Āṅgirasa Smṛti

[001]

āṅgirasasmṛtiḥ

pūrvāṅgirasam

pāvakapratimaṃ sākṣān munimāṅgirasaṃ dvijāḥ /

brūhi dharmānaśeṣānnaṃ ityūcuḥ praṇipatya tam // Ang_1.1 //

tebhyaḥ sa tu tataḥ prītyā śṛṇudhvamiti cāphaṇat /

vacmi tānakhilān dharmān vaidikān muktaye parān // Ang_1.2 //

dharmaḥ syāccodanā proktas tadanyastūpacārataḥ /

liṅādirūpā sā jñeyā muktidā śruticoditā // Ang_1.3 //

śrutyuktaliṅloṭtavyapratyayalakṣaṇalakṣitā /

codanā saiva nānyā sā purāṇasmṛticoditā // Ang_1.4 //

purāṇoktaṃ na kuryāt

na vaidikaḥ purāṇoktaiḥ karmāṇi manubhiścaret /

[002]

vedoktaireva tairmantrair nikhilāni samācaret // Ang_1.5 //

karmamadhye purāṇoktamantroccāraṇamātrataḥ /

naśyettu vaidikaṃ karma tasmāttu na tathā '; 'caret // Ang_1.6 //

purāṇokteṣveṣu satsu laukikeṣu tathā '; 'caret /

mantrābhāve vyāhṛtayaḥ

mantrābhāve tu sarvatra smṛtā vyāhṛtayaḥ kila // Ang_1.7 //

anvaye liṅgato 'rthādvā virodhābhāvataḥ pare /

tattanmantrā saṃbhavanti teṣu teṣu tu karmasu // Ang_1.8 //

prāyaścittaṃ dṛśyate naṃ yatra kutrāpi tatra vai /

tasyaitatkathitaṃ divyaṃ prāyaścittaṃ mahattaram // Ang_1.9 //

puṇyā vyāhṛtayaśceti sā ṛgvā vaiṣṇavī śivā /

sarvapāpapraśamanī cintitārthaikadāyinī // Ang_1.10 //

prāyaścittakriyāhetor nirṇītā viṣṇunā purā /

na vyāhṛtisamo mantro na vyāhṛtisamo japaḥ // Ang_1.11 //

na vyāhṛtisamastīrtho na vyāhatisamaṃ tapaḥ /

na vyāhatisamo yajño na vyāhṛtisamāḥ kriyāḥ // Ang_1.12 //

[003]

tasmātsarvatra tā dṛṣṭāḥ prāyaścittāya kevalam /

tasmādvaidikakṛtyānāṃ laukikānāmaśeṣataḥ // Ang_1.13 //

pramādākaraṇe kṛtsne tattyāge buddhipūrvake /

ajñānināṃ jñānināṃ ca pāvakāstārakāḥ parāḥ // Ang_1.14 //

uttārakā vyāhṛtayo ṛcā yuktāstayā punaḥ /

jātakarmādyatikrame

karmaṇo 'karaṇe jātanāmnorvyāhatayaḥ smṛtāḥ // Ang_1.15 //

dinaikasādhyāḥ kathitās tathā nāmākhyakarmaṇaḥ /

tathānnaprāśanasyāpi caulasyākaraṇe tataḥ // Ang_1.16 //

divasadvayasādhyā yāḥ parā vyāhṛtayaḥ smṛtāḥ /

paścānmauñjī prakartavyā mauñjyāstvakaraṇe tathā // Ang_1.17 //

mukhyakāle ṣoḍaśābdaparyantaṃ daśamāditaḥ /

dinatrayacatuṣpañcaṣaṭsaptāṣṭanavādikāḥ // Ang_1.18 //

rātrayaḥ kathitāstasya tajjapastasya niṣkṛtiḥ /

kimanyeṣāṃ karmaṇāṃ tu yasya nāsti hi niṣkṛtiḥ // Ang_1.19 //

tasyaitāḥ kathitāḥ sadbhiḥ satataṃ vedavādibhiḥ /

japtvaitā vyāhṛtīrdivyāḥ prāyaścittāya kevalam // Ang_1.20 //

(paripūtāḥ) tataḥ sadyas tattatkarma samārabhet /

[004]

pākārambhasamārambhaḥ śrāddhamātrasya saṃtatam // Ang_1.21 //

prabhaveddhi viśeṣeṇa saṃkalpastu na tasya vai /

śrāddhapākānantaramāśaucaṃ yadi

yadi daivādyatnamadhye bhavetsūtakamṛtvijām // Ang_1.22 //

tatkriyākaraṇe tattu na teṣāṃ vārakaṃ bhavet /

tatkriyārthaṃ prathamataḥ snātvā samyak samantrakam // Ang_1.23 //

tatkriyāmatha kurvīta tāvatteṣāṃ na sūtakam /

karmakāle tadāśaucaṃ sadyo vilayameti vai // Ang_1.24 //

vṛtte karmaṇi bhūyaśca tadudeti svayaṃ punaḥ /

pākārambhānantaraṃ tadvīthyāṃ mṛtisaṃbhave

śrāddhe pākasamārambhe vṛtte 'tha nipatecchavam // Ang_1.25 //

tadvīthyāṃ tena tacchrāddhaṃ dūṣitaṃ na bhavedapi /

pākārambhātpūrvaṃ tadvīthyāṃ mṛtisaṃbhave

pākārambhasya pūrvaṃ tat prabhavecchrāddhavārakam // Ang_1.26 //

śavaṃ vīthyāṃ nipatitaṃ pākārambhātparaṃ tu na /

upakrāntasya tasyāsya sūtakaṃ yadi madhyataḥ // Ang_1.27 //

apyāgataṃ tena taddhi vāritaṃ na bhaviṣyati /

[005]

tasmācchrāddhamupakrāntaṃ sūtake 'pi tathā '; 'caret // Ang_1.28 //

ātarpaṇaṃ vidhānena pākasyārambhato 'khilam /

darśapūrṇamāseṣṭipaśubandhānantaraṃ śrāddham

sarveṣāṃ vratakṛchrāṇāṃ vārakaṃ śrāddhamekakam // Ang_1.29 //

tasyāpi vārako yāgaḥ paurṇamāsaśca dārśikaḥ /

paurṇamāsaṃ ca darśaṃ ca paśubandhaṃ ca taddine // Ang_1.30 //

samāgataṃ samāpyā '; 'dau paścācchrāddhaṃ samācaret /

pitṛkriyādinaprāptayāgānuṣṭhānato 'khilāḥ // Ang_1.31 //

vasavaścāpi rudrāścāpy ādityāścaiva kṛtsnaśaḥ /

tadrūpāḥ pitaraḥ sarve sarve cāpi pitāmahāḥ // Ang_1.32 //

nityatṛptā bhaveyurvai nikhilāḥ prapitāmahāḥ /

dīkṣāprāptyā tu bhūyiṣṭhā tṛptisteṣāṃ bhaviṣyati // Ang_1.33 //

mahādīkṣāmadhyagataśrāddham

pratyabdamāsastanmāsadīkṣā yā na bhaviṣyati /

pratyabdamapi pitrostan na pitṛvyādikaṃ matam // Ang_1.34 //

mahādīkṣāmadhyagataṃ gatameva bhaviṣyati /

mahādīkṣāgatasyāsya tadante karaṇaṃ nanu // Ang_1.35 //

[006]

dīkṣāmahatyastā jñeyāś caturviṃśaddinādhikāḥ /

kharvadīkṣāmadhye

tisrastābhyastu yā nyūnās triṣaḍādidinātmakāḥ // Ang_1.36 //

kharvātmakāstā vijñeyās tanmadhyagatapaitṛkam /

yadvā tadante tatkāryam anyatkabalitaṃ tayā // Ang_1.37 //

dīkṣāvṛddhau

mahatyā dīkṣayā karma satreṣvevaṃ gataṃ gatam /

na kāryamiti vācyaṃ kiṃ dīkṣāvṛddhau kathaṃcana // Ang_1.38 //

saṃprāptamapi tacchrāddham avaśāddaivayogataḥ /

tadanta eva kurvīta tasyā api punaḥ kadā // Ang_1.39 //

daivayogena cidvṛddher mahattvaṃ cetsamāgatam /

kāraṇāntarasaṃgatyā tadante cetkṛtākṛtam // Ang_1.40 //

dīkṣāmadhyamṛte na saṃskāraḥ kartavyaḥ

tacchrāddhaṃ bhavatītyāhur dīkṣāmadhyamṛtānapi /

na saṃskuryānnāpi paśyet saṃskuryāttadvyatikrame // Ang_1.41 //

[007]

karmaṇo vaidikasyaivaṃ prābalyaṃ pratipāditam /

brahmavidbhirmahābhāgair dharmajñaistattvadarśibhiḥ // Ang_1.42 //

dānatīrthavratādibhyaḥ kṛchrebhyo 'pi viśiṣyate /

vaidikaṃ tu mahatkarma vaidikaṃ prabhavettataḥ // Ang_1.43 //

śuddhaḥ sanneva kurvīta vaidikaṃ karma nāśuciḥ /

āśaucādaśucitvaṃ hi brāhmaṇānāṃ bhaviṣyati // Ang_1.44 //

sūtyāśaucasyāspṛśyatvam

sūtyāśauce mṛtāśauce vaidikaṃ karma nācaret /

aspṛśyatvaṃ na sūtyāṃ syād āśauce tu bhaveddhi tat // Ang_1.45 //

ubhayorbhojanaṃ kuryān mahāgurunipātane /

ahorātraṃ bhuktihainyaṃ sarveṣāmapi tanmatam // Ang_1.46 //

akālabhuktirāśauce sūtyāśauce na tanmatam /

saṃdhyāmātraṃ prakurvīta tayormānasamantrataḥ // Ang_1.47 //

ekadvitricaturnārīnaṣṭāśaucasya cetpunaḥ /

āśauce vartamānasya saṃghātāśaucinastataḥ // Ang_1.48 //

sākṣādannasya muktirna saṃdhyā sā syājjale kriyā /

satatāśaucasaṃbhave

śatajñātigatagrāmavāsinaḥ saṃtatāghinaḥ // Ang_1.49 //

sūtakānte punaḥprāptasūtakasya nirantaram /

[008]

abdaṃ dṛṣṭvā tato yatnāt tyaktvā taṃ grāmamādarāt // Ang_1.50 //

sadyo deśāntare pitroḥ śrāddhaṃ kāryamiti sthitiḥ /

yadā paraṃparāgho 'sya jāyate śrāddhavārakaḥ // Ang_1.51 //

tadā saṃvatsaraṃ dṛṣṭvā sadyo deśāntaraṃ vrajet /

yadi vighno na jāyeta śrāddhasyātha tathā tadā // Ang_1.52 //

śrāddhaṃ tatraiva kurvīta dhṛtayajñopavītavān /

ekadaiva samākrāntaḥ sūtakatrayato yadi // Ang_1.53 //

ekāśaucena vā paścād yajñasūtraṃ tu bibhṛyāt /

yajñasūtravihīnaḥ syād anarhaḥ sarvakarmasu // Ang_1.54 //

abhāve tasya sūtrasya celaṃ vājinameva vā /

dhārayati vidhānena na mantrastatra vidyate // Ang_1.55 //

sūtrasyaiva bhavenmantraḥ śikhāhīnaśca tādṛśaḥ /

śatrucchinnaśikhaścet

śatrucchinnaśikhaḥ sadyo bibhran karṇe śuciryatan // Ang_1.56 //

samagopucchalomāni prājāpatyaprapūrvakam /

punaḥsaṃskārataḥ śuddhaḥ prabhavennātra saṃśayaḥ // Ang_1.57 //

[009]

madhyacchede

madhyacchinnā yadā cūḍā prājāpatyena śudhyati /

rogādinā nāśe

śikhāyā rogato nāśe kṛtsnāyāḥ saṃkaṭe 'pi vā // Ang_1.58 //

avaśādvahnito vāpi punaḥsaṃskāra eva hi /

śikhārohaṇataḥ paścān na tatpūrvaṃ samācaret // Ang_1.59 //

tāvadgopucchalomāni dhāryāṇyeva vidhānataḥ /

yathāvat sā tu na bhaved vārdhakeṇa ca rogataḥ // Ang_1.60 //

saptatyūrdhvaṃ romabhiḥ

saptatyūrdhvaṃ tu cettasyāḥ pūrvataḥ pṛṣṭhato 'pi vā /

pārśvataḥ parito vāpi samudbhūtaiśca romabhiḥ // Ang_1.61 //

śikhā kāryā prayatnena na cennaivopapadyate /

tatsthāne sarvaśūnye tu parito vāpi kiṃ punaḥ // Ang_1.62 //

brāhmaṇyasūcanāyaivaṃ tāni lomāni dhārayet /

anyathā na bhavedeva tathā tasmātsamācaret // Ang_1.63 //

evaṃ varṣāṣṭake 'tīte tārtīyīkāśramaṃ vrajet /

śikhā sūtra ca tadyugmaṃ brāhmaṇatvasya mūlake // Ang_1.64 //

yayā kayā ca vidhayā śikhāṃ sūtraṃ ca bibhṛyāt /

[010]

śikhācchedo pañcavāraṃ yadi jāyeta śatrubhiḥ // Ang_1.65 //

brāhmaṇyaṃ tasya naṣṭaṃ syāt punaḥsaṃskārato 'pi tat /

śrāddhavighne strīsaṃge

śrāddhavighne samutpanne santataṃ sūtakādinā // Ang_1.66 //

akṛtvaiva tadā śrāddhaṃ nopeyācca striyaṃ tarām /

tadā yadyāhito garbho brahmahatyāvrataṃ caret // Ang_1.67 //

tadā sakṛtsannipāte prājāpatyatrayaṃ caret /

asakṛdgamanāccāpāgrayānaṃ ca samācaret // Ang_1.68 //

tasyopanayanaṃ bhūyaś coditaṃ brahmavādibhiḥ /

praviṣṭaparakāyo yaḥ svabhāryā tena varṣmaṇā // Ang_1.69 //

nopeyāttatpraviṣṭaḥ san nopeyāttasya tāmapi /

tādṛśaṃ karma kuryāccet tatkulaṃ svakulaṃ ca te // Ang_1.70 //

ātmānaṃ pātayeddhore narake rauravābhidhe /

naṣṭe triprāyake śrāddhe pūrvasmin haviṣi kvacit // Ang_1.71 //

tadā punastatsaṃpādya hutvā prāṇādibhiścarum /

dvātriśadāhuteḥ paścāt taccheṣeṇa samāpanam // Ang_1.72 //

yattattriprāyakaṃ śrāddhaṃ tasyāgūśca samāpanam /

aparāhne ca madhyāhne sadyaḥ pakvaṃ bhaveddhi vai // Ang_1.73 //

pṛthak pākāttasyaṃ bhuktir dvitīye tatra naiva sā /

[011]

viprāṇāṃ bhuktimātraṃ syād ābhāntyetatsamācaret // Ang_1.74 //

saṃbhāntyatha mṛtāhasya samārambho vidhīyate /

sarvaśeṣaṃ samādāya piṇḍāstrīnava nirvapet // Ang_1.75 //

avaśiṣṭaṃ prāśayecca triprāyakavidhau tathā /

yatnānmahābhītimati paścātsyādbhūribhojanam // Ang_1.76 //

lājahomātpūrvaṃ yadi rajasvalā

arvāktu lājahomasya vadhūryadi rajasvalā /

haviṣmatīti mantreṇa śatakumbhairvidhānataḥ // Ang_1.77 //

snāpayitvā vidhānena vastrābhyāṃ saṃparītyataḥ /

natvā dvivāraṃ yatnena yuñjānāhutiyugmakam // Ang_1.78 //

pṛthagagnau sthāpite 'tha juhuyātsaṃskṛtaṃ ghṛtam /

paścāttantraṃ prayoktavyam ābrāhmaṇavisarjanam // Ang_1.79 //

yoktraṃ vimucya tāṃ patnīṃ dūratastu vinikṣipet /

paścāccaturthadivase snātāyāṃ samanantaram // Ang_1.80 //

pravāhanādikarmāṇi vidhinaiva samācaret /

ubhayostu tadā nityaṃ vidhinā syātpayovratam // Ang_1.81 //

tadaupāsanahomaḥ syāt samārambhāttu tanmatam /

lājahomātparaṃ cet

lājahomātparaṃ sā cet tadā tatsnānataḥ param // Ang_1.82 //

[012]

arvāktu śeṣahomasya tūṣṇīkaṃ mantravarjitam /

vastradvayaṃ pradāyāsyai tābhyāmācchādya tatparam // Ang_1.83 //

apāvṛtte tṛtīye ca divase 'tha caturthake /

ahni dvitīyayāme vai śatakumbhairamantritaiḥ // Ang_1.84 //

abhiṣekaṃ kārayitvā śeṣaṃ karma samācaret /

aupāsane tvanārabdhe dvitīye 'hni cet

aupāsane tvanārabdhe dvitīyadivase yadi // Ang_1.85 //

rajasvalā tadā tasyai haviṣmanmantrasecanāt /

paraṃ vastradvayaṃ datvā tūṣṇīkaṃ mantravarjanāt // Ang_1.86 //

tābhyāmācchādya tatpaścāt sahasrairudakumbhakaiḥ /

caturthadivase kuryād abhiṣekaṃ samantrakaiḥ // Ang_1.87 //

pañcagavyastilaiḥ śvetaiḥ sarṣapaiḥ sarvadhānyakaiḥ /

vyāhṛtyā caiva gāyatryā hunedaṣṭottaraṃ śatam // Ang_1.88 //

aṣṭottarasahasraṃ cet sarvadoṣaharaṃ param /

āyuṣyasūktaṃ hutvātha caruṇā lājato 'pi vā // Ang_1.89 //

homaśeṣaṃ samāpyātha karmaśeṣaṃ samāpayet /

paścācchuddhimavāpnoti karmaṇastasya kevalam // Ang_1.90 //

tatpañcame 'tha divase tvaupāsanaparigrahaḥ /

tayāthaṃ saṃgamo māsād garbhādhānavidhānataḥ // Ang_1.91 //

tadgṛhakṣetramanasāṃ parasparavirodhataḥ /

[013]

niruddhapretakṛtyānāṃ sūtakaṃ tatsamāpanāt // Ang_1.92 //

niruddhapretakṛtyā ye taddravyaharaṇecchayā /

tatsamāpanaparyantaṃ teṣāṃ tatsūtakaṃ bhavet // Ang_1.93 //

āśauce nityanaimittikādi

tatsamāpanaparyantaṃ na kuryuḥ śubhakarma ca /

nityaṃ naimittikaṃ kāmyaṃ brahmayajñādikaṃ tathā // Ang_1.94 //

na svādhyāyaṃ na vā homaṃ na sabhāyāḥ praveśanam /

pretakṛtyarodhe

kurvīta manasā saṃdhyāṃ na svādūni ca bhakṣayet // Ang_1.95 //

tāni kuryāttu mohena sa preto na sahiṣyati /

śāpaṃ ghoraṃ dadātyeva tasmāttatkṛtyarodhanam // Ang_1.96 //

manasāpi na kurvīta taccāṇḍālaṃ prakīrtitam /

kṛtyaṃ ghoraṃ hi duṣṭaṃ tat tādṛśaṃ na tadācaret // Ang_1.97 //

atyanyāyādi kalau na kārayet

atyanyāyamatidroham atikrauryaṃ kalāvapi /

atyakramaṃ cātyaśāstraṃ na kuryānna ca kārayet // Ang_1.98 //

yadi kurvīta mohena sadyo vilayameṣyati /

kartā kārayitā cāpi prerakaśca nirodhakaḥ // Ang_1.99 //

[014]

tatsahāyaśca sarve te layameṣyanti satvaram /

gṛhakṣetrādikaṃ sarvaṃ na nityaṃ śubhakāriṇaḥ // Ang_1.100 //

tannimittamidaṃ rūpaṃ pāpaṃ martyo na cā '; 'caret /

āgāmisūtakaṃ jñātvā samupakrāntakarmaṇaḥ // Ang_1.101 //

aṅgāpakarṣaṇaṃ naiva kuryāditi manormatam /

samāgate sūtake 'pi samupakrāntakarmaṇaḥ // Ang_1.102 //

aṅgāni tattatkāleṣu kuryāttatra na sūtakī /

bhavedeva tadā sadyo gate tasmin punastathā // Ang_1.103 //

jītpitṛkapiṇḍapitṛyajñādiśrāddham

api jīvatpitā piṇḍapitṛyajñaṃ samācaret /

māsi śrāddhaṃ tathā homād aṣṭakāṃ pitṛyajñataḥ // Ang_1.104 //

piturviyogātparataḥ piṇḍadānaṃ samācaret /

tenāyaṃ śrāddhakartā syānna mātuḥ piṇḍadānataḥ // Ang_1.105 //

jīve pitari cecchrāddhe prāpte naimittike yadi /

yebhya eva pitā dadyāt tebhyo dadyāttu tatsutaḥ // Ang_1.106 //

evaṃ pitāmahe jīve yebhyo dadyāt sa hi svayam /

tebhyo dadyāttu tatpautras tathā syātpripitāmahe // Ang_1.107 //

[015]

pitari saṃnyaste pātityādidūṣite tatpitrādiśrāddham

saṃnyaste patite tāte bhrāntacitte calātmani /

tatkartṛkāṇi śrāddhāni svayaṃ putraḥ samācaret // Ang_1.108 //

tattatkāleṣu vidhivac chrāddhakartā na tena saḥ /

teṣāmakaraṇātso 'yaṃ sadyaścaṇḍālatāṃ vrajet // Ang_1.109 //

śrāddhādhikārī piṇḍasya dānamātreṇa jāyate /

ṛtviktvena vṛte tasmin na tu kartā bhavedayam // Ang_1.110 //

pituḥ piṇḍapradānena śrāddhakartā bhavedayam /

śrāddhādhikārasidhyarthaṃ kuryādekādaśe 'hani // Ang_1.111 //

pārvaṇaṃ tadvidhānena pituḥ siddheranantaram /

karmandī brahmabhūtasya tadā tasminniyojayet // Ang_1.112 //

pratisaṃvatsaraṃ siddhidine śrāddhaṃ samācaret /

paścādārādhanaṃ kuryāt tasminno cetpare 'hani // Ang_1.113 //

brahmabhūtasya tasyāsya sarvadevādirūpiṇaḥ /

saṃgacchate pitṛtvaṃ ca tena rūpeṇa taṃ tathā // Ang_1.114 //

tasmin śrāddhadine bhaktyā yajedeva vidhānataḥ /

tādṛk tadyajanaṃ cāsya śrāddhanāmakakarmaṇaḥ // Ang_1.115 //

[016]

adhikāritvasidhyarthaṃ tasmāttenaiva taṃ yajet /

na mātaraṃ pitṛtvena yajeta tu kathaṃcana // Ang_1.116 //

pitṛtvaṃ mātari gatam ekaśeṣajamalpakam /

yathā na tatkāryakaraṃ mātṛtvamapi tattathā // Ang_1.117 //

pitṛvyapatnyādīnām

pitṛvyapatnyādīnāṃ syāt tādṛkpatnītvameva hi /

tāsāṃ bhavati tasmāttu na tanmātṛtvamucyate // Ang_1.118 //

pitṛtvamapi mātṛtvaṃ dānato nāśameṣyataḥ /

tatkarmaṇi punaḥ prāpte jananītvādinā bhavet // Ang_1.119 //

pitṛtvamapi mātṛtvam ekatraiva hi tiṣṭhati /

na tiṣṭhati tadanyatra kriyāśatasahasrakāt // Ang_1.120 //

gauṇamātari

gauṇamātari mātṛtvaṃ puraskṛtyārthalobhataḥ /

samuccārya kriyāṃ kuryān na sā tadgā bhaveddhruvam // Ang_1.121 //

lobhānmātṛtvamanyāsu yadi nikṣipya mohataḥ /

kriyāṃ kuryājjaḍamatiḥ sadyaścaṇḍālatāṃ vrajet // Ang_1.122 //

atasmin tattvamāropya saṃskuryādyadi kāmataḥ /

niṣphalaṃ yāti tatkarma so 'pi pātityamāpnuyāt // Ang_1.123 //

pitṛtvaṃ janitaryeva mukhyato 'nyatra gauṇataḥ /

tatpuraskṛtya cetkarma kṛtamanyaiḥ punaḥ kriyāṃ // Ang_1.124 //

[017]

vihitenaiva putratvaṃ svīkāreṇa na cānyataḥ /

samavāpnoti bandhūnāṃ rājavidvadanujñayā // Ang_1.125 //

bhrātṛjaḥ kṛtadāraḥ kṛtakriyo 'pi

bhrātṛjo vākyataḥ pitror jyaiṣṭhyakāniṣṭhyavarjitaḥ /

putratvaṃ samavāpnoti kṛtadāraḥ kṛtakriyaḥ // Ang_1.126 //

so 'pyekaścedavāpnoti nobhayostu tathā vidhiḥ /

janiturmukhyasūnuḥ syād anyasya guṇataḥ sutaḥ // Ang_1.127 //

mātulatvapitṛvyatvasutatvādyanubandhakam /

mukhyato yasya yadvā syāt taduddiśyaiva tatkriyā // Ang_1.128 //

mukhyānubandhaṃ tyaktvā yaḥ karma kuryātpramādataḥ /

pitṛvyādikamuccārya punaḥ kuryāttu tāṃ kriyām // Ang_1.129 //

gotranāmānubandhavyatyāse

gotranāmānubandhānāṃ vyatyāsenāpyanehasaḥ /

yadi kuryātkriyāṃ tāṃ vai punaḥ kuryādyathāvidhi // Ang_1.130 //

upanītastu cedupanetṛtvenaiva tatkriyā /

vidyādatvena taddātur bhaktadatvena tatprade // Ang_1.131 //

bhayapatvena bhayape pitṛvyatvena tādṛśe /

tattaduccāraṇaṃ kṛtvā tattatkarma samācaret // Ang_1.132 //

tadanyathākṛtaṃ taccet samyagbhūyaḥ samācaret /

[018]

kartari dūrage preṣyatvena kurvīta

mukhyakartrasamīpe 'nyo na kuryāt svānubandhataḥ // Ang_1.133 //

tatpreṣyatvena kurvīta preṣitastena vai vṛtaḥ /

avṛtastena tatpreṣyatvena taddūrage sati // Ang_1.134 //

kṛtaṃ cetkarma tadbhūyaḥ saṃkalpādi samācaret /

anyena kṛte vāṅmātradāne śrāddhamātram

vāṅmātradattaputrastu kṛtadāraḥ kṛtakriyaḥ // Ang_1.135 //

grāhakasya na kurvīta darśādi na kadācana /

tatpatnyāstasya ca śrāddhamātraṃ samyak samācaret // Ang_1.136 //

prativarṣaṃ prayatnena na darśādikamācaret /

satāmeva hi bandhūnāṃ karma kuryāt prayatnataḥ // Ang_1.137 //

bhraṣṭānāmapi tucchānāṃ patitānāṃ vikarmiṇām /

na kurvīta kriyāṃ yatnād api snānaṃ samācaret // Ang_1.138 //

asatāṃ patitānāṃ ca bhasmāntaṃ sūtakaṃ smṛtam /

bhraṣṭapatitānāṃ ghaṭasphoṭanādhikāriṇaḥ

jātibhraṣṭānakarmiṣṭhān patitān mātaraṃ sutam // Ang_1.139 //

pitaraṃ bhrātaraṃ patnīṃ patimeva mitho 'sataḥ /

tyajedghaṭaprahāreṇa nānyānevaṃ samācaret // Ang_1.140 //

[019]

anāthapretasaṃskāre

anāthapretasaṃskārād aśvamedhaphalaṃ labhet /

pretanirvāpaṇaṃ proktam atra saṃskāraśabdataḥ // Ang_1.141 //

pretasaṃskārābhāve

akṛtvā pretasaṃskāraṃ yo bhuṅkte kāmakārataḥ /

tatpretakṛtapāpaughaṃ tatkṣaṇāllabhate 'khilam // Ang_1.142 //

taddoṣaśamanāyātha cāpāgre snānamācaret /

māsamātraṃ prayatnena na cedukthyaṃ samācaret // Ang_1.143 //

viprānujñayā yatikṛtyam

viprābhyanujñayā kuryāt karmamātraṃ viśeṣataḥ /

pitṛkṛtyaṃ pretakṛtyaṃ tayorno cedyaterapi // Ang_1.144 //

viprānujñāṃ yatirapi labdhvā snātvārdravastrataḥ /

pretakṛtyaṃ prakurvīta na cet kṛtyaṃ tu tanna tu // Ang_1.145 //

api śāstrakṛtaṃ karma bahuviprāmataṃ tu yat /

tadabhyanujñayā tattu karmataḥ punarācaret // Ang_1.146 //

bahuvipratiraskārapradveṣāgaḥpradūṣitam /

tadabhyanujñārahitaṃ yattatkarma punaścaret // Ang_1.147 //

kartari sannihite 'kartṛkṛtaṃ punaḥ

yadyakartṛkṛtaṃ karma samīpe kartari sthite /

[020]

dhanavṛttigṛhakṣetrahetave tatpunaścaret // Ang_1.148 //

asagotrasaṃskṛtāvāśaucam

asagotramapi pretaṃ dāhayedyaḥ kathaṃcana /

sa cāpi gotribhistulyo daśāhaṃ sūtakī bhavet // Ang_1.149 //

mṛtāhasya parityāge mātāpitroḥ

mṛtāhasya parityāge mohātkṛchradvayaṃ caret /

gāyatrīdaśasāhasrajapo godānameva ca // Ang_1.150 //

evaṃ pañcatriṃśavarṣaparyantaṃ cittamucyate /

pṛthaktvena mahābhāgais tadūrdhvaṃ patito bhavet // Ang_1.151 //

nadīsnānena niṣkṛtiḥ

mahānadīsnānaśataṃ pitrostyakte tu paitṛke /

niṣkṛtiḥ kathitā sadbhiḥ punaḥsaṃskāratastathā // Ang_1.152 //

nadīsnānāni sarvatra sarvakṛtyeṣu vacmi vaḥ /

niṣkṛtitvena viprāṇāṃ vedināmabhyanujñayā // Ang_1.153 //

na hi snānena sadṛśī niṣkṛtirvihitāsti hi /

tasmātsnānāni sarvatra tīrthādiṣu viśiṣyate // Ang_1.154 //

saṃhitāpaṭhanādiḥ

śrutipārāyaṇaṃ yadvā vyāhṛtīnāṃ japo 'thavā /

gāyatryā vā japo no cen mahārudrajapo 'thavā // Ang_1.155 //

puruṣasūktajapo vāpi saṃhitāpaṭhanaṃ sakṛt /

niṣkṛtirvihitā sadbhir api pātakināmapi // Ang_1.156 //

[021]

vedamahimā

vedākṣaroccāraṇataḥ sarvanāmaphalaṃ labhet /

harināmāni yāvanti paṭhitāni dvijātibhiḥ // Ang_1.157 //

asaṃkhyākānyanantāni sarvāvilaharāṇyapi /

tānyekavedavarṇaḥ syāt tādṛśairdivyavarṇakaiḥ // Ang_1.158 //

ameyaiḥ saṃvṛto vedaḥ sākṣānnārāyaṇātmakaḥ /

tādṛśasyāsya vedasya paṭhanāt sarvakilbiṣaiḥ // Ang_1.159 //

sadya eva vimuktaḥ syāt pātakī nātra saṃśayaḥ /

brāhmaṇasya vedādhikāraḥ

tādṛśasyāsya vedasya paṭhane brāhmaṇasya vai // Ang_1.160 //

adhikāro na cānyasya saṃskṛtasyaiva karmabhiḥ /

tatrāpi pariśuddhasya kṛtanityakriyasya vai // Ang_1.161 //

tatrāpi pariśuddhasya viśeṣeṣu dineṣvapi /

śuddhācchuddhaḥ svato vedas taduccāraṇataḥ kṣaṇāt // Ang_1.162 //

devanāmānyanantāni nikhilānyaghahāni vai /

asakṛtpaṭhitāni syur nātra kāryā vicāraṇā // Ang_1.163 //

snānaṃ kṛtvā prārabhecca vedaṃ taṃ tādṛśaṃ śivam /

[022]

asnātvārambhe

yadyasnātvaiva mohena prārabhet pātakī bhavet // Ang_1.164 //

snānataḥ sarvakarmāṇi sidhyantyeva na saṃśayaḥ /

sarvaṃ snānamūlam

snānamūlamidaṃ brāhmaṃ snānamūlamidaṃ tapaḥ // Ang_1.165 //

snānamūlākhilā yajñāḥ snānamūlamidaṃ jagat /

sarvakṛtyevu sarvatra snānameva paraṃ matam // Ang_1.166 //

kṛtsneṣvaśuciṣu snānaṃ tārakaṃ parikīrtitam /

aspṛśyasparśanādikarmāṅgasnānam

aspṛśyasparśane caivam abhakṣyāṇāṃ ca bhakṣaṇe // Ang_1.167 //

sakalīkaraṇe cātra malinīkaraṇe tathā /

apātrīkaraṇe 'nyatra jātibhraṃśakarādiṣu // Ang_1.168 //

sūtakādiṣu sarveṣu sarveṣvāśaucakarmasu /

snānameva paraṃ proktaṃ sarvakṛchravratādiṣu // Ang_1.169 //

sarvādyanteṣu satreṣu tadeva parikīrtitam /

abhojyabhojaneṣvevaṃ snānaṃ tatsamudāhṛtam // Ang_1.170 //

akāryakaraṇeṣveṣu mukhyasnānāni mukhyataḥ /

bhaveyurhi pavitrāṇi tānīmāni tataḥ sadā // Ang_1.171 //

caredyatnena śudhyarthaṃ na cetkiṃ vātra śudhyati /

vamane snānam

svakriyāvamane sadyaḥ savāsā jalamāviśet // Ang_1.172 //

[023]

ajīrṇavamane snānam auṣadhādikriyāvaśāt /

vamane snānābhāvasthalam

vamane 'pyavagāhaḥ syān makṣikāmūlato yadi // Ang_1.173 //

nāvagāhaḥ prakartavyas tallepakṣālanaṃ param /

prakartavyaṃ prayatnena dhāraṇaṃ śuddhavāsasām // Ang_1.174 //

śākamūlādivamane

śākairmūlaiḥ phalaiḥ patraiḥ kaṭutiktarasādibhiḥ /

sadyaścedvamanaṃ tanna cirakāle tu tadbhavet // Ang_1.175 //

yadā cedrogavamanaṃ tadā snānaṃ vidhānataḥ /

sadya eva prakartavyam aghamarṣavidhānataḥ // Ang_1.176 //

rātrau vamane

rātrau tu vamane jāte rogādyairapyajīrṇataḥ /

ardharātrādadhastūṣṇe pāthasi snānamucyate // Ang_1.177 //

tatparaṃ prātareva syād iti śākalabhāṣitam /

svagotratyāge 'nyagotraparigrahaṇe

svīyagotraparityāgād anyagotraparigrahāt // Ang_1.178 //

prabhavetpatitaḥ sadyaḥ śuddhaḥ saṃskārataḥ punaḥ /

svīyagotraparityāgo bhinnagotraparigrahaḥ // Ang_1.179 //

dvayametatprakathitaṃ striya eva hi nurna tu /

[024]

ardhodayaḥ

arkaśrutivyatīpātayuktā 'mā puṣyamāvayoḥ // Ang_1.180 //

asāvardhodayo yogaḥ koṭyarkagrahasaṃnibhaḥ /

asmin snāto cāpakoṭau kuryānsnānaśataṃ yadi // Ang_1.181 //

triṃśadvarṣaṃ tyaktapitṛkarmā śuddho bhavettataḥ /

mahodaye tu tatsnānasahasraṃ yadi bhaktitaḥ // Ang_1.182 //

kuryādvā kārayedvāpi śuddhaḥ pūrvāghato bhavet /

anyathā niṣkṛtirnāsti tādṛśasyāsya pāpinaḥ // Ang_1.183 //

taṃ yogaṃ susamīkṣyeta tasmāttādṛktu kilbiṣī /

patyanyena citārohitāyāḥ putrasya kṛtyam

yadi sādhvī pramādena patyanyena citi vrajet // Ang_1.184 //

kathaṃ tatkarmakaraṇaṃ paścāttajjātajanmanām /

iti cintāparā devā babhūyuḥ kila vai ciram // Ang_1.185 //

paścādudabhavadvāṇī divyā spaṣṭapadākṣarā /

patyanyanarayogasya ṣaḍabdaṃ kṛcchramucyate // Ang_1.186 //

mohāt prāṇaparityāge mahāpāpasya karmaṇaḥ /

tasyāḥ ṣaḍabdaṃ saṃproktaṃ ṣaḍguṇenaiva saṃyutam // Ang_1.187 //

sadānenaiva kurvīta lobhaśāṭhyavivarjitam /

taddoṣaśamanāyaiva prāṇatyāgākhyakarmaṇaḥ // Ang_1.188 //

[025]

cāpāgrayānaṃ kṛtvādau tatra snānaśataṃ caret /

pakṣamātraṃ prayatnena nityaṃ priyapuraḥsaram // Ang_1.189 //

tacchāntistena nānyena sārdhasāhasramajjanaiḥ /

brāhmaṇānāṃ prasādena kūṣmāṇḍagaṇapāṭhataḥ // Ang_1.190 //

nityaṃ trivāraṃ tatraiva paścāttu prākṛtaṃ caret /

tataḥ śuddhā bhavetsā tu tairetaiḥ karmabhiḥ śubhaiḥ // Ang_1.191 //

jātibhedena niṣkṛtiḥ

dviguṇaṃ rājayogena triguṇaṃ vaiśyayogataḥ /

catugurṇaṃ śūdrayogād evaṃ niṣkṛtirīritā // Ang_1.192 //

striyaḥ punarvivāhe

punarvivāhitā mūḍhaiḥ pitṛbhrātṛmukhaiḥ khalaiḥ /

yadi sā te 'khilāḥ sarve syurvai nirayagāminaḥ // Ang_1.193 //

punarvivāhitā sā tu mahārauravabhāginī /

tatpatiḥ pitṛbhiḥ sārdhaṃ kālasūtragato bhavet // Ang_1.194 //

dātā cāṅgāraśayananāmakaṃ pratipadyate /

tasya niṣkṛtiḥ

taddoṣaśamanāyātha prāyaścittamidaṃ param // Ang_1.195 //

dātā setugataḥ sadyo dhanuṣkoṭyāṃ samāhitaḥ /

nityaṃ triṣavaṇasnāyī yāvakāhāra eva vai // Ang_1.196 //

saṃvatsaraṃ prayatnena vasedevānvahaṃ tarām /

svakṛtaṃ yacca tatpāpaṃ vadannityanvahan yatan // Ang_1.197 //

sarveṣvapi ca tīrtheṣu taptakṛcchraśataṃ caret /

tataḥ śuddho bhavedevaṃ voḍhā cāpi tadā punaḥ // Ang_1.198 //

[026]

taddoṣaśamanāyaiva puṇyaṃ cāndrāyaṇatrayam /

yatnātkurvan vasettatra ṛtutrayamatandritaḥ // Ang_1.199 //

pratinityaṃ pañcagavyaṃ pibaṃstadvidhinā rudan /

nirlajjayā lokapuraḥ kūṣmāṇḍādīn paṭhaṃstathā // Ang_1.200 //

drupadāṃ nāma gāyatrīṃ gāyatrīṃ vedamātaram /

saṃdhyātraye sahasrāṇi japaṃstaptākhyakaṃ śivam // Ang_1.201 //

kṛcchraṃ vidhānataḥ kṛtvā punaḥsaṃskārataḥ punaḥ /

puṭagarbhavidhānena śuddho bhavati tatra cet // Ang_1.202 //

na cettaptaśataṃ kuryāt punarupanayātparam /

sā cedbhartṛdvayaṃ tyaktvā setusnānasahasrakam // Ang_1.203 //

kṛtvā ca yāvakāhārā varṣamātreṇa śudhyati /

yadyaputrā putriṇī cet patedevāśu taiḥ saha // Ang_1.204 //

sā vai putraistadudbhūtaiś caṇḍālatvaṃ bhajeta vai /

bhrāntyā putrikādivivāhe jāte svamātraśuddhiḥ

yadi svasāraṃ tanayāṃ cirādbhrāntyādikṛcchrataḥ // Ang_1.205 //

vivahenmohato jñāte kṛtvā cāndrasahasrakam /

cāpāgrayānataḥ paścāt puṭagarbhavidhānataḥ // Ang_1.206 //

karaṇājjātakādīnāṃ svamātrasya śucirbhavet /

pareṣāṃ śūdratulyo 'yaṃ tatastāṃ bibhṛyādapi // Ang_1.207 //

[027]

pūrvadharmaṃ vinikṣipya tasyāṃ bhaktyā japanvaset /

putre jāte

yadi tasyāṃ prajāyeraṃs tāṃścaṇḍāleṣu vinyaset // Ang_1.208 //

tataḥ svayaṃ ca nityaṃ vai yāvakāśī caredbhuvam /

pāpaprakhyāpanaṃ kurvan yāvajjīvaṃ hariṃ bhajan // Ang_1.209 //

puṇyakṣetreṣu niyataṃ vasan bhaktyā rasāmaṭet /

vivāhitāṃ ca vidhavāṃ mahāmohena vañcakaiḥ // Ang_1.210 //

dattāṃ vivāhya tajjñātvā sadyaścaṇḍālatāṃ vrajet /

taddoṣaśamanāyaiva pūrvavattu samācaret // Ang_1.211 //

dviguṇaṃ nikhilaṃ kṛtyaṃ samunneyaṃ vicakṣaṇaiḥ /

ekadvitricatuḥpañcavāraṃ vivāhitā

ekadvitricatuḥpañcavāraṃ vai yā vivāhitā // Ang_1.212 //

atikṣudraikakāleṣu pāpaikabahuleṣu ca /

vijñātā cettu tāṃ samyak pṛṣṭvā gatvā vicārya ca // Ang_1.213 //

tattvaṃ tasyāstu vijñāya prāyaścittaṃ tataścaret /

yatra yatra ca sā gatvā yaṃ yaṃ vā svajanaiḥ saha // Ang_1.214 //

māyayā mohayāmāsa vañcayitvāticaryayā /

taṃ taṃ jñātvā ca saṃbhāṣya tattadvāṅmūlamapyalam // Ang_1.215 //

[028]

śrutvā paścācchrotriyebhyaḥ śrāvayitvākhilaṃ tataḥ /

rājñe bandhuni vāvedya prāyaścittaṃ tataścaret // Ang_1.216 //

etādṛśeṣu kṛtyeṣu sā kṣetraṃ prabhaveddhruvam /

prathamodvāhakasyaiva paraṃ tveṣā parā na tu // Ang_1.217 //

kadāciddharmakṛtyānāṃ na tasyāpi parasya vā /

tadapekṣayā veśyā viśiṣyate

sā bhogamātrayogyāpi veśyā tasyā viśiṣyate // Ang_1.218 //

tayā cetteṣu kṛtyeṣu sapaṅktau bhojanaṃ tathā /

saha vā bhojanaṃ duṣṭaṃ yadi pātityakārakam // Ang_1.219 //

tacchudhyarthaṃ rasāyāṃ tu śvabhre saṃchādya dharmataḥ /

khanitvā yāmamātraṃ vā ghaṭikādvayameva vā // Ang_1.220 //

tasmāduddhṛtya paścāttu jātakādi samācaret /

taptakṛcchrasahasrāṇi dharmataśca samācaret // Ang_1.221 //

niyatātmā yāvakāśī cāpāgraṃ tadbhavecchuciḥ /

pañca snānasahasrāṇi svayaṃ vipramukhena vā // Ang_1.222 //

samācarettataḥ svasya śuddho bhavati kevalam /

na pareṣāmayaṃ yogya evamāha purā bhṛguḥ // Ang_1.223 //

praviṣṭaparakāyena yadi saṃyogamāpnuyāt /

trimāsayāvakāhārā sādhvī śudhyati nānyathā // Ang_1.224 //

praviṣṭaparavarṣmāṇaṃ vijñātaṃ svapatiṃ satī /

prapālayedviśeṣeṇa ratimātraṃ na cācaret // Ang_1.225 //

[029]

kāyayoreva saṃbandhaḥ purā saṃskṛtayoḥ purā /

nātmanorasti saṃbandho bhinnakāye na cettataḥ // Ang_1.226 //

ātmānyakāyaṃ spṛśyenna tena pātityamāpnuyāt /

surāṇāmapi caivaṃ hi manuṣyāṇāṃ tu kiṃ punaḥ // Ang_1.227 //

agrāhyamūrtayo grāhyamūrtayaśca

agrāhyābhedyamūrtīnāṃ grāhmabhaidyaśarīriṇām /

devānāṃ sumahābhedas tāratamyaṃ ca tatparam // Ang_1.228 //

spaṣṭameva prabhavati tenāgrāhyāḥ surāstu ye /

grāhyakāyasurāṇāṃ vai prapūjyāḥ paramāḥ param // Ang_1.229 //

adhikā vandanīyāśca te na nīcāstu tena vai /

agrāhyamūrtinivedyam

tanniveditamatyarthaṃ na teṣāṃ parikalpayet // Ang_1.230 //

tenāparādhaḥ sumahān prabhavenna tathācaret /

agrāhyābhedyamūrtīnāṃ grāhyabhedyaniveditam // Ang_1.231 //

ayogyaṃ satataṃ syāddhi śūdrasyeva śrutiryathā /

śrautasmārtakriyādakṣaḥ paitṛkoddeśato 'pi vā // Ang_1.232 //

niruptamanyoddeśena na devāya nivedayet /

[030]

niveditenāniveditayojane

niveditena rucyarthaṃ yojayennāniveditam // Ang_1.233 //

tathā niveditaṃ bhūyo lavaṇaṃ ca niyojayet /

nivedanādatha punas tadādāya ghṛtena vā // Ang_1.234 //

tailena lavaṇenāpi yatnena na niyojayet /

taducchiṣṭaṃ na kurvīta tatkareṇa na pīḍayet // Ang_1.235 //

na khaṇḍayenmitho 'jñānān na tatprokṣaṇamācaret /

pariṣiñcennaivameva tūṣṇīmāsye vinikṣipet // Ang_1.236 //

gṛhṇīyāttu tadantarvai na dantairapi pīḍayet /

tadetatparamaṃ śuddhaṃ nirmālyamatidurlabham // Ang_1.237 //

devānāmapi tadbhojyaṃ prayatnenātibhaktitaḥ /

tadopadaṃśaṃ svīkuryān niveditamahākṣaṇe // Ang_1.238 //

bhagavatprasādagrahaṇe bhakṣaṇaviṣaye

niveditasya haviṣo bhakṣaṇe samupasthite /

āpośanaṃ na kurvīta prokṣaṇaṃ pariṣecanam // Ang_1.239 //

yadi kurvīta mohena rauravaṃ narakaṃ vrajet /

annaṃ pakvāt samuddhṛtya pṛthakpātre niyujya ca // Ang_1.240 //

kṛtvā sukhoṣṇaṃ saṃskṛtya paścācchākhādibhiryajet /

atyuṣṇādinivedane

asahyoṣṇaṃ mahoṣṇaṃ vā pakvapātragamaiva vā // Ang_1.241 //

yo nivedayate mohād devāya narakī bhavet /

[031]

nivedanaprakasaḥ

tasmādannaṃ samuddhṛtya pṛthakpātre nidhāya ca // Ang_1.242 //

kṛtvā yatnātsukhoṣṇaṃ ca rāśi kṛtvābhighārya ca /

atiśuddhamatiśreṣṭhaṃ rājayogyaṃ suśobhanam // Ang_1.243 //

śākabhakṣyaphalopetaṃ devāya vinivedayet /

tadannamapi yatnena paścāddadyātsamāhitaḥ // Ang_1.244 //

aprokṣyāpariṣicyaivam aprāṇāhutipūrvakam /

ucchiṣṭamapyakṛtvaiva yatnāddadyātsvayaṃ śuciḥ // Ang_1.245 //

svīkāraprakāraḥ

niveditāni vastūni na dantaiḥ parighaṭṭayet /

na khaṇḍayecchabdayecca kiṃ tu tūṣṇīṃ tadambuvat // Ang_1.246 //

rasavatphalavadyatnāt prāśayecca na śabdayet /

kaṇṭhato vāpi yatnena kāṣṭhabhūtaphalānyapi // Ang_1.247 //

arbhakebhyo dadyāt

pradadyādarbhakebhyo vai na svīkuryātsvayaṃ yadi /

svīkuryāttu tadā naktam upaviṣṭaḥ śucisthale // Ang_1.248 //

śabdānajanayanneva tāmudantādibhirhyadan /

guhasthasya rātrāvuṣṇodakasnānam

gṛhī na rātrau snāyīta yadi snāyīta vāriṇā // Ang_1.249 //

[032]

uṣṇena bhavane viprasākṣito vahnisākṣitaḥ /

uṣṇena śakto na snāyād aśaktaścettadācaret // Ang_1.250 //

abhyaṅgam

abhyaktaśca tathā snāyāc charīrārogyahetave /

tatsnānaṃ kathitaṃ sadbhir na nityaṃ tena nācaret // Ang_1.251 //

karma naimittikaṃ tasmād devānāmapi nārcanam /

yāvannityādikarmaughaṃ nirvatyaiva vidhānataḥ // Ang_1.252 //

paścādabhyañjanasnānaṃ na cetkāle tu madhyame /

madhyāhne saṃgave vāpi snānaṃ kṛtvā tu tādṛśam // Ang_1.253 //

mādhyāhnikasnānam

mādhyaṃdinasya kṛtyasya punaḥsnānaṃ yathāvidhi /

kṛtvā tatprārabhetkarma tenaitatkarma nācaret // Ang_1.254 //

malāpakarṣaṇārthāya taddhi snānaṃ prakīrtitam /

kṣurasnānam

evameva kṣurasnānaṃ karmāyogyaṃ pracakṣate // Ang_1.255 //

kṣurasnānātparaṃ yastu punaḥ snānāntaraṃ vinā /

karoti vaidikaṃ karma na tatphalamavāpnuyāt // Ang_1.256 //

bhavedapi pratyavāyī tathāto nācaredbudhaḥ /

[033]

prātaḥsāyaṃparvādiṣvabhyañjanasnānam

nābhyañjanaṃ prakurvīta prātaḥsāyaṃ na parvasu // Ang_1.257 //

grahaṇe śrāddhakāleṣu vrateṣu nikhileṣvapi /

puṇyavaidikadīkṣāsu na naktaṃ kṣetratīrthayoḥ // Ang_1.258 //

suptvā bhuktvā ruditvā vā dūraṃ gatvā pipāsitaḥ /

atikṣudhāturo rogī na kurvīta kathaṃcana // Ang_1.259 //

akṛtvā nityakarmāṇi chardayitvātitāḍitaḥ /

śaptaḥ śapitvā vyājena ghātayitvā narān parān // Ang_1.260 //

hṛtvā dhanāni dīnānāṃ na kuryāttattu sarvadā /

svajanān preṣayitvā ca nyakkṛtya gurubāndhavān // Ang_1.261 //

tadavaśyakakṛtyeṣu kartavyatvena śāstrataḥ /

mahatsūpasthiteṣveva tānyakṛtvaiva maurkhyataḥ // Ang_1.262 //

na kuryādeva sahasā vigrahodvartanaṃ dvijaḥ /

abhyañjanasnānaṃ sodakumbhanāndīśrāddhayoḥ

sodakumbhaśrāddhamātraṃ kṛtvābhyañjanataḥ param // Ang_1.263 //

kuryādeveti hārīto naivāneneti vai manuḥ /

snātasnānena kurvīta na śrāddhāni kadācana // Ang_1.264 //

[034]

nāndiṃ tābhyāṃ prakurvītānukalpenaiva tatsmṛtam /

snānamabhyañjanaṃ snānam aśaktasya kadācana // Ang_1.265 //

sodakumbhasya nāndyāśca kartuḥ saṃpadyate kila /

krośasthitanadīsnānācchrāddham

krośasthitanadīsnānān na pitroḥ śrāddhamācaret // Ang_1.266 //

mahādavabhṛthāccāpi śāvādvārṣāvagāhataḥ /

tadaṅgasnānataḥ sadyaḥ śrāddhākhyaṃ karma taccaret // Ang_1.267 //

saṃkalpaḥ

karmamātrasya sarvatra prāṇānāyamya mantrataḥ /

kariṣya iti vāguktirūpaṃ saṃkalpamācaret // Ang_1.268 //

na saṃkalpaṃ vinā karma nityakāmyādikaṃ caret /

sa mānasaḥ syātsaṃkalpaḥ kartavyo vācikaḥ paraḥ // Ang_1.269 //

yasya ityetadvākyena tathā prāha śrutiḥ śivā /

deśaḥ kālaśca saṃkalpe vaktavyau tatra cetpunaḥ // Ang_1.270 //

tithiḥ kāla iti prokto vyatyāse tasya karma tat /

naṣṭameva bhavetsadyas tasmāttattu punaścaret // Ang_1.271 //

pitṛśrāddhavyatyāse punaścaret

ekasminneva divase pitroḥ śrāddhamupasthitam /

tatkrameṇaiva kartavyaṃ vyatyāse tu punaścaret // Ang_1.272 //

mohādataddinakṛtaśrāddhaṃ cāpi punaścaret /

[035]

śūnyatithikṛtaṃ punaścaret

tathā śūnyatithau yatnāt kṛtaṃ cāpi punaścaret // Ang_1.273 //

sūtakānte śūnyatithidoṣo 'yaṃ śrāddhakarmaṇaḥ /

kadācinna bhavatyeva tasmāttatraiva taccaret // Ang_1.274 //

pitṛśrāddhātparaṃ kāruṇyaśrāddham

pituḥ śrāddhātparaṃ śrāddhaṃ kāruṇyānāṃ samācaret /

tadanyathākṛtaṃ taccet paredyustatpunaścaret // Ang_1.275 //

nimittagrahaṇaśrāddhaṃ kṛtvānnenāpi taddinam /

bhūyaḥ samyak prakurvīta bhissayaiva na cānyathā // Ang_1.276 //

mātṛpitṛśrāddhamekadine 'nnena

pitrormṛtāhaṃ satatam api kṛcchragato naraḥ /

annenaiva prakurvīta nāmādyena kadācana // Ang_1.277 //

grahaṇādiṣu śaktaśced bhissayā tāni cācaret /

na cedāmādinā śuddhas taddharmairakhilairvṛtaḥ // Ang_1.278 //

grahe muhūrtadvitaye gate 'nnaśrāddhamācaret /

api śakto 'pi tannyūne tādṛk chrāddhaṃ na cācaret // Ang_1.279 //

cākrikaśrāddham

cākrikaṃ grahaṇaṃ mukhyam āyanaṃ tadamukhyakam /

puṣpavanmaṇḍalasamamadhyabhāgaprapīḍitam // Ang_1.280 //

[036]

yannīlalakṣmapṛthulaṃ vartulaṃ tattriyāmagam /

taccākrikamiti proktaṃ grahaṇaṃ pitṛtṛptidam // Ang_1.281 //

tacca pañcaśatābdānām ekadā vai bhaviṣyati /

grahaṇaṃ bhojananiṣedhaḥ, bṛddhabālāturāṇāṃ na

grahasya cākrikasyāsya pūrvaṃ yāmatrayaṃ naraiḥ // Ang_1.282 //

bhojanaṃ naiva kartavyaṃ bṛddhabālāturānvinā /

aparāhne na madhyāhne madhyāhne na tu saṃgave // Ang_1.283 //

saṃgave tu na tu prātaḥ pṛthukānāṃ tu kevalam /

stanyapāne na doṣo 'sti tatkāle kevale 'pi vā // Ang_1.284 //

yavāgvāḥ payaso vāpi pānīyasyāśaratsamam /

niyamo 'yaṃ prakathito na tadūrdhvaṃ tu taccaret // Ang_1.285 //

ayanagrahaṇe mukhye paunaḥpunyagate sakṛt /

koṇaikadeśasaṃspṛṣṭe tannyūnasamayasthite // Ang_1.286 //

yāmadvayaṃ sārdhayāmadvayaṃ yāmatrayaṃ tathā /

sārdhayāmatrayaṃ yāmacatuṣṭayamiti kramāt // Ang_1.287 //

adhikāraprabhedena bhojanasya nirūpaṇam /

yadetattasya sarvasya pravadāmi vinirṇayam // Ang_1.288 //

tatkālājīrṇarāhitye hṛdayaṃ tannibodhata /

[037]

evaṃ sthitaṃ punarvacmi yāmataḥ sārdhayāmataḥ // Ang_1.289 //

jīrṇaśaktimato nuścet tatkāle kṣudbhavedyadi /

na doṣaḥ kathitaḥ sadbhiḥ kadāciddaivayogataḥ // Ang_1.290 //

ajīrṇaḥ syāttadā doṣaḥ sumahān prabhavedapi /

tasmādyāmadvayaṃ sarvair bhuktistyājyā vicakṣaṇaiḥ // Ang_1.291 //

atyantāturādīnām

viśeṣaḥ ko 'pi bhūyaśca procyate sumahān paraḥ /

rogiṇo 'pyatimātrasya cauṣadhātikṣudaśnataḥ // Ang_1.292 //

krūragrahātitaptasya piśācāveśinastathā /

vaśyākarṣaṇavidveṣastambhanoccāṭanādibhiḥ // Ang_1.293 //

pīḍitasya viśeṣeṇa mūrchitasyātitāḍanaiḥ /

tatkālabhakṣaṇamapi na duṣyati kadācana // Ang_1.294 //

atyutkrāntipravṛttasya ciratyaktāndhasastathā /

aprāśanotpannamṛtisaṃśayasya viśeṣataḥ // Ang_1.295 //

tatkālabhakṣaṇāvṛttir na doṣāya bhavedayam /

sarveṣāmapi varṇānāṃ sarvāśramanivāsinām // Ang_1.296 //

mukhyo sādhāraṇo dharmas tatkālājīrṇaśūnyatā /

yāmatrayādikāḥ kālās tatra tatra pracoditāḥ // Ang_1.297 //

taistaiste nikhilā jñeyā nṛbhedena vivakṣitāḥ /

[038]

grastāstake sakāminiṣkāminoḥ

somaṃ grastāstagaṃ sūryam api vā śāstradṛṣṭitaḥ // Ang_1.298 //

muktaṃ jñātvā tataḥ snātvā niṣkāmo bhojanaṃ caret /

śubhrāṃśucaṇḍāṃśulokakāmī cenna tu bhojanam // Ang_1.299 //

caredeva na saṃdehas tallokākāminaḥ param /

doṣāya bhojanatyāga evamāha prajāpatiḥ // Ang_1.300 //

agnihotram

vihitasya parityāgād agnihotrasvarūpiṇaḥ /

pītamātṛstanaraso janakāśaucamocane // Ang_1.301 //

sahiṣṇurna bhavettasmāt tatpūrvaṃ tatsamācaret /

dattaputraḥ

ārānnyak sodarasutas tarṇakaḥ karmavarjitaḥ // Ang_1.302 //

kṛtakarmatrayakṛto yo dattaḥ pravaraḥ smṛtaḥ /

mātāpitṛbhyāṃ dānaṃ grahaṇaṃ ca

dadyātāṃ dampatī putraṃ gṛhṇīyātāṃ ca dampatī // Ang_1.303 //

tayorevādhikāro 'yaṃ taddāne tatpratigrahe /

brāhmaṇānāṃ sapiṇḍeṣu kartavyaḥ putrasaṃgrahaḥ // Ang_1.304 //

sagotreṣvathavā kāryo hy anyatra tu na kārayet /

asaṃskṛto dattasūnuḥ pituścāpyakṛtakriyaḥ // Ang_1.305 //

na taddhanamavāpnoti tadvṛttau kā kathā punaḥ /

[039]

jātakarmādinā tasya putratvaṃ nānyathā matam // Ang_1.306 //

mauñjyantenātiharṣeṇa sarvamatyā samantrataḥ /

putro jñātimato dattaḥ kṛtasarvapitṛkriyaḥ // Ang_1.307 //

yadi svayaṃ tadā sarvāṃ tadvṛttiṃ labhate parām /

sarvasya pratimantrasya pitṛhetuprapāṭhanāt // Ang_1.308 //

dattasya tadbhūlābhaḥ syāt tatpūrvaṃ sā na sidhyati /

hiraṇyakakṣyāmantrāṇāṃ paṭhanāttattrayaṃ punaḥ // Ang_1.309 //

pradūrīkṛtya tajjñātīn avaśādeti cākhilam /

dattasūnuḥ pitrānyena saṃskṛto yadi tadvṛtaḥ // Ang_1.310 //

tadā tu taddhanaṃ sarvaṃ jñātisādhāraṇaṃ bhavet /

svayameva piturdattaḥ karma kuryātprayatnataḥ // Ang_1.311 //

taddhanaṃ tu na cetsadyas tajjñātigatameva vai /

datto 'yamasagotraścet sadā durbala eva vai // Ang_1.312 //

bhavedeva na saṃdehaḥ śāstre 'mutra paratra ca /

yadi jāmī tatra bhavet tanmukhaṃ nāvalokayet // Ang_1.313 //

avaśyaṃ putrasaṃgrahaḥ kartavyaḥ

yathākathaṃcitputrasya saṃgrahaḥ kārya eva vai /

daurbalye svasya saṃjāte dharmajñena mahātmanā // Ang_1.314 //

jalabudbudasaṃkāśaṃ varṣmaitatkathitaṃ budhaiḥ /

[040]

na hi pramāṇaṃ jantūnām uttarakṣaṇajīvane // Ang_1.315 //

tasmādātmahitaṃ nityaṃ cintayanneva taccaret /

aputrasya loko nāsti

nāputrasya tu loko 'sti putriṇastu triviṣṭapam // Ang_1.316 //

brahmalokādayo lokāḥ svādhīnā eva sarvadā /

putravānagnimān

putravānagnimānnityaṃ putravān śrotriyaḥ smṛtaḥ // Ang_1.317 //

putrī sākṣādbrahmavicca putravāneva bhāgyavān /

ye ye dharmāḥ svena te te putreṇaitena tatkṣaṇāt // Ang_1.318 //

saṃpāditā bhaviṣyanti nātra kāryā vicāraṇā /

na putravānapatnīkaḥ kiṃ tu so 'yamaputravān // Ang_1.319 //

anagniko na putrī syād aputro 'nagnimān smṛtaḥ /

putreṇa sthāvaraṃ dānaṃ phalavaddānameva ca // Ang_1.320 //

yadyalloke mahatsarvair durlabhaṃ putriṇī caret /

putrayatraṃ sadā kuryād vaidikaṃ laukikaṃ śubham // Ang_1.321 //

tasmādṛtumatīṃ bhāryāṃ sadā svastho na laṅghayet /

laṅghayedyadi tāṃ mūḍho bhrūṇahatyāmavāpnuyāt // Ang_1.322 //

[041]

ṛtusnātadine so 'yaṃ yuvā śrotriya eva vā /

na kavyāya bhavedeva putravān yadi tadbhavet // Ang_1.323 //

jātamātre putramukhavīkṣaṇam

putreṇa jātamātreṇa ṛṇānmukto bhavedayam /

tasmātputrasya jātasya paśyetsadyo mukhaṃ pumān // Ang_1.324 //

na paśyatastallapanam ṛṇānmuktirna jāyate /

yena kena prakāreṇa tasmātkurvīta mānavaḥ // Ang_1.325 //

putrasaṃpādanaṃ dhīmān durbalaścedviśeṣataḥ /

vṛttidattādayaḥ

vṛttidattaṃ kalpayedvā mauñjīdattamathāpi vā // Ang_1.326 //

vivāhadattamathavā yajñadattaṃ na cetparam /

vṛttidattaḥ kulānyaṣṭau mauñjīdattastu ṣoḍaśa // Ang_1.327 //

vivāhadatto dvātriṃśadyajñadattastariṣyati /

catuḥṣaṣṭikulānyasya līlayā sadya eva vai // Ang_1.328 //

aputradattavṛtyā yaḥ prāṇavṛttiṃ caratyalam /

vṛttidatta iti khyātas tanayaḥ puṇyalokakṛt // Ang_1.329 //

dhanato yasya yo loke hy upanīto bhavedaho /

sa mauñjidatta ityākhyas tanayastu tato 'dhikaḥ // Ang_1.330 //

evameva bhavedanyas tanayaḥ paralokadaḥ /

vivāhadattasaṃjñaḥ syāt tato 'pi dviguṇaḥ paraḥ // Ang_1.331 //

tato 'dhiko yajñadattas tanayaḥ pitṛvallabhaḥ /

ta ete tanayāḥ sarve tattatkarmaikapūrtaye // Ang_1.332 //

[042]

kṛtena dhanadānena bhavanti kila nānyathā /

tasmātsantaḥ kilaiteṣāṃ karmaṇāmekato dhanam // Ang_1.333 //

na gṛhṇanti mahātmāno paralokadidṛkṣavaḥ /

kaṇaśaḥ kaṇaśaḥ sadbhyaḥ pratigṛhya tatastataḥ // Ang_1.334 //

śanaiḥ śanaiśca kālena mahatā tāni cācaret /

evaṃ kṛteṣu teṣveṣu mahatsu kila karmasu // Ang_1.335 //

naikasya tanayāste syus tasmātteṣu tathācaret /

anyeṣu sutagrahaṇam

durlabhe tu sagotreṣu sapiṇḍeṣu sute yadi // Ang_1.336 //

sutaṃ bandhuṣu vānyeṣu gṛhṇīyādanyajātiṣu /

savarṇeṣu grahaṇam

savarṇeṣveva kurvīta nāsavarṇeṣu tadgraham // Ang_1.337 //

asavarṇeṣu tatkurvan sadyaḥ patati varṇataḥ /

asagotrasvīkṛtau

gṛhīta asagotraścet tanayaḥ puruṣatrayam // Ang_1.338 //

kṛtārthatāṃ prāpayati tatkulaṃ tadanantaram /

saṃkīrṇamavaśādyāti yatnataścettariṣyati // Ang_1.339 //

asagotrastu na grāhyo gṛhītuḥ syātsa eva hi /

datto rikthamavāpnoti santatirdātureva hi // Ang_1.340 //

tasmāddattasutaḥ svasvatanayānudbhavān tataḥ /

janakasyaiva gotre tān mauñjyāṃ mantraiḥ praveśayet // Ang_1.341 //

[043]

yadi dattasvatanayān svagotre na praveśayet /

dattajo vātha tajjo vā tadgotradvayajāstu te // Ang_1.342 //

vivāhe gotradvayatyāgaḥ

evaṃ satyatra janane jātānāṃ pāṇipīḍane /

samāgate tadā samyag yatnādgotradvayaṃ tyajet // Ang_1.343 //

tadgotradvayayuktyarthajñānāya kila tatparam /

tajjātānāṃ vivāhasya tadārṣadvayamācaret // Ang_1.344 //

abhivandanādau dvigotratvam

nityābhivandane sandhyāvandane kāmyavandane /

kṛtsnārṣeyaṃ tvekagotre parasminnapi gotrake // Ang_1.345 //

svīkṛtyārṣadvayaṃ tena yojayitvā tataḥ param /

ekameva vadedgotram ekadvitryārṣakaṃ tathā // Ang_1.346 //

pañcasaptārṣakaṃ vaitan navaikādaśakārṣakam /

gotramekaṃ bhavedevaṃ trayodaśakamārṣakam // Ang_1.347 //

evaṃ pañcadaśārṣaṃ ca gotraṃ tatprabhavedapi /

evaṃ jātāni gotrāṇi dattāvṛttyudbhavāni vai // Ang_1.348 //

vartante bhūtale tasmād gotriṇastānvicārya ca /

pṛṣṭvā tatsaṃśayastyājya etāvantyeva bhūtale // Ang_1.349 //

gotrāṇi śāstrasiddhāni caikārṣeyāṇi kānicit /

[044]

dvyārṣeyāṇi tryārṣeyāṇi pañcārṣeyāṇi santi hi // Ang_1.350 //

etāvantyeva sarvatra śāstrasiddhāni netarat /

ādyadattaikataddattapāramparyeṇa kevalam // Ang_1.351 //

dṛśyante brāhmaṇāḥ saptadaśārṣeyāvadhītare /

dattajādīnāṃ pūrvagotram

tasmāddattajaputrāstān pūrvagotre praveśayet // Ang_1.352 //

vinā praveśaṃ yadi te paraṃ prāptaikagotriṇaḥ /

yadi syurmohataḥ paścāt pūrvaṃ tajjanakasya ca // Ang_1.353 //

gotraṃ varjyaṃ vivāhādāv evaṃ satyatra kālataḥ /

ajñātvā pūrvavṛttāntaṃ gotre tajjanakasya ca // Ang_1.354 //

vivaheran mahānarthaḥ prabhavetkila kevalam /

pūrvavṛtte 'tha vijñāte tāṃ tyaktvā mātṛvattu tām // Ang_1.355 //

pālayedeva dharmeṇa paścātkṛcchratrayaṃ caret /

taddoṣaparihārāya tatra jātāstu cettataḥ // Ang_1.356 //

caṇḍāleṣveva niṣkampaṃ yojayediti nirṇayaḥ /

asagotrasutaṃ tasmān na svīkuryātkathaṃcana // Ang_1.357 //

buddhimān dharmavitkiṃ tu paurvāparyaviśeṣavit /

sagotreṣveva kurvīta śāstrataḥ putrasaṃgraham // Ang_1.358 //

[045]

bhrātṛjeṣu na vivāhahomādiḥ

bhrātṛjeṣu vivāho na na svīkāraśca satkriyā /

na homādiśca kāryo vai vāṅmātreṇaiva putratā // Ang_1.359 //

bhrātṛputrādiparigrahaḥ

bhrātṛputreṣu tiṣṭhatsu nānyaṃ jñātijanaṃ tathā /

na svīkuryāddūragaṃ vā svīkṛtaścora eva saḥ // Ang_1.360 //

putragrahaṇakāle tu tatpitrormānasaṃ tadā /

toṣayitvā pradānādyair bhaviṣyatkālakṛtyakam // Ang_1.361 //

kṛtvā ca śapathaṃ bāḍhaṃ bandhurājādibhirjanaiḥ /

tatputrasya ca maryādā caivamityapi vai punaḥ // Ang_1.362 //

jāte 'pi caurase bhūyaḥ karomyevaṃ na saṃśayaḥ /

dṛḍhayitvā svayaṃ paścāt svīkuryāttanayaṃ tataḥ // Ang_1.363 //

na ceddoṣo mahāneva bhaviṣyati na saṃśayaḥ /

svīkṛtyanantaramaurasotpattau

svīkṛtya paraputraṃ yaḥ saṃjāte tvaurase punaḥ // Ang_1.364 //

puroktānyanyathākṛtvā mohāttadahitaṃ caran /

pralapaṃstadduruktāni mama māstvayamadya vai // Ang_1.365 //

vadetpāpī mahākrūras tena bhūrbhāravatyalam /

taṃ deśāddhārmiko rājā tāḍayitvā pravāsayet // Ang_1.366 //

[046]

sarvasvaṃ tasya gṛhṇīyāt tasmin janapade na cet /

na varṣetkila parjanyaḥ rāṣṭrakṣobho 'pi jāyate // Ang_1.367 //

putrapradānasamaye yaduktaṃ tatkartavyam

putrapradānasamaye tatpitrorgrāhakeṇa yā /

vāguktā tāṃ tataḥ kāle tiraskartuṃ na śakyate // Ang_1.368 //

tadbandhubhistena rājñā tairjanairdātṛdāpakaiḥ /

tadbhāryābhistattanayair yena kenāpi vā punaḥ // Ang_1.369 //

putrapradānasamaye proktavākyaṃ tu tatparam /

alpaṃ mahadaśakyaṃ vā śakyaṃ vā tanna laṅghayet // Ang_1.370 //

svakāryāya purā proktvā janānāṃ purato dṛḍham /

icchaṃstadanyathayituṃ yatate yastu yā jaḍā // Ang_1.371 //

ūrdhvaṃ lokaṃ na yāto vai bhrūṇahatyāmavāpnutaḥ /

bhartuḥ piturvā vākyātikrame

svaputrahitamicchantyo bhartṛvākyaṃ puroditam // Ang_1.372 //

tiraskurvanti sahasā tā vai nirayabhājinaḥ /

bhartuḥ piturvā yadvākyaṃ tadā pūrvamudīritam // Ang_1.373 //

patnī putro 'thavā maurkhyād anṛtaṃ maurkhyacoditam /

[047]

duḥśrutaṃ paruṣaṃ krūram asmatkāryavirodhi tat // Ang_1.374 //

nāpyakurma svīkaraṇam iti vaktḥn durātmanaḥ /

nyakkṛtya vācā dhikkṛtya tāḍayitvā kapolayoḥ // Ang_1.375 //

śīghraṃ pravāsayeddeśāt sādhūn samyak prapūjayet /

bhrātṛputrasvīkṛtau dattasya samāṃśaḥ

svīkṛtabhrātṛsūnośca paścājjātaurasasya ca // Ang_1.376 //

samabhāgaḥ sadā proktas tadanyasya punaryadi /

sagotrasya turīyabhāgaḥ

turyabhāgaḥ sagotrāder evamāha pitāmahaḥ // Ang_1.377 //

auraso vayasā nyūno jyeṣṭha eva na saṃśayaḥ /

naṣṭe tu pālake tāte svīkṛto vayasādhikaḥ // Ang_1.378 //

upanītaḥ kalatrī vā jātaputro 'thavā yajan /

yatnācca taṃ nopanayed datto jātaṃ tadaurasam // Ang_1.379 //

kaniṣṭho dharmato datto hy apyayaṃ vayasādhikaḥ /

nyūno 'pi vayasā jyeṣṭhaḥ auraso nātra saṃśayaḥ // Ang_1.380 //

dattanaurase upanīte

tasmāddattaḥ svayaṃ paścāj jātaṃ dharmeṇa pūrvajam /

[048]

dharmanyūno nopanayed yadi mohena tādṛśam // Ang_1.381 //

pramādena hyupanayet syātāṃ tau patitau dhruvam /

na tayordvandvabhāvo 'sti kadācittu parasparam // Ang_1.382 //

mṛtabhāryayatyādiputragrahaṇam

mṛtabhāryo yatirvarṇī viśvastā dūrabhartṛkā /

putraṃ na pratigṛhṇīyād dūrabhāryo 'pi sūtakī // Ang_1.383 //

adhikāro militayor dampatyorubhayorapi /

kadācinna pṛthaktvena taddāne tatpratigrahe // Ang_1.384 //

sūtiprajananasthānāpannayugmadvayasya cet /

vastuno melanaṃ putradānaṃ tadgrahaṇaṃ bhavet // Ang_1.385 //

sūtiprajananasthānayugmadvandvamanaḥsukham /

acañcalaṃ sthiraṃ tuṣṭaṃ cenmanastaccarennanu // Ang_1.386 //

dampatī dampatīcittaṃ tuṣṭaṃ kṛtvāmbarādibhiḥ /

kṛtvā ca śapathaṃ gāḍhaṃ bhaviṣyatkāryahetave // Ang_1.387 //

sākṣiṇāṃ purato nūnaṃ devabrāhmaṇasannidhau /

rājñe bandhuni cāvedya gṛhṇīyātāṃ sutaṃ tataḥ // Ang_1.388 //

tatkāle pratijñāya tadakaraṇe

śapathānantaraṃ kālān maryādā yā kṛtā purā /

narāstānullaṅghayata rājā rāṣṭrātpravāsayet // Ang_1.389 //

[049]

patnīṣu sutasvīkārakāle yā sannihitā sā mātā, anyā sapatnīmātā

sutasvīkaraṇe yā ''rāt sthitā sā 'mbāsya vai bhavet /

sāpatnī jananī dūrasthitā bhavati nānyathā // Ang_1.390 //

anye mātṛmātāmahādayaḥ

dve tisro vā sthitāścettu tadārādeva kevalam /

putragrahaṇatuṣṭyaiva bhartrā sākaṃ hṛdā tayā // Ang_1.391 //

nikhilā mātaro jñeyā bahumātṛka eva saḥ /

tadānīṃ svīkṛtasuto nātra kāryā vicāraṇā // Ang_1.392 //

tāsāṃ ca pitaraḥ sarve 'pyasya mātāmahāḥ smṛtāḥ /

sarvaśrāddheṣvanenātha sarvān mātāmahān kramāt // Ang_1.393 //

ekasminneva tatpiṇḍe yojayedvā pṛthaktu vā /

piṇḍānvā nikṣipetteṣāṃ smartḥṇāmatra kevalam // Ang_1.394 //

vacanānāṃ samatvena vikalpastulya eva hi /

yathāruci prakurvīta yathā vā purataḥ kṛtam // Ang_1.395 //

tathaiva paścātkurvīta sarvatraivaṃ hi nirṇayaḥ /

sapatnīpitā na mātāmahaḥ

sapatnījananītāto na tu mātāmaho bhavet // Ang_1.396 //

sapatnīmātṛtarpaṇam

sapatnījananī nityatarpaṇe dvañjalī labhet /

[050]

svamātṛvattyrañjaliṃ sā kadācidapi no labhet // Ang_1.397 //

punarvivāhitenaiva tadbhāryā dvañjaliṃ labhet /

aputrā vā saputrā vā tatsamā sā prakīrtitā // Ang_1.398 //

tasyā aupāsanāgnau śrāddham

tasyā aupāsane śrāddham agnau kuryānna laukike /

yadi kuryātpramādena kulaṃ tasya vinaśyati // Ang_1.399 //

patnyā agniḥ

yataḥ patnīmṛtadinaṃ pitṛnāśadinena vai /

tulyatvenaiva kathitaṃ tasyāḥ ko vā vimūḍhadhīḥ // Ang_1.400 //

laukikāgnau prakurvīta svasamāyā vicakṣaṇaḥ /

sā vidyamānā bhāryaiva mṛtā cenmātṛvargagā // Ang_1.401 //

bhrātṛputragrahaṇavidhiḥ

kṛtatrayavivāhasya patnīṃ dṛṣṭvā ciraṃ pṛthak /

dvādaśābdamalabhyaitaṃ tadrajodarśanātparam // Ang_1.402 //

putragrahaḥ prakathito mukhyo 'yaṃ tadgrahe vidhiḥ /

tatra sākṣātkaniṣṭhasya sutaścejjātamātrakaḥ // Ang_1.403 //

pravaraḥ kathitaḥ sadbhis tasya vyavahitaśca cet /

tasmānnyūno bhavetputra evaṃ dvitrivibhedataḥ // Ang_1.404 //

[051]

bhrātuḥ putro bhavennyūnaḥ sadyaḥ stanyarasagrahāt /

paraṃ tadgrahaṇātputras tasmānnyūnaḥ prajāyate // Ang_1.405 //

evamanyeṣu navasu jātahomātparaṃ pṛthak /

dinabhedena tannyūno datto bhavati putrakaḥ // Ang_1.406 //

tato jyeṣṭhasya cetputras tannyūno nātra saṃśayaḥ /

na cāpyekadvitribhedād bhrātā vyavahito yadi // Ang_1.407 //

tasya sūnustathā nyūna evameva punastvatha /

sāpatnīmātṛtanayā unneyā jyeṣṭhataḥ param // Ang_1.408 //

tanayāḥ śāstramārgeṇa nyūnā eva bhavanti te /

evaṃ pitṛvyatanayatanayāśca pṛthagvidhāḥ // Ang_1.409 //

tannyūnā eva kathitāḥ sagotrā evameva vai /

vijñeyāḥ kila kiṃ bhinnagotrāścettu tataḥ punaḥ // Ang_1.410 //

kiṃ vācyamasti tajjñātvā buddhimān kāladeśakau /

samālocya vidhānena kuryātputrasya saṃgraham // Ang_1.411 //

vibhāge bhrātarastulyāḥ

vibhāge bhrātarastulyās tatputrāstatsamā hi yat /

te gṛhītvā na turyāśaṃ tallabhante sutodbhave // Ang_1.412 //

samameva labhante 'ṃśam aurasena samā hi te /

dharmapatnyāṃ samudbhūta aurasaḥ kathito budhaiḥ // Ang_1.413 //

dvitīyādisamudbhūto na tatsāmyamavāpnuyāt /

[052]

kāmajaputrāḥ

dharmapatnīsutaṃ prāhur aurasaṃ brahmavādinaḥ // Ang_1.414 //

dvitīyādisutān sarvān kāmajāniti cocire /

dharmapatnīsuto jyaiṣṭhyaṃ dattādgauravamāpnuyāt // Ang_1.415 //

paścājjātaḥ kaniṣṭho 'pi dvitīyādisutāstu cet /

pitryādikriyayā kālād dharmapatnīsutaiḥ samāḥ // Ang_1.416 //

bhavantyapi na saṃdehas tathāpi punarekakam /

pravadāmi samudbhūtas tasmāttatkāryakṛdbhavet // Ang_1.417 //

vayo 'dhiko dattasuto na tatkārye prabhurbhavet /

dattasūnurdharmapatnyāḥ sati tāte 'thavā na cet // Ang_1.418 //

dvibhāryake kriyākṛccet tadbhāryāyā (athāpi vā) /

dattasūnustayoranyatarasya yadi karmakṛt // Ang_1.419 //

satyaurase tatsamo 'yaṃ prabhavediti vai manuḥ /

dauhitro yadi dattaḥ syād bhrātṛjo vā tathāvidhaḥ // Ang_1.420 //

aurasenaiva tulitau satataṃ dharmatatparau /

dattasya pitarau proktau grāhakāveva saṃtatam // Ang_1.421 //

pitṛtvamapi dattena tiṣṭhejjanakayorna tu /

dānahomātparaṃ tasmāt pitarāvasya tau matau // Ang_1.422 //

pitṛtvamapi mātṛtvam ekatraiva hi tiṣṭhati /

na tiṣṭhati tadanyatra kriyāśatasahasrakāt // Ang_1.423 //

pitṛtvaṃ mātari gatam ekaśeṣajamalpakam /

yathā na tatkāryakaraṃ mātṛtvamapi tattathā // Ang_1.424 //

[053]

pitṛvyapatnyādīnāṃ syāt tādṛkpatnītvameva hi /

tāsāṃ bhavati tasmāttu na tanmātṛtvamuccaret // Ang_1.425 //

prajāpatibhyo hyabhimānasūnuḥ pitṛvyasūnustvathavā sagotraḥ /

jyeṣṭhaḥ kanīyānna bhavettathaiko na bhinnagotro na sagotravidviṭ // Ang_1.426 //

sagotryasaṃmataḥ sūnur yaḥ kaścana samāgataḥ /

putratvenodaraparo nābhimānasuto bhavet // Ang_1.427 //

dharmapatnīsuto varṇī dvitīyādisuto gṛhī /

jātaputro 'pyāhitāgnir na samastena varṇinā // Ang_1.428 //

dharmapatnīsuto bālo dvitīyādisuto yuvā /

āhitāgnirdaśasuto na samastena coditaḥ // Ang_1.429 //

sa eva pitṛkṛtyeṣu mukhyakartā na saṃśayaḥ /

anupeto 'pyasau yadyapy atha tatkartṛto 'khilam // Ang_1.430 //

kārayejjyeṣṭhamukhatas tathā cetkarma tatparam /

jātamātre dharmapatnīsute gauṇasutāḥ pare // Ang_1.431 //

dvitīyādipurodbhūtā bhaveyustatkṣaṇānnanu /

dharmapatnīsutotpatyā dattatatkāryato 'pi ca // Ang_1.432 //

dvitīyādisutānāṃ syāt sadyo hainyaṃ śrutīritam /

tatpatnīkarmakartā ced dvitīyātanayasya saḥ // Ang_1.433 //

[054]

dattādau viśeṣaḥ

datto 'dhikaścedbhavati pituryadi punastarām /

asannidhau sannidhau vā tāte jīvati dattakaḥ // Ang_1.434 //

tadbhāryākarmakartā cet tatsutāpatiriṣyate /

dvitīyātanayaścettu karmakṛddattakastadā // Ang_1.435 //

sadyo hainyamavāpnoti na jyeṣṭhātanayo yadi /

tātastaddharmapatnī ca samau dattasya saṃtatam // Ang_1.436 //

parāṇi tatkalatrāṇi saṃskāryāṇi suto na cet /

sute sati sa eva syāt tatkarmaṇi na cetaraḥ // Ang_1.437 //

sarvadaivaṃ samākhyāto na tenāyaṃ hi durbalaḥ /

dattena tatkalatrasya prathamasya kṛtā kriyā // Ang_1.438 //

satyanyātanaye tāvanmātreṇāyamathādhikaḥ /

turyāṃśo 'pi samāṃśaḥ syāt tādṛśaṃ karma tatkṛtam // Ang_1.439 //

sati dattasute tasmāt pitṛpatnyā vicakṣaṇaḥ /

jyeṣṭhāyāstatkaniṣṭhājaḥ svayaṃ karma samācaret // Ang_1.440 //

jyeṣṭhena dattaputreṇa tatkṣetrasya pitustu vā /

kṛte karmaṇi tasya syād ādhikyaṃ tatsutātparam // Ang_1.441 //

tāte sati kalatrasya tatpuro jyāyaso 'sya cet /

kṛtaṃ karma hi dattena sadyaḥ putrādhiko bhavet // Ang_1.442 //

putreṣu satsu dattena pituḥ karma kṛtaṃ tu cet /

na tadā tasya vādhikyaṃ svāmyaṃ kimapi labhyate // Ang_1.443 //

[055]

yadi tajjyeṣṭhabhāryāyā aputrāyāḥ kṛtaṃ tu tat /

karma tatpurato nūnaṃ dattaḥ syādadhikaḥ sutāt // Ang_1.444 //

pituḥ karma kṛtaṃ tena dattena yadi tatparam /

apyayaṃ mukhyakartā na mukhyaḥ syātsuta eva vai // Ang_1.445 //

nikhilebhyo sutebhyo 'sāv auraso hyatiricyate /

patnīviśeṣāḥ, tatra dharmapatnī

auraso dharmapatnījo dharmapatnī ca kevalam // Ang_1.446 //

yā 'nena pūrvaṃ bālā vā durguṇā vā vivāhitā /

saivāsya dharmapatnī syād dharmavidbhirudāhṛtā // Ang_1.447 //

dvitīyapatnī

tatpaścādyā kulīnā vā surūpā vā vayo 'dhikā /

na sāsya dharmapatnī syād vitīyā bhoginī smṛtā // Ang_1.448 //

sati cettanaye talpe punaḥ kāmādvivāhitā /

dvitīyā bhoginī nārī dharmapatnī na socyate // Ang_1.449 //

putrāṇāṃ jyaiṣṭhyakāniṣṭhyam

dharmapatnīsamudbhūto jyeṣṭhaputra iti smṛtaḥ /

patnī tanayarāhityakṛtavaivāhikasya sā // Ang_1.450 //

yeyamūḍhā dharmahetor dharmapatnyabhicoditā /

bhoginī

kalatre sati putre vā pautre naptari santatau // Ang_1.451 //

sthitāyāṃ yeyamūḍhā syād bhoginī kāñcanāhvayā /

[056]

bharmaṇāvāvātādipatnayaḥ

bharmaṇo yāni nāmāni tāni sarvāṇi kṛtstraśaḥ // Ang_1.452 //

labhate 'tastu sā proktā dvitīyā kāñcanāhvayā /

na dharmapatnī bhavati bhoginyeva parā smṛtā // Ang_1.453 //

bharmaṇeyaṃ yataḥ sādhyā vanitā tena sā smṛtā /

sarvasvarṇapadairvācyā vāvāteti ca phaṇyate // Ang_1.454 //

parā durvarṇanāmāni yāni khyātāni bhūtale /

tāni sarvāṇyavāpnoti tṛtīyeti ca tāṃ viduḥ // Ang_1.455 //

parivṛttīti tāmeke vijñeyā vimalāmiti /

haridrāṃ hariṇīṃ kalyāṃ jagadurbrahmavādinaḥ // Ang_1.456 //

etāsāṃ tanayāḥ sarve 'pyuttarottaradurbalāḥ /

dharmapatnīsutānnyūnā vayasāpyadhikāstarām // Ang_1.457 //

prathamā dharmapatnī ca subhagā mahiṣīti ca /

satkarṇīti ca kalyāṇī dharmajñaiḥ kathitā hi sā // Ang_1.458 //

dharmapatnīsuto bālo mauñjīvirahito 'pi vā /

tiṣṭhatsu cānyāputreṣu karmabhiḥ satkṛteṣvapi // Ang_1.459 //

uttamaḥ pitṛkṛtyeṣu tasmādagnipradaḥ sa tu /

tena prādhānikaṃ karma yadyattattattu tanmukhāt // Ang_1.460 //

samyakkārayituṃ nyāyyaṃ mantrān sarvānpare sutāḥ /

paṭheyurvai vidhānena caiva dharmo 'khilo mahān // Ang_1.461 //

[057]

vihitastu samāsena tena yāvatkṛtaṃ na tu /

tāvatsa tu mṛto tātaḥ paralokaṃ na vindati // Ang_1.462 //

pretatvācca na nirmuktaḥ kṣuttṛṣṇāpīḍitastarām /

śaraṇaṃ yatra kutrāpi hy aṭan dhāvan khalan bhraman // Ang_1.463 //

nityaṃ ca salilākāṅkṣī pretaloke hyadhomukhaḥ /

rugṇo muṇḍaśca vikalo jaḍo bhrāntaśca durmanāḥ // Ang_1.464 //

nivasedeva satataṃ tasmādaurasa eva saḥ /

dharmapatnījasya sparśamātrakartṛtvam

dharmapatnīsamudbhūto hy aparijñātavarṇakaḥ // Ang_1.465 //

pretakāryasparśamātraṃ snātvā kuryādamantrakam /

tāvanmātreṇa tattātaḥ kṛtakṛtyaḥ sukhītarām // Ang_1.466 //

samyak pitṛtvamāpnoti nityānandaḥ prajāyate /

tattanmātustattanayā mukhyakartāra īritāḥ // Ang_1.467 //

satsvauraseṣu mukhyatvāt ta eva kathitāḥ parāḥ /

tattatkarmasu kartāro nānyamātṛsamudbhavāḥ // Ang_1.468 //

dharmapatnīsute bāle kevalaṃ rahitākṣare /

aspaṣṭaspaṣṭavarṇe vā vidyamāne mṛte tu vā // Ang_1.469 //

kakṣyānantaraniṣṭhena yena kena sutena vā /

tatsamenā 'thavā bhrātrā śiṣyeṇānyena bandhunā // Ang_1.470 //

sarvaṃ kārayitavyaṃ syāt samantreṇātra tatra cet /

yadyatprādhānikaṃ karma tatra tatrāsya vai śiśoḥ // Ang_1.471 //

[058]

sānnidhyaṃ sparśamātrakartṛtvam

sparśamātraḥ prakartavyas tatsānnidhyaṃ ca kevalam /

apekṣitaṃ mṛtasyātra mahātṛptyaikahetave // Ang_1.472 //

tatsānnidhyasparśamātrāt sa mṛtaḥ sukhabhāgalam /

bhavedeva na saṃdehas tathā tasmāttu taccaret // Ang_1.473 //

mṛtasyaitāni proktāni tārakāṇi mahātmabhiḥ /

kārakāṇi mahātṛptes tānīmāni smṛtāni hi // Ang_1.474 //

śrāddhādāvatyantatṛptikarāṇi

jakārapañcakaṃ tvekaṃ dharmapatnījasannidhiḥ /

tatkāryakaraṇaṃ tadvad grahaṇaśrāddhameva ca // Ang_1.475 //

gayāśrāddhaṃ ca phalgunyāḥ śākaśrāddhamathāpi ca /

tathaiva varaṇaṃ gauryā vṛṣotsarjanameva ca // Ang_1.476 //

mahālayaśca panasas ta ete nikhilāḥ parāḥ /

atyantatṛptimuktyaikanidānānīti tān jaguḥ // Ang_1.477 //

janmabhūmyādikaṃ tatra tajjakārasya pañcakam /

mṛtasya tārakaṃ pūrvaṃ tatparaṃ tvaurasasya vai // Ang_1.478 //

sānnidhyaṃ mṛtikāle tu dvitīyādisutasya vā /

paralokānukūlā yā mṛtasya prabhavettathā // Ang_1.479 //

tatkriyā mantrapūrvaivaṃ mṛtasya prabhavettathā /

[059]

evaṃ syādgrahaṇaśrāddhaṃ gayāśrāddhamathāparam // Ang_1.480 //

tṛptidaṃ phālgunīśrāddham aṣṭottaraśatairuta /

śāke śrāddhaṃ yatkriyate tadekamatha tārakam // Ang_1.481 //

gaurīdānaṃ pitṛtṛptikaram

gaurīdānaṃ vṛṣotsargaḥ pākṣiko 'yaṃ mahālayaḥ /

sthāpanaṃ panasākhyasya tānīmāni smṛtāni hi // Ang_1.482 //

pitḥṇāmapi sarveṣāṃ vallabhānīti vai jaguḥ /

jakārapañcakaṃ vatsaḥ paralokagatasya tat // Ang_1.483 //

tṛptyai sataraṇāyāpi provācaivaṃ na cetarat /

jakārapañcakam

jalārdhaṃ jāhnavītīraṃ janārdanamahāsmṛtiḥ // Ang_1.484 //

jvalano jananotpannasutasānnidhyameva ca /

jakārapañcakaṃ proktaṃ kathitaṃ janmamocakam // Ang_1.485 //

grahaṇaśrāddhalakṣaṇam

grahasparśādatha yatan sadyaḥ patnyādibhirvṛtaḥ /

tadānnenaivaṃ yacchrāddhaṃ karoti pitṛtṛptaye // Ang_1.486 //

snātvā tenaiva vidhinā tadgrahaśrāddhamucyate /

tadetatkila deveśo bhagavān bhūtabhāvanaḥ // Ang_1.487 //

ṣoḍaśaśrāddhatulitaṃ mahādānaśatādhikam /

provāca kila sarveśo gayasya sumahātmanaḥ // Ang_1.488 //

gayāphalgunikāśākaśrāddhānyetatsamāni vai /

[060]

gaurīdānaṃ tathaiveti vṛṣotsarjanameva ca // Ang_1.489 //

mahānti niṣkriyāṇīti manuḥ kātyāyano 'ṅgirāḥ /

kutsavatsāgnibharataviśvāmitraśukādayaḥ // Ang_1.490 //

naiteṣāṃ tulyamaparaṃ paitṛkaṃ karma vidyate /

lokatraye 'pi paramaṃ tasmādeteṣu caikakam // Ang_1.491 //

api kartā kṛtārthaḥ syāt sukṛtī pitṛtārakaḥ /

ityevamenaṃ jahṛṣuḥ panasasthāpakaṃ tu tam // Ang_1.492 //

vayaṃ na vidmaḥ ko vā sa dūrvāsājanako 'thavā /

kumbhodbhavo dadhīcirvā śibirvā nahuṣo nalaḥ // Ang_1.493 //

māndhātā vā 'pyalarko vā hariścandro 'thavā mahān /

gayo rāmo 'thavā śrīmān eṣu caiko 'thavā na cet // Ang_1.494 //

etatsamaṣṭirlokānāṃ hitāyā 'tra bhuvaḥ sthale /

avatīrṇo na sandeha iti brahmā śivo hariḥ // Ang_1.495 //

panase sthāpite mahān viśeṣaḥ

panasasthāpakaṃ procuḥ śalāṭostasya pṛṣṭhataḥ /

sarve kaṇṭakarūpeṇa samāśrityaiva santatam // Ang_1.496 //

aṣṭottaraśataśrāddhadivyaśākaviśeṣakāḥ /

pravartante yatastasmāt tadā śākasahasrakam // Ang_1.497 //

tasyāsya divyarūpasya pitṛprāṇaikarūpiṇaḥ /

sarvadevasvarūpasya sarvamantramayasya ca // Ang_1.498 //

[061]

sarvayajñamahātīrthasaridagnisuvarṣmaṇaḥ /

nikhilāgamaśāstraughavratakṛcchrāmṛtāndhasām // Ang_1.499 //

nidhānasya pavitrasya pitryākarṣaṇavarṣmaṇaḥ /

sthāpanaṃ kriyate yena tacchāyāpatramūlakaiḥ // Ang_1.500 //

phalaiḥ śalāṭubhirvāpi kāṣṭhaiśchāyābhireva ca /

kriyate pitṛtṛptiḥ syād buddhipūrvamabuddhitaḥ // Ang_1.501 //

tasya puṇyaphalaṃ vaktuṃ guruṇā brahmaṇāpi vā /

śakyaṃ varṣasahasreṇa phaṇirājena vā na tu // Ang_1.502 //

purā kila pitṛtṛptihetavo 'khilaśākakāḥ /

tapastaptvā vareṇātha brahmaṇaḥ panasaṃ śritāḥ // Ang_1.503 //

alarkaśrāddham

alakālarkakārūṣācyutacūtānarāmarāḥ /

saptasveteṣvacyutaśced alarkaścājarāstrayaḥ // Ang_1.504 //

pratimāsajabhedena smṛtā dvādaśajātayaḥ /

ataḥ ṣaṭtriṃśatkasaṃkhyā tasmādetattrayasya ca // Ang_1.505 //

eteṣāṃ māsajānāṃ syād ekajātiśalāṭutaḥ /

tadbhinnaikādaśānāṃ ca śalāṭuphalabhedataḥ // Ang_1.506 //

[062]

dvaividhyaṃ kila saṃprāptaṃ śalāṭorapi vai muhuḥ /

ārdraśuṣkaprabhedena dvaividhyaṃ samupāgatam // Ang_1.507 //

tadvatphalānāṃ ca punadvaividhyaṃ samupāgatam /

taccaitrāmalako grāhya āśaratsapavitrakaḥ // Ang_1.508 //

divyaśākāḥ śrāddhārhāḥ

vārukaḥ karmajaḥ śāriḥ śrīparṇaṃ śrīkaraḥ śamī /

yugado yugmado ramyaṃ vajraparṇī karīṣakī // Ang_1.509 //

kāravallī trayī kāruḥ kāmakṛt kāmavārakaḥ /

kāmavāhī kāmadūraḥ śākuṭadvayamagrimā // Ang_1.510 //

kāmapraṃ kāmadaṃ kamraḥ kaliṅgaḥ kalivārukaḥ /

ajaśrīrajacarmākhyo dāruko dharmado damaḥ // Ang_1.511 //

kulaṃ kārī manurmānī rājaśrīḥ śekharī nalaḥ /

nālakaṃ kārakaḥ khādyo gāyatro harilocanaḥ // Ang_1.512 //

haridaśvo hayagrīvaḥ kāruṇyaḥ kanakapriyaḥ /

kārmukaḥ karmakṛtkāryo dhairyado mānakṛt kuṇiḥ // Ang_1.513 //

śaracchrīko maṅgalako kuṇḍo 'kuṇḍo guḍapriyaḥ /

phalaśrīrmadhuragrīvo dānadaḥ kaṭukaḥ kṣamī // Ang_1.514 //

[063]

mānmatho madhurasrāvā vajraghno vajrapañjaraḥ /

valmīkajo bālarājo bālaputro bṛhadrathaḥ // Ang_1.515 //

karṇakāro 'kṣirogaghnaḥ pratīhārī valīmukhaḥ /

śarmakṛnnetrarogaghno dhānyadveṣī daridrahṛt // Ang_1.516 //

kuśalaḥ karmasukhakṛt kaṇṭhahṛt kanakaprabhaḥ /

viśvākaraḥ pippalaghnaḥ kṣunmūlo kṣunnivāraṇaḥ // Ang_1.517 //

agnidhāmā dharānātho dharāvāso dharāśrayaḥ /

adrirājo dharmadeśī dharmāśrayakaraḥ prarāṭ // Ang_1.518 //

aniketo nimigrīvo nīlanetro marutpatiḥ /

maṇimālo bṛhannālo nārado likuco naṭaḥ // Ang_1.519 //

kumbhāḍaḥ kuṇḍalī cakraḥ śaityakarmā śatākaraḥ /

kalyāṇādhāra īśāna īśāno dakṣiṇāspadaḥ // Ang_1.520 //

śatavallī mahāvallī cakravallī nipānakṛt /

droṇapriyo droṇarājo gulmahṛt kaṭumūlakaḥ // Ang_1.521 //

nityaśrīko nityapuṣpo nirmūlo bahupuṣpakaḥ /

plakṣarājanyasaṃbhūto hetimūlo niśāpriyaḥ // Ang_1.522 //

mahādāhakaro 'śvatthaḥ sundaraḥ parvatāśrayaḥ /

kardamāḍhyaḥ kardamādhaḥ sūpasthānaḥ surāspadaḥ // Ang_1.523 //

pūrṇapātraṃ śarmapātraṃ śātakumbhaḥ sthirākaraḥ /

[064]

kāvyaśrīḥ śrīkaraḥ śrīgaḥ parāgaśrutidīpanaḥ // Ang_1.524 //

mahāmālī jīvamālī pāśāḍhyaḥ pāśaduḥsahaḥ /

prathito prāṇataraṇo devarājapriyaḥ paṇaḥ // Ang_1.525 //

sadyomūlaḥ paṇyamatiḥ garadūṣo gaṇatrigaḥ /

guhāvāso guhāścayaṃ bharaṇyaṃ munivanditaḥ // Ang_1.526 //

munipriyo dantaripuḥ śarmakṛccharmamatsarī /

ta ete divyaśākāḥ syuḥ śrāddhakarmaṇi coditāḥ // Ang_1.527 //

eteṣāmamlayogena tadayogena ca dvidhā /

bhaveyuḥ kila te bhūya eteṣāṃ punareva vai // Ang_1.528 //

madhye śākuṭakādīni mūlataḥ stambhatastathā /

patratastrividho jñeyaḥ kānicicchuṣkabhedataḥ // Ang_1.529 //

pakvena jalatailābhyāṃ pṛthaktvena samaṣṭitaḥ /

cūrṇakalkaprabhedena yatnataḥ syātsahasrakam // Ang_1.530 //

panasamahimā

etatsarvaṃ caikapātre nidhāya kila padmajaḥ /

anyapātre ca panasaṃ tulayāmāsa pāṇinā // Ang_1.531 //

tadā tu panasaḥ kiṃcid babhūvādhika eva vai /

[065]

bṛhatī triśatasamā tadā jātā hi paśyatām // Ang_1.532 //

ārdrakaṃ ṣaṭchatasamaṃ tilāḥ śatasamaṃ tarām /

evaṃ tulāyāṃ tritayaṃ saṃbabhūva tadādi vai // Ang_1.533 //

bhūtale brāhmaṇāḥ santaḥ pavitre śrāddhakarmaṇi /

tulyaṃ śākasahasrasya tilārdrakabṛhatkakam // Ang_1.534 //

saṃpādayanti yatnena pitḥṇāmatitṛptaye /

tilamāṣavrīhiyavā mudgagodhūmaśākakāḥ // Ang_1.535 //

kāśā daśavidhā darbhā mukhyāmukhyāśca ye matāḥ /

khaḍgaṃ daśavidhaṃ māṃsaṃ pretaparpaṭabhūtapāḥ // Ang_1.536 //

vāmadevādayo viprāḥ pitṛsūktaviśeṣakāḥ /

gayādipuṇyakṣetrāṇi vaṭabhūruha eva ca // Ang_1.537 //

bindumādhavaviśveśacaturdaśapadāni ca /

īśānādimukhānyevaṃ gadādharamaheśvarau // Ang_1.538 //

bhāgīrathī phalgunī ca yamunā ca sarasvatī /

pitṛsūktāni sarvāṇi vaiṣṇavāni viśeṣataḥ // Ang_1.539 //

rakṣoghnāni pavitrāṇi punaranye tathāvidhāḥ /

śrāddhadravyaviśeṣāḥ syuḥ pitḥṇāmativallabhāḥ // Ang_1.540 //

te sarve panasastvekaḥ sumahākṣayakārakaḥ /

etasmin panase labdhe sarvaśrāddhanidānake // Ang_1.541 //

mṛtāhadivase puṇye nityatṛptāḥ sutoṣitāḥ /

pitarastundilāḥ sadyo bhavantyeveti sā śrutiḥ // Ang_1.542 //

[066]

evaṃ satyatra yo martyaḥ panasasthāpako hṛdā /

matyā 'matyāthavā 'tīvaṃ bhaktyā 'bhaktyāthavā punaḥ // Ang_1.543 //

jñānenā 'jñānato vā 'pi bhūtale yatra kutracit /

sa eva kathitaḥ sadbhir gayāśrāddhasahasrakṛt // Ang_1.544 //

panasaṃ sahakāraiśca kadalyādidrumaiḥ saha /

sthāpayitvā vidhānena yatnātsaṃvardhitaiḥ śivaiḥ // Ang_1.545 //

campakaiḥ pāṭalībhiśca madhūkaiḥ sumanoramaiḥ /

candanaiḥ spandanairnīpais tacchāyābhiśca tatphalaiḥ // Ang_1.546 //

patraiḥ puṣpaiśca tatkāṣṭhair nānāśākaviśeṣakaiḥ /

kurvan svavṛtyā prayatan kulakoṭisahasrakaiḥ // Ang_1.547 //

brahmalokamavāpyeha tatsāyujyamavāpnuyāt /

panasaṃ yatra kutrāpi dṛṣṭvā sadyo mahāmanāḥ // Ang_1.548 //

tatkāṣṭhapatrakusumaśalāṭuphalamukhyakaiḥ /

yena kenāpi vā tṛptiṃ pitḥṇāṃ tāṃ samācaret // Ang_1.549 //

sadya eva brāhmaṇebhyo labdhamātre ca tatphale /

dṛṣṭamātre 'thavā bhaktyā dadyādvai pitṛtṛptaye // Ang_1.550 //

śalāṭuṃ pānasaṃ patraṃ phalaṃ dṛṣṭvā tu yo naraḥ /

pitṛtṛptimakṛtvaiva tūṣṇīṃ tiṣṭhenmahājaḍaḥ // Ang_1.551 //

taṃ tasya pitaraḥ sarve śapanti kila kopataḥ /

dṛṣṭamātre tu tasmāttu pānasadravyamuttamam // Ang_1.552 //

yena kenāpyupāyena patreṇa ca phalena vā /

[067]

śalāṭunā chāyayā vā pitṛtṛptinimattakam // Ang_1.553 //

yatkiṃcidapi vā teṣu brāhmaṇebhyaḥ pradāpayet /

tāvanmātreṇa pitaro nityatṛptā bhavanti vai // Ang_1.554 //

evaṃ satyatra yaḥ kaścid bhāgyavān panasī naraḥ /

taddravyairaniśaṃ bhaktyā tṛptyakṛt pātakī bhavet // Ang_1.555 //

gālavastu purā vipro dṛṣṭvā bījāni bhaktitaḥ /

krayeṇa pañcaṣān gṛhya pitṛprītyai bubhukṣitaḥ // Ang_1.556 //

svayaṃ patnyā bhakṣayitvā pitṛtṛptiṃ cakāra ha /

tāvanmātreṇa te cāpi paraṃ tṛptāḥ śatābdakāt // Ang_1.557 //

ānandasāgare magnā babhūburiti naḥ śrutam /

purā kuśavane puṇye māṇḍavyo vedavittamaḥ // Ang_1.558 //

mahāvindhyāṭavīmārge panasaṃ kārtike 'vaśāt /

dṛṣṭvārkaṃ ca natastūṣṇīṃ samālocya kṣaṇātparam // Ang_1.559 //

tatpatrāṇi pavitrāṇi patitāni bhuvaḥ sthale /

dṛṣṭvā samādāyaitāni nipuṇaḥ sarvakarmasu // Ang_1.560 //

tāni svakarataḥ śīghraṃ kṛtvā patrapuṭaṃ tvaran /

kasmaicidvipraputrāya pātrāya jalakāṃkṣiṇe // Ang_1.561 //

samudyuktāya pātuṃ taj jalaṃ bhūmigataṃ katham /

pāsyāmi salilaṃ veti samālokayatetarām // Ang_1.562 //

pibatyanekatarasā pitṛprītyai pitḥn mahān /

smṛtvā dadau tadā te 'pi samāgatyātisatvaram // Ang_1.563 //

[068]

tāvanmātreṇa saṃtuṣṭā gayāśrāddhaśatādhikāt /

atiharṣaṃ gatāḥ sadyas tamenaṃ bhūritejasam // Ang_1.564 //

āśīrbhiśca praśastābhiḥ pratyakṣeṇainamīkṣya te /

paraṃ tṛptāḥ smeti coktvā tvaṃ kṛtārtho mahānasi // Ang_1.565 //

śāstrārthadharmatattvajñas tvamasmatparitṛptikṛt /

ityuktvā '; 'bhāṣya te tena tatpadaṃ cakrapāṇinaḥ // Ang_1.566 //

paśyatastasya purato jagmuḥ kila surottamaiḥ /

prārthanīyaṃ viśeṣeṇa so 'yametādṛśo mahān // Ang_1.567 //

pitḥṇāṃ panasaḥ śrīmān vallabhaḥ paramo mahān /

kāraśca kāravallīkaḥ kārukaḥ kāliko karut // Ang_1.568 //

pañcaite brahmapurato devānāṃ śṛṇvatāṃ tadā /

idamūcurvaco duḥkhād asmākamapi santi hi // Ang_1.569 //

kaṇṭakāni tato bhūyaḥ kharāṇi sumahāntyapi /

tvamasmākaṃ tu tatsāmyaṃ kimarthaṃ nākarorvibho // Ang_1.570 //

ityevamatidainyena paunaḥpunyena kevalam /

ruruduḥ kila duḥkhārtās tānetāṃstādṛśānvibhuḥ // Ang_1.571 //

nākināṃ purato bhūyaḥ prahasan vākyamabravīt /

rodanam

yanmāhātmyasumahato janmasiddhātisuśriyaḥ // Ang_1.572 //

dṛṣṭvā vibhūtiṃ paramām asahanneva kevalam /

[069]

tatsāmyamicchurārānme rodanaṃ kṛtavānasi // Ang_1.573 //

tasmādetatprabhṛti te bhuvane ye daridrataḥ /

śrāddhaikakaraṇāśaktā aṣṭottaraśateṣvapi // Ang_1.574 //

śrāddheṣu keṣucitkālaviśeṣeṣu kathaṃcana /

rodanācchrāddhakaraṇaphalaṃ te prāpnuyuḥ param // Ang_1.575 //

kārasya ślādhyatvam

yasmādatyamlavacanaṃ matpuraḥ proktavānasi /

devānāṃ śṛṇvatāṃ cāpi tasmāttvaṃ śrāddhakarmasu // Ang_1.576 //

nityāmlayukto vartasva kāra re re kṛtī bhava /

kāravallyādayo yūyaṃ sveṣāṃ kaṇṭakasāmyataḥ // Ang_1.577 //

tatsāmyacetaso yasmād aṅgīkurmaśca sāṃpratam /

yuṣmān śrāddheṣu sarveṣu tadyogyā bhavataiva vai // Ang_1.578 //

tatsāmyaṃ tattrayasyaiva militvaiva pṛthaṅ na tu /

nityaṃ śākasahasrasya bṛhatyādestu vo na tu // Ang_1.579 //

yuṣmākaṃ śrāddhayogyatvamātraṃ madvacasā matam /

sakaṇḍakabṛhatyastā manasā pūrvameva vai // Ang_1.580 //

sāmyaṃ kaṇṭakatastasya panasasya tvakāmayan /

yuṣmadīyamimaṃ vṛttaṃ jñātvā tūṣṇīṃ vyavasthitāḥ // Ang_1.581 //

[070]

aticāturyato 'tīva nipuṇāśca vicakṣaṇāḥ /

jñātvā taddhṛdayaṃ sarvam avalepaṃ tathāvidham // Ang_1.582 //

sarvaṃ jñātvā vidhāsyāmi lokeṣvadya ca śrūyatām /

manvādiṣu madīyeṣu yugādiṣu caturṣvapi // Ang_1.583 //

aṣṭakāsu ca puṇyāsu saṃkrāntiṣu ca vṛddhike /

naimittike ca tāsāṃ syād ayogyatvaṃ tathāvidham // Ang_1.584 //

tatra caitāsu yāḥ krūrāḥ pretakarmaṇi tāḥ parāḥ /

saṃbhavantu na cānyeṣu maryādaiva mayā kṛtā // Ang_1.585 //

urvārumahimā

etasminnantare tatra devasṛṣṭo 'tisundaraḥ /

patrapuṣpamahāvallīśalāṭuphalasaṃvṛtaḥ // Ang_1.586 //

samāgatyāticapalāt kailāsāddharaṇīdharāt /

natvā baddhāñjalipuṭaś corvārurmama kā gatiḥ // Ang_1.587 //

iti covāca lokeśaṃ bhagavantaṃ pitāmaham /

tādṛśaṃ taṃ samudvīkṣya gaurīvākyena kevalam // Ang_1.588 //

śambhunā lokanāthena sṛṣṭaṃ śuddhaikavigraham /

samāgataṃ mahāprahvaṃ mahāguruṣu vatsalam // Ang_1.589 //

śuddhasatvaṃ dūragarvaṃ jñātvā taṃ sarvasundaram /

atipraśasyaṃ covāca devānāṃ purato vibhuḥ // Ang_1.590 //

tvamurvāro sthāṇusṛṣṭo bhavānīvacasā yataḥ /

svayaṃ prakṛtyā ca mahān śānto dānto mahāmanāḥ // Ang_1.591 //

gurupriyo vinītaśca satataṃ guruvatsalaḥ /

[071]

avalepaikarahitaś cādyaprabhṛti bhūtale // Ang_1.592 //

daivikeṣu ca pitryeṣu kalyāṇeṣu naveṣu ca /

naimittikeṣu nityeṣu kāmyeṣu sakaleṣvapi // Ang_1.593 //

kṛtsnakriyāviśeṣeṣu bālavṛddhāturādiṣu /

nityayuktaḥ sadā yogyaḥ śalāṭūnāṃ daśāsu ca // Ang_1.594 //

daśāsveva phalānāṃ ca śāśvato bhava śāśvataḥ /

pitḥṇāṃ sarvadātyantaṃ vallabhaḥ paramo bhava // Ang_1.595 //

vasantamādhavasya tvaṃ grīṣmamṛtyuṃjayasya ca /

mahāvarṣā saptatantuḥ śaratkālyastathā punaḥ // Ang_1.596 //

hemantavanarājanyaḥ śiśiraḥ śītalaḥ śivaḥ /

sukhākaraḥ śubhakaro nityakalyāṇakārakaḥ // Ang_1.597 //

prathito bhava sarveṣāṃ pānasairāmrakaiḥ śivaiḥ /

rambhābhistulito bhūyaḥ kadācidadhikastathā // Ang_1.598 //

vidvatstutyo rājamānyo tvajjātīyakaṣoḍaśaiḥ /

saṃgrāhyo bhava sarvatra sarvanetrapriyo 'niśam // Ang_1.599 //

sarvadā sarvasaṃvṛddho bhavorvāro 'tivardhitaḥ /

marutkṛtau tu tvadbījavikṣepaṇamukhāditaḥ // Ang_1.600 //

phalabījasamutpattiparyantaṃ kila sarvadā /

tadiṣṭitrayataḥ śuddho mahānmantrapariṣkṛtaḥ // Ang_1.601 //

trayastriṃśatkoṭisaṃkhyadevānāṃ vallabho bhava /

iti stutaḥ pūjitaśca śāsito vihito 'naghaḥ // Ang_1.602 //

[072]

atyantapitṛtṛptyaikakārakaḥ kila kāritaḥ /

urvārustādṛśaḥ proktaḥ saṃgrāhyaḥ śrāddhakarmasu // Ang_1.603 //

urvārutyāge doṣaḥ

tādṛśaṃ tamimaṃ yo vai mauḍhyācchrāddheṣu saṃtyajet /

sadya eva piturdrohī bhavedeva na saṃśayaḥ // Ang_1.604 //

devadrohī śrutidrohī sarvadrohī sa eva hi /

vidhighnaḥ śrāddhahantā syāt tānīmāni pravacmyataḥ // Ang_1.605 //

ṣaṇṇavatiśrāddhāni

amāmanuyugakrāntidhṛtipātamahālayāḥ /

tisro 'ṣṭakā gajacchāyā ṣaṇṇavatyaḥ prakīrtitāḥ // Ang_1.606 //

māsiśrāddhāni tānyevaṃ māsi māsi kṛtāni vai /

aṣṭottaraśatāni syus tānīmāni tataḥ punaḥ // Ang_1.607 //

pitrormṛtāhaḥ kathito 'laṅghanīyaḥ kathaṃcana /

raviṃ ca prathame pāde kaviṃ caiva dvitīyake // Ang_1.608 //

trayodaśa tṛtīye syād amāvyākhyānamucyate /

punarnirūpyate spaṣṭamamāvākyasya sāṃpratam // Ang_1.609 //

amāvāsyā dvādaśa syur manavastu caturdaśa /

yugādayaśca catvāraḥ krāntayo dvādaśa smṛtāḥ // Ang_1.610 //

dhṛtayaścāpi pātāśca trayodaśa trayodaśa /

mahālayāḥ pañcadaśa aṣṭakā dvādaśa smṛtāḥ // Ang_1.611 //

gajacchāyā tathā caikā ṣaṇṇavatya itīritāḥ /

pratimāsaṃ prakartavyatvena tāni ca sāṃpratam // Ang_1.612 //

[073]

kīrtitāni dvādaśa hi militvaite 'khilānyapi /

aṣṭottaraśatāni syuḥ śrāddhāni vihitāni vai // Ang_1.613 //

prativarṣaṃ prayatnena brāhmaṇasya mahātmanaḥ /

amāvāsyāstatra kḷptā māsāntā nityameva vai // Ang_1.614 //

atraiva pitṛyajñaśca kartavyatvena coditaḥ /

śrutyukto 'yaṃ pitḥṇāṃ syād atitṛptyaikakārakaḥ // Ang_1.615 //

śrāddhānāṃ prakṛtitvena coditaḥ smṛtikartṛbhiḥ /

naitasmāttu paraṃ śrāddhaṃ vidyate yatra kutracit // Ang_1.616 //

śrutyuktametadeva syād etanmātre kṛte tu cet /

sarvāṇyapi kṛtāni syur athavaitaddine tu yaiḥ // Ang_1.617 //

śrāddhaṃ vai kriyate tadvā prakṛtiśceti vai jaguḥ /

itaraiḥ sarvapitryāṇāṃ śrutito brahmavādinaḥ // Ang_1.618 //

yadanuṣṭhānataḥ sarvānuṣṭhānaṃ jāyatetarām /

tadeva prakṛtiḥ proktā hi kaiścidbrahmavādibhiḥ // Ang_1.619 //

darśaśrāddham

darśānuṣṭhānataḥ sarvaśrāddhāni syuḥ kṛtāni vai /

iti sarve trayo lokās tūṣṇīṃ tiṣṭhanti kevalam // Ang_1.620 //

na kenāpi ca tasmāttu darśaḥ saṃtyajyate paraḥ /

darśamātre 'nuṣṭhite 'smin yena kena prakārataḥ // Ang_1.621 //

sarvāṇyanuṣṭhitāni syur iti vai lokasaṃsthitiḥ /

na tatra sākṣācchrāddhaṃ ca kriyate yena kena vā // Ang_1.622 //

[074]

kriyate kṛtinā tattu bhūtale yena kenacit /

tenāpyudakamātreṇa śrāddhenāpi kṛtena vai // Ang_1.623 //

sarvāṇyapi kṛtānyevety evaṃ sarvaikaniścayaḥ /

sa darśastādṛśasyānuṣṭhātā yo brāhmaṇottamaḥ // Ang_1.624 //

agnihotrī sa eva syād darśayājyakṣayānyapi /

somayājī sarvayājī tattyāgī brahmaghātakaḥ // Ang_1.625 //

sa eva karmacaṇḍālas tamenaṃ brahmaghātakam /

dṛṣṭvā samāgataṃ pāpaṃ vāṅmātreṇāpi nārcayet // Ang_1.626 //

prakṛtiśrāddhamātraśca darśa eva na cāparaḥ /

pitṛyajñamukhādeva prakṛtitvaṃ tadīritam // Ang_1.627 //

tattaiva vihito 'yaṃ hi pitṛyajñaḥ śrutīritaḥ /

darśābdikau tulyau

darśo mṛtāhaśca samau na kadācittu śakyate // Ang_1.628 //

yena kenāpi vā tyaktuṃ tattyāgī cetpatatyadhaḥ /

pitrormṛtāhastvannena kāryaḥ syāttu na cānyataḥ // Ang_1.629 //

na hemnānnena homena piṇḍadānena mantrataḥ /

akṣeṇa śaṣpairmantrairvā na duḥkhena tadācaret // Ang_1.630 //

kiṃ tvagnaukaraṇādbrahmabhojanātpiṇḍadānataḥ /

kṛtaṃ bhavati tatkarma na ceccaṇḍālatāṃ vrajet // Ang_1.631 //

darśābdikau na tyājyau

mṛtāho 'laṅghanīyaḥ syād darśaścāpi tathāvidhaḥ /

[075]

yena kena prakāreṇa śakyate kila durbalaiḥ // Ang_1.632 //

akiṃcanairdurbalairvā vyādhitairvā viśeṣataḥ /

bādhitairdhāvamānairvā 'jñātavāsibhireva vai // Ang_1.633 //

naṣṭakriyairnaṣṭadhanair mṛtaprāyairathāpi vā /

tyuktuṃ na śakyate śrāddhaṃ mṛtāhākhyaṃ kathaṃcana // Ang_1.634 //

mṛtāhastādṛśaḥ kḷptaḥ prativarṣaṃ ca cāndrataḥ /

mānenaiva bhavennūnam akḷpto 'nyena cedbhavet // Ang_1.635 //

atyantāvaśyako na syād akḷptaścettu yo bhavet /

kḷptasyāvṛttirityeva maryādā śāstrasaṃmatā // Ang_1.636 //

tithyagnī na tithistithyāśe kṛṣṇebho 'nalo grahāḥ /

tithyarkau na śivo 'śvo 'mātithī manvādayaḥ smṛtāḥ // Ang_1.637 //

tasmāttu kḷptā ityuktās tataśca krāntayaḥ smṛtāḥ /

sūryarāśikramaṇataś cā 'kḷptā ityudīritāḥ // Ang_1.638 //

saṃkrāntisvarūpam

ayane dve ca viṣuvau catasraḥ ṣaḍaśītayaḥ /

catasro viṣṇupadyaśca saṃkramā dvādaśa smṛtāḥ // Ang_1.639 //

sthirabheṣvarkasaṃkrāntir jñeyā viṣṇupadāhvayā /

ṣaḍaśītimukhaṃ jñeyaṃ dvisvabhāveṣu rāśiṣu // Ang_1.640 //

saumyayāmyāyane nūnaṃ bhavato mṛgakarkaṭau /

tulāmeṣobhayaṃ jñeyaṃ viṣuvaṃ sūryasaṃkrame // Ang_1.641 //

saṃkrāntipuṇyakālaḥ

ahaḥsaṃkramaṇe puṇyam ahaḥ kṛtsnaṃ prakīrtitam /

[076]

rātrau saṃkramaṇe bhānor vyavasthā sarvakarmasu // Ang_1.642 //

saumyayāmyāyanadvandve viśeṣa iti vai jaguḥ /

atītyāprāpya tatkālaṃ puṇyakāla udāhṛtaḥ // Ang_1.643 //

saṃkrāntiṣvakhilāsvevaṃ tatkālaḥ puṇyadaḥ smṛtaḥ /

yā yāḥ sannihitāḥ nāḍyas tāstāḥ puṇyatamāḥ smṛtāḥ // Ang_1.644 //

ayane dve ca viṣuve catasraḥ ṣaḍaśītayaḥ /

catasro viṣṇupadyaśca saṃkramā dvādaśa smṛtāḥ // Ang_1.645 //

triṃśatkarkaṭake nāḍyo makare viṃśatiḥ smṛtāḥ /

vartamāne tulāmeṣe nāḍyastūbhayato daśa // Ang_1.646 //

ṣaḍaśītyāṃ vyatītāyāṃ ṣaṣṭiruktāḥ praṇāḍikāḥ /

puṇyāyāṃ viṣṇupadyāṃ ca prāk paścādapi ṣoḍaśa // Ang_1.647 //

ardharātrāttadūrdhvaṃ vā saṃkrāntau dakṣiṇāyane /

pūrvameva dine kuryād uttarāyaṇa eva vai // Ang_1.648 //

annaśrāddhe kutapaḥ

yadyattu paitṛkaṃ karma śrāddhamannena cetpunaḥ /

kutape taddhi kurvīta tadbhinnasya tu cedayam // Ang_1.649 //

vidhiḥ khyāto na sandeho dharmavidbhiḥ sanātanaiḥ /

odanaśrāddhamātrasya saṃkrāntīnāṃ ca kṛtsnaśaḥ // Ang_1.650 //

dvādaśānāṃ tathānyeṣāṃ kutapo mukhya ucyate /

tadbhinnasnānadānāditarpaṇādiṣu te smṛtāḥ // Ang_1.651 //

tadā tadā tu vihitā ete kālaviśeṣakāḥ /

[077]

śrāddhakartustu sarvatra kṛtinaḥ kāla ekakaḥ // Ang_1.652 //

kutapo vedavacasā mukhyaḥ prokto na cetaraḥ /

so 'pi yasmin dine samyag dakṣiṇāyanakālakaḥ // Ang_1.653 //

tamuttarāyaṇe kuryād uttarāyaṇameva hi /

kutapasya tu yatra syāl lobhapūrvaṃ tathācaret // Ang_1.654 //

darśasaṃkrāntyādiśrāddhāni

tatkrāntiyugmaśrāddhādikṛtyaṃ sarvaṃ yathā labhet /

auttare hyayane samyak kutape 'smin tathā '; 'caret // Ang_1.655 //

saṃkrattimātrāḥ kathitā akḷptā iti sūribhiḥ /

evaṃ dhṛtiśca pātaśca ṣaḍviṃśatikasaṃkhyayā // Ang_1.656 //

kathitāḥ kila sarvāṇyapy akḷptānyeva kevalam /

mahālayaḥ

mahālayā bahuvidhāḥ pūrvaṃ pañcadaśeti vai // Ang_1.657 //

ṣoḍaśaiveti kecittu daśeti ca tathāpare /

pañcaiveti trayaṃ ceti ekameveti kecana // Ang_1.658 //

ṣoḍhā tāḥ kathitāḥ sadbhir aṣṭakā dvādaśa smṛtāḥ /

yadenduḥ pitṛdaivatye haṃsaścaiva kare sthitaḥ // Ang_1.659 //

yāmyā tithirbhavetsā tu gajacchāyā prakīrtitā /

śrāddhadevatāḥ

karmāṇi kāni khyātāni tridaivatyāni kevalam // Ang_1.660 //

ṣaḍdaivatyāni kāni syur navadaivatyakāni ca /

[078]

tatrādau tu tridaivatyaṃ mṛtāhastveka ucyate // Ang_1.661 //

ṣaḍdaivatyastu darśaḥ syād aṣṭakā navadevatāḥ /

aṣṭakāsu ca vṛddhau ca gayāyāṃ ca mṛte 'hani // Ang_1.662 //

mātuḥ śrāddhaṃ pṛthak kuryād anyatra patinā saha /

patinā saha kartavyaṃ pṛthaktvena kṛte yadi // Ang_1.663 //

tatpaitṛkamahāsaṅgasaukhyavighnakaraṃ bhavet /

pitṛvargastu pūrvaṃ syān mātṛvargastataḥ param // Ang_1.664 //

tato mātāmahānāṃ ca vargo 'yaṃ tatkalatrataḥ /

pitrye 'pradakṣiṇam, śūnyalalāṭatā ca

pitṛvargo yatra pūrvaṃ tatra syādapradakṣiṇam // Ang_1.665 //

apasavyaṃ tathā śūnyalalāṭaṃ prabhavedapi /

yatra yatrā 'pasavyaṃ syāt tatra tatrā 'pradakṣiṇam // Ang_1.666 //

tathā śūnyalalāṭaṃ ca pradhānāṅge ca tatsmṛtam /

tatra gṛhālaṃkāro na kartavyaḥ

yatraitattritayaṃ tatra gṛhālaṃkaraṇa na tu // Ang_1.667 //

mātṛvarge pradakṣiṇādi

mātṛvargo yatra pūrvaṃ tatra syāttu pradakṣiṇam /

savyaṃ puṇḍralalāṭaṃ ca maṅgalasnānameva ca // Ang_1.668 //

gṛhālaṃkaraṇaṃ cāpi maṅgalāni tathā punaḥ /

pitḥṇāṃ ca kramo mukhyo bhavatyapi ca santatam // Ang_1.669 //

prapitāmahapūrvaṃ syāt tatpitāmahamadhyakam /

pitranta eva kathitaṃ taduccāraṇalakṣaṇam // Ang_1.670 //

[079]

śrāddhabhedena viśvedevāḥ

teṣāṃ ca viśvedevāste satyasaṃjñikanāmakāḥ /

sarvatra vṛddhaśabdaśca prayoktavyaścaturṣvapi // Ang_1.671 //

tathaiva mātṛvarge 'pi tārtīyīke ca vargake /

jananakramataścedaṃ teṣāmuccāraṇaṃ bhavet // Ang_1.672 //

etadviruddhaṃ tatsarvaṃ tadviruddhamidaṃ param /

niḥśeṣamiti boddhavyaṃ te sarve devatāḥ kila // Ang_1.673 //

vasavaḥ pitaro 'tra syū rudrāścāpi pitāmahāḥ /

prapitāmahāśca kathitā ādityā iti tadgaṇāḥ // Ang_1.674 //

sāpiṇḍyanirūpaṇam

etattrayātpūrvakasya caturthasya sakṛtkila /

śrāddhasya karaṇaṃ proktaṃ pātheyākhyasya sūribhiḥ // Ang_1.675 //

tadevaṃ saptapūrṣākhyaṃ sāpiṇḍyasya nirūpaṇam /

āśaucaṃ ca daśatridinamekadinam

tāvattu sūtakaṃ sarvaṃ tajjānāṃ saṃprakīrtitam // Ang_1.676 //

samānodakasaṃjñāśca tato bhūyaḥ sagotriṇaḥ /

tadūrdhvamiti vijñeyaṃ teṣāṃ tatsūtakaṃ tataḥ // Ang_1.677 //

tridinaṃ caikadivasaṃ paścātsnānaṃ ca bodhitam /

krameṇaiva paraṃ yāvat tāvatparyantameva vai // Ang_1.678 //

snānamātraṃ ca kathitaṃ prasaṃgādidamīritam /

[080]

jīvacchrāddhaṃ tu tatproktaṃ sarvaśrāddhavilakṣaṇam // Ang_1.679 //

catvāriṃśaddevatākam athavā pañcasaṃkhyayā /

punaḥ sametaṃ tatprocur atastaddvividhaṃ smṛtam // Ang_1.680 //

śrāddhāni kānicidbhūyo devatāsahitānyapi /

adaivikāni ca punas tānīmāni ca bhaṇyate // Ang_1.681 //

vṛddhiśrāddhaṃ gayāśrāddhaṃ hataśrāddhaṃ tathaiva ca /

dadhiśrāddhaṃ tṛṇaśrāddham amādīnyakhilānyapi // Ang_1.682 //

sadaivikāni khyātāni pretaśrāddhāni kṛtsnaśaḥ /

adaivikāni proktāni sodakumbhāni kṛtsnaśaḥ // Ang_1.683 //

amādiśrāddhe kartavyāni

pretaśrāddheṣu sarvatra saṃkalpo mukhyataḥ smṛtaḥ /

abhyanujñāpi paramā sā cātrā '; 'vāhanaṃ matam // Ang_1.684 //

sapādyārghyagandhadhūpadīpapuṣpāṇi kevalāḥ /

tilāḥ sarvatra tūṣṇīkā kṛtsnaṃ vedamanu vinā // Ang_1.685 //

tatra pūjā prakartavyā piṇḍadānaṃ ca dakṣiṇā /

āvaśyakyatra paramā dadhyājye vastrameva ca // Ang_1.686 //

pūrvāhṇa eva kurvīta kutapaṃ nāvalokayet /

piṇḍāni vāyasebhyo vā gṛdhrebhyo vā nivedayet // Ang_1.687 //

[081]

na cejjalacarebhyo vā nānyatra tu vinikṣipet /

ekoddiṣṭādhikāriṇaḥ

bhrātre bhaginyai putrāya svāmine mātulāya ca // Ang_1.688 //

mitrāya gurave śrāddhaṃ piturmātuḥ svasustathā /

śvaśurāya śyālakāya caikoddiṣṭaṃ na pārvaṇam // Ang_1.689 //

apiṇḍakāni sapiṇḍakāni ca śrāddhāni

yugakrāntimanuśrāddhaṃ pretaśrāddhādikaṃ tathā /

apiṇḍakāni khyātāni sapiṇḍānītarāṇi ca // Ang_1.690 //

mahālayaṣoḍaśatve gajacchāyā 'tra no bhavet /

ṣaṇṇavatyatvasaṃkhyāyai sā hi pañcadaśatvataḥ // Ang_1.691 //

yayā kayā saṃkhyayā vā tayā ṣaḍvidhayā bhavet /

mahālayatvasya siddhir viśeṣe tu phalaṃ tathā // Ang_1.692 //

sarvatraivaṃ samākhyātā prayāsādhikyataḥ phalam /

prabhavatyeva sumahan nātra kāryā vicāraṇā // Ang_1.693 //

mahālayaḥ

mahālayaḥ pākṣiko 'yaṃ dvividhaḥ parikīrtitaḥ /

ekaviprānekaviprabhedena kila tatra vai // Ang_1.694 //

ekaviprākhyapakṣasya svarūpaṃ vacmi pūrvataḥ /

mahālayānāṃ sarveṣām āpakṣāntasya kevalam // Ang_1.695 //

ye vṛtāḥ prathamadivase vānyeṣāṃ ca kevalam /

[082]

ta eva nānye kartavyāḥ pakṣānte śrāddhadakṣiṇā // Ang_1.696 //

ekadaiva hi deyā syān na deyā syāttadā tadā /

anekaviprapakṣe tu pratinityaṃ ca bāḍavāḥ // Ang_1.697 //

bhinnabhinnāḥ prakartavyāḥ pratinityaṃ pṛthak pṛthak /

dakṣiṇā ca pradātavyā pratipūrṣaṃ pṛthak pṛthak // Ang_1.698 //

prativargaṃ na cedviprā varaṇīyā vidhānataḥ /

ṣaḍdaivatyaṃ tu sarvatra navadaivatyameva vā // Ang_1.699 //

khyāto mahālayaḥ sadbhiḥ ṣaḍvidho 'pi mahālayaḥ /

evameva prakartavyo nānyathā taṃ samācaret // Ang_1.700 //

sakṛnmahālayaḥ

caredyadi viśeṣeṇa nānādaivatakena vai /

sakṛnmahālayaḥ so 'yaṃ sa bhavetkiṃ tu sa smṛtaḥ // Ang_1.701 //

gayāśrāddhasamaḥ ko 'pi kathitaḥ paramo mahān /

anirvācyo 'khilaiḥ śāstrair mahāśrāddhaviśeṣakaḥ // Ang_1.702 //

tādṛśaśrāddhakartā 'pi ṣaḍdaivatyena saṃyutam /

navadaivatakenāpi viṣṇunā vā samanvitam // Ang_1.703 //

dhurilocanasaṃyuktaṃ kuryācchrāddhaṃ mahālayam /

sakṛtpakṣeṇa vā pūrvaproktapakṣeṣu yena vā // Ang_1.704 //

pakṣeṇa kenacitkuryāt sa mahālayakṛdbhavet /

na cedayaṃ gayāśrāddhatulitaṃ yaṃ ca kaṃcana // Ang_1.705 //

puṇyaṃ śrāddhaviśeṣaṃ vai kuryādeveti sā śrutiḥ /

[083]

mahālayasya bharaṇyādīnāṃ ślāghyatvam

dine dine gayātulya bharaṇyāṃ gayapañcakam // Ang_1.706 //

daśatulyaṃ vyatīpāte pakṣamadhye tu viṃśatiḥ /

dvādaśyāṃ śatamityāhur amāyāṃ tu sahasrakam // Ang_1.707 //

mahālayakālaḥ

āṣāḍhīmavadhiṃ kṛtvā yasyāḥ pakṣastu pañcamaḥ /

mahālaya iti proktaḥ pitḥṇāṃ śrāddhasaṃpade // Ang_1.708 //

yatināṃ mahālayaḥ

tatra pakṣe yatīnāṃ tu dvādaśyāṃ śrāddhamācaret /

durmṛtānām

caturdaśyāṃ viśeṣeṇa durmṛtānāṃ caretkriyām // Ang_1.709 //

sumaṅgalyāḥ

sumaṅgalīnāṃ kathitaṃ navamyāṃ śrāddhamekakam /

aśrotriyakalatrāṇāṃ yāvattadbhartṛvartanam // Ang_1.710 //

prāṇiloke tatastattu kuryādvā na tu vā dvayam /

etadasti hyanuṣṭhānaṃ sakṛnmahālaye tu cet // Ang_1.711 //

yāvatpaitṛkadharmāḥ syus tulitastena sa smṛtaḥ /

atīto yadi pakṣaḥ sa tadbhinne 'parapakṣake // Ang_1.712 //

tadanyasmin tādṛśe vai tadanyasmin tathāvidhe /

yāvattu vṛścikastiṣṭhet tāvattattu samācaret // Ang_1.713 //

[084]

adarśane vṛścikasya jāte tatpitaraḥ param /

dhanurmāse tu saṃprāpte śrāddhākaraṇamīkṣya vai // Ang_1.714 //

sadyaḥ śāpapradānāyodyuktā eva bhavanti vai /

tāvadeva tato bhaktyā śrāddhaṃ mahālayākhyakam // Ang_1.715 //

vidhinaiva prakurvīta na ceddoṣo mahān bhavet /

yena kena prakāreṇa tataśca śrāddhamekakam // Ang_1.716 //

kuryādeva pituḥ śrāddhatulyaṃ pratyabdameva vai /

mahālaye pare 'hani tarpaṇam

pratyabdadharmā nikhilāḥ sakṛnmahālayasya te // Ang_1.717 //

bhaveyureva tasmāttu pare 'hanyeva tarpaṇam /

śrāddhe yāvanta uddiṣṭās tatpare 'hani tān yajet // Ang_1.718 //

ravyudayātpūrvaṃ tarpaṇam

taccheṣatiladarbhaistu pūrvaṃ sūryodayasya vai /

pranaṣṭapitṛkaścettu tarpaṇasyādhikāryayam // Ang_1.719 //

sa pranaṣṭaprasūrnityaṃ tarpaṇe 'dhikṛto bhavet /

jīvatpitṛkaśrāddham

māsiśrāddhe pitṛyajñe nāndīśrāddhe ca santatam // Ang_1.720 //

jīvattāto 'pi kartā syād ā homātkaraṇaṃ smṛtam /

pūrvadvaye tu satataṃ nāndīśrāddhaṃ tu sarvadā // Ang_1.721 //

yeṣāmeva pitā dadyāt tebhyo dadyāttu tatsutaḥ /

[085]

tāte bhraṣṭe ca saṃnyaste rugṇe rogaikapīḍite // Ang_1.722 //

yatkartavyaṃ tena karma paitṛkaṃ tatsutaścaret /

śrāddhe vaidikāgnyadhikāriṇaḥ

pitroḥ śrāddhaṃ svapatnyāśca sapatnīmātureva ca // Ang_1.723 //

mātāmahasya tatpatnyāḥ śrāddhamaupāsane bhavet /

tadbhinnānāṃ tu sarveṣāṃ śrāddhaṃ syāllaukikānale // Ang_1.724 //

aputrāṇāṃ pitṛvyānāṃ bhrātḥṇāmagrajanmanām /

tatpatnīnāṃ ca sarvāsāṃ laukikāgnau yathāvidhi // Ang_1.725 //

avaśyatvena kartavyaṃ na tyājyaṃ dharmato 'khilaiḥ /

pratyabdaṃ śrāddhamātraṃ syāt pitṛśrāddhasamānataḥ // Ang_1.726 //

aṣṭakāmāsiśrāddham

māghakṛṣṇāṣṭamī yasyāṃ rātrau kuryātsamantrakam /

homaṃ dadhyañjalistasyāpūpasya sthānake tataḥ // Ang_1.727 //

navamyāṃ tu tato bhaktyā śrāddhaṃ kuryādvidhānataḥ /

māsiśrāddhavidhānena tāvanmātreṇa kevalam // Ang_1.728 //

tāni śiṣṭāni sarvāṇi hy ekādaśa kilā 'ṣṭakāḥ /

kṛtā eva bhavennūnaṃ laghūpāyo 'yamucyate // Ang_1.729 //

aṣṭakāsu yathā darśaśrāddhato 'khilapaitṛkāḥ /

kṛtaprāyā iti tathā laghūpāyaḥ prakīrtitaḥ // Ang_1.730 //

sarvāṇi pṛthageva syuḥ kāryāṇi niyamena vai /

aṣṭottarāṇi khyātāni kadācittu viśeṣataḥ // Ang_1.731 //

asamarthasya tu prokto laghūpāyastu kaścana /

[086]

samarthastu yathākalpaṃ pratisaṃvatsaraṃ dvijaḥ // Ang_1.732 //

sarvāṇi kuryācchrāddhāni na ceddoṣaśca kīrtitaḥ /

śrāddhaprayogaḥ

śrāddhaprayogaśca mayā kṛtsna evocyate 'dhunā // Ang_1.733 //

nimantraṇam

nimantraṇaṃ ca pūrvedyuḥ prakartavyaṃ vidhānataḥ /

nimantraṇārhāḥ

viprāṇāṃ vedināṃ nityaṃ kāryaṃ nā 'vedināṃ tarām // Ang_1.734 //

kukṣau tiṣṭhati yasyānnaṃ vedābhyāsena jīryate /

kulaṃ tārayate teṣāṃ daśa pūrvān daśā 'parān // Ang_1.735 //

vedādhyāyī tu yo vipraḥ satataṃ brahmaṇi sthitaḥ /

sācāraḥ sāgnihotrī ca so 'gnirvai kavyavāhanaḥ // Ang_1.736 //

vedahīnanimantraṇe

mantrapūtaṃ tu yacchrāddham amantrāya prayacchati /

tadannaṃ tasya kukṣisthaṃ rudatyeva na saṃśayaḥ // Ang_1.737 //

śapatyenaṃ pradātāraṃ svasya taṃ tādṛśaṃ kila /

yajanaṃ ca pradātāraṃ tadannaṃ taddhṛdi sthitam // Ang_1.738 //

yāvataḥ piṇḍān khalu sa prāśnāti haviṣo 'lpakaḥ /

tāvataḥ śūlān grasati prāpya vaivasvataṃ yamam // Ang_1.739 //

dātṛhastaṃ ca chindanti jihvāyamitarasya ca /

[087]

paśyataścakṣuṣī caiva śṛṇvataḥ śrotrayugmakam // Ang_1.740 //

durlabhāyāṃ svaśākhāyāṃ bhoktḥnanyānnivedayet /

svaśāravīyaḥ ślāghyaḥ

pitroḥ śrāddhe viśeṣeṇa svaśākhīyānnivedayet // Ang_1.741 //

kanyādānaṃ pitṛśrāddhaṃ śuddhakacchebhya eva ca /

pradeyaṃ syātprayatnena nāsatkacchebhya eva vai // Ang_1.742 //

abhojyāḥ

rogayuktaṃ duṣṭabuddhiṃ duṣṭacāritratatparam /

sadoṣakaṃ ca sadveṣaṃ kunakhaṃ śyāvadantakam // Ang_1.743 //

nityā 'prayatavarṣmāṇaṃ durvarṇaṃ ca kurūpiṇam /

nakṣatrajīvanaṃ dāsakṛtyaṃ śūdraikajīvinam // Ang_1.744 //

śūdraikayājakaṃ śūdrapuṣṭaṃ śūdraniketanam /

śūdrapratigrahaparaṃ nityayācakameva ca // Ang_1.745 //

tathā pallavikaṃ krūram ātmasaṃbhāvinaṃ śapam /

atimāninamagrāhyaṃ niṣkriyaṃ vedanindakam // Ang_1.746 //

vedavikrayiṇaṃ nityaṃ grāmayājakameva ca /

brahmavidveṣiṇaṃ caiva brahmasvaharaṇonmukham // Ang_1.747 //

paradāraparaṃ duṣṭaṃ paradāraikacintakam /

tyaktabhāryaṃ dattaputraṃ putravikrayiṇaṃ tathā // Ang_1.748 //

mātāpitrorupoṣṭāraṃ gurudrohiṇameva ca /

dhanasaṃgrahaṇodyuktamānasaṃ dhaninaṃ kaṭum // Ang_1.749 //

[088]

nirdayaṃ dānavimukhaṃ nāstikaṃ paradūṣakam /

maṇikārasvarṇakārarajakādipurohitam // Ang_1.750 //

adhikāśamatṛptaṃ ca durvādaṃ dāmbhikaṃ jaḍam /

vedakarmatyāgapūrvaśāstramātrakṛtaśramam // Ang_1.751 //

nāstikaṃ kiṃbhaviṣyantamṛṇinaṃ tyaktavedakam /

tyaktasnānaṃ tyaktasaṃdhyaṃ nivṛttakṣurakarmakam // Ang_1.752 //

kṛtārdhakṣurakarmāṇaṃ tucchaṃ vikasitamehanam /

phalguṃ kubjaṃ tathā cāndhaṃ badhiraṃ bhrāntamulbaṇam // Ang_1.753 //

unmattaṃ durbalaṃ sannaṃ kopinaṃ kunakhaṃ ratam /

kuṇḍakaṃ golakaṃ vrātyam aśuciṃ parasūtakam // Ang_1.754 //

parānninaṃ parādhīnaṃ karṣakaṃ vārdhuṣiṃ vṛṣam /

nṛpavṛttiṃ vaiśyavṛttiṃ śūdravṛttiṃ durāśayam // Ang_1.755 //

atyantacapalaṃ śrāntam avīrāpatimeva ca /

tathaiva garbhiṇīnātham abhojyānnaṃ durāgasam // Ang_1.756 //

aśrotriyasutaṃ kārudhṛtavastraṃ ca duḥśaṭham /

gāyakaṃ vraṇinaṃ kṣudrabhāṣiṇaṃ tucchabhāṣakam // Ang_1.757 //

hāsyakāraṃ naṭaṃ nāṭyavidyaṃ buruḍakṛtyakam /

kṣudrajīvaṃ kāryajīvaṃ nityavetanajīvinam // Ang_1.758 //

na bhojayetprayatnena nimantraṇadinātparam /

dinatrayaṃ varjayityā vṛṇuyādaticaryayā // Ang_1.759 //

[089]

anumāsikabhoktāraṃ pakṣamātraṃ parityajet /

ūnamāsikabhoktāraṃ māsamātraṃ parityajet // Ang_1.760 //

nagnaśrāddhe varṣamātraṃ navaśrāddhe tadardhakam /

ṣoḍaśe sārdhavarṣaṃ tu sapiṇḍe ca dvivatsaram // Ang_1.761 //

varjayitvā dvijaṃ paścād grāhayecchrāddhakarmaṇi /

śūdrāmaśrāddhagaṃ samyak tyajedvarṣatrayaṃ tathā // Ang_1.762 //

nṛpavaiśyaśrāddhabhissābhakṣakaṃ santataṃ tarām /

varjayedabdamātraṃ tu grāmacaṇḍālakarmasu // Ang_1.763 //

āmaśrāddhagṛhītāraṃ taddine nāvalokayet /

divārātramasaṃbhāṣyo divākīrtyapurohitaḥ // Ang_1.764 //

puṇyakāle tvasaṃbhāṣyaḥ kulālānāṃ purohitaḥ /

bhānuvāre bhaumavāre śukravāre ca santatam // Ang_1.765 //

asaṃbhāṣyaḥ prayatnena parasaunapurohitaḥ /

parvaṇoryogakāleṣu dvijaveśyāpurohitaḥ // Ang_1.766 //

nāvekṣyā eva caite vai yadi dṛṣṭāstadā tadā /

agnermanve 'nuvākasya paṭhanātkṛtakṛtyatā // Ang_1.767 //

tīrthapratigrahī dṛṣṭo yadi śrāddhadine tarām /

tīrthajīvī tadāvāsī tatpurohita eva ca // Ang_1.768 //

yadā dṛṣṭastadā sūryaṃ paśyemeti vilokayet /

[090]

varaṇam

tripūrṣacaryāvṛttāntaḥ spaṣṭo yasya bhavettarām // Ang_1.769 //

tādṛśaṃ prayataṃ dvāntam alolupamadāmbhikam /

yadṛcchālābhasantuṣṭaṃ śrotriyaṃ vedinaṃ śucim // Ang_1.770 //

nityāgniṃ pūrvavayasaṃ sudhiyaṃ satkulodbhavam /

tasmātpratyupakāraikarahitaṃ sumukhaṃ dvijam // Ang_1.771 //

samīkṣya varayetsamyag brāhmaṇaṃ śrāddhakarmaṇi /

ādau saṃkalpya prayataḥ sapavitrakarastathā // Ang_1.772 //

darbhapāṇiḥ kṛtaprāṇāyāmo 'tvaratarastarām /

akrodhanaśca sumukho vācā saṃkalpamācaret // Ang_1.773 //

deśaṃ kālaṃ ca saṃkīrtya tathā ca prakṛte tataḥ /

pitḥn devān prākṛtānvai samuddiśya ca prākṛtam // Ang_1.774 //

kariṣye karma caiveti saṃkalpaṃ prathamaṃ caret /

prasādāya darbhadānam

viśveṣāmatra devānāṃ sthānamāhavanīyake // Ang_1.775 //

kṣaṇaṃ kṛtvā prasādo 'dya karaṇīya udīryate /

ityevaṃ dakṣiṇe haste dadyāddarbhān dvijasya vai // Ang_1.776 //

etaddhai varaṇaṃ proktaṃ pitḥṇāmevameva vai /

maṇḍalapūjā

kṛtvā tu varaṇaṃ paścād oṃ tatheti ca codite // Ang_1.777 //

[091]

kṛtvā tu maṇḍalaṃ śuddhaṃ gomayena vidhānataḥ /

maṇḍalaṃ pūjayitvādau daivaṃ paitṛkameva ca // Ang_1.778 //

maṇḍalātpaścime bhāge brāhmaṇe svāgatīkṛte /

tatraiva visṛjetpādyaṃ kṣālayenmaṇḍalopari // Ang_1.779 //

gulphayoradhaḥ kṣālanam

pādaprakṣālanaṃ śrāddhe varaṃ syādgulphayoradhaḥ /

pitḥṇāṃ narakaṃ ghoraṃ romasaṃsaktavāriṇā // Ang_1.780 //

yadi syādromasaṃsaktaṃ pādaprakṣālane bhavet /

taddoṣaparihārāya ājānu kṣālayetparam // Ang_1.781 //

ācamanaprakaraṇam

ādāvantye ca pādye ca viṣṭare vikire tathā /

ucchiṣṭapiṇḍadāne ca ṣaṭsu cācamanaṃ smṛtam // Ang_1.782 //

kartuḥ pūrvaṃ bhokturācamane

kartā 'nācamya yadbhoktā kuryādācamanakriyām /

śuno mūtrasamaṃ toyaṃ tasmāttatparivarjayet // Ang_1.783 //

devādibhojanadik

udaṅmukhastu devānāṃ pitḥṇāṃ dakṣiṇāmukhaḥ /

pradadyātpārvaṇe sarvaṃ devapūjāvidhānataḥ // Ang_1.784 //

varaṇatrayakālaḥ

kecidrātrau tu pūrvedyus taddine prātareva ca /

[092]

kutape taddine bhūyas trivāraṃ śrāddhamūcire // Ang_1.785 //

sakṛdeveti tajjāmitayā śrāddhaṃ prakurvate /

tatsthāne varaṇaṃ kṛtvā śrāddhaṃ sarvaṃ prakurvate // Ang_1.786 //

oṃ bhūrbhuvaḥ suvariti svāhāntamantro vai tataḥ /

viṣṭaraḥ

ayaṃ vo viṣṭaraśceti pradadyādviṣṭaraṃ tathā // Ang_1.787 //

svadhāśabdaṃ pitṛsthāne sarvatraivaṃ vidhīyate /

anenaiva tu mantreṇa tatpūjā vihitā parā // Ang_1.788 //

ayaṃ hi paramo mantraḥ pitḥṇāmarcane mahān /

prayoktavyaḥ śrāddhadine mantrāḥ prākṛtamātṛkāḥ // Ang_1.789 //

viśvān devān pitḥnvāpi saṃbudhyoccārya tatparam /

pūrvoktenaiva mantreṇa viṣṭaraṃ pratipādayet // Ang_1.790 //

ṣaṣṭhyantenāsanaṃ dadyāt kṣaṇaśca kriyatāmiti /

kṣaṇaṃ dadyāttu darbheṇa hastasaṃsparśanena vā // Ang_1.791 //

prāpnuvantu bhavantaśca tārapūrveṇa vai vadet /

arghyaṃ kṛtvā kṛtaḥ proktaḥ kartavya iti cettataḥ // Ang_1.792 //

darbhānāstīrya bhūpṛṣṭhe tatra pātramadhobilam /

nikṣipya taduparyevaṃ darbhairācchidya vai tataḥ // Ang_1.793 //

uddhṛtya prokṣya tatpātre yavānnikṣipya śambaram /

bhūrbhuvaḥsuvarāpūrvagandhākṣatasumādikam // Ang_1.794 //

[093]

tatra nikṣipya taccāmbhas taddhaste 'rghyaṃ pradāpayet /

āvāhanaṃ ca tatpūrvaṃ paraṃ vā tatkṛtākṛtam // Ang_1.795 //

yadi kartavyadhīḥ syāccet tadā vyāhṛtibhiścaret /

yā divyā iti vā no ced devā vo 'rdhyamiti bruvan // Ang_1.796 //

dadyāttamarghyaṃ devebhyaḥ pitṛbhyaśca krameṇa vai /

āvāhane viśvedevā uśantastviti yugmakam // Ang_1.797 //

ubhayatra prakathitaṃ kecanātrāparāmṛcam /

viśvedevāsa ityekāṃ viśvedeveti vai parām // Ang_1.798 //

āgacchantviti tāṃ cāpi devārthe prajapanti vai /

pitṛsthāna uśantastvā āyantu na itīva vai // Ang_1.799 //

prajapeyuḥ kecanātra tadetat kathitaṃ param /

kṛtākṛtaṃ prakathitam anuktābādhakaṃ na tu // Ang_1.800 //

vedamātrānuktitastu gandhākṣatayavādikam /

dhūpadīpadukūlādi kṛtsnaṃ yajñopavītakam // Ang_1.801 //

sarvaṃ vyāhātebhirdadyāt tūṣṇīṃ vā tadyathāruci /

agnaukaṇāma

tato 'gnau karaṇaṃ kuryād yadi pūrvaṃ svasūtrataḥ // Ang_1.802 //

anuktamantraiḥ kāścittu kṛtāḥ syustāḥ kriyāstataḥ /

tatpūrvakṛtasaṃkalpakarmamadhyādhikatvataḥ // Ang_1.803 //

[094]

punaḥsaṃkalpaprakaraṇam

tatkiṃcidviguṇībhūyāt tadvaiguṇyata eva vai /

punaḥ saṃkalpayitvaiva tatpūrvakakriyāṃ caret // Ang_1.804 //

sarvatraivaṃ vijānīyāt tattatsaṃkalpakarmasu /

na cedekasya saṃkalpa ekadhaiva bhaveddhi vai // Ang_1.805 //

āsamāptervidhānena prakṛte paitṛke kila /

anuktamantrapaṭhanāt punaḥ saṃkalpamācaret // Ang_1.806 //

yadyuktamantramātreṇa yatkarma calati sthale /

tatkarmamadhye na punaḥ saṃkalpaḥ prabhaveddhi vai // Ang_1.807 //

tasmātsaṃkalpayitvā 'tha cāśaikaraṇamārabhet /

pariveṣaṇaprakārapaurvāparyam

saṃparistīrya vidhinā darbhaistairdakṣiṇāgrakaiḥ // Ang_1.808 //

annamādāya pakvāttu copastīrya tataḥ punaḥ /

mekṣaṇenānnamādāya mantrametaṃ śrutīritam // Ang_1.809 //

pratikalpaikapaṭhitaṃ somāyeti huneddhaviḥ /

taccheṣeṇa yamāyeti agnayeti ca tatparam // Ang_1.810 //

uddeśatyāgamātraṃ ca prācīnāvītinaiva vai /

samuccārya punaścaiva pariṣicyāpradakṣiṇam // Ang_1.811 //

amantrakaṃ vidhānena tadannaṃ śiṣṭamuddhṛtam /

ardhaṃ kṣipedviprapātre datvā hastodakaṃ tataḥ // Ang_1.812 //

daivapātre 'bhighāryātha pūrvavacca vidhānataḥ /

[095]

annaṃ ca pāyasaṃ bhakṣyaṃ vyañjanāni phalāni ca // Ang_1.813 //

payo madhu ghṛtaṃ cānte sūpaṃ tu pariveṣayet /

agre sūpadāne

yadi sūpādatha punarvastu syātpariveṣitam // Ang_1.814 //

tadrākṣasaṃ bhavecchrāddhaṃ tathā tasmānna cācaret /

rakṣoghnamantram

annamājyenābhighārya gāyatryā prokṣya tatparam // Ang_1.815 //

dadhinānnaṃ ca pracchādya cāhamasmīti sūktakam /

prapaṭhedatra vidhinā rākṣoghnaśrutimadhyagam // Ang_1.816 //

yena kenāpyuccāraṇamasamarthasya

svayaṃ yadyasamarthaścen mantroccāraṇakarmaṇi /

yena kena ca vipreṇa vācanīyaṃ prayatnataḥ // Ang_1.817 //

naite mantrā yājamānā atroktāḥ kila karmaṇi /

rākṣasānāṃ vināśāya vedaghoṣaḥ praśasyate // Ang_1.818 //

sa ghoṣo brāhmaṇaiḥ kartuṃ śakyate prakṛte kila /

uṣṇaṃ dātavyam

annaṃ vastūni yānīha pātreṇa saha kevalam // Ang_1.819 //

cullisthāni bhaveyurhi tebhyaḥ pātrebhya eva vai /

darvimyaśca samuddhṛtya svalpaṃ svalpaṃ yathoṣmakam // Ang_1.820 //

yadā bhavettadā tatra viprebhyaḥ pariveṣayet /

ūṣmabhāgā hi pitaraś coṣmaśūnyaṃ na paitṛkam // Ang_1.821 //

[096]

bhavedeva na sandehaḥ paścādannaṃ yathā purā /

viprahaste jalaṃ datvā gāyatryā prokṣya vai tataḥ // Ang_1.822 //

yadaivāhavanīyaṃ vai dakṣiṇāgniṃ vidhānataḥ /

nityaṃ vai gārhapatyaṃ ca pariṣiñcati mantrataḥ // Ang_1.823 //

satyaṃ tvartena vidhinā brāhmaṇaṃ pariṣicya vai /

pṛthivī teti tatsarvam abhimṛśya tataḥ punaḥ // Ang_1.824 //

samupasparśayitvātha pitrādibhyo nivedayet /

pradhānametaddhomaśca samupasparśanaṃ punaḥ // Ang_1.825 //

mantrāḥ vācyāḥ

etanmantratrayaṃ vācā yajamānaḥ samuccaret /

etanmantratrayaṃ śrāddhe pradhānakamihocyate // Ang_1.826 //

tathā piṇḍapradānasya mantrāḥ kecana coditāḥ /

etaduccāraṇāśaktau vyarthaṃ śrāddhaṃ bhavetkila // Ang_1.827 //

tasmādyatnena mahatā homāgneya iti trayam /

dvayaṃ vātha punaścaikaṃ pṛthivī teti kiṃcana // Ang_1.828 //

annābhimarśane proktam amṛtopastarāṇakam /

pañca prāṇāhutau mantrāḥ prāṇāyetyādikā parāḥ // Ang_1.829 //

yathāvadeva vācā te pravācyā śrāddhakarmaṇi /

na cecchrāddhaṃ bhavennaitad etairmantrairbhaveddhi tat // Ang_1.830 //

paścātpiṇḍapradāne 'pi mantrā vācyāśca bhaktitaḥ /

[097]

mantravaikalpanāśāya vedaghoṣaḥ

bhojane samupakrānte vedaghoṣaṃ prayatnataḥ // Ang_1.831 //

kārayedvipramukhataḥ ṛgyajuḥsāmabhistarām /

tena vaikalyadoṣā ye rakṣobhiḥ parikalpitāḥ // Ang_1.832 //

sadyo naṣṭā bhaveyurhi tasmādeva tathācaret /

yathānyaghoṣo viprāṇāṃ śṛṇuyānnātra kevalam // Ang_1.833 //

tathā ghoṣaḥ prakartavyaḥ svayaṃ paramukhāttathā /

yatnātkārayitavyaśca na ceddoṣo mahān bhavet // Ang_1.834 //

vedoccāraṇasāmarthyavikalo yadi tatkaraḥ /

namo vaḥ pitaro mantramātraṃ bhaktyā japettu vai // Ang_1.835 //

idaṃ viṣṇurvyāhṛtīrvā gāyatrīṃ vā vidhānataḥ /

viṣṇorarāṭamantre vā gāyatrīṃ vaiṣṇavīmapi // Ang_1.836 //

na cettu pauruṣaṃ sūktam athavā taṃ triyambakam /

ā vo rājānamantraṃ vā madhutrayamathāpi vā // Ang_1.837 //

namo brahmaṇyamantraṃ vā daśa śāntiṣu kāmapi /

svādhīnā tāmṛcaṃ no ced gāyatrīṃ sarvaśūnyadām // Ang_1.838 //

pratadviṣṇumantramirāvatī dhenumatīti ca /

yajamānaḥ svayaṃ prītyai pitṛbhyo pravadettarām // Ang_1.839 //

bhojanānte ca saṃpannaṃ pradadetpurataḥ sthitaḥ /

tṛptāḥ stheti dvivāraṃ tad uktvā dadyāttadannakam // Ang_1.840 //

[098]

tatraiva vikiretpātrasamīpe tatpuraḥ sthitaḥ /

ucchiṣṭapiṇḍaṃ ca dadyād uttarāpośanaṃ tataḥ // Ang_1.841 //

sarvāṇyetāni śiṣṭānām ācāreṇa na coktitaḥ /

sūtrakārasya vedasya kṛte 'bhyudayamucyate // Ang_1.842 //

akṛte pratyavāyo na punaranyāni kevalam /

tattatkriyāviśeṣeṣu tūṣṇīkaṃ vedamantrakaiḥ // Ang_1.843 //

atrānuktairmahākālavilambo bādhakāya vai /

bhavedeva na sandehaḥ śrāddhamantro ya īritaḥ // Ang_1.844 //

tanmātrasya samīcīnaproktyai tatkarma sādhu vai /

bhavetkilānyathā taddhi kiṃ bhavediti sādhubhiḥ // Ang_1.845 //

samyagālocanīyo 'to śrāddhamantroktimātrataḥ /

yāvān kālavilambaḥ syāt tāvānevātra kevalam // Ang_1.846 //

prāmāṇiko hi tadbhinno 'vihitaśca vidhānataḥ /

karmaṇo bādhakāyaiva sādhakāya bhavenna tu // Ang_1.847 //

tasmādvidvān sūtravedavihitaṃ yāvadeva vai /

tāvadeva prakurvīta sarvasaukhyāya kevalam // Ang_1.848 //

ātmano brāhmaṇānāṃ ca bhoktḥṇāṃ śāstravartmanaḥ /

śāstravirodhi tyājyameva

yathāvadeva kurvītā -dhikaṃ śāstravirodhi yat // Ang_1.849 //

sarvaṃ samyakparityājyaṃ vihitaṃ yattadācaret /

viprāṇāṃ bhojanātpaścāt tacchāstrādhikakṛtyataḥ // Ang_1.850 //

[099]

samāgatātpunaḥ proktaḥ saṃkalpo nānyathācaret /

apāṃ madhyena cācchindya darbhān mūlaiḥ sakṛddhataiḥ // Ang_1.851 //

śundhantāṃ pitaraḥ prokṣya āyantvityabhimantrya ca /

sakṛdācchinnamantreṇa saṃstīryaiva tataḥ punaḥ // Ang_1.852 //

mārjayanteti mantreṇa tato dadyāttilodakam /

sakṛdācchinnadarbheṣu triṣu sthāneṣu tatparam // Ang_1.853 //

etatteti ca mantreṇa dadyātpiṇḍatrayaṃ punaḥ /

yanme māteti mantraṃ tat pitṛbhya iti vai punaḥ // Ang_1.854 //

atra pitaro 'mutra ca amī madamataḥ param /

ye samānāstato bhūyo yena jātāstataḥ param // Ang_1.855 //

vīraṃ dhatteti tatprāśyāghrāya vā tatparaṃ punaḥ /

mārjayanteti mantreṇa pūrvavacca tilodakam // Ang_1.856 //

datvāñjanābhyañjane ca vāsaśchitvā vidhānataḥ /

namo va iti mantreṇa namaskārān samācaret // Ang_1.857 //

gṛhānna iti mantraṃ ca ūrja vahantīmanuṃ tataḥ /

uttiṣṭhata pitaro mano nvāhuveti mantrakam // Ang_1.858 //

punarna iti bhūyaśca yadantarikṣamiti vai /

mantrān japtvā krameṇaivaṃ piṇḍāṃstānpūjayettataḥ // Ang_1.859 //

pitṛpiṇḍārcanaṃ yaistu kriyate darbhapatrakaiḥ /

taṇḍulairakṣataiḥ puṣpais tilairapi yavaistathā // Ang_1.860 //

prīṇitāḥ pitarastena yāvaccandrārkamedinī /

[100]

putrakalatrādibhiḥ pitṛpradakṣiṇanamaskārāḥ

vāsobhiḥ pūjayetpiṇḍān yathāśaktyā vicakṣaṇaḥ // Ang_1.861 //

dakṣiṇābhiśca tāmbūlair dhūpadīpādibhistathā /

pradakṣiṇanamaskāraiḥ putrapautrādibhiḥ saha // Ang_1.862 //

kalatraiḥ parivāraiśca na cettasya kulaṃ tarām /

na vardhate kṣīyate ca kāle kāle śanaiḥ śanaiḥ // Ang_1.863 //

ta eva piṇḍāḥ pitaras tadrūpeṇa sthitāḥ param /

bhaveyuḥ pūjanārthāya nātra kāryā vicāraṇā // Ang_1.864 //

apratyakṣā hi pitaro vāyurūpaṃ samāśritāḥ /

ākāśarūpamāpannāḥ kālabhedeṣu santatam // Ang_1.865 //

nityamākāśarūpāste śrāddhakāleṣu bhaktitaḥ /

samāhūtāstadā sadyo vāyurūpaṃ samāśritāḥ // Ang_1.866 //

samāyānti manovegāt piṇḍakāle tu te punaḥ /

tatpraviśyaiva putrāṇāṃ hitāya kṣaṇamañjasā // Ang_1.867 //

tiṣṭhanti kila tatpūjāsvīkārāya tato yatan /

tatpūjāṃ vidhinā kuryāt tataścetputrakāmukaḥ // Ang_1.868 //

madhyamapiṇḍaṃ parimṛjya

prayacchenmadhyamaṃ piṇḍaṃ dharmapatnyai samantrakam /

ādhatta pitaraśceti tataḥ sā niyatā śuciḥ // Ang_1.869 //

pragṛhyāñjalinā bhaktyā prāṅmukhī maunamāśritā /

[101]

taṃ prāśya vidhinācamya tatpaścāttu trirātrakam // Ang_1.870 //

kurvantī bhojanaṃ bhartur mukteḥ paścātsakṛcchuciḥ /

muditā harṣitātīva duḥkhitā malinā tathā // Ang_1.871 //

bhāvayantī mahārudraṃ taṃ kālaṃ ninayedapi /

tāvanmātreṇa ca tataḥ sā putraṃ puṣkarasrajam // Ang_1.872 //

labhate nātra sandeho yadi sā syādrajasvalā /

śrāddhadine śūdrabhojane

na śūdraṃ bhojayecchrāddhe gṛhe yatnena taddine // Ang_1.873 //

śrāddhaśeṣaṃ na śūdrebhyo na dadyāttu khaleṣvapi /

pitṛbhojanapātrasya khananam

piturucchiṣṭapātrāṇi śrāddhe gopyāni kārayet // Ang_1.874 //

khanitvaiva vinikṣipya yathā śrāddhe na gocaram /

sodakumbham

kṛte 'kṛte vā sāpiṇḍye mātāpitroḥ parasya vā // Ang_1.875 //

tasyāpyannaṃ sodakumbhaṃ dadyātsaṃvatsaraṃ dvijaḥ /

adaivaṃ pārvaṇaśrāddhaṃ sodakumbhamadharmakam // Ang_1.876 //

kuryādābdikaparyantaṃ saṃkalpavidhinānvaham /

kuryādaharahaḥ śrāddham amāvāsyāṃ vinā sadā // Ang_1.877 //

yatsodakalaśaśrāddhaṃ na kuryādanumāsike /

prathamābde na tilatarpaṇam

prathamābde na kartavyaṃ tilatarpaṇamityapi // Ang_1.878 //

[102]

sapiṇḍīkaraṇātparaṃ śrāddhāṅgatarpaṇam

yadetattattu kathitaṃ vatsarābde sapiṇḍane /

ekādaśe dvādaśe vā sapiṇḍīkaraṇaṃ yadi // Ang_1.879 //

kṛtaṃ cettatpuraṃ samyak sadyaḥ śrāddhāṅgatarpaṇam /

kurvītaiva tathā darśaṃ pratimāsaṃ pṛthak pṛthak // Ang_1.880 //

akṛte tarpaṇe bhūyaḥ pitarastasya kevalam /

bhaveyurduḥkhitā ghoraṃ punaḥ pretatvaśaṅkayā // Ang_1.881 //

teṣāṃ śaṅkānirāsāya māsikeṣvaṅgatarpaṇam /

śrāddhānte vidhinā kāryaṃ sadya eva na saṃśayaḥ // Ang_1.882 //

pratimāsaṃ tadā darśaṃ yacchrāddhaṃ tarpaṇādikam /

asaṃśayaṃ prakurvīta na ceddoṣo mahān bhavet // Ang_1.883 //

śrāddhamukteḥ paraṃ teṣāṃ dvijānāṃ karaśuddhaye /

tilairhastodakaṃ kāryaṃ ṣaḍvāraṃ darbhapuñjataḥ // Ang_1.884 //

na cettatkaraśuddhiśca na bhavedeva kevalam /

madgotraṃ vardhatāṃ deva pitḥṇāṃ ca prasādataḥ // Ang_1.885 //

iti brāhmaṇapādeṣu saparyāṃ tāṃ tadācaret /

viśvedevaprasādaṃ ca pitḥṇāṃ ca prasādakam // Ang_1.886 //

svīkṛtya śirasā gṛhya devāśca pitarastataḥ /

svasti brūteti vācoktvā hy akṣayodakamityapi // Ang_1.887 //

astvityapi ca taddhaste śambaraṃ satilākṣatam /

yathākrameṇa dadyācca vācayiṣye svadhāṃ tathā // Ang_1.888 //

[103]

svāhāmapi ca saṃprārthya vācyatāmiti taistataḥ /

saṃproktastu ṛce tveti dhārāṃ tāṃ pravadetparām // Ang_1.889 //

pitṛbhyaśca prathamataḥ pitāmahebhya eva ca /

prapitāmahebhyaśca tadvat svadhāstā vācyatāmiti // Ang_1.890 //

bruvantu ca bhavanto vai oṃ svadhāmiti vai vadet /

saṃpadyantāṃ svadhāśceti devāścāpi tathā punaḥ // Ang_1.891 //

prīyantāṃ pitaraḥ paścāt pitāmahāstataḥ kila /

prapitāmahāśca pitaras taddhaste salilaṃ kṣipet // Ang_1.892 //

pitḥṇāṃ rajataṃ, devānāṃ svarṇam

tataḥ śrāddhaikasādguṇyahetave dakṣiṇāṃ mudā /

yathāśaktyā pradadyācca pitḥṇāṃ rajataṃ param // Ang_1.893 //

hiraṇyaṃ cāpi devānāṃ vājevājeti vai vadet /

uttiṣṭhateti pitaraḥ anugacchantu devatāḥ // Ang_1.894 //

ityudvāsya tu tān paścād annaśeṣo 'khilaḥ punaḥ /

kriyatāṃ kimiti prokte ceṣṭaiḥ sa upabhujyatām // Ang_1.895 //

ityuktastu tato bhūyaḥ svāduṣaṁ sada ityataḥ /

upasthānaṃ pitḥṇāṃ tu kuryātprāñjalinā dvijaḥ // Ang_1.896 //

teṣāṃ tāmāśiṣaṃ gṛhya praṇipatya vidhānataḥ /

anuvrajya vidhānena svagṛhasyāntime tyajet // Ang_1.897 //

na cetsarvatra tāḥ proktāḥ parā vyāhṛtayaḥ śivāḥ /

na cettu vāmadevāya mantraṃ paramamuttamam // Ang_1.898 //

[104]

pravadettena manunā yadyadvaiguṇyamāgatam /

karmamadhye paitṛke 'smin jñānājñānata eva vai // Ang_1.899 //

kartṛbhoktṛmahādoṣadravyakālādisaṃbhavāḥ /

lobhamohājñānacittakāyakṛtyaviśeṣajāḥ // Ang_1.900 //

mahāparādhāḥ sukrūrāḥ parīhāraikavarjitāḥ /

te sarve smaraṇāttasya mahāmantrasya vaibhavāt // Ang_1.901 //

sadyo vilayamāyānti karmasādguṇyamapyati /

prabhavetsadya evaivaṃ tasmāttu manumuttamam // Ang_1.902 //

namodvādaśasaṃyuktaṃ paṭhanīyaṃ sakṛtkila /

tāvanmātreṇa tatkarma paramaṃ tṛptikārakam // Ang_1.903 //

acchidraṃ sadguṇaṃ sāṅgaṃ vikalaikavivarjitam /

pratyavāyaikarahitaṃ gayāśrāddhaśatādhikam // Ang_1.904 //

bhavatyeva na sandehas tasmāttanmantramuccaret /

ucchiṣṭādi śrāddhe sapta pavitrāṇi

ucchiṣṭaṃ śivanirmālyaṃ vamanaṃ pretaparpaṭam // Ang_1.905 //

śrāddhe sapta pavitrāṇi dauhitraḥ kutapastilāḥ /

payaso vatsapītatvād ucchiṣṭamiti nāma tat // Ang_1.906 //

bhagīrathaprārthanayā tadgaṅgātyavalepahā /

tirodhānaṃ jaṭāraṇye kṛtvā tāmadharadyataḥ // Ang_1.907 //

tannirmālyaṃ tato gaṅgā sā prītyai paramā smṛtā /

sā nityaśuddhā tadyogād gaṅgā patitapāvanī // Ang_1.908 //

[105]

nirdoṣā saiva kathitā tadbhinnā sapta yāśca tāḥ /

aśuddhāśca kadācitsyuḥ śivāṅgapatitā tu sā // Ang_1.909 //

atyantaikapavitrā hi nānyā vai tatsamā sarit /

tadīyodakasaṃbandhād yatpitryaṃ karma tattu vai // Ang_1.910 //

apavitrasahasrebhyo muktaṃ sadyo bhaviṣyati /

pitaro nityatṛptāste naṣṭakṣutkāḥ pitāmahāḥ // Ang_1.911 //

pārameśvarasāyujyaṃ labhante prapitāmahāḥ /

apyanye kulajā eva syuste kulasahasrakam // Ang_1.912 //

taccāpi vaiṣṇavaṃ dhāma tatkṣaṇātprāpitaṃ bhavet /

trirātraphaladā nadyaḥ puṇye tadayanadvaye // Ang_1.913 //

ardhodaye mahodaye cakrike grahaṇe tathā /

padmakāpilaṣaṣṭhyāṃ vā punaranyeṣu tāḥ punaḥ // Ang_1.914 //

vidhiprayatnaracitā 'vagāhanajapādikaiḥ /

phalapradā hi sarito na tathā jāhnavī śivā // Ang_1.915 //

darśanasparśanadhyānair jantūnāṃ janmamocanī /

taduttarakṣaṇādgaṅgā tadbhārgatanusaṃbhavā // Ang_1.916 //

siṃhakarkaṭayormadhye sarvā nadyo rajasvalāḥ /

dinatrayamasaṃspṛśyās tatrādau yāḥ saridvarāḥ // Ang_1.917 //

mahānadyaḥ

godāvarī bhīmarathī tuṅgabhadrā ca veṇikā /

tāpī payoṣṇī divyā syur dakṣiṇe tu saridvarāḥ // Ang_1.918 //

pāvanī narmadā caiva yamunā ca mahānadī /

[106]

sarasvatī viśokā ca vitastā ca tathā punaḥ // Ang_1.919 //

dakṣiṇāyanakāle tu saṃprāpte cāvagāhanāt /

paraṃ tridinaparyantaṃ bhaveyustā rajasvalāḥ // Ang_1.920 //

na tu sā śambhusaṃbandhān nityaśuddhā prakīrtitā /

jāhnavī saritāṃ mukhyā sarvalokaikapāvanī // Ang_1.921 //

hlādanī pāvanī kāmā kāmanīyā kalāvatī /

karakā kaluṣaghnī yā nāgāścaitāsturīyakāt // Ang_1.922 //

divasāt prabhṛti proktās tisro rātrī rajasvalāḥ /

saptamīprabhṛti hyevaṃ saritaḥ kāścanāparāḥ // Ang_1.923 //

nalinī nirmalā nārā gurvī garbhā garā dharā /

kṣurikā kāśikā śyāmā daśa proktā rajasvalāḥ // Ang_1.924 //

dāridryanāśinī deyā bāhudā bahulā balā /

śarmiṣṭhā śayanā svāpā nava nadyo rajasvalāḥ // Ang_1.925 //

daśamīprabhṛti proktās tisro rātrīrmanīṣibhiḥ /

taptā tāpā tāpasā ca viśvāmitrā bṛhadvarā // Ang_1.926 //

dhenā senā sanā somā nava nadyo rajasvalāḥ /

trayodaśīprabhṛtyetā kathitāstā rajasvalāḥ // Ang_1.927 //

kalikā varuṇā vāmā somadā mahilā kalā /

[107]

tvaritā lulitā tārā ṣoḍaśaprabhṛti smṛtāḥ // Ang_1.928 //

tisro rātrīrāpagāstā mahāśuddhā rajasvalāḥ /

gārutmatā gatimatī gatidā gaṇavāritā // Ang_1.929 //

guṇāḍhyā guṇadā śeṣā sapta nadyaḥ prakīrtitāḥ /

ekonaviṃśatidinaprabhṛtyetā rajasvalāḥ // Ang_1.930 //

śātadruśca śatadruśca varaṇī vāruṇī rasā /

hiraṇyadā haimavatī gajavāsī manasvinī // Ang_1.931 //

rajasvalā navaitāḥ syur dvāviṃśatidināditaḥ /

karatoyā kālatoyā varṣatoyā saradrasā // Ang_1.932 //

antarjalā kheyatoyā bṛhattoyā sravajjalā /

pañcaviṃśatyādito vai vijñeyāstā rajasvalāḥ // Ang_1.933 //

aṣṭāviṃśatprabhṛti vai yāḥ kāścana janaiḥ kila /

nadīti nityaṃ kathyante khanyante ca tadā tadā // Ang_1.934 //

nadīgāḥ sindhugā vāpi parvatādisamudbhavāḥ /

yatra kutrāpi vā jātāḥ kṣudrā dīrghā jalairyutāḥ // Ang_1.935 //

varṣājalāśca khananajalā lavaṇaśambarāḥ /

sarvāstāḥ kathitāḥ sadbhir māsānte syū rajasvalāḥ // Ang_1.936 //

viśeṣeṇādhunā proktāḥ sarvāsāṃ saritāmapi /

prasaṃgāttatsvarūpasya māhātmyaṃ ca tathāvidham // Ang_1.937 //

uktaprāyaṃ vijānīyād yā vā nityajalāḥ punaḥ /

uttamā iti tāḥ proktā nadīnāṃ sindhusaṃgataḥ // Ang_1.938 //

ādhikyaṃ tatprakathitaṃ puṇyakṣetrādinā tathā /

[108]

kṣetraṃ cāpi tathā jñeyaṃ nadīyugmaikamelanāt // Ang_1.939 //

khananotpannasalilā tannyūnā kathitā tathā /

khananāccādhikajalā tacchreṣṭhā vai smṛtākhilaiḥ // Ang_1.940 //

pañcayojanaparyantapravahatsalilottamā /

utpattiprabhṛtisthairyavahatsalilasaṃyutā // Ang_1.941 //

paramā cottamā ceti sā gaṅgeti ca phaṇyate /

nadīnāṃ pravarā gaṅgā tajjalaṃ śrāddhakarmaṇi // Ang_1.942 //

pāvanaṃ paramaṃ proktaṃ vamanaṃ madhu cocyate /

tatpretaparpaṭaṃ sākṣāt pitḥṇāṃ duḥkhavārakam // Ang_1.943 //

khaḍgapātraṃ hi kutapo dauhitro vā punaḥ smṛtaḥ /

śivanirmālyataḥ śrāddhavaiguṇyaṃ tatpraśāmyati // Ang_1.944 //

punaḥkaraṇasaṃprāptau śivanirmālyayogataḥ /

pranaṣṭaḥ prabhaveddoṣas te cātrāpi vadāmyuta // Ang_1.945 //

punaḥśrāddhaprakaraṇam

vipravāntāvagnināśe piṇḍe ca vidalīkṛte /

piṇḍagolakasaṃyoge dīpanāśe tathaiva ca // Ang_1.946 //

rajasvalānāthabhuktau buddhipūrvaṃ tathaiva ca /

aśaucabhuktāvāśaucisaṃsparśe homavismṛtau // Ang_1.947 //

atithau taddinabhrāntyā saṃkalpakaraṇe 'pi vā /

ekasminneva divase pitrorvyatyāsataḥ kṛtaḥ // Ang_1.948 //

taddine copavāsaḥ syāt punaḥ śrāddhaṃ pare 'hani /

[109]

ādyaśrāddhe tu bhuñjānaviprasya vamanaṃ yadi // Ang_1.949 //

yatte kṛṣṇeti mantreṇa homaṃ kuryādyathāvidhi /

ṣoḍaśaśrāddhabhuñjānabrāhmaṇastu vamedyadi // Ang_1.950 //

pretāhutistu kartavyā laukikāgnau yathāvidhi /

anumāsikādyucchiṣṭavamane

anumāsike 'tra kartavya ucchiṣṭe vamanaṃ yadi // Ang_1.951 //

kabale tu subhuñjāne tṛptiṃ caiva vinirdiśet /

amāvāsyāmāsike ca brāhmaṇo mukhaniḥsrutam // Ang_1.952 //

tathā mahālayaśrāddhe pitrādervamanaṃ yadi /

pitāmahādivatkṛtvā śrāddhaśeṣaṃ samāpayet // Ang_1.953 //

ucchiṣṭocchiṣṭasaṃsparśe

ucchiṣṭena tu saṃspṛṣṭo bhuñjānaḥ śrāddhakarmaṇi /

śeṣamannaṃ tu nāśnīyāt kartuḥ śrāddhasya kā gatiḥ // Ang_1.954 //

tatsthānanāmagotreṇa hmāsanādi tathārcayet /

annatyāgaṃ tataḥ kṛtvā pāvake juhuyāccarum // Ang_1.955 //

puruṣasūktena juhuyād yāvaddvātriṃśadāhutiḥ /

homaśeṣaṃ samāpyātha śrāddhaśeṣaṃ samāpayet // Ang_1.956 //

akṛtvā tu samīpe tu brāhmaṇe vamanaṃ yadi /

punaḥ pākaṃ prakurvīta piṇḍadānaṃ yathāvidhi // Ang_1.957 //

ucchiṣṭasparśanaṃ jñātvā tatpātraṃ ca vihāya ca /

tatpātraṃ parihatyātha bhūmiṃ samanulipya ca // Ang_1.958 //

[110]

tasya śīghraṃ vidhāyaiva sarvamannaṃ praveṣṭayet /

pariṣicya tataḥ paścād bhojayecca na doṣakṛt // Ang_1.959 //

anyonyasparśe

śrāddhapaṅktau tu bhuñjānāv anyonyaṃ spṛśato yadi /

dvau viprau visṛjedannaṃ bhuktvā cāndrāyaṇaṃ caret // Ang_1.960 //

ucchiṣṭocchiṣṭasaṃsparśe śunā śūdreṇa vā tathā /

upoṣya rajanīmekāṃ pañcagavyena śudhyati // Ang_1.961 //

indrāya somasūktena śrāddhavighno yadā bhavet /

agnyādibhirbhojanena śrāddhaṃ saṃpūrṇameva hi // Ang_1.962 //

indrāya somasūktena bhojaneneti ca trayam /

vidhānaṃ kathitaṃ samyag vyavasthā hyatra cocyate // Ang_1.963 //

piṇḍadānātparaṃ yasya kasyacidbrāhmaṇasya vai /

vamanācchrāddhavighne tu tadā sūktajapāddhi sā // Ang_1.964 //

śrāddhasaṃpūrṇatā jñeyā tatpūrvaṃ cettu daivake /

pitāmahaviṣṇuvamane

pitāmahe tatparasmin viṣṇvā vā vamane yadi // Ang_1.965 //

homenaiva tadā jñeyā dvayoryadi tadā punaḥ /

tatsūktajapahomābhyāṃ śrāddhasaṃpūrṇatā smṛtā // Ang_1.966 //

darśādau chardane

pitṛsthānasya viprasya vamane yadi darśake /

punaḥ pākena tacchrāddhabhojanaṃ vihitaṃ tadā // Ang_1.967 //

[111]

ābdike vānumāse vā taddinopoṣaṇaṃ bhavet /

pare 'hani punaḥśrāddhaṃ bhojanenaiva nānyathā // Ang_1.968 //

eka eva yadā vipro bhonane chardito yadi /

ābdike tu pare 'hnyeva darśe vā yadi māsike // Ang_1.969 //

tathaivāgniṃ samādhāya homaṃ kuryādyathāvidhi /

tatsthānanāmagotreṇa cāsanādi samarcayet // Ang_1.970 //

annatyāgaṃ prakurvīta tato 'gnau juhuyāccarum /

prāṇādipañcabhirmantrair yāvaddvātriṃśadāhutiḥ // Ang_1.971 //

homaśeṣaṃ samāpyātha śrāddhaśeṣaṃ samāpayet /

punaḥ pākena sadyo vai śrāddhasya karaṇaṃ smṛtam // Ang_1.972 //

darśādiṣveva kathitaṃ na pratyabde kathaṃcana /

pratyabdasya pare 'hnyeva sthānaṃ viprasya tatsmṛtam // Ang_1.973 //

upavāsārthaḥ

upāvṛttistu pākebhyo yastu vāso guṇaiḥ saha // Ang_1.974 //

upavāsaḥ sa vijñeyaḥ sarvabhogavivarjitaḥ /

aputrāsāpiṇḍyam

patnyāḥ kuryādaputrāyāḥ patyurmātrādibhiḥ saha // Ang_1.975 //

sāpiṇḍyamanuyāne tu janakena sahātmajaḥ. /

anugamane

mṛtaṃ yānugatā nāthaṃ sā tena saha piṇḍanam // Ang_1.976 //

[112]

arhati svargavāse 'pi yāvadābhūtasaṃplavam /

strīpiṇḍaṃ bhartṛpiṇḍena saṃyujya vidhivatpunaḥ // Ang_1.977 //

tredhā vibhajya tatpiṇḍaṃ kṣipenmātrādiṣu triṣu /

bhartuḥ pitrādibhiḥ kuryād bhartrā patnyāstathaiva ca // Ang_1.978 //

sapatnyā vā 'sapatnyā vā na bheda iti gobhilaḥ /

ekādaśe 'hani ṣoḍaśam

kecidatra pṛthakprocus taṃ pakṣaṃ pravadāmyaham // Ang_1.979 //

ekacityāṃ samārūḍhau dampatī nidhanaṃ gatau /

ekoddiṣṭaṃ ṣoḍaśaṃ ca pṛthagekādaśe 'hani // Ang_1.980 //

dvādaśe 'hani saṃprāpte piṇḍamekaṃ dvayoḥ kṣipet /

pitāmahādipiṇḍeṣu taṃ piturviniyojayet // Ang_1.981 //

kecittameva piṇḍaṃ tu dvedhā kṛtvā tataḥ param /

udagbhāgagataṃ piṇḍaṃ pitṛvarge niyojayet // Ang_1.982 //

yaṃ dakṣiṇasthitaṃ piṇḍaṃ mātṛvarge niyojayet /

taddine paredyurvā sahagamane śrāddham

atra kecitpunaḥ procuḥ prakārāntarataḥ kila // Ang_1.983 //

taddine vā paredyurvā bhartāramanugacchati /

bhartrā sahaiva śuddhiḥ syāt śrāddhaṃ caikadine bhavet // Ang_1.984 //

paitṛkaṃ maraṇaṃ yatra tadevāhuḥ pradhānakam /

kecittu mātṛkaṃ prāhur evaṃ pakṣadvayaṃ smṛtam // Ang_1.985 //

[113]

pracetā atra covāca svamataṃ tatpravacmyaham /

bhartrā saha pramītāyāḥ mṛte 'hanyapare 'hni vā // Ang_1.986 //

āśaucaṃ maraṇoddiśya dahanādi tayorna tu /

punaḥ pakṣāntaraṃ proktaṃ kaiścittatra maharṣibhiḥ // Ang_1.987 //

pativratā tvanyadine 'nugacched yā strī paticittyadhirohaṇena /

daśāhato bharturaghasya śuddhiḥ śrāddhadvayaṃ syātpṛthagekakāle // Ang_1.988 //

tayorāśauce maraṇādi

bhartāramanugacchantī patnī cedārtavā yadi /

tailadroṇyāṃ vinikṣipya lavaṇe vā svakaṃ patim // Ang_1.989 //

paraṃ trirātrāddahanaṃ kuryuste bāndhavāstayā /

śrāddhaṃ caikadine kuryur dvayorapi hi nirṇayaḥ // Ang_1.990 //

ekoddiṣṭaṃ ṣoḍaśaṃ ca bharturekādaśe 'hani /

dvādaśe 'hani saṃprāpte piṇḍamekaṃ dvayoḥ kṣipet // Ang_1.991 //

pitāmahādipiṇḍeṣu taṃ piturviniyojayet /

brahmavādimataṃ bhūyas tv anyadvakṣyāmi śobhanam // Ang_1.992 //

dahyamānaṃ tu bhartāraṃ dṛṣṭvā nārī pativratā /

anugacchettayoḥ śrāddhaṃ pṛthagekādaśe 'hani // Ang_1.993 //

śilāpratiṣṭhāpanādikṛtyaṃ sarvaṃ pṛthak pṛthak /

ekatraiva prakurvīta piturmātuḥ samantrakam // Ang_1.994 //

ṣoḍaśāntaṃ pṛthakkṛtvā sāpiṇḍyaṃ dvādaśe 'hani /

pretatvāttu vimuktena saha mātuḥ sapiṇḍakam // Ang_1.995 //

[114]

tatpiṇḍasaṃyojanam

strīpiṇḍaṃ bhartṛpiṇḍena saṃyujya vidhivatpunaḥ /

tredhā vibhajya taṃ piṇḍaṃ kṣipenmātrādiṣu triṣu // Ang_1.996 //

mātuḥ sāpiṇḍyābhāvasthalam

atra viṣṇurmataṃ svasya sulabhāyāvadatkila /

kṛte pituḥ sapiṇḍatve mātustu na sapiṇḍanam // Ang_1.997 //

pitureva sapiṇḍatve tasyā api kṛtaṃ bhavet /

strīṇāṃ pṛthaṅ na kartavyā sapiṇḍīkaraṇakriyā // Ang_1.998 //

dattena pālakapituḥ sāpiṇḍyam

anyagotrapradattaścet tanayaḥ svapitustataḥ /

pālakasya prakurvīta tatpitrādisapiṇḍanam // Ang_1.999 //

dattaputrakṛtyam

vivādo nātra ko 'pyasti tādṛgdattasutaḥ pituḥ /

svayaṃ tadbhinnagotro 'pi tadgotre yojayecca tam // Ang_1.1000 //

pitāmahādibhiḥ samyak yatprācīnaikagotrakaiḥ /

dattapautrasya pitaraṃ prapitāmahamukhyakaiḥ // Ang_1.1001 //

tyaktvā pitāmahaṃ tvanyagotraṃ samyak tataḥ param /

yojayennātra sandehas tajjaṃ tatprapitāmaham // Ang_1.1002 //

tyaktvā samyagvicāyaiva svagotraireva yojanam /

kuryāttadvidhinā no cet pitḥṇāṃ saṃkaro bhavet // Ang_1.1003 //

tena doṣaśca sumahān prabhavedeva durghaṭaḥ /

[115]

dattaputrodbhavo yatnāt sapiṇḍīkaraṇe pituḥ // Ang_1.1004 //

tyajetpitāmahaṃ yatnāt tatputraḥ prapitāmaham /

tatputraścettato vṛddhaprapitāmahameva vai // Ang_1.1005 //

evaṃ mātuḥ sapiṇḍe tu dattaputrodbhavaścaret /

anyagotradattaḥ

yadyanyagotrajo dattaḥ santatau tatparaṃparām // Ang_1.1006 //

catuṣkulaikaparyantaṃ jātānāṃ saṅkaṭaṃ mahat /

tasmin sapiṇḍīkaraṇe tadānīṃ samupasthite // Ang_1.1007 //

bhavatyeva hi tatpaścāt pañcamādi yathākramam /

svayameva bhavettāvat tadvarge janmināṃ mahat // Ang_1.1008 //

avekṣaṇaṃ jāgarūkatā ca nitye smṛte tarām /

tasmātsagotre tanayaṃ saṃgṛhṇīyādaputrakaḥ // Ang_1.1009 //

śiṣṭaṃ sarvaṃ pūrvameva mayā samyaṅ nirūpitam /

putre jāte tato bhūyaḥ putrasvīkaraṇādatha // Ang_1.1010 //

jāto 'dhikaḥ pradattāttu dharmataḥ sarvakarmasu /

pituḥ śrāddhasya ṣaṇmāsāt pūrvaṃ prabhṛti kṛtyam

pitroḥ śrāddhasya ṣaṇmāsāt pūrvameva tadā tadā // Ang_1.1011 //

śrāddhasmṛtiṃ prakurvanvai kathāḥ kāścana santatam /

prakurvan svajanaistiṣṭhed iṣṭān kāṃścidviśeṣakān // Ang_1.1012 //

tilamāṣavrīhiyavān guḍamudgādikān madhu /

[116]

kandamūlādikān kāṃścid vastrakārpāsakādikān // Ang_1.1013 //

saṃgṛhya sthāpayedyatnād divyacandanakhaṇḍakam /

divyośīraṃ gugguluṃ ca nikṣipeccāvanītale // Ang_1.1014 //

śuṣkān śalāṭukān kāṃścid gopayecchrāddhahetave /

vṛkṣeṣu kāṃścidyatnena bhūmyantarbhūtale tathā // Ang_1.1015 //

kusūleṣu dukūleṣu punaḥ kumbhaghaṭeṣu ca /

sthāpayennikṣipedevaṃ nikhanetkāṃścidapyuta // Ang_1.1016 //

samīcīnāni vastūni dṛṣṭamātrāṇi cettadā /

śrāddhārthamiti niścitya proktvā svīyaiśca kevalam // Ang_1.1017 //

gopayitvaiva yatnena sthāpayetpālayedapi /

taduktitatkathātṛptāḥ pitaro nityameva vai // Ang_1.1018 //

āśīrbhirenaṃ satataṃ vardhayantyapi tāritāḥ /

kathātṛptiḥ

bhavanti kathayā svarge pitṛloke ca te 'niśam // Ang_1.1019 //

kathayā tṛptireteṣāṃ smṛtyoktyā vacanādapi /

tadīyakṛtyasaṃbhāṣāpriyavastupracāraṇaiḥ // Ang_1.1020 //

vidyamānāgnirapi tridinātpūrvaṃ punaḥ

yatnāddinatrayātpūrvaṃ vidyamānāgnirapyalam /

punaḥsaṃdhānavidhinā śrāddhāyāgniṃ susaṃskriyāt // Ang_1.1021 //

śrāddhadine varjyam

aupāsanaṃ vinā homam anyaṃ homaṃ tu taddine /

na kuryādeva vidhinā yadi kuryāttu tatpatet // Ang_1.1022 //

[117]

śrāddhadine dānajapādi na kartavyam

dānādhyayanadevārcājapahomavratādikān /

na kuryācchrāddhadivase prāgviprāṇāṃ visarjanāt // Ang_1.1023 //

na dadyādyācamānebhyaḥ phalapuṣpajalākṣatān /

taṇḍulān dadhitakrājyaśākapātratṛṇasthalam // Ang_1.1024 //

kāṣṭhamūlakandabhāṇḍavidyāpustakabhūṣaṇam /

ṛṇamevaṃ dhanaṃ dhānyaṃ celaṃ vā 'nugrahādikam // Ang_1.1025 //

kalyāṇavārtākopādicāṭupāruṣyabhāṣaṇam /

bālanigrahatadgrāhatatsallāpādi varjayet // Ang_1.1026 //

uccaiḥ saṃbhāṣaṇaṃ hastatāḍanaṃ hasanaṃ vṛthā /

durālāpaṃ duṣṭalokabhāṣaṇaṃ duṣṭaśikṣaṇam // Ang_1.1027 //

naitāni kuryādyatnena pratyabde tu viśeṣataḥ /

mṛtāhe darśe

darśādiṣu mṛtāhaścen mṛtāhaṃ pūrvamācaret // Ang_1.1028 //

paścāddarśaṃ prakurvīta pitrorevāyamucyate /

mṛtāhe mātāmahādiśrāddhasaṃbhave

mātāmahasya tatpatnyā sāpatnīmātureva ca // Ang_1.1029 //

pituḥ śrāddhasamatvena procuḥ kila maharṣayaḥ /

darśe samāgataṃ manvādikaṃ śrāddhaṃ samācaret // Ang_1.1030 //

darśasiddhistāvatā syād daivataikyena kevalam /

sapiṇḍakamapiṇḍaṃ vā daivataikye pṛthaṅ na tu // Ang_1.1031 //

kāryaṃ bhavati tacchrāddhaṃ bhinnadaivatake punaḥ /

[118]

nityanaimittike prāpte

pūrvaṃ naimittikaṃ kāryaṃ pratyabde yadi tattadā // Ang_1.1032 //

pratyabdamāgataṃ pratyāsattiyogavaśāccaret /

pituḥ śrāddhaṃ prathamato mātuḥ śrāddhaṃ tataḥ param // Ang_1.1033 //

paścānmātāmahasyāpi tatpatnyāśca tataḥ param /

paścātsapatnīmātuḥ syāt paścātpatnyā prakīrtitam // Ang_1.1034 //

sutabhrātṛpitṛvyāṇāṃ mātulādikramātsmṛtam /

darśe bahuśrāddhasaṃbhave

pitrādibhinnaśrāddhānāṃ kāruṇyānāṃ yadā punaḥ // Ang_1.1035 //

darśādiṣvāgatānāṃ cen mṛtāhānāṃ tadā param /

darśādikaṃ samāpyaiva kāruṇyaśrāddhamācaret // Ang_1.1036 //

kecitpatnyāḥ pitṛvyasya tatpatnyāśca samāgamam /

darśādiṣu mṛtāhaṃ vai pūrvaṃ kṛtvā tataḥ param // Ang_1.1037 //

darśādikamanuṣṭheyam iti procuśca tatkṛtau /

tasmādyathāruciparam ātmatṛptiḥ praśasyate // Ang_1.1038 //

vastuto 'tra punarvacmi pitṛvyo yadi kevalam /

etasya paramo mukhyas tatpatnī vāpi patnyapi // Ang_1.1039 //

mātṛtvakāryakāraṇe mahatī sumahatyapi /

tadā cettanmṛtāhaṃ tu pūrvaṃ kṛtvā tataḥ punaḥ // Ang_1.1040 //

[119]

darśādikaṃ prakurvīta na cette kevalā yadi /

nāmamātreṇa kathitās tadā darśādikaṃ purā // Ang_1.1041 //

kṛtvaiva paścāttacchrāddhaṃ kāruṇyānāmiti sthitiḥ /

sarvatraivaṃ prakathitaṃ svāminaḥ sakhyureva vā // Ang_1.1042 //

purohitācāryayośca pratyāsattiprabhedataḥ /

śrāddhasya karaṇaṃ proktaṃ punarapyupakāriṇaḥ // Ang_1.1043 //

teṣāṃ teṣāṃ kriyābhedāc chrāddhānuṣṭhānamucyate /

sarvatraivātmatuṣṭiḥ syād viduṣaḥ paramottamā // Ang_1.1044 //

keṣāṃcitkalpaprakāraḥ

punarviśeṣaḥ ko 'pyasti pravakṣyāmyatra taṃ punaḥ /

yatastāto yato vṛttir yato jīvo yataḥ prasūḥ // Ang_1.1045 //

sa svīkṛtaḥ śrāddhatithir bhraṣṭatyaktapitāpi vā /

darśādiśrāddhaparato mṛtāhaśrāddhamācaret // Ang_1.1046 //

pitrātyantaikakalahe dhāvanāvasare sute /

jāte naṣṭe ca pitari tathā mātari tatparam // Ang_1.1047 //

alpakālamṛtāyāṃ tu tattadgrāmasthitairapi /

tadā tadā pālito yo daivājjīvanpravardhitaḥ // Ang_1.1048 //

dṛṣṭamātrairbālya eva viprabudhyaiva taistarām /

saṃskṛtaścādhyāpitaśca jñātājñātaikagotrakaḥ // Ang_1.1049 //

ajñātagrāmatātādir jñātajātirjanoktitaḥ /

[120]

tato vidvān mahātmā yo yatastāta iti smṛtaḥ // Ang_1.1050 //

evameva tathānyo 'pi tathāvasthāprabhedataḥ /

yatotpattistu kathitā ajñātagrāmasaṃbhavaḥ // Ang_1.1051 //

svajīvanaprakāraṃ yo bālye dvādaśavārṣikāt /

na vetti naṣṭajanako yatotpattistu kathyate // Ang_1.1052 //

mātaraṃ yo na jānāti svakīyajanaśūnyataḥ /

tathā pitrādikān sarvān procyate 'sau yataḥ prasūḥ // Ang_1.1053 //

ta ete kila sarvepi vipatkālasamudbhavāḥ /

naṣṭapitrādikajanā daivātsaṃprāptajīvanāḥ // Ang_1.1054 //

yaiśca kaiściddṛṣṭamātrair viprabudhyaikapālitaiḥ /

avasthābhedataḥ sarve tattannāmāṅkitāḥ smṛtāḥ // Ang_1.1055 //

catvāraḥ kathitāḥ sadbhir atiduḥkhaikajīvitam /

atibālye tato bhūyo yauvane prāptasaṃpadaḥ // Ang_1.1056 //

daivayogena vidvāṃsaḥ karmaṭhāścāpi vā bhavan /

piturmṛtatithiṃ yo vā jñātvā bālyena kevalam // Ang_1.1057 //

svayameva śrāddhahetor mārgaśīrṣe hyamādikam /

śāstradṛṣṭyā samālocya sadbhirukto 'thavā gṛṇan // Ang_1.1058 //

svasvīkṛtaśrāddhatithir ucyate brahmavādibhiḥ /

bhraṣṭakriyā

madyapānādinā bhraṣṭaḥ pitā yasya babhūva vai // Ang_1.1059 //

mṛtestasya paraṃ proṣya caturviṃśativārṣikam /

[121]

bhraṣṭakriyā prakartavyā putreṇa vidinātmanā // Ang_1.1060 //

tasya śrāddhaṃ tataḥ kāryaṃ tādṛśasya durātmanaḥ /

tādṛkpitṛkriyākartā sa u bhraṣṭapitā smṛtaḥ // Ang_1.1061 //

pitustu bhraṃśamātreṇa nāyaṃ bhraṣṭapitā bhavet /

tādṛkkarmaikakaraṇasamayādatha tādṛśaḥ // Ang_1.1062 //

sarvathā patitasya pañcaviṃśadvarṣātparaṃ kriyārambhaḥ

bhavatyapi tathā tyaktapitā cāpi prakathyate /

svayaṃ caṇḍālatāṃ budhyā prāpto yo svajanairapi // Ang_1.1063 //

bahiṣkṛtaśca saṃtyaktas tādṛśaṃ pitaraṃ mṛtam /

pañcaviṃśativarṣebhyaḥ paraṃ putraḥ sa śāstrataḥ // Ang_1.1064 //

ṣaḍabdaṃ ṣaḍguṇatvena varṣayitvātikṛcchrakaiḥ /

mahākṛcchraistaptakṛcchraiḥ parākātiśatairapi // Ang_1.1065 //

cāpāgrasnānaśanakair mantrakumbhasahasrakaiḥ /

gosahasrairvidhānena saṃskuryāttasya kevalam // Ang_1.1066 //

pratisaṃvatsaraṃ paścāt tādṛkcchrāddhakarastu yaḥ /

sa u tyaktapitā jñeyas ta ete tanayāḥ sadā // Ang_1.1067 //

evaṃjātīyakā ye syus te sarve dharmatatparāḥ /

darśādiśrāddhaparato mṛtāhaśrādvamācaret // Ang_1.1068 //

teṣāṃ śrāddhaikakaraṇam eteṣāṃ svasya kevalam /

pratyavāyaikaśūnyāya na ceddoṣo mahān bhavet // Ang_1.1069 //

tatsaṃbhūtamahādoṣaparihārāya vā na cet /

[122]

prāptaye karmaṭhatvasya na cedasya tu kevalam // Ang_1.1070 //

śrāddhatyāgāt pratyavāyo bhavettasmāttathā '; 'caret /

nityaṃ teṣāṃ mṛtāheṣu dānadharmādikaṃ caret // Ang_1.1071 //

viprāṇāṃ bhojanātpūrvaṃ niyamo 'yamudāhṛtaḥ /

durātmanāṃ viśeṣeṇa pūrvavaddoṣaśāntaye // Ang_1.1072 //

śrāddhamukteḥ paraṃ teṣāṃ na kuryādbhūribhojanam /

śrāddhāṅgatarpaṇaṃ pare 'hani

paredyurvā prayatnena śrāddhāṅgatilatarpaṇam // Ang_1.1073 //

sadya eva prakartavyaṃ pūrvaṃ paścāttu vā tathā /

abhiśravaṇamevaṃ syād ekenaiva hi kāritam // Ang_1.1074 //

nānnasūktaṃ tyāgakāle prācīnāvītikaṃ na tu /

agnaukaraṇahome 'piṃ taccāvaśyakamucyate // Ang_1.1075 //

uddeśatyāgakāle savyam

uddeśatyāgakāle ca savyameva bhaveddhi vai /

madhuvātādyante na

madhuvātādikaṃ mukter ante naiva vadedapi // Ang_1.1076 //

vikiraṃ na kuryāt

vikiraṃ naiva kurvīta nityakarmāṇi yāni vā /

tāni sarvāṇi sarvatra dhṛtvā puṇḍraṃ vidhānataḥ // Ang_1.1077 //

[123]

niveditānnataḥ pañcayajñānte 'tithipūjanāt /

pūrvaṃ teṣāṃ prakartavyaṃ pratyabdādikakarma vai // Ang_1.1078 //

teṣāṃ śrāddhe tyāgamātrāt kṛte sarvaṃ kṛtaṃ bhavet /

vamane

api prāpte 'pi vamane pitṛsthānasya vā kimu // Ang_1.1079 //

na punaḥ karaṇaṃ kuryāc chrāddhaśeṣaṃ samāpayet /

pādaprakṣālane teṣāṃ maṇḍalānarcanaṃ bhavet // Ang_1.1080 //

pādaprakṣālanārthāya pradeyamudakaṃ param /

ta ete nikhilā dharmā mṛtāhe kevalaṃ smṛtāḥ // Ang_1.1081 //

na darśādiṣu vijñeyās tatra dharmā yathoktitaḥ /

prakartavyā viśeṣeṇa vikāro 'tyantakutsitaḥ // Ang_1.1082 //

mṛtāha eva kathito nānyato yatra kutracit /

śrāddhānte vā paredyurvā śakto yaḥ pitṛkarmaṇi // Ang_1.1083 //

na kuryānmohatastūṣṇīṃ viprāṇāṃ bhūribhojanam /

ardhatṛptā hi pitaro bhaveyurnātra saṃśayaḥ // Ang_1.1084 //

karturbhojanābhāve

śrāddhaṃ kṛtvā tu yo mūḍho na bhuṅkte pitṛsevitam /

iṣṭaiḥ putrairbandhubhiśca brāhmaṇairbahmavādibhiḥ // Ang_1.1085 //

ācāyairgurubhiḥ sadbhirāgatābhyāgatairapi

pitaro naiva tṛptāḥ syur bhuñjīyāttena tṛptitaḥ // Ang_1.1086 //

tadvaṃśyānāmarbhakāṇāṃ viprabhukteranantaram /

tatkāṃkṣitāni vastūni bhakṣyādīni phalānyapi // Ang_1.1087 //

[124]

svacchandanaḥ pradeyāni tāvanmātreṇa te param /

atituṣṭā mahātuṣṭāḥ parituṣṭāḥ praharṣitāḥ // Ang_1.1088 //

pūjitāśca bhaviṣyanti tasmādbālamanoratham /

pūrayetpitṛtṛptyarthaṃ taddineṣu viśeṣataḥ // Ang_1.1089 //

tṛptāḥ stheti tathā prokte trivāraṃ pitṛsūnunā /

bhāvayanti tadā taṃ vai cetasā tu vayaṃ tathā // Ang_1.1090 //

tṛptā jātāstathā tvaṃ ca tṛpto yadi tadā vayam /

tṛptā bhūma na cenno 'dya kā tṛptiriti vai tarām // Ang_1.1091 //

dūyamānana manasā tiṣṭhanti kila tena vai /

samyagbhuñjīta vai pūrvaṃ yathā kurvan bhujikriyām // Ang_1.1092 //

atṛptā eva no te syur iṣṭaiḥ putraiśca bandhubhiḥ /

viprālaṃkaraṇe jāte gṛhālaṃkaraṇaṃ bhavet // Ang_1.1093 //

patnyādīnāmalaṃkāraḥ śiṣṭabrāhmaṇabhojanam /

anveva bhojanaṃ taṣāṃ taddine kriyate tu yat // Ang_1.1094 //

tatsarvaṃ prītaye teṣāṃ bhavedevaṃ na cānyathā /

yadvā tadvā prakartavyaṃ tattatsarvaṃ prayatnataḥ // Ang_1.1095 //

anantaraṃ viprabhukteḥ pitrudvāmanataḥ param /

tatpūrvaṃ lavamātraṃ vā vastu kiñcidapi svayam // Ang_1.1096 //

na dadyācchrāddhakṛdvācā dāsyāmīti vadenna vā /

tiladroṇavrayaḥ

tiladroṇavrayaṃ kuryāt taddine samupasthite // Ang_1.1097 //

[125]

bhakṣyāstilamayāḥ kāryās tilakalkaṃ viśeṣataḥ /

tilacūrṇaṃ tailapiṣṭaṃ tilabharjanamapyuta // Ang_1.1098 //

tilārcanaṃ tilamukhaṃ rakṣohananamācaret /

tilairvikiraṇaṃ kuryād dravyalopeṣu kṛtsnaśaḥ // Ang_1.1099 //

samīcīnaṃ tilaiḥ kuryāt tilāḥ syuḥ somadevatāḥ /

somaḥ pitḥṇāmādhāraḥ somāyaiva tu hūyate // Ang_1.1100 //

so 'yaṃ hi pitṛbhiḥ prītas taddattaṃ kavyamuttamam /

somatṛptyaikajanakaṃ tasmātsomahutaṃ haviḥ // Ang_1.1101 //

tatkalāvṛddhijanakaṃ sā kalā pīyate hi taiḥ /

vasvādibhiḥ pitṛbhistu tadeva tattilaiḥ sadā // Ang_1.1102 //

sarvaśrāddheṣu pitaraḥ pūjanīyā viśeṣataḥ /

darśaśrāddhaṃ tarpaṇasvarūpeṇa

sarvābhāve viśeṣeṇa tilairjalavimiśritaiḥ // Ang_1.1103 //

darśādikāni śrāddhāni kāryāṇyeva samantrataḥ /

svadhā namastarpayāmi pitaraṃ ca pitāmaham // Ang_1.1104 //

prapitāmahamevaṃ ca vasvādikamayāṃstathā /

nāmagotraikasaṃyuktān śrāddhaṃ kṛtvāpi tatparam // Ang_1.1105 //

tadaṅgatarpaṇaṃ kāryaṃ mṛtasyādau tilodakam /

samārabhya kriyāḥ kāryās tasmātsantastilodakam // Ang_1.1106 //

prayamaśrāddhamevocuḥ śrāddhapratividhitvataḥ /

tadevocuśca nikhilā durbalānāṃ hitecchavaḥ // Ang_1.1107 //

[126]

samālokyaiva śāstrāṇi śrutimūlāni te purā /

manvādayo mahātmānas tilā syustādṛśāḥ kila // Ang_1.1108 //

satilairvidyate śrāddhaṃ vinā sarvatra kevalam /

mukhyadravyaistilairadbhiḥ paitṛkaṃ nikhilaṃ bhavet // Ang_1.1109 //

sarveṣāṃ karmaṇāmādyā āpa eva viśeṣataḥ /

paramāḥ kāraṇānīha tasmādbrāhmaṇapuṃgavāḥ // Ang_1.1110 //

apa eva samāśritya varṣante toyadā mahat /

jalaṃ tatraiva vartante tadeva paramaṃ sthalam // Ang_1.1111 //

prabhūtaidhodakagrāmaḥ sarvadeśottamottamaḥ /

nadītīraṃ viśeṣeṇa tacchatādhikamucyate // Ang_1.1112 //

tatraiva sakalā dharmā anuṣṭheyā hi santatam /

nadī ca sajalā jñeyā na tacchūnyā kadācana // Ang_1.1113 //

iti āṅgirasam |

ityāṅgirasasmṛtau pūrvāṅgirasaṃ samāptam |

[127]

uttarāṅgirasam

prathamo 'dhyāyaḥ

viśvarūpaṃ namaskṛtya devaṃ tribhuvaneśvaram /

dharmasya darśanārthāya aṅgirā idamabravīt // Ang_2,1.1 //

atha trayāṇāṃ vakṣyāmi pramāṇaṃ vidhimāditaḥ /

dharmasya parṣadaścaiva prāyaścittakramasya ca // Ang_2,1.2 //

prāyaścittaṃ catuṣpādaṃ vihitaṃ dharmakartṛbhiḥ /

pariṣaddaśadhā proktā trividhā vā samāsataḥ // Ang_2,1.3 //

pramāṇābhihitaṃ yattu sarvamaṅgirasā tadā /

aprameyapramāṇasya duḥkhenādhigamo bhavet // Ang_2,1.4 //

tasmādaṅgirasā puṇyaṃ dharmaśāstramidaṃ kṛtam /

[128]

upasthānavranādeśacaryāśuddhiprakāśanam // Ang_2,1.5 //

sa dharmastu kṛto jñeyaḥ svādhiṣṭhānaka eva vai /

caturbhiḥ sādhanaiścaiva dharmaḥ proktaḥ sanātanaḥ // Ang_2,1.6 //

kṛtvā pūrvamudāhārya yathoktaṃ dharmakartṛbhiḥ /

paścātkāryānusāreṇa śaktyā kuryuranugraham // Ang_2,1.7 //

yatpūrvamṛṣibhiḥ proktaṃ dharmaśāstramanuttamam /

tatpramāṇaṃ tu sarveṣāṃ lokadharmānuvarṇanam // Ang_2,1.8 //

na hi teṣāmatikramya vacanāni mahātmanām /

prajñānairapi vidvadbhiḥ śakyamanyatprabhāṣitum // Ang_2,1.9 //

svābhiprāyakṛtaṃ karma vidhivijñānavarjitam /

krīḍākarmeva bālānāṃ tatsarvaṃ syānnirarthakam // Ang_2,1.10 //

ityaṅgirasadharmaśāstre upoddhāto nāma prathamo 'dhyāyaḥ

[129]

dvitīyo 'dhyāyaḥ

ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi copasthānasya lakṣaṇam /

upasthito hi nyāyena vratādeśanamarhati // Ang_2,2.1 //

sadyo niḥsaṃśayaḥ pāpo na bhuñjītānupasthitaḥ /

bhuñjāno vardhayet pāpaṃ pariṣadyatra vartate // Ang_2,2.2 //

saṃśaye na tu bhoktavyaṃ yāvatkāryaviniścayaḥ /

pramāṇenaiva kartavyaṃ yāvadāśāsanaṃ tathā // Ang_2,2.3 //

kṛtvā pāpaṃ na gūheta gūhyamānaṃ tu vardhate /

svalpaṃ vātha prabhūtaṃ vā dharmavidbhyo nivedayet // Ang_2,2.4 //

te hi pāpakṛtāṃ vaidyā boddhāraścaiva pāpmanām /

duḥkhasyaiva yathā vaidyāḥ siddhimanto rujāyatām // Ang_2,2.5 //

prāyaścitte samutpanne śrīmān satyaparāyaṇaḥ /

mṛdurārjavasaṃpannaḥ śuddhiṃ yāyāddvijaḥ sadā // Ang_2,2.6 //

[130]

sacelaṃ vāgyataḥ snātvā klinnavāsāḥ samāhitaḥ /

kṣatriyo vātha vaiśyo vā tataḥ pariṣadaṃ vrajet // Ang_2,2.7 //

upasthānaṃ tataḥ śīghram artimān dharaṇīṃ vrajan /

gātraiśca śirasā caiva na ca kiṃcidudāharet // Ang_2,2.8 //

tataste praṇipātena dṛṣṭvā taṃ samupasthitam /

viprāḥ pṛcchanti yatkāryam upaveśyāsane śubhe // Ang_2,2.9 //

kiṃ te kāryaṃ kimarthaṃ vā kiṃ vā mṛgayase dvija /

parṣadi brūhi tatsarvaṃ yatkāryaṃ hitamātmanaḥ // Ang_2,2.10 //

ityāṅgirasadharmaśāstre pariṣadupasthānaṃ nāma dvitīyo 'dhyāyaḥ

tṛtīyo 'dhyāyaḥ

satyena dyotate rājā satyena dyotate raviḥ /

satyena dyotate vahniḥ satye sarvaṃ pratiṣṭhitam // Ang_2,3.1 //

bhūrbhuvaḥsvastrayolokās te 'pi satye pratiṣṭhitāḥ /

asmākaṃ caiva sarveṣāṃ satyameva parā gatiḥ // Ang_2,3.2 //

[131]

yadi cedvakṣyate satyaṃ niyataṃ prāpyate sukham /

yadgṛhīto hyasatyena na ca śudhyeta karhicit // Ang_2,3.3 //

satyenaiva viśudhyanti śuddhikāmāśca mānavāḥ /

tasmātprabrūhi yatsatyam ādimadhyāvasānakam // Ang_2,3.4 //

evaṃ taiḥ samanujñātaḥ satyaṃ brūyādaśeṣataḥ /

tasminnivedite kārye 'pasāryo yastu kāryavān // Ang_2,3.5 //

tasminnutsārite pāpe yathāvaddharmapāṭhakāḥ /

te tathā tatra kalpeyur vimṛśantaḥ parasparam // Ang_2,3.6 //

āptadharmeṣu yatproktaṃ yacca sānugrahaṃ bhavet /

pariṣat saṃpadaścaiva kāryāṇāṃ ca balābalam // Ang_2,3.7 //

prāpya deśaṃ ca kālaṃ ca yacca kāryāntaraṃ bhavet /

pariṣaccintya tatsarvaṃ prāyaścittaṃ vinirdiśet // Ang_2,3.8 //

sarveṣāṃ niścitaṃ yatsyād yacca prāṇānna pātayet /

āhūya śrāvayedeko yaḥ pariṣanniyojitaḥ // Ang_2,3.9 //

śṛṇuṣva bho idaṃ vipra yatta ādiśyate vratam /

[132]

tattadyatnena kartavyam anyathā te vṛthā bhavet // Ang_2,3.10 //

yadā ca te bhaveccīrṇaṃ tadā śuddhiprakāśanam /

kāryaṃ sarvaprayatnena na śaktyā viprapūjitam // Ang_2,3.11 //

ityāṅgirasadharmaśāstre prāyaścittavidhānaṃ nāma tṛtīyo 'dhyāyaḥ

caturtho 'dhyāyaḥ

prāyo nāma tapaḥ proktaṃ cittaṃ niścaya ucyate /

taponiścayasaṃyogāt prāyaścittamiti smṛtam // Ang_2,4.1 //

prāyaścittasamaṃ cittaṃ cārayitvā pradīyate /

parṣadā kriyate yattat prāyaścittamiti smṛtam // Ang_2,4.2 //

catvāro vā trayo vāpi vedavedāgnihotriṇaḥ /

ye tu samyaksthitā viprāḥ kāryākāryaviniścitāḥ // Ang_2,4.3 //

prāyaścittapraṇetāraḥ saptaite parikīrtitāḥ /

[133]

ekaviṃśatibhiścānyaiḥ pārṣadatvaṃ samāgataiḥ // Ang_2,4.4 //

sāvitrīmātrasāraistu cīrṇavedavratairdvijaiḥ /

yatīnāmātmavidyānāṃ dhyāyināmātmavedinām /

śirovrataiśca snātānām eko 'pi pariṣadbhavet // Ang_2,4.5 //

evaṃ pūrvaṃ mayāpyuktaṃ teṣāṃ ye ye pare pare /

svavṛtyā parituṣṭānāṃ pariṣattvamudāhṛtam // Ang_2,4.6 //

eṣāṃ laghuṣu kāryeṣu madhyameṣu ca madhyamā /

mahāpātakacintāsu śataśo bhūya eva vā // Ang_2,4.7 //

ata ūrdhvaṃ tu ye viprāḥ kevalaṃ nāmadhārakāḥ /

pariṣattvaṃ na teṣvasti sahasraguṇiteṣvapi // Ang_2,4.8 //

janmaśārīravidyābhir ācāreṇa śrutena ca /

dharmeṇa ca yathoktena brāhmaṇatvaṃ vidhīyate // Ang_2,4.9 //

[134]

citrakarma yathānekair aṅgairunmīlyate śanaiḥ /

brāhmaṇyamapi tadvatsyāt saṃskārairmantrapūrvakaiḥ // Ang_2,4.10 //

ityāṅgirasadharmaśāstre pariṣallakṣaṇaṃ nāma caturtho 'dhyāyaḥ

pañcamo 'dhyāyaḥ

cāturvedyo vikalpī ce aṅgaviddharmapāṭhakaḥ /

trayaścāśramiṇo mukhyā parṣadeṣā daśāvarā // Ang_2,5.1 //

caturṇāmapi vedānāṃ pāragā ye dvijottamāḥ /

svaiḥ svairaṅgairvināpyete cāturvedyā iti smṛtāḥ // Ang_2,5.2 //

dharmamya parṣadaścaiva prāyaścittakramasya ca /

trayāṇāṃ yaḥ pramāṇajñaḥ sa vikalpī bhaveddvijaḥ // Ang_2,5.3 //

śabde chandasi kalpe ca śikṣāyāṃ caiva niścayaḥ /

jyotiṣāmayane caiva sanirukte 'ṅgavidbhavet // Ang_2,5.4 //

vedavidyāvratasnātaḥ kulaśīlasamanvitaḥ /

anekadharmaśāstrajñaḥ paṭhyate dharmapāṭhakaḥ // Ang_2,5.5 //

brahmacaryāśramādūrdhvam āśramādvṛddha ucyate /

eṣāmeva tu vṛddhānāṃ ya ete saṃprakīrtitāḥ // Ang_2,5.6 //

[135]

pariṣadbrāhmaṇānāṃ ca rājñāṃ sā dviguṇā smṛtā /

vaiśyānāṃ triguṇā caiva parṣadvacca vrataṃ smṛtam // Ang_2,5.7 //

brāhmaṇo brāhmaṇānāṃ tu kṣatriyāṇāṃ tu pāṭhakaḥ /

vaiśyānāṃ caiva yo praṣṭā ta eva vratadāḥ smṛtāḥ // Ang_2,5.8 //

aguruḥ kṣatriyāṇāṃ tu vaiśyānāṃ cāpyayājakaḥ /

prāyaścittaṃ samādiśya taptakṛcchraṃ samācaret // Ang_2,5.9 //

evamuddiśya varṇeṣu kṣatriyādiṣu darśanam /

pravṛttānāṃ tu vakṣyāmi prāyaścittamanuttamam // Ang_2,5.10 //

śūdraḥ kālena śudhyeta gobrāhmaṇahite rataḥ /

dānairvāpyupavāsairvā dvijaśuśrūṣaṇe rataḥ // Ang_2,5.11 //

api vā mārgamālambya kṣatradharmeṣu tiṣṭhataḥ /

antarā brāhmaṇaṃ kṛtvā tato 'sya vratamādiśet // Ang_2,5.12 //

tasmācchūdraṃ samāsādya tathā dharmapathe sthitaḥ /

prāyaścittaṃ pradātavyaṃ dharmavedavivarjitam // Ang_2,5.13 //

[136]

āpanno yena vā dharmo vrataṃ vā yena tuṣyati /

brāhmaṇānāṃ prasādena saṃtāryaḥ sarva eva hi // Ang_2,5.14 //

ityāṅgirasadharmaśāstre prāyaścittaniyantukathanaṃ nāma pañcamo 'dhyāyaḥ

ṣaṣṭho 'dhyāyaḥ

paṇe tu parṣapakalpasya kalpasya pariṣadbalam /

kāriṇaścāpyupasthānaṃ balaṃ samyaṅniveditam // Ang_2,6.1 //

akalpā pariṣadyatra kalpo vā pariṣadvinā /

kāryaṃ vāpyanyathoktaṃ vā śuddhistatrāsya durlabhā // Ang_2,6.2 //

pariṣatkalpato kāryā yathā sarve balīyasaḥ /

bhavanti na tathā pāpaṃ tasmin yoge 'vatīryate // Ang_2,6.3 //

evametatsamāsādya tadyogaṃ ca praṇaśyati /

mahatyāṃ cāmbhasi kṣiptaṃ yathālpalavaṇaṃ tathā // Ang_2,6.4 //

etadyogapradhānāya kāryāṇi pariśodhane /

taddravyaṃ karṇasaṃyogād vaktrāṇāmiva śodhane // Ang_2,6.5 //

yatpāpaṃ śāmyamānasya karturdharmeṇa śāstrataḥ /

tadvadvacchati kārtsnyena bhāgaśaḥ prabravīmi te // Ang_2,6.6 //

gururātmavatāṃ śāstā śāstā rājā durātmanām /

[137]

antaḥpracchannapāpānāṃ śāstā vaivasvato yamaḥ // Ang_2,6.7 //

gurū rājā yamo vāpi śāstā dharmeṇa yujyate /

śāstā samucyate pāpād āhato bhayataḥ śubham // Ang_2,6.8 //

prāyaścitte yadā cīrṇe brāhmaṇe dagdhakilbiṣe /

dharmaṃ pṛcchāmi tattvena tatpāpaṃ kva nu tiṣṭhati // Ang_2,6.9 //

naiva gacchati kartāraṃ naiva gacchati pārṣadam /

mārutārkāṃśusaṃyogāj jalavatsaṃpraśīryate // Ang_2,6.10 //

teṣāṃ tretāgninā dagdhaṃ pāvakasya tu dhīmataḥ /

naśyate nātra saṃdehaḥ sūryadṛṣṭirhimaṃ yathā // Ang_2,6.11 //

prabrūyātpakṣato yacca bāhyaṃ yaccāpi parṣadaḥ /

gacchatastāvubhau mūḍhau narakaṃ tena karmaṇā // Ang_2,6.12 //

ajānan yastu vibrūyāj jānanvāpyanyathā vadet /

ubhayorhi tayordoṣaḥ pakṣayorubhayorapi // Ang_2,6.13 //

ajānānāṃ ca dātḥṇām adatḥṇāṃ ca jānatām /

evaṃ bhavenmahādoṣas tasmājjñātvā vadetsadā // Ang_2,6.14 //

yattu dattamajānadbhiḥ prāyaścittaṃ samāgataiḥ /

[138]

tatpāpaṃ śatadhā bhūtvā dātḥnevopatiṣṭhati // Ang_2,6.15 //

ye tu samyaksthitā viprā dharmavedāṅgapāragāḥ /

śaktāste tāraṇe teṣām ātmano 'nugrahasya ca // Ang_2,6.16 //

ityāṅgirasadharmaśāstre prāyaścittācārakathanaṃ nāma ṣaṣṭho 'dhyāyaḥ

saptamo 'dhyāyaḥ

ārtānāṃ mārgamāṇānāṃ prāyaścitāni ye dvijāḥ /

jānanto na prayacchanti te ca yānti samaṃ tu taiḥ // Ang_2,7.1 //

tasmādārtaṃ samāsādya brāhmaṇaṃ tu viśeṣataḥ /

jānadbhiḥ parṣadaḥ panthā na hātavyaḥ parāṅmukhaiḥ // Ang_2,7.2 //

prāyaścittaṃ vaktavyam

tasya kārye vratādeśaḥ pramāṇārthaṃ hi dātṛbhiḥ /

ajñānādupadeṣṭavyaḥ kramaśaḥ sarva eva vā // Ang_2,7.3 //

bhayādabhyuttaretkaścid bhayārtaṃ brāhmaṇaṃ kvacit /

evaṃ pāpātsamuddhṛtya tena tulyaphalo bhavet // Ang_2,7.4 //

anarthitairanāhutair apṛṣṭaiśca yathāvidhi /

[139]

prāyaścittaṃ na dātavyaṃ jānadbhirapi ca dvijaiḥ // Ang_2,7.5 //

tasmājjanaiḥ pradātavyam anujñāpya ca parṣadam /

na cānyeṣu prajalpatsu caivaṃ dharmo na hīyate // Ang_2,7.6 //

pātakeṣu śataṃ parṣat sahasraṃ mahadādiṣu /

upapāpeṣu pañcāśat svalpaṃ svalpeṣu niścayaḥ // Ang_2,7.7 //

pañcamahāpātakinaḥ

brahmahā svarṇahārī ca surāpo gurutalpagaḥ /

etaiḥ saṃyujyate yo 'nyaḥ patitaiḥ saha pañcamaḥ // Ang_2,7.8 //

patitāḥ

nārīpuruṣahantā ca kanyādūṣī gavāṃ ca hā /

catvāraḥ patitā proktā yathā vai brahmahādayaḥ /

upapātakāstvasaṃkhyātās te ca goghnādayastathā // Ang_2,7.9 //

ityāṅgirasadharmaśāstre pāpaparigaṇanaṃ nāma saptamo 'dhyāyaḥ

aṣṭamo 'dhyāyaḥ

pratigrahe

āhitāgnistu yo vipraḥ pratigṛhṇāti śūdrataḥ /

[140]

bhoktḥṇāṃ samatāṃ yāti tiryagyoniṃ ca gacchati // Ang_2,8.1 //

śūdrānnabhojane

yastu vedamadhīyāno bhuṅkte śūdrānnameva ca /

śūdre vedaphalaṃ yāti śūdratvaṃ ca sa gacchati // Ang_2,8.2 //

śūdraṃ praśasya svastivacane

ghrātvā pītvā nirīkṣyātha spṛṣṭvā ca pratigṛhya ca /

praśasya svasti cetyuktvā bhoktā eva na saṃśayaḥ // Ang_2,8.3 //

ete doṣā bhavantīha śūdrānnasya parigrahe /

anugrahaṃ tu vakṣyāmi manunā coditaṃ purā // Ang_2,8.4 //

āmaṃ vā yadi vā pakvaṃ śūdrānnamupasevate /

kilbiṣaṃ bhuñjate bhoktā yaśca vipraḥ purohitaḥ // Ang_2,8.5 //

pratigṛhyānyebhyo dātavyam

guruvahnyatithīnāṃ tu bhṛtyānāṃ tu viśeṣataḥ /

pratigṛhya pradātavyaṃ na bhuñjīta svayaṃ tataḥ // Ang_2,8.6 //

śūdrānnarasapuṣṭādhīyānasya

śūdrānnarasapuṣṭasya cādhīyānasya nityaśaḥ /

[141]

japato juhvato vāpi gatirūrdhvaṃ na vidyate // Ang_2,8.7 //

ṣaṇmāsaṃ bhuktau

ṣaṇmāsānatha yo bhuṅkte śūdrasyānnaṃ nirantaram /

jīvanneva bhavecchūdro mṛtaḥ śvā cābhijāyate // Ang_2,8.8 //

akṛtvaiva nivṛttiṃ yaḥ śūdrānnānmriyate dvijaḥ /

āhitāgnirviśeṣeṇa sa śūdragatibhāgbhavet // Ang_2,8.9 //

pakvānnavarja viprebhyo godhānyaṃ kṣatriyādapi /

vaiśyāttu sarvadhānyāni śadrāddhānyaṃ na kiṃcana // Ang_2,8.10 //

anūdakaṃ tu tatsarvaṃ gandhamālyavivarjitam /

yathā varṇeṣu yaddattaṃ pratigṛhṇīta vai dvijaḥ // Ang_2,8.11 //

yatta kṣetragataṃ dhānyaṃ khale vā kaṇa eva vā /

sārvakālaṃ gṛhītavyaṃ śūdrādapyaṅgiro 'bravīt // Ang_2,8.12 //

satpātre samanujñātaṃ dugdhaṃ yacchucinā bhavet /

yathā caupadhikṛtyaṃ syād dadhnā vā payasāpi vā // Ang_2,8.13 //

pātrebhyo 'pi tathā grāhyaṃ śūdrebhyaḥ prākṛtādapi /

śūdraveśmani viprāṇāṃ kṣīraṃ vā yadi vā dadhi // Ang_2,8.14 //

nivṛttena na pātavyaṃ śūdrānnasadṛśaṃ hi tat /

[142]

agnyagāre gavāṃ goṣṭhe nadīvipragṛheṣu ca // Ang_2,8.15 //

kūpasthāne tathāraṇye peyaṃ caiva payo dadhi /

āmaṃ māṃsaṃ dadhi ghṛtaṃ dhānyaṃ kṣīramayauṣadham // Ang_2,8.16 //

guḍo rasastathodaśvidbhojyānyetāni nityaśaḥ /

aśṛtaṃ cāranālaṃ ca tāmbūlaṃ saktavastilāḥ // Ang_2,8.17 //

phalāni piṇyākamatho grāhyamauṣadhameva ca /

apraṇodyāni medhyāni pratigrāhyāṇi nityaśaḥ // Ang_2,8.18 //

sūtake tu yadā vipro brahmacārī viśeṣataḥ /

pibetpānīyamajñānād bhuṅakte vā saṃspṛśeta vā // Ang_2,8.19 //

pānīyapāne kurvīta pañcagavyasya prāśanam /

trirātropoṣaṇaṃ bhuṅkte sparśe snānaṃ vidhīyate // Ang_2,8.20 //

ityāṅgirasadharmaśāstre śūdrānnādiniṣedhakathanaṃ nāmāṣṭamo 'dhyāyaḥ

navamo 'dhyāyaḥ

antardaśāhe bhuktvānnaṃ sūtake mṛtake 'pi vā /

[143]

daśarātraṃ pivedvajraṃ brāhmaṇo brāhmaṇasya tu // Ang_2,9.1 //

kṣatriyasyārdhamāptaṃ tu viśaḥ pañcādhikaṃ tathā /

śūdrasyaiva tu bhuktvānnaṃ tribhirmāsairvyapohati // Ang_2,9.2 //

āhitāgnistrirātreṇa brahmakṣatraviśāmapi /

pañcarātraṃ caredbhuktvā śrotriyasyāgnihotriṇaḥ // Ang_2,9.3 //

ata ūrdhvaṃ tu snātānāṃ māsāśaucaṃ na vidyate /

dīkṣitānāṃ ca sarveṣāṃ rājñāṃ sarvanidhestathā // Ang_2,9.4 //

sasatre dānadharme ca pakvamannaṃ tu garhitam /

pañcarātraṃ caredvajraṃ ṣaḍahaṃ madhyamācaret // Ang_2,9.9 //

tathā cānyeṣvabhojyeṣu vyahamevaṃ samācaret /

anāpatsu caredbhaikṣyaṃ siddhaṃ vastu gṛhe vasan // Ang_2,9.6 //

daśarātraṃ caredvajram āpatsu ca tryahaṃ caret /

patitānāṃ ca sarveṣāṃ bhuktvā cāndrāyaṇaṃ caret // Ang_2,9.7 //

pratimāsadinaṃ hṛṣṭam anyathā patito bhavet /

pratisaṃvatsaraṃ vāpi śrotriyasya bhavedidam // Ang_2,9.8 //

brahmecārī yatiścāpi vidyārthī gurupoṣakaḥ /

adhvagaḥ kṣīṇavṛttiśca ṣaḍete bhikṣukāḥ smṛtāḥ // Ang_2,9.9 //

vyādhitasya daridrasya kuṭumbātpracyutasya ca /

adhvānaṃ vā prayātasya bhaikṣyacaryā vidhīyate // Ang_2,9.10 //

brahmacārī śunā daṣṭas tryahamevaṃ samācaret /

[144]

gṛhasthastu dvirātraṃ vāpy ekāhaṃ vāgnihotravān // Ang_2,9.11 //

nābherūrdhvaṃ tu daṣṭasya tadeva dviguṇaṃ bhavet /

tadeva dviguṇaṃ vaktre mūrdhni ceva caturguṇam // Ang_2,9.12 //

ata ūrdhvaṃ tu yatsnātaḥ snānenaiva viśudhyati /

sarveṣvevāvakāśeṣu tadā pravrajitaḥ svayam // Ang_2,9.13 //

avratī savratī vāpi śunā daṣṭastathā dvijaḥ /

dṛṣṭāgniṃ hūyamānaṃ tu sadya eva śucirbhavet // Ang_2,9.14 //

brāhmaṇī tu śunā daṣṭā some dṛṣṭiṃ nipātayet /

yadā na dṛśyate somaḥ prāyaścittaṃ kathaṃ bhavet // Ang_2,9.15 //

yāṃ diśaṃ tu gataḥ somas tāṃ diśaṃ tu vilokayet /

somamārgeṇa sā pūtā pañcagavyena śudhyati // Ang_2,9.16 //

ityāṅgirasadharmaśāstre abhakṣyabhakṣaṇaprāyaścittavidhirnāma navamo 'dhyāyaḥ

daśamo 'dhyāyaḥ

daṇḍādūrdhvaṃ tu yatnena praharettu nipātayet /

dviguṇaṃ govrataṃ tasya prāyaścittaṃ vidhīyate // Ang_2,10.1 //

daṇḍalakṣaṇam

aṅguṣṭhamātraṃ sthūlaḥ syād bāhumātrapramāṇataḥ /

[145]

sārdraśca sapalāśaśca daṇḍa ityabhidhīyate // Ang_2,10.2 //

gavāṃ rodhanādinā maraṇe

rodhane bandhane vāpi yojane vā gavāṃ rujā /

utpanne maraṇe vāpi nimittaṃ tatra vidyate // Ang_2,10.3 //

pādamekaṃ caredrodhe dvau pādau bandhane caret /

yojanaṃ pādahīnaṃ syāc caretsarvaṃ nipātane // Ang_2,10.4 //

na nārikelena na phālakena na mauñjinā nāpi ca valkalena /

etaiśca gāvo na hi bandhanīyā badhvā tu tiṣṭhetparaśuṃ pragṛhya // Ang_2,10.9 //

kuśakāśaistu badhnīyād ūrdhvaṃ dakṣiṇatomukham /

pāśalagne tathā dāhe prāyaścittaṃ na vidyate // Ang_2,10.6 //

[146]

yadi tatra bhavecchokaḥ prāyaścittaṃ kathaṃ bhavet /

japitvā pātamānīyaṃ mucyate sarvakilbiṣāt // Ang_2,10.7 //

asthibhaṅgaṃ gavāṃ kṛtvā lāṅgūlacchedanaṃ tathā /

pātanaṃ caiva śṛṅgasya māsārdhaṃ yāvakaṃ pibet // Ang_2,10.8 //

vraṇabhaṅge ca kartavyaḥ snehābhyaṅgaśca pāṇinā /

yavasaścopahartavyo yāvadrūḍhavraṇo bhavet // Ang_2,10.9 //

asthibhaṅge tathā śṛṅgakaṭibhaṅge tathaiva ca /

yāvajjīvati ṣaṇmāsān prāyaścittaṃ na vidyate // Ang_2,10.10 //

śruṅgabhaṅge 'sthibhaṅge ca carmanirmocane tathā /

daśarātraṃ pibedvajraṃ yāvatsvasti bhavettadā // Ang_2,10.11 //

anyatrāṅkanalakṣmabhyāṃ vāhanirmocane tathā /

sāyaṃ saṃgopanārthaṃ tu na duṣyedrodhabandhayoḥ // Ang_2,10.12 //

[147]

yantreṇa gocikitsārthaṃ mūḍhagarbhavimocane /

yatne kṛte vipadyeta na doṣastatra vidyate // Ang_2,10.13 //

auṣadhaṃ snehamāhāraṃ dadyādgobrāhmaṇe hitam /

prāṇināṃ prāṇavṛttyarthaṃ prāyaścittaṃ na vidyate // Ang_2,10.14 //

gaje vājini vā vyāghre khaḍge śyāmamṛge vṛke /

siṃhe śuni varāhe ca mayūre pakṣiṇāmapi // Ang_2,10.15 //

kāke haṃse ca gṛdhre ca ṭiṭṭibhe khañjarīṭake /

yathā gavi tathā vindyād bhagavānmanurabravīt // Ang_2,10.16 //

mohādvirūḍhamācāryapratyāvṛttau tu yo dvijaḥ /

prāyaścittaṃ na mṛgyeta śṛṇu tasyāpi yo vidhiḥ // Ang_2,10.17 //

vihihataṃ yadakāmānāṃ kāmāttaddviguṇaṃ bhavet /

paścāttu dahyāttāpena kṛtvā pāpāni mānavaḥ // Ang_2,10.18 //

dhanatyāgaṃ gṛhe kṛtvā sarvatyāgena śudhyati /

dravyairvā vipulairviprān toṣayedyaḥ suniścitam // Ang_2,10.19 //

bālavṛddhāṅganānāṃ prāyaścittam

tannāryaḥ kāmataḥ prāptāḥ pāpamardhaṃ samādiśet /

arvāktu dvādaśādabdāt puruṣo hyardhabhāgbhavet // Ang_2,10.20 //

[148]

aśītiryasya cāpūrṇā varṣārdhaṃ sakalo vidhiḥ /

prāyaścittasya ye klībabālavṛddhāṅganādayaḥ /

teṣu sarveṣu saṃcintya pādamekaṃ samācaret // Ang_2,10.21 //

ityāṅgirasadharmaśāstre hiṃsāyāyaścittakathanaṃ nāma daśamo 'dhyāyaḥ

ekādaśo 'dhyāyaḥ

upapātakarmasakto goghno muñjīta yāvakam /

akṣāralavaṇaṃ rūkṣaṃ ṣaṣṭhe kāle 'sya bhojanam // Ang_2,11.1 //

kṛtāvāpo vane goṣṭhe carmaṇā tena saṃvṛtaḥ /

dvau māsau snānamabhyaṅgaṃ gomūtreṇa vidhīyate // Ang_2,11.2 //

pādaśaucakriyā kāryā adbhiḥ kurvīta kevalam /

vrativaddhārayedaṇḍaṃ samantrāṃ mekhalāṃ tathā // Ang_2,11.3 //

gāścaivānuvrajennityaṃ rajastāsāṃ sadā pibet /

tiṣṭhantīṣvanutiṣṭhecca vrajantīṣvapyanuvrajet // Ang_2,11.4 //

śuśrūṣitvā namaskṛtvā rātrau vīrāsanaṃ vaset /

[149]

gomatīṃ ca japedvidvān okāraṃ vedameva ca // Ang_2,11.5 //

āturāmabhiśastāṃ vā coravyāghrādibhirbhayaiḥ /

patitāṃ paṅkalagnāṃ vā sarvaprāṇairvimokṣayet // Ang_2,11.6 //

uṣṇe varṣati śīte vā mārute vāti vā bhṛśam /

na kurvītātmanastrāṇaṃ gorakṛtvā svaśaktitaḥ // Ang_2,11.7 //

ātmano yadi vānyeṣāṃ gṛhekṣetre 'thavā khale /

bhakṣayantīṃ na kathayet pibantaṃ caiva vatsakam // Ang_2,11.8 //

anena vidhinā goghno yastu gā anugacchati /

sa gohatyātmakāt pāpān mucyate nātra saṃśayaḥ // Ang_2,11.9 //

ṛṣabhaikādaśā gāśca dadyātsucaritavrataḥ /

avidyamāne sarvasvaṃ vedavidbhyo nivedayet // Ang_2,11.10 //

eteṣāṃ vihitaṃ puṇyaṃ kṛcchramaṅgirasā svayam /

dharmavidbhiranūcānair upapātakanāśanam // Ang_2,11.11 //

ityāṅgirasadharmaśāstre govadhaprāyaścittaṃ nāmaikādaśo 'dhyāyaḥ

dvādaśo 'dhyāyaḥ

ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi prāyaścittavidhiṃ śubham /

yamadhītya vimuñcanti śrutvā smṛtvā ca vai dvijāḥ // Ang_2,12.1 //

sadā triṣavaṇaṃ snāyāt sakṛtsnātvā payaḥ pibet /

[150]

prātaḥ snātvā samārambhaṃ kuryājjapyaṃ tu nityaśaḥ // Ang_2,12.2 //

sāvitrīṃ vyāhṛtīṃ vāpi japedaṣṭasahasrakam /

oṃkāramāditaḥ kṛtvā rūpe rūpe tathāntaram // Ang_2,12.3 //

sthānaṃ vīrāsanaṃ śaktaḥ kuryādāsanameva vā /

āsanaṃ śalyaviddhaṃ syād amadhaḥśāyī bhavetsadā // Ang_2,12.4 //

gavyasya payaso 'lābhe gavyameva bhaveddadhi /

dadhyabhāve bhavettakraṃ takrābhāve tu yāvakam // Ang_2,12.5 //

eṣāmanyatamaṃ yaccāpy upapadyeta tatpibet /

gomūtreṇa tu saṃyuktaṃ yāvakaṃ tatpibeddvijaḥ // Ang_2,12.6 //

etattu vihitaṃ puṇyaṃ kṛcchramaṅgirasā svayam /

praṇavātta samārambho nāmnā vajramiti smṛtam // Ang_2,12.7 //

etatpātakayuktānāṃ prāyaścittaṃ vidhīyate /

mahāpātakasaṃyuktā varṣaiḥ śudhyanti te tribhiḥ // Ang_2,12.8 //

athopapātakāścintyās tathā kālaṃ samādiśet /

kālasya tu yathoktasya brāhmaṇastatra kāraṇam // Ang_2,12.9 //

brāhmaṇā eva ca kṣetraṃ brāhmaṇā eva daivatam /

brāhmaṇānāṃ prasādena sūryo divi virājate // Ang_2,12.10 //

na brāhmaṇasamaṃ kṣetraṃ na brāhmaṇasamo 'nalaḥ /

vidhirna brāhmaṇādūrdhvaṃ na daivaṃ brāhmaṇātparam // Ang_2,12.11 //

[151]

japatāṃ juhvatāṃ caiva yacchato ca satāmapi /

kṣetro 'gnestu susaṃbhūto brāhmaṇo 'dya viśiṣyate // Ang_2,12.12 //

na skandate na vyathate na vinaśyati karhicit /

variṣṭhamagnihotrebhtho brāhmaṇasya mukhe hutam // Ang_2,12.13 //

devanāpitṛbhūtānāṃ kācidbhavati kasyacit /

brāhmaṇe devatāḥ sarvāḥ sa ca sarvasya devatā // Ang_2,12.14 //

yo hi yāṃ devatāmicched ārādhayitumavyayam /

sarvopāyaprayatnena toṣayedbrāhmaṇān sadā // Ang_2,12.15 //

samastasaṃpatsamavāptihetavaḥ samutthitāpatkulakṣmaketavaḥ /

apārasaṃsārasamudrasetavaḥ punantu māṃ brāhmaṇapādapāṃsavaḥ // Ang_2,12.16 //

ityāṅgirasadharmaśāstre kṛcchrādisvarūpakathanaṃ nāma dvādaśo 'dhyāyaḥ

ityuttarāṅgirasam

ityāṅgirasasmṛtiḥ