu śasyate /

pitāmahyas tu sarvās tā mātṛtulyāḥ prakīrtitāḥ // Brh_1,26.25 //

asaṃskṛtās tu yās tatra paitṛkād eva tā dhanāt /

saṃskāryā bhrātṛbhir jyeṣṭhaḥ kanyakāś ca yathāvidhi // Brh_1,26.26 //

asaṃskṛtā bhrātaras tu ye syus tatra yavīyasaḥ /

saṃskāryāḥ pūrvajais te vai paitṛkān madhyagād dhanāt // Brh_1,26.27 //

dadyād dhanaṃ ca paryāptaṃ kṣetrāṃśaṃ vā yad icchati // Brh_1,26.28 //

ūḍhayā kanyayā vāpi bhartuḥ pitṛgṛhe 'pi vā /

bhrātuḥ sakāśāt pitror vā labdhaṃ saudāyikaṃ smṛtam // Brh_1,26.29 //

saudāyikaṃ dhanaṃ prāpya strīṇāṃ svātantram iṣyate /

yasmāt tadānṛśaṃsyārthaṃ tair dattam upajīvanam // Brh_1,26.30 //

vikraye caiva dāne ca yatheṣtaṃ sthāvareṣv api /

strīdhanaṃ syād apatyānāṃ duhitā ca tadaṃśinī /

aprattā cet samūḍhā tu labhate mānamātrakam // Brh_1,26.31 //

mātuḥ svasā mātulānī pitṛvyastrī pitṛṣvasā /

śvaśrūḥ pūrvajapatnī ca mātṛtulyāḥ prakīrtitāḥ // Brh_1,26.32 //

yad āsām auraso na syāt putro dauhitra eva vā /

tat suto vā dhanaṃ tāsāṃ svastrīyād yāḥ samāpnuyuḥ // Brh_1,26.33 //

[Brh_1,26.4 putralakṣaṇam]

savarṇajo 'py aguṇavān nārhaḥ syāt paitṛke dhane /

tatpiṇḍadāḥ śrotriyā ye teṣāṃ tat tu vidhīyate // Brh_1,26.34 //

uttamarṇādhamarṇebhyaḥ pitaraṃ trāyate sutaḥ /

atas tu viparītena tena nāsti prayojanam // Brh_1,26.35 //

tayā gavā kiṃ kriyate yā na dogdhrī na garbhiṇī /

ko 'rthaḥ putreṇa jātena yo na vidvān na dhārmikaḥ // Brh_1,26.36 //

śāstraśauryārtharahitas tapovijñānavarjitaḥ /

ācārahīnaḥ putras tu mūtroccārasamaḥ smṛtaḥ // Brh_1,26.37 //

[Brh_1,26.5 putravibhāgaḥ]

sthāvaradvipadaṃ caiva yady api svayam ārhitam /

asambhūya sutān sarvān na dānaṃ na ca vikrayaḥ // Brh_1,26.38 //

jātā janiṣyad garbhasthāḥ pitṛsthā ye ca mānavāḥ /

sarve kāṃkṣanti tāṃ vṛttim anācchedyās tatas tu sā // Brh_1,26.39 //

gṛhopaskaravāhyādi bhojyābharaṇakarmiṇaḥ /

dṛśyamānā vibhajyante gūḍhe keśo vidhīyate // Brh_1,26.40 //

kṣatrajās tridvyekabhāgā viḍjau tu dvyekabhāginau // Brh_1,26.41 //

brahmaksatriyaviṣśūdrā viprotpannās tv anukramāt /

catustridvyekabhāgena bhaveyus te yathākramam // Brh_1,26.42 //

śūdryāṃ dvijātibhir jāto na bhūmer bhāgam arhati /

dvijātir āpnuyāt sarvam iti dharmo vyavasthitaḥ // Brh_1,26.43 //

teṣāṃ savarṇā ye putrās te tṛtīyāṃśabhāginaḥ /

hīnās tam upajīveyur grāsācchādanasaṃbhṛtāḥ // Brh_1,26.44 //

sarve hy anaurasasyaite putrā dāyaharāḥ smṛtāḥ /

aurase punar utpanne teṣu jyaiṣṭhyaṃ na tiṣṭhati // Brh_1,26.45 //

pitāmahapitṛbhyāṃ ca dattaṃ mātrā ca yad bhavet /

tasya tan nāpahartavyaṃ śauryabhāryādhanaṃ tathā // Brh_1,26.46 //

vastrādayo 'vibhājyā yair uktaṃ tair na vicāritam /

dhanaṃ bhavet samṛddhānāṃ vastrālaṃkārasaṃśritam // Brh_1,26.47 //

ṛṇam udvāhya lekhitam .... .... // Brh_1,26.48 //

uktaprakāro vijñeyaḥ patrārūḍhaṛṇe khalu /

uktyā vibhajanīyaṃ tad anyathānarthakaṃ bhavet // Brh_1,26.49 //

madhyasthitam anājīvyaṃ dātuṃ naikasya śakyate /

yuktyā vibhajanīyaṃ tad anyathānarthakaṃ bhavet // Brh_1,26.50 //

vikrīya vastrābharaṇaṃ dhanam udgrāhya lekhitam /

kṛtānnaṃ cākṛtānnena parivartya vibhajyate // Brh_1,26.51 //

yogakṣemavato lābhaḥ samatvena vibhajyate /

pracāraś ca yathāṃśena kartavyo rikthibhiḥ sadā // Brh_1,26.52 //

brahmadāyaṃ gatāṃ bhūmiṃ hared yo brāhmaṇīsutaḥ /

gṛhaṃ dvijātayaḥ sarve tathā kṣetraṃ kramāgatam // Brh_1,26.53 //

[Brh_1,26.6 pitrā saha vibhaktānāṃ vyavasthā]

pitrā saha vibhaktā ye sāpatnā vā sahodarāḥ /

jaghanyāś caiva ye teṣāṃ pitṛbhāgaharās tu te // Brh_1,26.54 //

anīśaḥ pūrvajaḥ pitrye bhrātṛbhāge vibhaktajaḥ // Brh_1,26.55 //

putraiḥ saha vibhaktena pitrā yat svayam ārjitam /

vibhaktajasya tat sarvam anīśāḥ pūrvajāḥ smṛtāḥ // Brh_1,26.56 //

yathā dhane tathā rṇe ca dānādānakrayeṣu ca /

parasparam anīśās te muktvāśaucodakakriyām // Brh_1,26.57 //

paitāmahaṃ hṛtaṃ pitrā svaśaktyā yad upārjitam /

vidyāśauryādināvāptaṃ tatra svāmyaṃ pituḥ smṛtam // Brh_1,26.58 //

pradānaṃ svecchayā kuryāt bhogaṃ caiva tato dhanāt /

tadabhāve 'pi tanayāḥ samāṃśāḥ parikīrtitāḥ // Brh_1,26.59 //

vastrālaṃkāraśayyāi pitur yad vāhanādikam /

gandhamālyaiḥ samabhyarcya śrāddhabhoktre tad arpayet // Brh_1,26.60 //

patyau jīvati yaḥ strībhir alaṃkāro dhṛto bhavet /

na taṃ bhajeran dāyādāḥ bhajamānāḥ patanti te // Brh_1,26.61 //

pitṛprasādāt bhujyante vastrāṇy ābharaṇāni ca // Brh_1,26.62 //

kṛte 'kṛte vā vibhāge rikthī yatra pravartate /

sāmānyaṃ ced bhāvayati tatra bhāgaharas tu saḥ // Brh_1,26.63 //

ṛṇaṃ lekhyaṃ gṛhaṃ kṣetraṃ yasya paitāmahaṃ bhavet /

cirakālaproṣito 'pi bhāgabhāgāgatas tu saḥ // Brh_1,26.64 //

gotrasādhāraṇaṃ tyaktvā yo 'nyaṃ deśaṃ samāśritaḥ /

ardhatas tv āgatasyāṃśaḥ pradātavyo na saṃśayaḥ // Brh_1,26.65 //

tṛtīyaḥ pañcamaś caiva saptamo yo 'pi vā bhavet /

janmanām aparijñāne labhetāṃśaṃ kramāgate // Brh_1,26.66 //

yaṃ paraṃparayā maulāḥ samastāḥ svāminaṃ viduḥ /

tad anvayasyāgatasya dātavyā gotrajair mahī // Brh_1,26.67 //

avibhaktavibhaktānāṃ kulyānāṃ vasatāṃ saha /

bhūyo dāyavibhāgaḥ syād ācaturthād iti sthitiḥ // Brh_1,26.68 //

[Brh_1,26.7 putrabhedāḥ]

anekadhā kṛtāḥ putrā ṛṣibhiś ca purātanaiḥ /

na śakyante 'dhunā kartuṃ śaktihīnaiś cirantanaiḥ // Brh_1,26.69 //

eka evaurasaḥ pitrye dhane svāmī prakīrtitaḥ /

tat tulyaḥ putrikaputro bhartavyās tv apare smṛtāḥ // Brh_1,26.70 //

kṣetrajādyāḥ sutās tv anye pañcaṣaṭsaptabhāginaḥ // Brh_1,26.71 //

datto 'paviddhaḥ krītaś ca kṛtaḥ śaudras tathaiva ca /

jātiśuddhā madhyamās te sarve rikthasutāḥ smṛtāḥ // Brh_1,26.72 //

kṣetrajo garhitaḥ sadbhis tathā paunarbhavaḥ sutaḥ /

kānīnaś ca sahoḍhaś ca gūḍhajaḥ putrikāsutaḥ // Brh_1,26.73 //

śūdrāputraḥ svayaṃdatto ye caite krītakāḥ smṛtāḥ /

sarve te maitriṇaḥ proktā kāṇḍapṛṣṭhā na saṃśayaḥ // Brh_1,26.74 //

svakulaṃ pṛṣṭhataḥ kṛtvā yo vai parakulaṃ vrajet /

tena duścaritenāsau kāṇḍapṛṣṭho na saṃśayaḥ // Brh_1,26.75 //

agniṃ prajāpatiṃ ceṣṭvā kriyate gautamo 'vadat /

anye tv āhur aputrasya cintitā putrikā bhavet // Brh_1,26.76 //

putrās trayodaśa proktā manunā yena pūrvaśaḥ /

saṃtānakāraṇaṃ teṣām aurasaḥ putrikā tathā // Brh_1,26.77 //

ājyaṃ vinā yathā tailaṃ sadbhiḥ pratinidhiḥ smṛtam /

tathaikādaśa putrās tu putrikaurasayor vinā // Brh_1,26.78 //

yady ekajātā bahavo bhrātaras tu sahodarāḥ /

ekasyāpi sute jāte sarve te putriṇaḥ smṛtāḥ // Brh_1,26.79 //

bahvīnām ekapatnīnām eṣa eva vidhiḥ smṛtaḥ /

ekā cet putriṇī tāsāṃ sarvāsāṃ piṇḍadas tu saḥ // Brh_1,26.80 //

punnāmno narakāt putraḥ pitaraṃ trāyate yataḥ /

mukhasaṃdarśanenāpi tad utpattau yateta saḥ // Brh_1,26.81 //

pautro 'tha putrikāputraḥ svargaprāptikarāv ubhau /

rikthe ca piṇḍadāne ca samau tau parikīrtitau // Brh_1,26.82 //

kāmataś ca śūdrāvarodhajasya bhrātur aṃśaṃ /

saṃmānamātraṃ prete pitari dadyuḥ śuśrūṣuś cet (?) // Brh_1,26.83 //

annārthaṃ taṇḍulaprastham aparāhne tu sendhanam /

vasanaṃ tripaṇakrītaṃ deyam ekaṃ trimāsataḥ // Brh_1,26.84 //

[Brh_1,26.8 vidhavābhāgaḥ]

etāvad eva sādhvīnāṃ coditaṃ vidhavādhanam // Brh_1,26.85 //

vasanasyāśanasyaiva tathaiva rajakasya ca /

dhanaṃ vyapohya tac chiṣṭaṃ dāyādānāṃ prakalpayet // Brh_1,26.86 //

aputrasyātha kulajā patnī duhitaro 'pi vā /

tadabhāve pitā mātā bhrātā putrāś ca kīrtitāḥ // Brh_1,26.87 //

aputreṇa sutaḥ kāryo yādṛk tādṛk prayatnataḥ /

piṇḍodakakriyāhetor dharmasaṃkīrtanasya ca // Brh_1,26.88 //

kāṅkṣaṇti pitaraḥ putrān narakāpatabhīravaḥ /

gayāṃ yāsyati yaḥ kaścit so 'smān saṃtārayiṣyati // Brh_1,26.89 //

yathā jalaṃ kuplavena taran majjati mānavaḥ /

tadvat pitā kuputreṇa tamasy andhe nimajjati // Brh_1,26.90 //

kariṣyati vṛṣotsargam iṣṭāpūrtaṃ tathaiva ca /

pālayiṣyati vārdhakye śrāddhaṃ dāsyati cānvaham // Brh_1,26.91 //

[Brh_1,26.9 bhāryābhāgaḥ]

āmnāye smṛtitantre ca lokācāre ca sūribhiḥ /

śarīrārdhaṃ smṛtā bhāryā puṇyāpuṇyaphale samā // Brh_1,26.92 //

yasya noparatā bhāryā dehārdhaṃ tasya jīvati /

jīvaty ardhaśarīre 'rthaṃ katham anyaḥ samāpnuyāt // Brh_1,26.93 //

sakulyair vidyamānas tu pitṛbhrātṛsanābhibhiḥ /

asutasya pramītasya patnī tad bhāgahāriṇī // Brh_1,26.94 //

pūrvapramītāgnihotraṃ mṛtaṃ bhartari taddhanam /

vindet pativratā nārī dharma eṣa sanātanaḥ // Brh_1,26.95 //

mūrvaṃ mrtā hared agnim anvārūḍhā hared agham /

putrābhāve tu patnī syāt patnyabhāve tu sodaraḥ /

tadabhāve tu dāyādaḥ paścād dauhitrakaṃ dhanam // Brh_1,26.96 //

jaṅgamaṃ sthāvaraṃ hema rūpyadhānyarasāmbaram /

ādāya dāpayec chrāddhaṃ māsaṣāṇmāsikādikam // Brh_1,26.97 //

pitṛvyagurudauhitrān svasṛbhartrīyam ātulān /

pūjayet kavyapūrtābhyāṃ vṛddhān āthātithīn striyaḥ // Brh_1,26.98 //

yad vibhakte dhane kiṃcid ādhyādividhisaṃsmṛtam /

tajjāyā sthāvaraṃ muktvā labheta gatabhartṛkā // Brh_1,26.99 //

vṛttasthāpi kṛte 'py aṃśe na strī sthāvaram arhati /

vidhavā yauvanasthā cen nārī bhavati karkaśā /

āyuṣaḥ kṣapaṇārthaṃ tu dātavyaṃ jīvanaṃ tadā // Brh_1,26.100 //

mṛte bhartari bhartṛaṃśaṃ labheta kulapālikā /

yāvaj jīvaṃ hīnasvāmyaṃ dānādhamanavikraye // Brh_1,26.101 //

krayakrītā tu yā nārī saṃbhogārthaṃ sutārthinā /

gṛhītā vānyadīyā vā saiva strī parikīrtyate // Brh_1,26.102 //

pradadyāt tv eva piṇḍaṃ vā kṣetrāṃśaṃ vā yadṛcchayā // Brh_1,26.103 //

sthāvarāj jīvanaṃ strībhyo yad dattaṃ śvaśureṇa tu /

na tac chakyam apāhartuṃ itaraiḥ śvaśure mrte // Brh_1,26.104 //

sapiṇḍā bāndhavā ye tu tasyāḥ syuḥ paripanthinaḥ /

hiṃsyur dhanāni tān rājā cauradaṇḍeṇa ghātayet // Brh_1,26.105 //

[Brh_1,26.10 saṃsṛṣṭivibhāgaḥ]

saṃsṛṣṭau yau punaḥ prītyā tau parasparabhāginau /

vibhaktā bhrātaro ye tu saṃprītyaikatra saṃsthitāḥ /

punar vibhāgakaraṇe teṣāṃ jyaiṣṭhyaṃ na vidyate // Brh_1,26.106 //

kadācid vā pramīyeta pravrajed vā kathaṃcana /

na lupyate tasya bhāgaḥ sodarasya vidhīyate // Brh_1,26.107 //

yā tasya bhaginī sā tu tato 'ṃśaṃ labdhum arhati /

anapatyasya dharmo 'yam abhāryapitṛkasya ca // Brh_1,26.108 //

sā ca dattā tv adattā vā sodare tu mṛte sati /

tasyāṃśaṃ tu haret saiva dvayor vyaktaṃ hi kāraṇam // Brh_1,26.109 //

anantaraḥ sapiṇḍād yas tasya tasya dhanaṃ bhavet // Brh_1,26.110 //

mṛto 'napatyo 'bhāryaś ced abhrātṛpitṛmātṛkaḥ /

sarve sapiṇḍās tad dāyaṃ vibhajeran yathāṃśataḥ // Brh_1,26.111 //

saṃsṛṣṭānāṃ tu yaḥ kaścid vidyā śauryādinā dhanam /

prāpnoti tasya dātavyo dvyaṃśaḥ śeṣāḥ samāṃśinaḥ // Brh_1,26.112 //

vibhakto yaḥ punaḥ pitrā bhrātrā caikatra saṃsthitaḥ /

pitṛvyeṇāthavā prītyā tat saṃsṛṣṭaḥ sa ucyate // Brh_1,26.113 //

sodaryā vibhajeraṃs taṃ sametya sahitāḥ samam /

bhrātaro ye ca saṃsṛṣṭā bhaginyaś ca sanābhayaḥ // Brh_1,26.114 //

yeṣāṃ jyeṣṭhaḥ kaniṣṭho vā hīyetāṃśapradānataḥ /

mriyetānyataro vāpi tasya bhāgo na lupyate // Brh_1,26.115 //

.... .... sodarasya tu sodaraḥ /

dadyāc cāpaharec cāṃśaṃ jātasya ca mṛtasya ca // Brh_1,26.116 //

anyodaryas tu saṃsṛṣṭī nānyodaryād dhanaṃ haret /

asaṃsṛṣṭy api cādadyāt sodaryo nānyamātṛjaḥ // Brh_1,26.117 //

pramītapitṛkāṇāṃ tu pitṛto bhāgakalpanā // Brh_1,26.118 //

ye 'putrāḥ kṣatraviṭśūdrāḥ patnībhrātṛvivarjitāḥ /

teṣāṃ dhanaharo rājā sarvasyādhipatir hi saḥ // Brh_1,26.119 //

[Brh_1,26.11 putrāṇāṃ varṇānurūpeṇa viśeṣaḥ]

vipreṇa kṣatriyājāto janmajyeṣṭho guṇānvitaḥ /

bhavet samāṃśaḥ kṣatreṇa vaiśyājātas tathaiva ca // Brh_1,26.120 //

na pratigrahabhūr deyā kṣatriyādisutāya vai /

yady apy eṣām pitā dadyān mṛte viprāsuto haret // Brh_1,26.121 //

śūdryāṃ dvijātibhir jāto na bhūmer bhāgam arhati /

sajātāv āpnuyāt sarvam iti dharmo vyavasthitaḥ // Brh_1,26.122 //

niṣāda ekaputras tu viprasya sa tṛtīyabhāk /

dvau sakulyāḥ sapiṇḍā vā svadhādātātha saṃharet // Brh_1,26.123 //

kulyābhāve svadhādātā ācāryaḥ śiṣya eva vā /

sarvāsv āpatsu tān varṇāṃs tathaiva pratipādayet // Brh_1,26.124 //

anapatyasya śuśrūṣur guṇavāñ śūdrayonijaḥ /

labhetājīvanaṃ śeṣaṃ sapiṇḍāḥ samavāpnuyuḥ // Brh_1,26.125 //

[Brh_1,26.12 duhituḥ dāyārhatvam]

bhartur dhanaharī patnī tāṃ vinā duhitā smṛtā // Brh_1,26.126 //

aṅgād aṅgāt saṃbhavati putravad duhitā nṛṇām /

tasmāt pitṛdhanaṃ tv anyaḥ kathaṃ gṛhṇīta mānavaḥ // Brh_1,26.127 //

tadabhāve tu duhitā yady anūḍhā bhavet tadā /

aputrapautrasaṃtāne dauhitrā dhanam āpnuyuḥ // Brh_1,26.128 //

yathaivātmā tathā putraḥ putreṇa duhitā samā /

tasyām ātmani tiṣṭhanti katham anyo dhanaṃ haret // Brh_1,26.129 //

pautradauhitrayor loke viśeṣo nāsti dharmataḥ /

anenaiva vidhānena sutaṃ cakre 'tha putrikām // Brh_1,26.130 //

pumān puṃso 'dhike śukle strī bhavaty adhike striyāḥ // Brh_1,26.131 //

sadṛśī sadṛśenoḍhā sādhvī śuśrūṣaṇe ratā /

kṛtākṛtā vā putrasya pitur dhanaharī tu sā // Brh_1,26.132 //

yathā pitṛdhane svāmyaṃ tasyāḥ satsv api bandhuṣu /

tathaiva tatsuto 'pīṣṭe mātṛmātāmahe dhane // Brh_1,26.133 //

tadabhāve bhrātaras tu bhrātṛputrāḥ sanābhayaḥ /

sakulyā bāndhavāḥ śiṣyāḥ śrotriyāś ca dhanārhakāḥ // Brh_1,26.134 //

[Brh_1,26.13 aputrasya dhanavibhāgaḥ]

anapatyasya putrasya mātā dāyam avāpnuyāt /

bhāryāsutavihīnasya tanayasya mṛtasya tu /

mātā rikthaharī jñeyā bhrātā vā tadanujñayā // Brh_1,26.135 //

putrābhāve tu patnī syāt patnyabhāve tu sodaraḥ /

tadabhāve tu dāyādaḥ paścād dauhitrakaṃ dhanam // Brh_1,26.136 //

samutpannād dhanād ardhaṃ tadarthaṃ sthāpayet prthak /

māsaṣāṇmāsike śrāddhe vārṣike vā prayatnataḥ // Brh_1,26.137 //

bahavo jñātayo yatra sakulyā bāndhavās tathā /

yas tv āsannataras teṣāṃ so 'napatyadhanaṃ haret // Brh_1,26.138 //

bhrātā vā bhrātṛputro vā sapiṇḍaḥ śiṣya eva vā /

saha piṇḍakriyāṃ kṛtvā kuryād abhyudayaṃ tataḥ // Brh_1,26.139 //

svecchākṛtavibhāgo yaḥ punar eva visaṃvadet /

sa rājñāṃśe svake sthāpyaḥ śāsanīyo 'nubandhakṛt // Brh_1,26.140 //

sādhāraṇaṛṇanyāsa- nihnave chadmanā kriyām /

pārśvahānikārīṃ kṛtvā balān naiva pradāpayet // Brh_1,26.141 //

māyāvino dhṛtadhanāḥ krūrā lubdhāś ca ye narāḥ /

saṃprītyā sādhanīyās te svārthahānyā chalena vā // Brh_1,26.142 //

sāhasaṃ sthāvarasvāmyaṃ prāgvibhāgaś ca rikthinām /

anumānena vijñeyaṃ na syur yatra ca sākṣiṇaḥ // Brh_1,26.143 //

[Brh_1,26.14 vibhaktakriyā]

teṣām etāḥ kriyā loke pravartante svarikthiṣu /

vibhaktān avagaccheyur lekhyam apy antareṇa tān // Brh_1,26.144 //

avibhaktaiś ca kartavyā vaiśvadevādikāḥ kriyāḥ // Brh_1,26.145 //

balānubandhavyāghāta- hoḍhaṃ sāhasabhāvakam /

svasya bhogaḥ sthāvarasya vibhāgasya pṛthagdhanam // Brh_1,26.146 //

pṛthagāyavyayadhanāḥ kusīdaṃ ca parasparam /

vaṇikpathaṃ ca ye kuryur vibhaktās te na saṃśayaḥ // Brh_1,26.147 //

kāryam ucchrāvaṇālekhyaṃ vibhaktair bhrātṛbhir mithaḥ /

sākṣiṇo vā virodhārthaṃ vibhajadbhir aninditāḥ // Brh_1,26.148 //

yenāṃśo yādṛśo bhuktas tasya taṃ na vicālayet // Brh_1,26.149 //

[Brh_1,27 dyūtam]

[Brh_1,27.]

dyūtaṃ niṣiddhaṃ manunā satyaśaucadhanāpaham /

tat pravartitam anyais tu rājabhāgasamanvitam // Brh_1,27.1 //

sabhikādhiṣṭhitaṃ kāryaṃ taskarajñānahetunā /

eṣa eva vidhir jñeyaḥ prāṇidyūtasamāhvaye // Brh_1,27.2 //

[Brh_1,27.1 sabhikavṛttiḥ]

sabhiko grāhakas tatra dadyāj jetre nṛpāya ca /

rājavṛddhiḥ sakitavāt sabhikād daśakaṃ śatam // Brh_1,27.3 //

yathāsamayaṃ vā syāt . .... .... // Brh_1,27.4 //

[Brh_1,27.2 svāminor jayaparājayaḥ]

dvandvayuddhena yaḥ kaścid avasādam avāpnuyāt /

tat svāminā paṇo deyo yas tatra parikalpitaḥ // Brh_1,27.5 //

rahojito 'nabhijñaś ca kūṭākṣaiḥ kapaṭena vā /

mocyo 'bhijño 'pi sarvasvam jitaṃ sarvaṃ na dāpyate // Brh_1,27.6 //

[Brh_1,27.3 kūṭadyūtadaṇḍaḥ]

kūṭākṣadevinaḥ pāpā rājabhāgaharāś ca ye /

gaṇanāvañcakāś caiva daṇḍyās te kitavāḥ smṛtāḥ // Brh_1,27.7 //

grahaḥ prakāśaḥ kartavyo nirvāsyāḥ kūṭadevinaḥ /

vyāpādane tu tatkārī vadhaṃ citram avāpnuyāt // Brh_1,27.8 //

[Brh_1,27.4 saṃdigdhajayaparājayanirṇayaḥ]

sa eva sākṣī saṃdigdhau sabhyaiś cānyais tribhir vṛtaḥ /

ubhayor api saṃdigdhaṃ kitavās tu parīkṣakāḥ // Brh_1,27.9 //

yadā vidveṣiṇas te tu tadā rājā vicārayet // Brh_1,27.10 //

evaṃ vādikṛtān vādān prapaśyet pratyahaṃ nṛpaḥ /

nṛpāśrayās tathā cānye vidvadbhir brāhmaṇaiḥ saha // Brh_1,27.11 //

[Brh_1,28 samāhvayaḥ]

[Brh_1,28.]

anyonyaparigṛhītāḥ pakṣimeṣavṛṣādayaḥ /

praharante kṛtapaṇās taṃ vadanti samāhvayam // Brh_1,28.1 //

dvandvayuddhena yaḥ kaścid avasādam avāpnuyāt /

tatsvāminā paṇo deyo yas tatra parikalpitaḥ // Brh_1,28.2 //

[Brh_1,29 prakīrṇakam]

[Brh_1,29.]

eṣa vādikṛtaḥ prokto vyavahāraḥ samāsataḥ /

nṛpāśrayaṃ pravakṣyāmi vyavahāraṃ prakīrṇakam // Brh_1,29.1 //

vāgdhigdaṇḍaṃ vadhaṃ caiva caturdhā kalpitaṃ damam /

puruṣaṃ doṣavibhavaṃ jñātvā saṃparikalpayet // Brh_1,29.2 //

suvarṇaśatam ekaṃ tu vadhārho daṇḍam arhati /

aṅgacchede tadardhaṃ tu vivāse pañcaviṃśatim // Brh_1,29.3 //

hastāṅghriliṅganayanaṃ jihvākarṇau ca nāsikā /

jihvā pādārdhasaṃdaṃśa- lalāṭauṣṭhagudaṃ kaṭiḥ // Brh_1,29.4 //

sthānāny etāni daṇḍasya nirdiṣṭāni caturdaśa /

lalāṭāṅko brāhmaṇasya nānyo daṇḍo vidhīyate // Brh_1,29.5 //

adhārmikāṃs tribhir nyāyair nigṛhṇīyāt prayatnataḥ /

nirodhanena bandhena vividhena bhayena ca // Brh_1,29.6 //

vedhenāpi yadā tv etān nigṛhītuṃ na śaknuyāt /

tadaiṣu sarvam apy etat prayuñjīta catuṣṭayam // Brh_1,29.7 //

vāgdaṇḍaṃ prathamaṃ kuryād dhigdaṇḍaṃ tadanantaram /

tṛtīyaṃ dhanadaṇḍaṃ tu vadhadaṇḍam ataḥ param // Brh_1,29.8 //

bandhanāni ca sarvāṇi rājamārge niveśayet /

duḥkhitā yatra dṛśyante vikṛtāḥ pāpakāriṇaḥ // Brh_1,29.9 //

daśamāṃśaṃ hared arthaṃ pañcamaṃ sarvam eva vā /

mṛtasya vittād ādadyād ajñātiḥ śavadahakaḥ // Brh_1,29.10 //

bahurakṣasya daśamam alparakṣasya pañcamam /

aputrapitṛbhāryasya sarvam eveti śaunakaḥ // Brh_1,29.11 //

ṣaḍbhāgas taraśulkaṃ ca gate deyas tathaiva ca /

saṃgrāmacaurabhedī ca sasyaghātanakṛt tathā // Brh_1,29.12 //

niṣkṛtīnām akaraṇaṃ ājñāsedhavyatikramaḥ /

varṇāśramāṇāṃ lopaś ca varṇasaṃkaralopanam // Brh_1,29.13 //

nidhir niṣkulavittaṃ ca daridrasya dhanāgamaḥ /

anāmnātāni kāryāṇi kriyāvādāś ca vādinām // Brh_1,29.14 //

prakṛtīnāṃ prakopaś ca saṃketaś ca parasparam /

aśāstravihitaṃ yac ca prajāyāṃ saṃprakīrtyate // Brh_1,29.15 //

sākṣisabhyārthasannānāṃ dūṣaṇe darśanaṃ punaḥ /

svavācaiva jitānāṃ tu noktaḥ paunarbhāvo vidhiḥ // Brh_1,29.16 //

[Brh_1,End of BP1]

vedārthopanibaddhatvāt prādhānyaṃ tu manoḥ smṛtam /

manvarthaviparītā yā smṛtiḥ sā na praśasyate // Brh_1,end //

[End of Bṛhaspatismṛti, Vyavahārakāṇḍa]